new5

(اثر محلول پاشي برگي ساليسيليک اسيد، آسکوربيک اسيد، پرولين و گلايسين بتائين بر عملکرد و اجزاء عملکرد گياه سورگوم در شرايط تنش خشکي)

39.000تومان

توضیحات

دانشگاه شهيد باهنر كرمان

دانشکده کشاورزي

بخش زراعت و اصلاح نبات

پايان نامه تحصيلي براي دريافت درجه کارشناسي ارشد

رشته کشاورزي گرايش زراعت

(اثر محلول­پاشي برگي ساليسيليک­اسيد، آسکوربيک­اسيد، پرولين و گلايسين­ بتائين بر عملکرد و اجزاء عملکرد گياه سورگوم در شرايط تنش خشکي)

چکيده :

تحقيق حاضر به منظور بررسي اثر سطوح مختلف آبياري و همچنين محلول­پاشي برگي توسط محلول­هاي ساليسيليک­اسيد، آسکوربيک­اسيد، پرولين و گلايسين­بتائين بر عملکرد، اجزاي عملکرد و برخي خصوصيات فيزيولوژيکي سورگوم در شرايط مزرعه، گلخانه و آزمايشگاه انجام گرفت. اين آزمايش در مزرعه به صورت کرت­هاي خرد شده و در قالب طرح بلوک­هاي کامل تصادفي و در گلخانه و آزمايشگاه به صورت فاکتوريل در قالب طرح کاملا تصادفي و با سه تکرار در سال زراعي 91 به ترتيب در محل مزرعه، گلخانه و آزمايشگاه تحقيقاتي دانشگاه شهيد باهنر کرمان انجام شد. تيمار­هاي آزمايش مزرعه و گلخانه شامل سه سطح آبياري (100، 75 و 50 درصد ظرفيت مزرعه) و پنج سطح محلول­پاشي برگي (ساليسيليک­اسيد، پرولين، گلاسين­بتائين، آسکوربيک­اسيد و بدون محلول­پاشي) بودند. در شرايط آزمايشگاه بذ­رهاي سورگوم توسط محلول ساليسيليک­اسيد و آسکوربيک­اسيد که هر کدام شامل چهار سطح (صفر، 5/0، 1 و 5/1 ميلي­مولار) بودند پيش­تيمار شدند و سپس تحت تاثير چهار سطح پتانسيل اسمزي (صفر، 2-، 4- و 6- بار) که توسط پلي اتيلن گلايکول ايجاد شده بود، پارامتر­هاي جوانه­زني آن­ها اندازه­گيري شد. به طور کلي نتايج حاکي از معني­دار شدن اثر تنش خشکي بر صفات اندازه­گيري شده در هر سه شرايط انجام آزمايش بود به گونه­اي که با افزايش شدت تنش از ميانگين صفات کاسته شد. همچنين تاثير محلول­پاشي برگي نيز بر روند تغييرات صفات اندازه­گيري شده در مزرعه و گلخانه معني­دار بود به گونه­اي که بيشترين تاثير در راستاي کاهش اثر تنش عمدتا مربوط به محلول­پاشي ساليسيليک­اسيد و بعد از آن پرولين بود. در آزمايش جوانه­زني نيز غلظت 1 ميلي­مولار ساليسيليک­اسيد و آسکوربيک­اسيد توانسند در شرايط تنش موجب بهبود شاخص­هاي جوانه­زني بذور سورگوم شوند.

کلمات کليدي: پرايمنگ، تنش خشکي، محلول­پاشي برگي، سورگوم، عملکرد

 

 

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول: مقدمه

1-1 کليات…………………………………………………………………………………………………………….. 2

1-2 تاريخچه …………………………………………………………………………………………………………. 3

1-3 کشت سورگوم در ايران………………………………………………………………………………………. 3

1-4 گياهشناسي سورگوم…………………………………………………………………………………………… 4

1-5 اكولوژي سورگوم……………………………………………………………………………………………… 6

1-6 انواع سورگوم…………………………………………………………………………………………………… 7

1-6-1 سورگوم علوفه­اي……………………………………………………………………………………………. 7

1-7  ترکيبات شيميايي موجود در سورگوم…………………………………………………………………….. 8

1-8 کاربرد سورگوم ……………………………………………………………………………………………….. 8

1-8-1 مصارف خوراکي…………………………………………………………………………………………… 9

1-8-2 تغذيه حيوانات………………………………………………………………………………………………. 9

1-8-3  توليدات صنعتي…………………………………………………………………………………………….. 9

1-8-4 توليد اتانول و باگاس……………………………………………………………………………………….. 10

1-9 تنش­هاي محيطي……………………………………………………………………………………………….. 10

1-9-1 نقش آب در گياهان……………………………………………………………………………………….. 11

1-9-2 تنش خشکي…………………………………………………………………………………………………. 12

1-9-3 اثرات خشکي بر رشد و عملکرد…………………………………………………………………………. 13

1-9-3  اثرات خشکي بر روابط آب …………………………………………………………………………….. 13

1-9-4  اثرات خشکي بر روابط غذايي ………………………………………………………………………….. 14

1-9-5 اثرات خشکي بر فتوسنتز………………………………………………………………………………….. 14

1-10  مکانيسم هاي فيزيولوژيکي تحمل به خشکي…………………………………………………………… 15

1-10-1 حفظ آب سلول و بافت………………………………………………………………………………….. 15

1-10-2 نقش آنزيم هاي آنتي اکسيدان ………………………………………………………………………… 17

1-11 خصوصيات مطلوب يک بوته گياهي براي تحمل خشکي……………………………………………. 17

1-11-1 تعداد پنجه………………………………………………………………………………………………….. 17

1-11-2 ريشه…………………………………………………………………………………………………………. 17

1-11-3 خوشه……………………………………………………………………………………………………….. 17

1-11-4 برگ………………………………………………………………………………………………………… 18

1-12 راهبرد ها در شرايط تنش……………………………………………………………………………………. 18

فصل دوم: بررسي منابع…………………………………………………………………………………………. 20

2-1 اثر تنش خشکي ­بر تعداد و سطح  برگ گياه……………………………………………………………… 21

2-2 اثر تنش خشکي ­بر کلروفيل ( aوb)‌ و کارتنوئيد برگ…………………………………………………. 22

2-3 اثر تنش خشکي ­بر محتواي نسبي آب برگ (RWC):………………………………………………… 24

2-4 اثر تنش خشکي ­بر قطر و ارتفاع ساقه گياه………………………………………………………………… 25

2-5 اثر تنش خشکي ­بر عملکرد علوفه تر و خشک……………………………………………………………. 26

2-6 شاخص سطح برگ (LAI)………………………………………………………………………………….. 28

2-7 مروري بر اثرات حاصل از محلول پاشي برگي آسکوربيک اسيد، ساليسيليک اسيد،پرولين و گلايسين بتائين           29

2-7-1 آسکوربيک اسيد……………………………………………………………………………………………. 30

2-7-2 اسيد ساليسيليک…………………………………………………………………………………………….. 31

2-7-3 پرولين و گلايسين بتائين…………………………………………………………………………………… 34

فصل سوم: مواد و روشها………………………………………………………………………………………… 37

3-1 آزمايش مزرعه اي……………………………………………………………………………………………… 38

3-1-1 مشخصات محل و زمان اجراي آزمايش………………………………………………………………… 38

3-1-2 خصوصيات اقليمي محل اجراي آزمايش………………………………………………………………. 38

3-1-3 ويژگي هاي خاک محل اجراي آزمايش………………………………………………………………. 38

3-1-4 طرح مورد آزمايش…………………………………………………………………………………………. 39

3-1-5 مراحل اجراي آزمايش…………………………………………………………………………………….. 40

3-1-6 اعمال تيمار آبياري…………………………………………………………………………………………. 40

3-1-7 اعمال تيمار محلول پاشي………………………………………………………………………………….. 40

3-1-8 اندازه گيري صفات………………………………………………………………………………………… 41

3-2 آزمايش گلخانه اي…………………………………………………………………………………………….. 42

3-2-1 مراحل انجام کار……………………………………………………………………………………………. 42

3-2-2 طرح آماري آزمايش……………………………………………………………………………………….. 42

3-2-3 اندازه گيري صفات………………………………………………………………………………………… 42

3-3 آزمايش جوانه زني…………………………………………………………………………………………….. 43

3-3-1 مراحل انجام کار……………………………………………………………………………………………. 43

3-3-2 اندازه گيري صفات………………………………………………………………………………………… 44

فصل چهارم: نتايج و بحث……………………………………………………………………………………… 46

4-1 نتايج آزمايش مزرعه…………………………………………………………………………………………… 47

4-1-1 طول ساقه…………………………………………………………………………………………………….. 47

4-1-2 طول سنبله…………………………………………………………………………………………………….. 51

4-1-3 قطر ساقه……………………………………………………………………………………………………… 53

4-1-4 تعداد برگ…………………………………………………………………………………………………… 55

4-1-5 تعداد پنجه……………………………………………………………………………………………………. 57

4-1-6 محتواي کلروفيل a…………………………………………………………………………………………. 59

4-1-7 محتواي کلروفيل b…………………………………………………………………………………………. 61

4-1-8 محتواي کلروفيل کل………………………………………………………………………………………. 63

4-1-9 نسبت کلروفيل a/b………………………………………………………………………………………… 65

4-1-10 محتواي کاروتنوئيد……………………………………………………………………………………….. 68

4-1-11  شاخص سطح برگ……………………………………………………………………………………… 70

4-1-12 عملکرد علوفه تر………………………………………………………………………………………….. 73

4-1-13 عملکرد علوفه خشک…………………………………………………………………………………….. 75

4-1-14 وزن تر تک بوته…………………………………………………………………………………………… 77

4-1-15 وزن خشک تک بوته…………………………………………………………………………………….. 79

4-2 نتايج آزمايش گلخانه………………………………………………………………………………………….. 81

4-2-1 طول برگ……………………………………………………………………………………………………. 81

4-2-2 عرض برگ………………………………………………………………………………………………….. 84

4-2-3  وزن خشک اندام هوايي…………………………………………………………………………………… 86

4-2-4 وزن خشک ريشه……………………………………………………………………………………………. 88

4-2-5  ارتفاع بوته…………………………………………………………………………………………………… 90

4-2-6 شاخص کلروفيل……………………………………………………………………………………………. 92

4-2-7 نسبت وزن ريشه به اندام هوايي…………………………………………………………………………… 94

4-3 نتايج آزمايش جوانه زني……………………………………………………………………………………… 96

4-3-1 پرايمينگ توسط محلول آسکوربيک اسيد…………………………………………………………….. 96

4-3-1-1 درصد جوانه زني………………………………………………………………………………………… 96

4-3-1-2 سرعت جوانه زني……………………………………………………………………………………….. 98

4-3-1-3 ميانگين زمان جوانه زني………………………………………………………………………………… 99

4-3-1-4 شاخص بنيه بذر………………………………………………………………………………………….. 100

4-3-2 پرايمينگ توسط محلول ساليسيليک اسيد………………………………………………………………. 100

4-3-2-1 درصد جوانه زني………………………………………………………………………………………… 100

4-3-2-2 سرعت جوانه زني……………………………………………………………………………………….. 103

4-3-2-3 ميانگين زمان جوانه زني………………………………………………………………………………… 104

4-3-2-4 شاخص بنيه بذر………………………………………………………………………………………….. 105

4-4 نتيجه­گيري کلي و پيشنهادات………………………………………………………………………………… 105

       منابع………………………………………………………………………………………………………………. 107

      پيوست…………………………………………………………………………………………………………….. 124

 

