new5

ارزيابي GIS مبنای آسیب پذيري مساكن شهري در برابر زلزله با استفاده از AHP (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر میناب)

49.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
دانشگاه هرمزگان
پردیس دانشگاهی قشم

پایان¬نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته‌ی
سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی

عنوان:
ارزيابي GIS مبنای آسیبپذيري مساكن شهري در برابر زلزله
با استفاده از AHP (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر میناب)

استاد راهنما:
دکتر رسول مهدوی

استاد مشاور:
دکتر علی درویشی بلورانی

نگارش:
………………………..

شهریور 1393
چکیده
گسلهاي بزرگ و فعال واقع در شرق شهر ميناب از مهمترين عوامل تكتونيكي منطقه محسوب ميشوند که در سال‌هاي گذشته زلزله‌هاي متعدد و شدیدی را به وجود آورده است و فعاليت آنها در آينده ممكن است خسارات سنگيني را به بار آورد. لذا شهر ميناب و بویژه بافت فرسوده آن از ريسك‌پذيري بالايي در مقابل زلزله برخوردار است. در تحقیق حاضر، با تلفیق GIS و AHP و معرفی شاخص‌های آسیب‌پذیری، به بررسی وضعیت کنونی بافت فرسوده شهر میناب از نظر میزان آسیب‌پذیری در برابر زلزله پرداخته و نواحی آسیب‌پذیر مشخص شد. داده‌های مورد نیاز از جمله شبکه معابر شهری، کاربری‌ها، تراکم جمعیت، مشخصات سازه‌ای و … گردآوری و جهت ایجاد پایگاه داده آماده‌سازی شدند. سپس با توجه به حجم انبوه شاخص‌های مکانی، جهت حصول به اطلاعات برای اخذ تصمیم، داده‌ها با استفاده از GIS و روش AHPپردازش و نقشه نهایی آسیب‌پذیری بافت فرسوده تولید شده و مناطق با درجات مختلف آسیب‌ مشخص گردید. بر اساس این نقشه، محلات شیخ آباد، شهید عباسپور، پاکوه، باغ ملک، جوی باریکو و جنگجنگو بافت فرسوده (محلات قدیمی) به عنوان محدوده‌های با آسیب‌پذیری زیاد مشخص شده‌اند. این در حالی است که محلات پاکوه و باغ ملک جز تراکم‌های بالای جمعیتی در منطقه بافت فرسوده محسوب می‌شوند. نتایج تحقیق حاضر نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از آسیب‌های ناشی از زلزله، بدلیل فرسوده بودن و مقاومت کم ساختمان‌ها، ریزدانگی ساختمان‌ها و معابر کم عرض می‌باشد که این امر لزوم اتخاذ تصمیمات ویژه‌ای را در جهت کاهش آسیب و مدیریت بحران مشخص می‌نماید. در بحث زلزله و شهر، سیستم GIS با قابلیت جمع‌آوری داده‌های مکانی و توصیفی، ذخیره‌سازی، تغییر و تحول، تحلیل، مدل‌سازی و نمایش اطلاعات مکانی به همراه اطلاعات غیرمکانی می‌تواند به عنوان علم و فن‌آوری بهینه در جهت ساماندهی و تجزیه و تحلیل جامع و سریع اطلاعات و کمک به اخذ تصمیمات سریع و در عین حال صحیح در مدیریت بحران مورد استفاده قرار گیرد.

کلید واژه: زلزله، آسیب‌پذیری، سیستم اطلاعات جغرافیایی، تحلیل سلسله مراتبی، بافت فرسوده شهر میناب.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
1 فصل اول 8
1-1. مقدمه 9
1-2. بیان مسأله 9
سؤالهای اصلی تحقیق 10
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق 10
1-4. پیشینه تحقیق 36
1-5. فرضیههای تحقیق 11
1-6. اهداف اساسی تحقیق 11
1-7. جمعبندي كلي 11
2 فصل دوم 12
2-1. شهرها و مخاطرات طبیعی 13
2-2. خطر زلزله در شهرها 13
2-2-1. خطر زلزله 13
2-2-2. آسیبپذیری در زلزله 14
2-2-3. بحران زلزله: 14
2-3. انواع بحران 15
2-4. زلزله و بحران ناشی از آن 15
2-5. منابع لرزهای 16
2-6. شدت و بزرگی زلزله 16
2-7. آسیبها و خسارات ناشی از زلزله 16
2-7-1. خسارات وارد بر زمین: 17
2-7-2. خسارت وارد بر سازه‌ها 17
2-7-2-1. خسارت وارد بر ساختمانها 18
2-7-2-2. خسارت وارد بر سازههای غیر ساختمانی 18
2-7-2-3. خسارت وارد بر شریانهای حیاتی 18
2-7-2-4. خسارات ناشی از حوادث ثانویه 18
2-8. گسترش فیزیکی شهرها و افزایش آسیبپذیری 18
2-8-1. ایمنی شهری 19
2-8-2. آسیب‌پذیری شهری 20
2-8-3. ساختار شهر 20
2-8-4. بافت شهر 21
2-9. فرسايش و فرسودگي 23
2-10. عوامل مؤثر در آسیب‌پذیری لرزه‌ای شهرها 23
2-10-1. تحلیل آسیب‌پذیری کالبدی 25
2-11. برنامه‌ریزی شهری و آسیب‌پذیری شهرها 25
2-12. ارتباط بین کاربری زمین و آسیب‌پذیری در برابر زلزله 26
2-13. مدیریت بحران 27
2-14. نقش GIS در مدیریت بحران 28
2-14-1. GIS و فاز کاهش اثرات 29
2-14-2. GIS و فاز آمادگی 29
2-14-3. GIS و فاز پاسخگویی 29
2-14-4. GIS و فاز بازسازی 30
2-15. نقش برنامهریزی شهری در مدیریت بحران (زلزله) 30
2-16. تصمیمگیری 30
2-16-1. تصمیمگیری مکانی 31
2-16-1-1. تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDM) 31
2-16-1-1-1. مدلهای گسسته و پیوسته 33
2-16-1-1-2. مدل های جبرانی و غیر جبرانی 33
2-16-1-1-3. نمونه‌های فردی و گروهی 33
2-17. روشهاي‌ وزندهي‌: 34
2-17-1. فرآیند تحلیل سلسلهمراتبی( (AHP 34
2-18. مجموعههای فازی و عارضههای فازی 35
3 فصل سوم 42
3-1. موقعيت جغرافیایی شهر میناب 43
3-1-1. ویژگی‌های طبیعی و زمينشناسي منطقه 44
3-1-2. اقلیم شهر میناب 45
3-2. بلایای طبیعی به ویژه مسائل مربوط به زلزله‌خیزی و جایگاه اراضی در مدیریت بحران 46
3-3. نظام فضايي و تقسيمات كالبدي شهر ميناب 46
3-4. معرفي كلي بافتهاي فرسوده و مسئلهدار شهر ميناب 47
3-5. گونهبندي بافتهاي فرسوده شهر ميناب 47
3-5-1. بافت قديمي 48
3-5-2. بافت مياني 48
3-5-3. بافت حاشيهاي جديد 48
3-6. بررسی زیرساخت‌های شهری 49
3-7. بررسی کاربری‌های بافت فرسوده شهر 49
3-8. ایجاد پایگاه اطلاعاتی 51
3-8-1. گردآوری و آمادهسازی داده 51
3-8-2. طراحی پایگاه اطلاعاتی 52
3-9. تلفیق روش تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) 52
3-10. انتخاب معیارهای ارزیابی آسیب‌پذیری 53
3-10-1. آسیب‌پذیری ناشی از تراكم جمعيتی محله‌های بافت فرسوده 54
3-10-2. آسیب‌پذیری ناشی از میزان دسترسی به فضاهای باز 57
3-10-3. آسیب‌پذیری ناشی از جنس مصالح و عمر سازه‌ها 58
3-10-4. آسیب‌پذیری ناشی از ریزدانگی بافت ساختمانی (مساحت قطعات) 60
3-10-5. آسیب‌پذیری ناشی از تعداد طبقات 62
3-10-6. دسترسی به شبکه معابر و تأثیر آن بر میزان آسیب‌پذیری 63
3-10-7. آسیب‌پذیری ناشی از ناسازگاری کاربری‌ها 64
3-11. وزن‌دهی معیارها و قواعد تصمیم‌گیری چندمعیاری 65
3-11-1. روش مبتنی بر مقایسه دو به دو 66
3-11-1-1. ساختن سلسلهمراتب 66
3-11-1-2. مقایسه زوجی و محاسبه وزن 66
3-11-1-3. محاسبه نرخ ناسازگاری 67
3-11-1-3-1. میانگین بردار ناسازگاری 68
3-11-1-3-2. محاسبه شاخص ناسازگاری 68
3-11-1-3-3. محاسبه شاخص ناسازگاری ماترس تصادفی 68
3-11-1-3-4. محاسبه نرخ ناسازگاری 69
3-12. فازیسازی لایهها 69
3-13. نتیجهگیری 70
4 فصل چهارم 71
4-1. تحلیل آسیب‌پذیری در برابر زلزله به تفکیک شاخصهای معرفی شده در تحقیق 72
4-1-1. ‌‌ آسیب‌پذیری ناشی از تراکم جمعیت 72
4-1-2. آسیب‌پذیری ناشی از دسترسی به فضاهای باز 73
4-1-3. آسیب‌پذیری ناشی از قدمت ساختمانها 73
4-1-4. آسیب‌پذیری ناشی از جنس مصالح ساختمانها 74
4-1-5. آسیب‌پذیری ناشی از ریزدانگی بافتهای ساختمانی 75
4-1-6. آسیب‌پذیری ناشی از تعداد طبقات طبقات ساختمان 76
4-1-7. عدم دسترسی به معابر شهری و آسیب‌پذیری ناشی از زلزله 77
4-1-8. آسیب‌پذیری ناشی از ناسازگاری کاربری‌های همجوار 78
4-2. محاسبه‌‌ي وزنهاي شاخصها 80
4-3. پهنهبندی آسیب‌پذیری منطقه 82
4-4. فازی‌سازی لایه‌های اطلاعاتی 83
4-4-1. عملگر فازی AND 88
5 فصل پنجم 89
5-1. جمعبندی و نتیجهگیری 90
5-2. آزمون فرضیههای تحقیق 91
5-3. محدودیت تحقیق 92
5-4. پیشنهادها 92
5-5. منابع 93