 

فهرست جداول

جدول 1-1 مقدار ترکيبات موجود در آرد سورگوم…………………………………………………………… 9

جدول 3-1 تجزيه فيزيکي خاک مزرعه در اعماق مختلف…………………………………………………… 39

جدول 3-2 تجزيه شيميائي خاک مزرعه در اعماق مختلف………………………………………………….. 39

جدول3-3  خصوصيات آب آبياري مزرعه……………………………………………………………………… 39

جدول 4-1 نتايج تجزيه واريانس صفات اندازه گيري شده در مزرعه……………………………………… 49

جدول 4-2 نتايج تجزيه واريانس صفات اندازه گيري شده در گلخانه…………………………………….. 82

جدول 4-3 تجزيه واريانس صفات شاخص هاي جوانه زني بذور سورگوم تحت تاثير تنش خشکي و پرايمينگ آسکوربيک اسيد………………………………………………. 97

جدول 4-4  مقايسه ميانگين غلظت هاي مختلف آسکوربيک اسيد از لحاظ شاخص هاي جوانه زني… 97

جدول 4-5  مقايسه ميانگين پتانسيل هاي اسمزي مختلف از لحاظ شاخص هاي جوانه زني……………. 98

جدول 4-6  مقايسه ميانگين اثر متقابل آسکوربيک اسيد و تنش خشکي  از لحاظ شاخص هاي جوانه زني         98

جدول 4-7 تجزيه واريانس صفات شاخص هاي جوانه زني بذور سورگوم تحت تاثير تنش خشکي و پرايمينگ ساليسيليک اسيد 101

جدول 4-8  مقايسه ميانگين غلظت هاي مختلف ساليسيليک اسيد از لحاظ شاخص هاي جوانه زني…. 102

جدول 4-9  مقايسه ميانگين پتانسيل هاي اسمزي مختلف از لحاظ شاخص هاي جوانه زني……………. 102

جدول 4-10  مقايسه ميانگين اثر متقابل ساليسيليک اسيد و تنش خشکي  از لحاظ شاخص هاي جوانه زني         102

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل­ها و نمودار ها

شکل 4-1 مقايسه ميانگين محلول­­هاي مختلف از لحاظ طول ساقه…………………………………………… 50

شکل 4-2 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ طول ساقه………………………………………. 50

شکل 4-3  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ طول ساقه…………………. 50

شکل 4-4 مقايسه ميانگين محلول­­هاي مختلف از لحاظ طول سنبله………………………………………….. 52

شکل 4-5 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ طول سنبله……………………………………… 52

شکل 4-6  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ طول سنبله………………… 52

شکل 4-7 مقايسه ميانگين محلول­­هاي مختلف از لحاظ قطر ساقه……………………………………………. 54

شکل 4-8 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ قطر ساقه……………………………………….. 54

شکل 4-9  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ قطر ساقه………………….. 54

شکل 4-10 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ تعداد برگ………………………………………. 56

شکل 4-11 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ تعداد برگ…………………………………… 56

شکل 4-12  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ تعداد برگ…………….. 56

شکل 4-13 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ تعداد پنجه……………………………………….. 58

شکل 4-14 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ تعداد پنجه……………………………………. 58

شکل 4-15  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ تعداد پنجه……………… 58

شکل 4-16 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ محتواي کلروفيل a…………………………….. 60

شکل 4-17 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل a…………………………. 60

شکل 4-18  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل a….. 60

شکل 4-19 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ محتواي کلروفيل b…………………………….. 62

شکل 4-20 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل b…………………………. 62

شکل 4-21  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل b….. 62

شکل 4-22 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ محتواي کلروفيل کل…………………………… 64

شکل 4-23 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل کل………………………. 65

شکل 4-24  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ محتواي کلروفيل کل…. 65

شکل 4-25 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ نسبت کلروفيل a/b…………………………….. 67

شکل 4-26 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ نسبت کلروفيل a/b………………………… 67

شکل 4-27  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ نسبت کلروفيل a/b…. 68

شکل 4-28 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ محتواي کاروتنوئيد…………………………….. 69

شکل 4-29 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ محتواي کاروتنوئيد…………………………. 69

شکل 4-30  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ محتواي کاروتنوئيد…… 70

شکل 4-31 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ شاخص سطح برگ……………………………. 72

شکل 4-32 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ شاخص سطح برگ………………………… 72

شکل 4-33  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ شاخص سطح برگ….. 72

شکل 4-34 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف  از لحاظ عملکرد علوفه تر……………………………….. 74

شکل 4-35 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ عملکرد علوفه تر……………………………. 74

شکل 4-36  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ عملکرد علوفه تر………. 74

شکل 4-37 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ عملکرد علوفه خشک………………………….. 76

شکل 4-38 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ عملکرد علوفه خشک……………………… 77

شکل 4-39  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ عملکرد علوفه خشک… 77

شکل 4-40 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف  از لحاظ وزن تر تک بوته……………………………….. 78

شکل 4-41 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ وزن تر تک بوته……………………………. 79

شکل 4-42  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ وزن تر تک بوته………. 79

شکل 4-43 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ وزن خشک تک بوته………………………….. 80

شکل 4-44 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ وزن خشک تک بوته………………………. 81

شکل 4-45  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ وزن خشک تک بوته… 81

شکل 4-46 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ طول برگ……………………………………….. 83

شکل 4-47 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ طول برگ……………………………………. 83

شکل 4-48  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ طول برگ……………… 83

شکل 4-49 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ عرض برگ……………………………………… 85

شکل 4-50 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ عرض برگ………………………………….. 85

شکل 4-51  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ عرض برگ……………. 85

شکل 4-52 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ وزن خشک اندام هوايي……………………….. 87

شکل 4-53 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ وزن خشک اندام هوايي…………………… 87

شکل 4-54  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ وزن خشک اندام هوايي 87

شکل 4-55 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ وزن خشک ريشه……………………………….. 89

شکل 4-56 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ وزن خشک ريشه…………………………… 89

شکل 4-57  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ وزن خشک ريشه……… 89

شکل 4-58 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ ارتفاع بوته……………………………………….. 91

شکل 4-59 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ ارتفاع بوته……………………………………. 91

شکل 4-60  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ ارتفاع بوته……………… 91

شکل 4-61 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ شاخص کلروفيل……………………………….. 93

شکل 4-62 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ شاخص کلروفيل……………………………. 93

شکل 4-63  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ شاخص کلروفيل……… 93

شکل 4-64 مقايسه ميانگين محلول­هاي مختلف از لحاظ نسبت وزن ريشه به اندام هوايي……………….. 95

شکل 4-65 مقايسه ميانگين سطوح مختلف آبياري از لحاظ نسبت وزن ريشه به اندام هوايي…………… 95

شکل 4-66  مقايسه ميانگين اثر متقابل محلول­پاشي و سطوح آبياري از لحاظ نسبت وزن ريشه به اندام هوايي      95

 

فصل اول

مقدمه و کليات

  

1-1 کليات:

نگرش عميق­تر به گياهان علوفه­اي با توجه به افزايش تقاضا براي غذا به علت رشد فزاينده جمعيت  و اهميت پروتئين در جيره غذايي مردم و از آنجائي­که اين پروتئين بطور عمده از طريق فرآورده­هاي دامي تأمين مي­شود، ضروري است. نقش گياهان علوفه­اي درتوليد دام و در نتيجه تأمين نياز انسان به فرآورده­هاي دامي از اهميت غير قابل انکاري برخوردار است. با اين وجود، متأسفانه در کشور ما به توليد و مديريت گياهان علوفه­اي در مقايسه با ساير محصولات زراعي کمتر توجه شده است براي جبران کمبود علوفه نياز به گياهاني است که ضمن توليد علوفه بيشتر و کيفيت مناسب، نسبت به شرايط نامساعد محيطي نيز مقاوم باشند تا در طول سال به خصوص فصل­هايي از سال که کمبود علوفه به صورت حادتر مطرح مي­شود بتوانند توليد داشته باشند و نياز دام­ها را تامين نمايند. در اين راستا سورگوم[1] نه تنها از عملکرد بالايي برخوردار است بلکه با شرايط اقليمي اکثر مناطق ايران به خصوص مناطق گرم و خشک و معتدل سازگاري خوبي دارد (فومن و همکاران، 1387). سورگوم از نظر اهميت غذايي پنجمين غله دنيا پس از گندم، ذرت، برنـج و جـو محسوب مي­شود. مهمترين کشور­هاي عمده توليد کننده سورگوم آمريکا، هندوستان، آرژانتين، چين، مکزيک، نيجريه و سودان هستند. سورگوم در شمال و جنوب آمريکا، اروپا و استراليا به مصرف تغذيه دام مي­رسد اما در آسيا، آفريقا و آمريکاي مرکزي بيشتر مصرف خوراکي دارد (FAO, 1989). سورگوم گياه مقاومي بوده و در شرايطي که براي بيشتر غلات نا­مناسب است قادر به توليد بذر مي­باشد. به دليل مقاومت اين گياه نسبت به خشکي، براي مناطقي که بارندگي منظمي ندارد گياه مناسبي است (Purseglove., 1972). اگر­چه پتانسيل عملکرد آن شبيه ذرت (Pickett and Fredericks., 1959) مي­باشد، ولي کشت اين گياه در مناطق نيمه­خشک حاره­اي که ميزان بارندگي سالانه بيش از 500 ميلي­متر بوده معمول است. در اين مناطق بارش ساليانه در خلال دو تا هفت ماه از سال، بيشتر از ميزان تبخير و تعرق مي­باشد. بهبود و افزايش عملکرد سورگوم منوط به شناخت بهتر صفات فيزيولوژيکي و رشد و نمو آن است.

1-2 تاريخچه

سورگوم از قديم­الايام در ايران وجود داشته وبعد از کشور يمن، در خاورميانه بيشترين توده بومي (421 توده) از ايران جمع­آوري شده است (فومن و همکاران، 1385). علاوه بر ساير مصارف معمول، اولين بار ايرانيان باستان شيره گياه Sorghum Saccharatum را به منظور تهيه شکر مورد استفاده قرار دادند (فومن 1389). با توجه به کمبود علوفه در ايران، نوع علوفه­اي آن اولويت دارد و سطح زير کشت آن در ايران بيشتر از 40000 هکتار است (کيخاني و همکاران، 1389). پراکندگي جغرافيايي سورگوم از طريق جاده ابريشم صورت گرفته و از آسيا به ساير مناطق دنيا راه يافته است. سوابق نشان مي­دهد که سورگوم در حدود 1900 سال قبل از ميلاد مسيح در قاره آسيا و به بويژه در هندوستان کشت مي­شده است. در قرن چهارم ميلادي نيز اين گياه در چين و در قرن پانزدهم در اروپا رايج شده است و به سرعت رونق يافته است. برخي کاشت اين گياه را در آمريکا از حدود سال 1707 ميلادي و همراه با تجارت بردگان به اين کشور مي­دانند (پورکاظم، 1387). شناسايي، نام­گذاري و طبقه­بندي جنس­ها و گونه­هاي متعدد اين گياه از قرن شانزدهم توسط گياه­شناسان آغاز شد و هر کدام تحت اسامي خاصي اين گياه را معرفي کردند و بعضاً گونه­هاي جديدي را به جمع گونه­هاي شناسايي شده، افزودند. طبقه­بندي اين گياه نشيب و فرازهايي را طي کرد تا اينکه مونش در سال 1794 کلمه سورگوم را براي اين جنس انتخاب نمود و از آن تحت عنوان Sorghum Bicolor نام برد و تا کنون نيز تحت همين نام بکار رفته است. اسنودن طبقه بندي­هاي گذشته را تکميل و 31 گونه زراعي و 17 گونه غير­زراعي اين گياه را تشريح کرد (پورکاظم 1387).

1-3 کشت سورگوم در ايران

با توجه به سازگاري­هاي اکولوژيک خاص اين گياه که مناسب با شرايط موجود در ايران است در 40 هزار هكتار از اراضي ايران كشت مي­شود. در مناطق مرطوب با استفاده از ارقام مناسب و در مناطق سرد با رعايت تاريخ كاشت در اواخر بهار و اوايل تابستان كشت آن امكان­پذير است. آزمايشات نشان مي­دهد سورگوم دانه­اي در اكثر مناطق ايران كه 140-90 روز داراي درجه حرارت بالاي 15 درجه سانتيگراد باشند با استفاده از ارقام و واريته­هاي مناسب و رعايت تاريخ كاشت قابل كشت است

در ايران، سورگوم در اردستان و يزد از سال­ها قبل کشت مي­شده است. در سيستان و بلوچستان نيز سورگوم دانه­اي کشت و از آن نان تهيه مي­کرده­اند. همچنين در مناطق گرم استان فارس از جمله کازرون سورگوم کشت مي­شود. در کرمان و بنادر جنوب نيز سورگوم کشت و به مصرف تغذيه دام مي­رسيده است (عادلي، 1374). سورگوم گياهي است که مقاومت بالا به شرايط نا مساعد محيطي دارد و در شرايطي كه براي بيشتر غلات نامناسب است قادر به رشد و توليد بذر مي­باشد (المدرس‏، 1387). سورگوم داراي خصوصيات زراعي بسيار خوب از جمله رشد سريع بوده و در مدت زمان كوتاهي در حدود 50 روز (البته بسته به شرايط آب و هوايي) محصول قابل توجه توليد مي­كند. سورگوم محصولي با تنوع ژنتيكي بالا است و ويژگي­هاي كيفي مانند وجود تانن در دانه موجب كاهش ارزش غذايي‏، كاهش قابليت هضم و كاهش نسبت كارايي پروتئين آن مي­شود (Ejeta., 1990). در برخي واريته­ها حضور پلي فنول­ها دانه را تلخ­تر و بد طعم مي­سازد اما همين پلي فنول­ها به حفظ دانه در برابر حمله حشرات و پرندگان و جوانه­زني پيش از برداشت كمك مي­كنند. دانه­هاي سورگوم معمولا به رنگ­هاي سفيد‏، قرمز، زرد و يا قهوه­اي ديده مي­شوند (Butler., 1990).

1-4 گياهشناسي سورگوم

. سورگوم با نام علميSorghum biocilor (L.) Moench  يکي از گياهان خانواده غلات (زهتابيان و چاهوکي، 1389) و يکي از پنج گياه زراعي عمده دنيا محسوب مي­شود و امروزه بعد از چهار گياه گندم، برنج، جو و ذرت مقام پنجم را دارا مي­باشد (فومن، 1389؛ کليدري و همکاران، 1386). سورگوم گياهي يکساله، روزکوتاه با 6 درصد گرده افشاني غير­مستقيم و از نظر فتوسنتزي جزو گياهان 4 کربنه است (پورکاظم، 1387). اين گياه داراي سيستم ريشه­اي افشان و بسيار توسعه يافته­اي است. به طور متوسط تا عمق 50-40 سانتيمتري (حداكثر تا عمق 90 سانتي متري) در خاك نفوذ مي­كند و بصورت جانبي تا 40 سانتي­متر گسترش مي­يابد هر چند گسترش ريشه تا شعاع 120 سانتي­متري اطراف گياه نيز مشاهده شده است. از ديگر خصوصيات ريشه­هاي سورگوم، داشتن مقادير بسيار زيادي تار كشنده است كه ميزان آن در يك سانتيمتر مربع تقريبا 2 برابر بيشتر از ذرت است (نورمحمدي، 1380). رشد و پراكنش سيستم ريشه­اي سورگوم تحت تاثير رطوبت خاك، مقاومت فيزيكي خاك و تخلخل خاك قرار مي­گيرد (مظاهري، 1377). گمان مي­رود كه ذخاير سيليسي موجود بر روي آندودرم ريشه سورگوم منجر به محكم شدن ريشه در خاك و كمك به تحمل تنش خشكي مي­شود. ساقه سورگوم مستقيم با پوسته محكم و مغز نرم مي­باشد. ارتفاع گياه از 3/0 تا 5/4 متر متغير و داراي 20-7 ميانگره است. فاصله ميانگره­ها از پايين به طرف بالا افزايش مي­يابد، قطر ساقه از پايين به طرف بالا كاهش پيدا مي­كند و بين 4-1 سانتيمتر متغير است. ساقه سورگوم آبدار و ميزان شيره ساقه در برخي ارقام 48-38 درصد مي­رسد. بالا بودن شيره ساقه باعث افزايش مقاومت سورگوم نسبت به ورس‏، بيماري­ها و بالا رفتن ارزش علوفه­اي آن مي­گردد (نور محمدي، 1380). معمولا تعداد پنجه هر بوته بين 4-3 عدد و در مواردي به 10 عدد نيز مي­رسد. البته رقم­هاي دانه­اي سورگوم در جهتي اصلاح شده­اند كه تعداد پنجه كمتري توليد مي­كنند. قطر ساقه سورگوم­هاي دانه­اي معمولا بيشتر از بقيه انواع سورگوم­ها مي­باشد (Martin et al., 1986).

برگ­هاي سورگوم متناوب، سرنيزه­اي يا خطي ـ سرنيزه­اي و داراي موم براق در سطح فوقاني مي­باشند. لبه­هاي برگ زبر يا صاف بوده و نوك برگ­ها ممكن است كرك­دار باشد. تعداد برگ­ها بين 7 تا 24 عدد است كه بسته به واريته و طول فصل رشد تغيير مي­كند. برگ­هاي بالغ داراي 30 تا 135 سانتي متر طول و 5/1 تا 15 سانتي­متر عرض مي­باشند. سلول­هاي متحرك در قسمت اپيدرم فوقاني باعث پيچ­خوردن سريع برگ­ها به سمت داخل در اثر تنش آبي مي­شوند (House., 1985). پس از كامل شدن رشد ساقه، گل­آذين از انتهاي ساقه خارج مي­شود كه بسته به رقم و شرايط فشرده است ولي در انواع سورگوم­هاي ديگر گل­آذين معمولاَ به شكل نيمه­فشرده باز است. در سنبلچـه دو گل وجـود دارد كه يكـي بارور و ديگري عقيم است. يك گل آذين سـورگوم 5000-1000 (به طور معمول 3000-1500) گل توليد مي­كند و مي­تواند 75-15 ميليون دانه گرده را آزاد نمايد (نورمحمدي، 1380). گل­دهي حدود 10-6 روز طول مي­كشد و در بعضي ارقام كه گل­آذين بلندتر و بزرگ­تر مي­باشد اين مدت زمان ممكن است تا 15 روز طول بكشد (كريمي، 1384). عمر گرده سورگوم چند ساعت بيشتر نيست ولي كلاله­ها حدود 20-18 روز آماده پذيرش گرده هستند. سورگوم گياهي كاملاً بارور است و نزديك به 96% خود­گشني دارد و ميزان دگرگشني آن 6-4% است (كريمي، 1384؛ نورمحمدي، 1380). دانه سورگوم به شكل تقريباً گرد و بيضوي است. دانه­ها به رنگ­هاي مختلف همچون قرمز، سفيد و قهوه­اي ديده مي­شوند. وزن هزار دانه 60-15 گرم و وزن هكتوليتر آن 75-65 كيلو­گرم است قطر دانه آن 5/4-5/0 ميليمتر است. دانه سورگوم از پوسته 8% (3/9-8/7)، آندوسپرم 82% (6/84-80) و جنين 10% (1/12-8/7) تشكيل شده است (نورمحمدي، 1380).

1-5 اكولوژي سورگوم

دماي 18 درجه سانتيگراد در مزرعه براي جوانه­زني مناسب است و به ازاي هر 9/0 درجه سانتيگراد افزايش در ميانگين دماي خاك (در عمق 6/7 سانتي متر) از 13 تا 21 درجه سانتيگراد، فاصله زماني جوانه­زني تا سبز شدن (ظهور گياهچه بر سطح خاك) يك روز كوتاه­تر مي­شود. دماي 48-40 درجه سانتيگراد در خاك براي اين مرحله از رشد مضر و كشنده است. درجه حرارت مطلوب براي رشد گياهچه، در حدود 33 درجه سانتيگراد است. اين درجه حرارت پيش از نمو رويشي گياه براي تبادل خالص CO مطلوب است بطوري­كه با افزايش دما سرعت ظهور برگ­ها افزايش مي­يابد. اما دماي مطلوب براي ظهور پنجه­ها نسبتاَ پايين و در روز و شب به ترتيب 20 و 15 درجه سانتيگراد برآورده شده است. رطوبت خاك در حد 20 تا 50 درصد ظرفيت زراعي براي جوانه­زني مطلوب مي­باشد.

ميزان فتوسنتز خالص در سورگوم كه يك گونه C4 (چهار كربنه) است بيش از گندم است و با زياد شدن دما، افزايش مي­يابد، اما حد مطلوب آن احتمالاً در دماي 35 تا 40 درجه سانتيگراد فراهم مي­شود. در گياهان 4 كربنه از جمله سورگوم چند عامل باعث بالا بودن ميزان فتوسنتز خالص و نيز بالا بودن كارايي مصرف آب[2] مي­شود، اين عوامل عبارتند از: مسير فتوسنتزي C4 و عدم انجام تنفس نوري كه از وضعيت خاص و كارايي آناتومي برگ موسوم به آناتومي كرانز (كوچك بودن سلول­هاي مزوفيل و بالا بودن نسبت فضاي سلولي به حجم سلولي در مقايسه با ساير گونه­ها) ناشي مي­شود. همچنين معلوم گشته است كه 76 تا 79% توده ريشه­ها و 60 تا 63% از طول ريشه­ها در لايه 0 تا 20 سانتي­متري خاك متمركز شده­اند (مظاهري، 1377).

[1]– Sorghum

[2] – Water use efficiency (WUE)

منابع

احمدي، ع. د. آ. بيکر.1379.  عوامل روزنهاي و غير روزنهاي محدود کننده فتوسنتز در گندم در شرايط تنش خشکي. مجله   علوم کشاورزي ايران 31(4). 825-813

آرمند پيشه، ا.، ايران نژاد، ح.، اله دادي، ا.، اميري، ر.، کليائي، ا.ع.، 1388. اثر کاربرد زئوليت بر جوانه زني و قدرت رويش بذور کلزا تحت تنش خشکي. فصلنامه علمي اکوفيزيولوژي گياهان زراعي. 1 (1): 54-62.

باقري­کمارعليا، م. 1375. بررسي شاخص­هاي فيزيولوژيک مؤثر در ارزيابي ارقام گندم مقاوم به خشکي. پايان نامه کارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي.

بخشي خانيکي، غ. ر. فتاحي، ف. يزدچي، س.1386. بررسي اثر تنش خشکي برروي برخي از صفات مورفولوژيک ده رقم گياه جو در شرايط آب و هوايي اسکو. مجله پژوهش و سازندگي. شماره 74. ص 114-

پورکاظم، ا.، 1387. اثر روش هاي مختلف کاشت رديفي بر سورگوم علوفه اي. نشريه علمي، اقتصادي، کشاورزي دامدار. 17 (204): 40 – 47

تايز، لينکلن و زايگر.1379فيزيولوژي گياهي جلد دوم. ترجمه دکتر محمد کافي و همکاران. مشهد. انتشارات جهاد -دانشگاهي مشهد 379 ص.

جوادي، ت.، بهرام نژاد، ب.، 1389. محتواي نسبي آب و تبادلات گازي سه ژنوتيپ وحشي گلابي در شرايط تنش آبي. نشريه علوم باغباني (علوم و صنايع کشاورزي). 24 (2): 223- 233.

حاج بابائي، م.، عزيزي، ف و ک. زرگري 1390 تأثير تنش خشکي بر عملکرد علوفه تر و برخي صفات زراعي هيبريدهاي مختلف ذرت. فصلنامه علمي و پژوهشي گياه و زيست بوم.25 (7). 57-45

حجازي، ا، 1358، گياهان نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري، انتشارات دانشکده عمران روستائي دانشگاه ابو ريحان بيروني، 478 صفحه.

حکمت شعار، ح .1372.  فيزيولوژي گياهي در شرايط دشوار. ترجمه . چاپ اول. انتشارات تبريز150  ص

حيدري، م 1386 واکنش گياهان به تنشهاي محيطي. انتشارات ارس رايانه. چاپ اول.96 ص

خدابنده، ن، 1362، زراعت غلات،انتشارات مرکز نشر سپهر،  401 صفحه.

خزاعي.، ح. ع. محمدآبادي، و ا. برزوئي.1384.بررسي صفات مورفولوژيک و فيزيولوژيک انواع ارزن در رژيمهاي مختلف آبياري. مجله پژوهشهاي زراعي ايران.3(1): 45-34

خزاعي، ح. ر. 1381. اثر تنش خشکي بر خصوصيات فيزيولوژيکي ارقام مقاوم و حساس گندم و معرفي مناسب ­ترين شاخص­هاي مقاومت به خشکي. رساله دکتري زراعت، دانشکده کشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد. 225 ص.

خواجه پور ، م، ر، 1380، توليد غلات، چاپخانه دانشگاه صنعتي اصفهان،110 صفحه.

راشد محصل، م، ح و م، حسيني و م، عبدي و ع ملافيلابي، 1367، زراعت غلات (ترجمه)، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد،406 صفحه.

راهنما،  ع.، آبسالان  ش.، مکوندي،  م.ا.، 1387. اثر کم آبياري بر عملکرد و اجزاي عملکرد سه رقم

رحماني، م.، حبيبي، م. شيراني راد، ا و ج. دانشيان 1388. اثر کاربرد غلظتهاي مختلف پليمر سوپرجاذب بر عملکرد و فعاليت آنزيمهاي آنتي اکسيدان در گياه دارويي خردل در شرايط تنش خشکي. مجله علمي پژوهشي تنشهاي محيطي در علوم گياهي . 1 (1 ). 23-28

رستگاري، م.ع. 1378. ديمکاري، انتشارات برهمند، چاپ سوم ؛376ص.

زهتابيان، غ.ر.، زارع چاهوکي، م.ع.، 1389. مقايسه عملکرد و ميزان پروتئين در پنج رقم سورگوم علوفه اي در شرايط آب و هوايي خراسان جنوبي. نشريه زراعت (پژوهش و سازندگي). 88: 20 – 25

سپاسخواه، ع.، 1375، کم آبياري به روش آبياري جويچه اي يک در ميان. مجموعه مقالات هشتمين سمينار کميته آبياري و زهکشي ايران: 306-291

سورگوم علوفه اي. مجله پژوهش در علوم زراعي. 1( 2): 11 –  23.

شفازاده ،م.، ا.اميني ،و م.ر.قنادها .1383 .بررسي به تحمل به خشکي آخر فصل در ژنوتيپ هاي اميد بخش گندم زمستانه و بينابين با استفاده از شاخص هاي حساسيت و تحمل به تنش.مجله نهال و بذر.جلد 2.صفحه 57.

طالب نژاد، ع، 1373، بررسي و مقايسه عملکرد و ميزان پروتئين ارقام و هيبريدهاي جديد سورگوم علوفه اي، مرکز تحقيقات کشاورزي استان مرکزي

عادلي، س. 1374. رابطه­ي شاخص­هاي رشد و ميزان قند­هاي ساقه در مراحل مختلف نمو در ارقام و لاين­هاي سورگوم شيرين. پايان نامه کارشناسي ارشد علوم گياهي از دانشگاه اصفهان.

عليزاده، 1384 رابطه آب و خاک و گياه. ترجمه. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد 470 ص

فاطمي، ر.، کهراريان، ب. قنبري، ا و م. ولي زاده.1385 .  بررسي اثرات رژيمهاي مختلف آبياري و نياز آبي بر عملکرد و -اجزاء عملکرد ذرت هيبريد سينگل کراس 334 . مجله علوم کشاورزي.12 (1). 140-133

فدايي، ع1386 بررسي اثر تنش خشکي بر برخي خصوصيات رشدي و عملکرد سه رقم ذرت دانهاي در منطقه کرمان. پايان نامه کارشناسي ارشد زراعت. دانشکده کشاورزي دانشگاه شهيد باهنر کرمان.

فومن، ع.، 1389. ارزيابي صفات مورفولوژيک و عملکرد کمي و کيفي ارقام مختلف سورگوم علوفه اي. کيخاني، ف، گنجي خرم دل، ن.، فرازنجو، م.، کيخا، غ.، ثقفي، ک.، کيخا، م.، 1389. بررسي اثر کم آبياري بر عملکرد و کارائي مصرف آب محصول سورگوم علوفه اي در منطقه سيستان. مجله پژوهش آب در کشاورزي. 24 (1): 41 – 49.

فومن، ع.، قنادها، م.ر.، حسين زاده، ع.، شکيب، ع.م، 1385. بررسي صفات کمي و کيفي ارقام جديد سورگوم علوفه­اي در چين هاي مختلف. نهال و بذر. 22 (2): 215 – 224.

فومن، ع.، مختارزاده، ع.ا.، بهشتي، ع.، شيري، م.ر.، راهنما، ع.، نادعلي، ف.، نورمحمدي، س.، حسن زاده مقدم، ه.، 1387. معرفي رقم. پگاه، رقم جديد سورگوم علوفه اي. نهال و بذر. 24 (2): 367 – 371.

قربانلي، م. فيزيولوژي گياهي1366 مرکز نشر دانشگاهي تهران336  ص.

کافي، م. و ع. ا. مهدوي دامغاني1379 مکانيزمهاي مقاومت گياهان به تنشهاي محيطي. ترجمه. انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد467  ص.

کافي، م. و مهدوي دامغاني، ع.، 1379. مکانيزم هاي مقاومت گياهان به تنش­هاي محيطي. انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد، 254.

کدخدايي، ا و ب، احسان زاده، 1389.  ارتباط عملکرد دانه ميزان روغن بزرک با ميزان کلروفيل، پرولين و کربوهيدراتهاي  محلول برگ تحت رژيم مختلف آبياري. مجله علوم گياهان زراعي 42(1) : 125-131

کريمي.، م، م. اصفهاني، م. ح. بيگل.ئي، و ع. قاسمي.1388.  تأثير تيمارهاي آبياري بر صفات مورفولوژيک و شاخصهاي رشد ذرت علوفهاي در شرايط آب و هوايي رشت. مجله الکترونيک توليد گياهان زراعي. 2 (2). 110-91

کريمي، ه. 1384. زراعت و اصلاح گياهان علوفه اي. انتشارات دانشگاه تهران

کريمي، ه، 1367، زراعت و اصلاح گياهان علوفه اي، انتشارات دانشگاه تهران، 414 صفحه.

کلاميان، س.، س. ع. م. مدرس ثانوي و ع. سپهري.1384.  تأثير تنش کمبود آب در مراحل رشد رويشي و زايشي در – هيبريدهاي پربرگ و تجاري ذرت. مجله پژوهش آب، خاک و گياه در کشاورزي.5 (35). 53-38

کليدري، ع.، موسوي نيک، س.م.، بهشتي، ع.، صفايي، م.، 1386. ارزيابي سرعت رشد محصول، صفات مورفولوژيک و عملکرد علوفه در ارقام مختلف سورگوم علوفه اي در منطقه مشهد. پژوهشنامه علوم کشاورزي. 1 (8): 37 – 52

کوچکي، ع. 1372، زراعت در مناطق خشک. انتشارات جهد دانشگاهي مشهد

کوچکي،ع و ک، سرمد نيا 1379 فيزيولوژي گياهان زراعي. ترجمه انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد 400ص

کوچکي، ع. و ع. ح. سرمدنيا. 1379. فيزيولوژي گياهان زراعي. ترجمه. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد

کوچکي، ع، 1364، زراعت در مناطق خشک، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، 202 صفحه.

کوچکي، ع، و ح، خياباني و غ، سرمدنيا، 1366، توليد محصولات زراعي، انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد،شماره 97،638 صفحه.

گالشي، س، 1371، مقايسه عملکرد چهار رقم و توده سورگوم علوفه اي در گنبد، مجله علمي و پژوهشي دانشگاه علوم کشاورزي گرگان جلد 2 شماره 2 صفحه 76-69.

المدرس، ع.، ر. طاهري و و. صفوي. 1387. سورگوم (گياه شناسي، زراعت و بيوتکنولوژي). انتشارات جهاد دانشگاهي واحد اصفهان.264 صفحهمجله علوم گياهان زراعي. 41 (4): 833 – 840

مظاهري، د.، م. آقا عليخاني. 1377. بوم شناسي گياهان گرمسيري. تاليف نورمن، ام، جي. سي، پيرسون و پي، سيرل. انتشارات دانشگاه تهران.

مقدم، ن.، م . آروين، غ. خواجويي نژاد و ع. مقصودي. 1390. اثر اسيد ساليسيليک بر رشد و عملکرد علوفه و دانه ذرت در شرايط تنش خشکي در مزرعه. مجله به زراعي نهال و بذر.2 (27): 55-41

موحدي دهنوي، م.، ع. مدرس ثانوي، ع. سروش زاده، و م. جلالي، 1383.  تغييرات ميزان پرولين، قندهاي محلول کل، -کلروفيل ) SPAD ( و فلورسانس کلروفيل در ارقام گلرنگ پائيزه تحت تنش خشکي و محلول پاشي روي و منگنز. مجله بيابان.9(1):109-93

موسوي.، ع. م. ميرهادي، ع. سيادت، ق. نورمحمدي، و ف. درويش1388.  تأثير تنش کمآبي و کود نيتروژن بر عملکرد و راندمان مصرف آب ارزن علوفهاي. مجله دانش نوين کشاورزي. 15(5). 114-101

ناخدا.، ب، ا. هاشمي دزفولي، و ن. صدر  بررسي.1379.  تأثير تنش کمآبي بر عملکرد علوفه و خصوصيات کيفي ارزن  علوفهاي نوتريفيد. مجله علوم کشاورزي ايران.31 (4). 712-701

نباتي، ج. و ر. مقدم. 1389.  اثر فواصل آبياري بر عملکرد و خصوصيات مورفولوژيکي ارزن، سورگوم و ذرت علوفهاي.41 (1). 179-186

نور محمدي، ق و ع، سيادت و ع، کاشاني،1377، زراعت غلات (ترجمه)، انشارات دانشگاه شهيد چمران، 446صفحه

نورمحمدي، ق.، سيادت، س.ع.، کاشاني، ع.،1386. زراعت غلات.انتشارات دانشگاه شهيد چمران اهواز. جلد اول خدابنده، ن. 1369. غلات. انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 506 صفحه. چاپ هفتم. 425- 434.

ولد آبادي، س.ع.، مظاهري، د.، نورمحمدي، ق.، هاشمي دزفولي، س.ا.، 1379. بررسي اثر تنش خشکي بر خواص کمي و کيفي و شاخص هاي رشد ذرت، سورگوم و ارزن. مجله علوم زراعي ايران. 2 (1): 39 – 47.

هاپکينز، و. ج.1383 مقدمهاي بر فيزيولوژي گياهي. ترجمه. جلد اول. انتشارات دانشگاه تهران 653 ص0804-02-RS

Abdul Jaleel C., Riadh K., Gopi R., Manivannan P., Ines J., Al-Juburi H. J.,Chang-Xing Z., Hong-Bo S. and Panneerselvam R. 2009. Antioxidand

Acevado, E., T. C. Hesiao and D. W. Handerson. 1971. Immediate and subsequent growth responses of mais leaves to chnges in water statues. Plant Physiol. 48: 631-639.

Agarawal S., Sairam R. K., Srivasta G. C. and Meena R. C. 2005. Changes in antioxidant enzymes activity and oxidative stress by abscisic acid and salicylic acid in wheat genotypes. Biol. Plant, 49(4): 541-550.

Agboma, P., T. Sinclair, K. Jokinen, P. Peltonen-Sainio and E. Pehu. 1997. An evaluation of the effect of exogenous glycine betaine on the growth and yield of soybean. Field Crops Research, 54: 51–64.

Agboma, P.C., Sinclair, T.R., Jokinen, K., Peltonen-Sainio, P., Pehu, E., 1997. An evaluation of the effect of exogenous glycine betaine on the growth and yield of soybean: timing of application, watering regimes and cultivars. Field Crops Res. 54, 51–6

Agenbay, G. A. 1995. Physiological response of spring wheat cultivare to post-anthesis water stress and intensity. Sourth African. J. Plant Sci. 12: 27-31.

Aldesuquy, HS., Mankarios AT., Awad HA (1998). Effect of some antitranspirants on growth, metabolism and productivity of salinetreated wheat plants. Induction of stomatal closure, inhibition of transpiration and improvement of leaf turgidity. Acta Bot Hungarica 41:1–10.

Alia, Saradhi, P.P., Mohanty, P., 1997. Involvement of proline in protecting thylakoid membranes against free radical induced photodamage. J. Photochem. Photobiol. 38, 253–257.

Allard, F., M. Houde, M. Krol, A. Ivanov, N. P. A. Huner, and F. Sarhan. 1998. Betaine improves freezing tolerance in wheat. Plant Cell Physiology, 39: 1194-1202

Almodares, A., and M.R. Hadi. 2009. Production of bioethanol from sweet sorghum: A review. African Journal of Agricultural Research 4:772-780.

Almodares, A., and M.R. Hadi. 2009. Production of bioethanol from sweet sorghum: A review. African Journal of Agricultural Research 4:772-780.

Almodares, A., and S.M. Mostafafi Darany. 2006. Effects of planting date and time of nitrogen application on yield and sugar content of sweet sorghum. Journal of Environmental Biology 27:601-605.

Almodares, A., M.R. Hadi, M. Ranjbar, and R. Taheri. 2007. The effects of nitrogen treatments, cultivars and harvest stages on stalk yield and sugar content in sweet sorghum. Asian J. Plant Sci 6:423-426.

Almodares, A., R. Taheri, and S. Adeli. 2008b. Stalk yield and carbohydrate composition of sweet sorghum [Sorghum bicolor (L.) Moench] cultivars and lines at different growth stages. J. Malesian Appl. Biol 37:31-36.

Antolin, M., J. Yoller, and M. Sanchez- Diaz. (1995). “Effects of temporary drought on nitrate-fed and nitrogen-fixing alfalfa plants.” Journal of Plant Science 107(2): 159-165.

Baghizadeh A., Hajmohammadrezaei.M.(2011). Effect of drought stress and its interaction with ascorbate and salicylic acid on okra (hibiscus esculents l.) germination and seedling growth. journal of stress physiology & biochemistry, vol. 7 no. 1 2011, pp. 55-65 issn 1997-0838

Barkosky, RR., Einhellig FA (1993). Effects of salicylic acid on plant–water relationships. J Chem Ecol 19:237–247.

Bartosz G. 1997. Oxidative stress in plants. Acta Physiol. Plant., 19(1): 47-64.

Bartosz G. 1997. Oxidative stress in plants. Acta Physiol. Plant., 19(1): 47-64.

Ben Hamed K., Castagna A., Salem E., Ranieri A. and Abdelly C. 2007. Sea fennel (Cirthmum Maritimum L.) under salinity conditions: a comparison of leaf and root antioxidant responses. Plant Growth Regul., 53: 185-194.

Berenguer, M. and J. Faci (2001). “Sorghum (Sorghum bicolor L. Moench) yield compensation processes under different plant densities and variable water supply.” journal of European agronomy 15(1): 43-55

Berenguer, M. and J. Faci (2001). “Sorghum (Sorghum bicolor L. Moench) yield compensation processes under different plant densities and variable water supply.” journal of European agronomy 15(1): 43-55.

Blum, A 1973. Components analysis of yield responses to drought of sorghum hybrid, EXP. Agric, 9:159-167

Borsani O., Valpuest V. and Botella M. A. (2001) Evidence for a role of salicylic acid in the oxidative damage generated by Nacl and Osmotic Stress in Arabidopsis seedlings. Plant Physiol., 126: 1024-1030

Borsani, O., Valpuesta, V.and Botella, M.A. (2001). Evidence for a role of salicylic acid in the oxidative damage generated by NaCl and osmotic stress in Arabidopsis seedlings. Plant Physiol. 126:1024–1030.

Boyer, J. S. 1970. Leaf enlargement and metapolic rates in corn, soybeans, and sunflower at various leaf water potentials. Plant Physiol. 46: 233-235

Butler, G. L. 1990. Tannins and other phenols: Effects on sorghum production and utilization. Pages 140-144. INTSORMIL Annual Report, 1990. A technical research report of the grain sorghum / pearl millet collaborative research support program (CRSP).

Çakir, R. (2004). “Effect of water stress at different development stages on vegetative and reproductive growth of corn.” Journal ot Field Crops Research 89(1): 1-16.

carbohydrate metabolism in salt-stressed maize plants. Int. J. Agri. Biol., 6: 5–8.

Castrillo, M. & Trujillo, I. (1994). Ribulose-1-5, biphosphate carboxylase activity & chlorophyll & protein content in two cultivars of French bean plants under water stress & rewatering. Photosynthetic, 30, 175-181

Castrillo, M. & Trujillo, I. (1994). Ribulose-1-5, biphosphate carboxylase activity & chlorophyll & protein content in two cultivars of French bean plants under water stress & rewatering. Photosynthetic, 30, 175-18

Chapmane, P. a. M. E. W. (1999.). “Water deficit receptivity of maiz silk.” journal of Crop Scince. 33(2): 279-282

Chen, C., Dickman, M.B., 2005. Proline suppresses apoptosis in the fungal pathogen of Colletotrichum trifolii. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A 102, 3459–3464.

Chen, C., Dickman, M.B., 2005. Proline suppresses apoptosis in the fungal pathogen of Colletotrichum trifolii. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A 102, 3459–3464.

Cho, K.,H. Tder, J. Iee and R. Auge. 2006. Mycorrhizal symbiosis and ewsponse of sorghum to combined drought and salinity stress. J. of plant phisio. 163: 517-528

Clough, A. & Hunter, M. N. (2003). Stem diameter: A rapid accurate parameter for monitoring growth of sorghum. In: Proceedings of the 11th Australian Agronomy Conference. Geelong. Retrieved June 22, 2005, from http:/www.regional. org. au /au /asa/2003/p/4/clough.htm

Cosculleo, F. a. J. M. F. (1992). “Determination of the Maize ( Zea Maize L.) yield funcationsip respect to water using a line source sprinkle.” journal of Field Crop Science 93: 5611-5620.

Dahlberg, J. A., and Spinks, M. S. 1995. Current status of the US Sorghum Germplasm Collection. International Sorghum and Millet Newsletter 36: 4-12

Dat, J.F., Lopez-Delgado, H., Foyer, C.H and Scott, I.M (1998). Parallel changes in H2O2 and catalase during thermotolerance induced by salicylic acid or heat acclimation in mustard seedlings. Plant Physiol. 116:1351-1357.

Debaeke, P. and A. Aboudrare. 2004. Adaptation of crop management to water-limited environments. Eur. J. Agron. 21: 433-446.

defense responses: Physiological Plasticity in higher plants under abiotic constrains. Acta Physiol. Plant, 31: 427-436.

Delany T.P., Uknes S., Vernooij B., Friedrich L., Weymann K., Negrotto D., Gaffney T., Gut-Rella M., Kessmann H., Ward E., and Ryals J. 1994. A central role of salicylic acid in plant disease resistance. Science, 266: 1247-125.

Du Y.C., Nose A., Wasano K., and Ushida Y. 1998. Responses to water stress of enzyme activities and metabolite levels in relation to sucrose and starch synthesis, the Calvin cycle and the C4 pathway in sugarcane (Saccharum sp). Australian Journal of Plant Physiology, 25:253 – 260.

Earl, H.J. and Davis, R.F., 2003. Effect of drought stress on leaf and whole canopy radiation use efficiency and yield of maize. Agronomy Journal. 95: 688- 696

Efeoğlu, B., Ekmekçi, Y., Çiçek N.,2009. Physiological responses of three maize cultivars to drought stress and recovery South African Journal of Botany. 75, 34–42

Ejeta, G. and J. Axtell. 1990. Development of hard endosperm high lysine sorghums. In: Proceedings of an International Conference on Sorghum Nutritional Quality. Ejeta, G. Mertz, E.T., Rooney, L.W.

Eraslan F., Inal A., Gunes A., and Alpaslan M. 2007. Impact of exogenous salicylic acid on growth, antioxidant activity and physiology of carrot plants subjected to combined salinity and boron toxicity. Scientia Horticulturae,113: 120–128

 Eraslan F., Inal A., Gunes A., and Alpaslan M. 2007. Impact of exogenous salicylic acid on growth, antioxidant activity and physiology of carrot plants subjected to combined salinity and boron toxicity. Scientia Horticulturae,113: 120–128

FAO. 1994. The world sorghum and millet economies: facts, trends and outlook.

Faridoddin Q., Hayat S. and Ahmad A. 2003. Salicylic acide influences netphotosynthetic rate, carboxilation efficiency, nitrate reductase activity and seed yield in Brassica juncea. Photosynthetica, 41: 281-284.

Farooq, M., Wahid, A., Kobayashi, N., Fujita, D., Basra, S.M.A., 2009. Plant drought stress: effects, mechanisms and management. Agron. Sustain. Dev. 29, 185–212

Foyer, C.H., M. Lelandais. and K.J. Kunert. 1994. Photooxidative stress in plants. Plant Physiol. 92: 696 717.

Gamze O., Mehmet D.K., Mehmet A. (2005) Effects of salt and drought stresses on germination and seedling growth of pea (Pisum sativum L.). Turk. J. Agric. 29, 237-242.

Garg B.K. (2003) Nutrient uptake and management under drought: nutrient-moisture interaction, Curr. Agric. 27, 1–8

Ghai N., Setia R. C. and Setia N. 2002. Effect of paclobutrazol and salicylic acid on chlorophyll content, hill activity and yield components in Brassica napus L. (cv. GSL-1). Phytomorphol, 52: 309-314.

Glass, ADM, Dunlop J. (1974). Influence of phenolic acids on ion uptake. IV Depolarization of membrane potentials. Plant Physiol 54:855–

Glass, ADM. (1975). Inhibition of phosphate uptake in barley roots by hydroxy-benzoic acids. Phytochem. 14:2127–2130.

Good, A. G., and T. Z. Steven. 1994. The effects of drought stress on free amino asid accumulation and protein suntesis in Brassica napus. Plant Physiol. 909-914.

Gubis, J., Vankova, R., Cervena, V., Dragunova, M., Hudcovicova, M., Lichtnerova, H., Dokupil, T. and Jurekova, Z., 2007. Transformed tobacco plants with increased tolerance to drought. South African Journal of Botany. 73. 505- 511

Gui- Rui, Y., Q. F. Wang. And J.Zhuang Modeling . (2004). “the water use efficiency of soybean and maize plants under environmental stress. Application of synthetic nedel of photosynthesis- transpiration based on stomatal behavior.” journal of plant physiology 161(1): 303-318.

Hajhassani Asl, A., A. moradi Agham, H. Ali ababi frahan and M. Rassei Far. (2011). “Three forage yield dnd its components under water condation on dealay in Khoy Zone (Iran ).” journal of Environmental Biology 5(5): 847- 852.

Hamad A., Hamada A. (2001) Grain soaking presowing in ascorbic acid or thiamin versus the adverse effects of combined salinity anddrought on wheat seedlings. in Proceedings of the 12th International Congress on Photosynthesis (Melbourne, Australia, Brisbane, Australia, August 18-23, August 18-23, 2001), CSIRO Publishing, S15-005

Harper J. P. and Balk N. E. 1981. Characterization of the inhibition of K+ absorption in oat root by salicylic acid. Plant Physiol., 68: 1349-1353.

Hayat Q., Hayata S.H., Irfan M., and Ahmad A. 2010. Effect of exogenous salicylic acid under changing environment A review. Environmental and Experimental Botany, 68:14–25

Hayat S. and Ahmad A. 2007. Salicylic acid: a plant hormone. Speringer.

House, L.R. 1985. A guide to sorghum breeding. 2nd ed.: ICRISAT, India

Howell, T. 2001. Enhancing water use efficiency in irrigated agriculture. Agron. J. 93:281-189.

Hua, B., Guo, W.Y., 2002. Effect of exogenous proline on SOD and POD activity of soybean callus under salt stress. Acta Agric. Boreali-Sinica 17, 37–40.

Hussain M., Malik M.A., Farooq M., Ashraf M.Y., Cheema M.A. (2008) Improving Drought tolerance by exogenous application of glycinebetaine and salicylic acid in sunflower, J. Agron. Crop Sci. 194, 193–199.

Hussein M.M., Balbaa L.K., and Gaballah M.S. 2007. Salicylic acid and salinity effects on growth of maize plants. Research Journal of Agriculture and Biological Sciences, 3: 321-328.

Iqbal, N., Ashraf, M. and Ashraf, M.Y. (2008) Glycinebetaine, an osmolyte of interest to improve water stress tolerance in sunflower (Helianthus annuus L.): water relations and yield. South African J. Bot., 74: 274-281

Jaleel, C. A., P. Manivannan,A. Wahid, M. Farrooq and H.Dmjm. (2009). “Drought stress in plants: a review on morphological characteristics and pigments composition.” Journal of Agricaltural and Biology 11: 100-105.

Janda, T., Szalai, G. Tari, I and Paldi, E. (1999). Hydroponic treatment with salicylic acid decreases the effects of chilling injury in maize (Zea mays L.) plants. Planta 208:175-180.

Jekendra, Y. (1999). ” Physica and morphologyical properties of forage crop with refrence to cutting Archivesde.” Journal of Polymer Since and Technology 59: 37- 49.

Jiand, Y. a. B., hung (2001). “Drought and heat strress injury to two cool season turf grasses in relaition to ontioxidant metabolism lipid proxidation.” Journal of Crop Science 44(1): 436-442.

Jithesh M. N., Prashanth S. R., Sivaprakash K. R. and Parida A. K. 2006. Antioxidative response mechanisms in halophytes: their role in stress defense. J. Genetics, 85 (3): 237-254.

Jolivet, Y., F. Lahrer, J. Hamelin. 1982. Osmoregulation in higher plants: the protective effect of glycinebetaine against the heat destabilization of membranes. Plant Science Letters, 25: 193-201.

Juan M., Rivero R. M., Romero L. and Ruiz J. M. 2005. Evaluation of some nutritional and biochemical indicators in selecting salt-resistant tomato cultivars. Environ. Exp. Bot., 54: 193-201.

Kang, S., W. Zhang (2000). “An improved water-use efficiency for maize grown under regulated deficit irrigation.” journal of Field Crops Research 67(3): 207-214

Kang, Sh., Shi, W. & Zhang, J. (2000). An improved water-use efficiency for maize grown under regulated deficit irrigation. Field Crops Research, 67, 207-214.

Karyudi, and  R. J. Fletcher. 2003. Osmoregulation in birdseed millet under conditions of water stress II. Variation in F3 lines of Setaria italic and its relationship to plant  morphology and yield. Euphytica 132: 191-197.

Kaya, M.D., Okçub, G., Ataka, M., Çıkılıc, Y., Kolsarıcıa, Ö., (2006) Seed treatments to overcome salt and drought stress during germination in sunflower (Helianthus annuus L.), Eur. J. Agron. 24, 291–295.

Khan W., Prithviraj B. and Smith D. l. 2003. Photosynthetic response of com and soybean to foliar application of salicylates. J. Plant Physiol., 160: 485-492.

Khan, A., and M. Ashraf. 1993. Water relations and drought tolerance in two wheat varieties undea water stress. Pakis. J. Sci. Indust. Res. 36: 151-155.

khanova, E. A., Fedina A. B., Kulaeva O. N., (1999). Effect of salicylic acid and (2´-5´)- oligoadenylates on protein synthesis in tobacco leaves under heat shock conditions:  comparative study. Russ. J. of Plant Physiol., 46, 16–22.

Khodary S. E. A. 2004. Effect of salicylic acid on the growth, photosynthesis and

Kholova, J., C.T. M. Hasan, M.Khocova and V. Vadie. (2011). “Doesa terminal drought tolerance Q TL contribute to differences in ros scavenging enzymes and photosynthetic pigments in pear millet exposed to drought ? .” journal of Environmental and Experimental Botany. 71 (2): 99-106.

Koyro H. W. 2006. Effect of salinity on growth, photosynthesis, water relatinns and solute composition of potential cash crop halophyte Plantago coronopus (L.). Environ. Exp. Bot., 56:136-149.

Kuzniak E. 2004. Ascorbate and ascorbate-dependent enzmes in derached tomato leaves under coditions modulating the ascorbate pool. Acta Physiol. Plant, 26(3): 1-6.

Lafitte, R., 2002. Relationship between leaf relative water content during reproductive stage water deficit and grain formation in rice. Field Crops Reaseachers. 76: 165-174.

Lal, L. 2000. Phosphatic Biofertilizer. Agrotech Publishing Academy P. 224

Lawlor, D.W. 2002. Limitation to photosynthesis in Water-stressed leaves: Stomata vs. metabolism and the role of ATP. Annals of Botany. 89: 871-885

Lawlor, D.W., and Cornic, G., 2002. Photosynthetic carbon assimilation and associated metabolism in relation to water deficits in higher plants. Plant, Cell and Environment. 25: 275-294.

Lerma, C., P.J. Rich, G.C. Ju, W. Yang, A.D. Hanson and D. Rhodes, 1991. Betaine deficiency in maize. Complementation tests and metabolic basis. Plant Physiology, 95: 1113–1119.

Loggini B., Scartazza A., Brugonli E. and Navari-Izzo F. 1999. Antioxidative defense system, pigment composition, and photosynthetic efficiency in two wheat cultivars subjected to drought. Plant Physiol., 119: 1091-1099.

Lopez, C.M.L., H., Takahashi, and S., Yamazaki. 2002. Plant-water relations of kidney bean plants treated with NaCl and foliarly applied glycinebetaine. Journal of Agronomy Crop Science. 188: 73–80.

Maclagan, J. L. 1993. Effect of water stress on the water relation in brassica species, Can. J. of Plant Sci. 73: 225-529.

Mafakheri, A.,  Siosemardeh,A., Bahramnejad, B., Struik, P.C., Sohrabi E., 2010. Effect of drought stress on yield, proline and chlorophyll contents in three chickpea cultivars. AJCS .4(8), 580-585

Makela, P., K. Jokinen, M. Kontturi, P. Peltonen-Sainio, E. Pehu and S. Somersalo. 1998. Foliar application of glycine betaine – a novel product from sugarbeet – as an approach to increase tomato yield. Industrial Crops and Prodcts, 7: 139–148.

Malekian, R., J. Abedi-Koupai,and S. Eslamian. (2011). “Influences of clinoptilolite and surfactant-modified clinoptilolite zeolite on nitrate leaching and plant growth.” Journal of Hazardous Materials 185(2): 970-976.

Martin, Y. H., Leonard, W. H. and D. L. Stamp. 1986. Principles of field crop production. Macmillam publishing Co. Inc

Martınez, J.P., Silva, H., Ledent, J.F. and Pinto. M., 2007. Effect of drought stress on the osmotic adjustment, cell wall elasticity and cell volume of six cultivars of common beans (Phaseolus vulgaris L.). Europ Journal Agronomy. 26: 30- 38

Masood A., Shab N. A., Zeeshan M. and Abraham G. 2006. Differential response of antioxidant enzymes to salinity stress in two varieties of Azolla (Azolla pinnata and Azolla filiculcides). Environ. Exp. Bot., 58: 216-222

Matysik J., Alia A., Bhalu B. and Mohanty p. 2002. Molecular mechaanisms of quenching of reactive oxygen species by proline under stress in plants. Current Sci., 82(5): 525-532.

McBee, G.G.M. 1982. Carbohydrates in Sorghum Culms as Influenced by Cultivars, Spacing, and Maturity over a Diurnal Period. Crop Science 22:381-385.

Meek, C., Oosterhuis, D. and Gorham, J. (2003): Does foliar-applied glycine betaine affect endogenous betaine levels and yield in cotton? Online. Crop Management doi 10.1094/CM-

Mohanty, A., H. Kathuria, A. Ferjani, A. Sakamoto, P. Mohanty, N. Murata and A.K. Tyagi. 2002. Transgenics of an elite indica rice variety Pusa Basmati1 harbouring the codA gene are highly tolerant to salt stress. Theorretical and Applied Genetics, 106: 51–57.

Mohsenzadeh, S., A. M. Malboobi, K. Razavi. and S. Farrahi- Aschtiani. (2006.). “Physiological and Molecular responses of Aluropus lagopoides (poaceae) to water deficite.” journal of Environmental and Experimental Botany. 56(1): 314-322.

Murillo A., Lopez B.R., Aguilar C., Kaya T., Larrinaga A., Flores H. (2002) Comparative effects of NaCl and Polyetylene glycol on germination, emergence and seedling growth

Mنkelن, P., Jokinen, K., Kontturi, M., Peltonen-Sainio, P., Pehu, E., Somersalo, S., 1998a. Foliar application of glycine betaine – a novel product from sugar beet – as an approach to increase tomato yield. Ind. Crops P rod. 7, 139–148

Naidu, B.P., P.R., Morris, and D.F., Cameron.1996. Treatment with glycinebetaine to increase seed germination, seedling vigour and yield of cotton. Proceedings of 8th Australian Conference, Gold Coast.

Nemeth M., Janda T., Horvath E., Paldi E. and Szalai G. 2002. Exogenous salicylic acid increase polyamine content but may decreases drought tolerance in maize. Plant Sci., 162: 569-574.

Nesmith, D. S. and . J. Rithe. 2002.). “Shorth and long term responses of corn to a pre- anthesis soil water deficite. .” journal of Agronomy and Crop Science 84(1): 107-113. .

Noctor, G. and CH. Foyer. 1998. Ascorbate and glutathione: Keeping active oxygen under control. Annu. Rev of Plant Physiol and Plant Mol. Biol. 49: 249-279

Nomura, M., T., Hibino, T., Takabe, T., Sugiyama, A., Yokota, H., Miyake, and T., Takabe. 1998. Transgenically produced glycinebetaine protects ribulose 1, 5-bisphosphate carboxylase/oxygenase from inactivation in Synechococcus sp. PCC 7942 under salt stress. Plant Cell Physiology. 39: 425-432

Ober, E.S., Bloa, M.L., Clark, C.J.A., Royal, A., Jaggard, K.W. and Pidgeon, J.D., 2005. Evaluation of physiological traits as indirect selection criteria for drought tolerance in sugar beet. Elsevier Science. 10: 231- 249.

of cowpea. J Agron Crop Sci. 188, 235-247

oncel, I., Y. Kelesand A, S. Ustuh (2000). “Interactive of temperatur and heavy metal stress on the growth and some biological compounds in wheat seadling.” Journal of Environmental Pollution 107(2): 315-320.

Oneill, P.M., Shanahan, J.F. and Schepers, J.S., 2006. Use of chlorophyll fluorescence assessments to differentiate corn hybrid response to variable water conditions. Crop Science, vol. 46.

Osborne, S., J. S. Schepers, et al. (2002). “Detection of phosphorus and nitrogen deficiencies in corn using spectral radiance measurements.” Journal of Amrican Journal Agricaltural and Biology Science 2(1): 115-121.

Paleg, L.G., G.R., Stewart, and R., Starr, 1985. The effect of compatible solutes on proteins. Plant and Soil 89: 83- 94.

Pancheva T. V., Popva L. P. and Uzonova A. M. 1996. Effect of salicylic acid on growth and photosynthesis in barley plants. J. Plant Physiol., 149: 57-63.

Panda, R., S. Behera, and P.S. Kashyap. (2004). “Effective management of irrigation water for maize under stressed conditions.” Journal of Agricultural water management 66(3): 181-203.

Parida A. K. and Das A. B. 2005. Salt Tolerance and salinity effects on plants: review. Ecotox. Environ. Safe., 60: 324-349.

Parrish, D.J., Ervin, E.H. nad Seiler, J.R., 2006. Studies with triazoles to alleviate drought stress in greenhouse- grown maize (Zea mays L.) seedlings. 123 page

Parry, M.A.J., Andraloje, P.J., Khan, S., Lea, P.J. and Keys, A.J., 2002. Rubisco activity: Effects of drought stress. Annals of Botany. 89: 833- 839.

Passiora, j. B. 1972. The effect of root geometry an the yield of wheat growing on stored water. Aust. J. Agric. Res. 23: 745: 752

Passioura J.B. (2007). The drought environment: physical, biological and agricultural perspectives. J. Exp. Bot. 58(2), 113-117

Pereira, L.S., Oweis, T., Zairi, A. 2002. Irrigation management under water scarcity. Agr. Water Manage. 57: 175-206.

Pignocchi, C. and CH. Foyer. 2003. Apoplastic ascorbate metabolism and its role in the regulation of cell signaling. Current Opinion in Plant Biol. 6: 379–389

Ping, B., Fang- Gong, S., Ti- Da G., Zhao- Hui, S., Yin- Yan, L. and Guang- Sheng Z., 2006. Effect of soil drought stress on leaf water status, membrane permeability and enzymatic antioxidant system of maize. Pedosphere. 16(3): 326- 332

Plaut, Z., 2003. Plant exposure to water stress during specific growth stages, Encyclopedia of Water Science, Taylor & Francis, pp. 673– 675

Popova L., Ananieva V., Hristova V., Christov K., Geovgieva K., Alexieva V. and Stoinova Z. 2003. Salicylic acid and methyl Jasmonate-induced protection on photosynthesis to paraquat oxidative stress. Bulg. J. Plant Physiol., Special Issus: 133-152.

Rajasekaran, LR, Blake TJ (1999). New plant growth regulators protect photosynthesis and enhance growth under drought of jack pine seedlings. J Plant Growth Regul 18:175–181.

Raskin, I, (1992). Role of salicylic acid in plants. Annu. Rev. Plant Physiology Plant Mol. Biol.,43 439–463.

Ritchie, S. and T. Henry. 1990. Leaf water content and gas ezchange parameters of two wheat genotypes differing in drought resistance. Crop Sci. 30: 105-111.

Sahu G. k., Kar M. and Sabay S. C. 2002. Electron transport activities of isolated thylakoids form wheat plants grown in salicylic acid. Plant Biol., 4: 321-328.

Sairam R. K. and Tyagi A. 2004. Physiology and molecular biology of salinity stress tolerance in plants. Currents Sci., 86(3): 407-421.

Saleem, A., U. Saleem, and G. M. Sublani. (2007). “Correlation and path coefficient analysis in maize (Zea mays L.).” Journal of Agricultural Research 45:110-114.

Santiago, L. S., T.S. Lau, P.J. Melcher, O. Coin. and G. Godeein. (2000). “Morphological and physiological responses of Hawalian Hibis Cas tilaceus population to light , salinity and drought .” journal of Plant Soil. 161(1): 99-106.

Schlemmer, M.R, Francis, D.D., Shanahan, J.F., and Schepers, J.S., 2005. Remotely measuring chlorophyll content in corn leaves with differing nitrogen levels and relative water content. Agronomy Journal, vol. 97.

Schonfeld, M. A., R. C. Johnson, B. F. Carver, and D. W. Mornhinweg. 1988. Water relation in winter wheat as drought resistance indicators. Crop Sci. 28: 526-531.

Shah F.S., Watson C.E., Cabera E.R. (2002). Seed vigor testing of subtropical Corn hybrids . Research Rep. 23(2), 56-68

Shakirova F. M., Sakhabutdinova A. R., Bozrutkova M. V., Fatkhutdinova R. A. and Fatkhutdinova D. R. 2003. Changes in the hormonal status of wheat seedlings induced by salicylic acid and salinity. Plant Sci., 164: 317-322.

Shalata, A. and P. M. Neumann. 2001. Exogenous ascorbic acid (vitamin C) increases resistance to salt stress and reduces lipid peroxidation. J. Experim. Bot. 52: 2207–2211.

Shukry, W. M. (2001). “Effect of Soil Type on Growth Vigour, Water Relations, Mineral Uptake and.” Pakistan Journal of Biological Sciences 4(12): 1470-1478.

Sinaki, J., G. Nourmohamadi. and A. Malki. ( 2004.). “Effect of water defficiti on Seedling, planties and compatible solutes of forage sourghum 4th International Crop Science Congress.”100-107.

Smirnoff, N. 2000. Ascorbic acid: metabolism and functions of a multi-facetted molecule. Current Opinion Plant Biol. 3: 229–235

Sofo A., Tuzio A. C., Dichio B. and Xiloyannis C. 2005. Influence of water deficit and rewatering on the components of the ascorbate-glutathione cycle in four interspecific peunnus hybrids. Plant Sci., 169: 403-412.

Sonon, R. N., Suazo, R., Pfaff, L., Dickerson, J. T. & Bolsen, K. K., 1990. Effects of maturity at harvest and cultivar agronomic performance of forage sorghum and the nutritive value of selected sorghum silages. (Report of Progress 629.) Agricultural Experiment Station Kansas State University, Manhattan, Waltcr. R. Woods. Director

Srivastava, M.K., Dwivedi U.N., (2000). Delaye ripening of banana fruit by salicylic acid. Plant Sci, 158, 87–96.

Stroinski A. 1999. Some physiological and biochemical aspects of plant resistance to cadmium effect. I. Antioxidative system. Acta Physiol. Plant, 21(2): 157-188.

Subbarao, G.V., Nam, N.H., Chauhan, Y.S., Johanse,n C., 2000. Osmotic adjustment, water relations and carbohydrate remobilization in pigeonpea under water deficits, J. Plant Physiol. 157, 651–659

Sudhakar C., Lakshmi A. and Giridarakumar S. 2001. Changes in the antioxidant enzyme efficacy in two high yielding genotypes of mulberry (Morus alba L.) under NaCl salinity. Plant Sci., 141: 613-619.

Traore, S. B., C. D. Pilcher, and M. E. Riee. (2000). “Bt and non-Bt maize growth and development as affected by temperature and drought stress.” Journal of Agronomy 92(5): 1027-1035.

Turhan, H. and I.Baser., 2004. In vitro and in vivo water stress in sunflower (Helianthus annus L.). HELIA. 27:227-236.

Turner, N.C., Wright, G.C., Siddique, K.H.M., 2001. Adaptation of grain legumes (pulses) to water-limited environments, Adv. Agron. 71, 123–231

Verslues, P.E., Agarwal, M., Katiyar-Agarwal, S., Zhu, J. and Zhu, J.K., 2006. Methods and concepts in quantifying resistance to drought, salt and freezing, abiotic stresses that affect plant water status. Plant Journal. 45, 523- 539

Vinocur, B. and Altman, A., 2005. Recent advances in engineering plant tolerance to abiotic stress: achievements and limitations., Elsevier Science. 16: 123- 132.

WeiBing, X. and C.B. Rajashekar. 2001. Glycine betaine involvement in freezing tolerance and water stress in Arabidopsis thaliana. Environmental and Experimental Botany, 46:21–28.

WeiBing, X., and Rajashekar, C.B. 1999. Alleviation of water stress in beans by exogenous glycine betaine. Plant Science. 148:185–192.

Wilson, J. R. (1981). Effects of water stress on herbage quality. In: Proceedings of the 15th

International Grassland Conference, Lexington, Ky, U. S. A.1981, pp.470-472

Xu, W., Rosenowd, T., and Nguyenh, T., 2007. Stay green trait in grain sorghum: relationship between visual rating and leaf chlorophyll concentration. Plant Breeding. 119: 365–367.

Yan, H., gang, L.Z., Zhao, C.Y., Guo, W.Y., 2000. Effects of exogenous proline on the physiology of soybean plantlets regenerated from embryos in vitro and on the Rontein, D., Basset, G., Hanson, A.D., 2002. Metabolic engineering of osmo-protectant accumulation in plants. Metab. Eng. 4, 49–56

Yang, G., X. Chen ,and J. Sanico . (2011). “Comparative genomics of two ecologically differential populations of Hibiscus tiliaceus under salt stress.” Journal of Functional Plant Biology 38(3): 199-208.

Yang, W.J., P.J. Rich, J.D. Axtell, K.V. Wood, C.C. Bonham, G. Ejeta, M.V. Mickelbart and D. Rhodes. 2003. Genotypic variation for glycine betaine in sorghum. Crop Science, 43:162–169.

YaziciI., Turkan F., Sekmen A. H. and Demiral T. 2007. Salinity tolerance of purslane (Portulaca oleracea L.) is achieved by enhanced antioxidative system, lower level of lipid peroxidation and proline accumulation. Environ. Exp. Bot., 61(1): 49-57. 0804-02-RS

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “(اثر محلول پاشي برگي ساليسيليک اسيد، آسکوربيک اسيد، پرولين و گلايسين بتائين بر عملکرد و اجزاء عملکرد گياه سورگوم در شرايط تنش خشکي)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 2 = 3