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه

جدول 2-1 انواع خرابی‌های زمین در برابر زلزله 17
جدول 2-2 ارزیابی مختلف قطعه‌بندی هنگام و بعد از وقوع زلزله 22
جدول 2-3- رابطه‌ی درجه‌ی آسیب‌پذیری و انواع بافت‌های شهری 23
جدول 2-4- متغیرهای مؤثر بر آسیب‌پذیری لرزه‌ای شهرها 24
جدول 3-1- آمار مربوط به زمین لرزههای روی داده در استان هرمزگان و از جمله شهر میناب طی 10 سال گذشته 46
جدول 3-2 سطح و سهم کاربری‌های مختلف بافت فرسوده شهر میناب براساس طرح بهسازی بافت مسأله‌دار شهر میناب سال 1388 51
جدول 3-5 طبقات دسترسی به فضای باز و آسیب‌پذیری 59
جدول 3-6 مصالح بنا در محدوده بافت فرسوده شهر میناب براساس طرح بهسازی بافت مسأله‌دار شهر میناب سال 1388 60
جدول 3-7 قدمت ابنیه در محدوده بافت فرسوده شهر میناب براساس طرح بهسازی بافت مسأله‌دار شهر میناب سال 1388 61
جدول 3-8 طبقات مصالح و عمر ساختمانی و آسیب‌پذیری 61
جدول 3-9 کلاس‌های قطعات تفکیکی مساحت و آسیب‌پذیری 62
جدول 3-10 تعداد طبقات ساختمان‌ها و آسیب‌پذیری براساس طرح بهسازی بافت مسأله‌دار شهر میناب سال 1388 63
جدول 3-11 سلسله مراتب معابر شهری و آسیب‌پذیری 65
جدول 3-12 فاصله از کاربری‌های خطرزا و آسیب‌پذیری 66
جدول 3-13: مقادیر ترجیحات برای مقایسات زوجی 68
جدول 3-14: شاخص ناسازگاری ماتریس تصادفی 69
جدول (4-1): محاسبه وزن نهایی معیارها 82
جدول 4-2: آسیب‌پذیری حاصل از ترکیب متغیرها 83
جدول 4 3 نوع تابع فازی جهت استانداردسازی نقشه‌های معیار در منطق فازی 84

فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل 3-1 نقشه موقعیت جغرافیایی شهر میناب 46
شکل3-2- نقشه کاربری اراضی مختلف بافت فرسوده شهر میناب 53
شکل3-3- نقشه تراکم جمعیتی بافت فرسوده 59
شکل 3-4- نقشه فضاهای باز محدوده بافت فرسوده 60
شکل 3-5- نقشه جنس مصالح بافت فرسوده 61
شکل 3-6- نقشه قدمت ابنیه بافت فرسوده 62
شکل 3-7- نقشه مساحت قطعات ساختمانی منطقه 64
شکل 3-8- نقشه تعداد طبقات بافت فرسوده 65
شکل 3-9- شبکه معابر شهری منطقه 66
شکل 3-10- موقعیت نقاط خطرزا در بافت فرسوده 68
شکل4-1- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از افزایش تراکم جمعیت 75
شکل 4-2- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از دوری از فضاهای باز عمومی 76
شکل 4-3- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از قدمت سازه 77
شکل 4-4- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از نوع مصالح ساختمانی 78
شکل 4-5- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از ریزدانگی بافت ساختمان 79
شکل 4-6- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از تعداد طبقات 80
شکل 4-7- نقشه دسترسی به معابر شهری و تأثیر آن بر میزان آسیب‌پذیری 81
کل 4-8- ماتریس سازگاری کاربری‌ها با در نظر گرفتن عوامل مخاطره انگیز در زلزله 82
شکل 4-9- نقشه آسیب‌پذیری ناشی از ناسازگاری کاربری‌ها 83
شکل 4-10- نمودار محاسبه وزن‌ها در نرم‌افزار Expert Choice 84
شکل 4-11- نقشه پهنه‌بندی آسیب‌پذیری بافت فرسوده شهر میناب به روش AHP 85
شکل 4-12- نقشه فازی تراکم جمعیت 87
شکل 4-13- نقشه فازی تعداد طبقات ساختمان 87
شکل 4-14- نقشه فازی مساحت قطعات ساختمان 88
شکل 4-15- نقشه فازی سازگاری کاربریها 88
شکل 4-16- نقشه فازی دسترسی به فضای باز 89
شکل 4-17- نقشه فازی قدمت بنا 89
شکل 4-18- نقشه فازی مصالح ساختمان 90
شکل 4-19- نقشه فازی دسترسی به معابر 90
شکل 4-20- نقشه آسیب‌پذیری بافت فرسوده شهر میناب به روش Fuzzy AND 91

1 فصل اول

کلیات تحقیق

1-1. مقدمه
در طي قرن بيستم بيش از 1100 زلزله‌ي مخرب در نقاط مختلف كره زمين روي داده كه در اثر آن بيش از 1500000 نفر جان خود را از دست داده‌اند كه 90 درصد آن‌ها عمدتاً ناشي از ريزش ساختمان‌هايي بوده كه از اصول مهندسي و ايمني كافي برخوردار نبودند (لانتادا ، 2008). ایران به عنوان کشوری زلزلهخیز، طی دهه‌های گذشته آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی فراوانی از زلزله‌های متعدد متحمل شده است. این در شرايطي است كه شهرهاي كشور ما در برابر زمينلرزه پنج و نیم و شش ریشتر به طور جدي آسيب‌پذيرند (عکاشه، 1378).
اگر جلوگیري از وقوع زلزله امکان‌پذیر نیست، ولی کاهش‌هاي آسیب‌هاي ناشی از آن امکان‌پذیر است. چیزي که بیش از همه اهمیت دارد، نجات دادن جان انسان‌ها در برابر این رخداد طبیعی است .رشد شهري باعث تسهیلات زیادي می‌شود ولی در عین حال عوامل بحران‌زا هم بیشتر شده و تسهیلات محیطی تبدیل به ضرر می‌شود (ناکابایاشی ، 1994). ضرورت کاهش آسیب‌هاي اجتماعی (تعداد تلفات و مجروحین)، اقتصادي (هزینه‌هاي بازسازي، از کار افتادن اقتصاد شهر) و کالبدی (تخریب ساختمان‌ها) ناشی از زلزله بر کسی پوشیده نیست. علاوه بر این تخریب بافت، تأخیر در تخلیه جمعیت ساکن، مسدود شدن شبکه‌هاي ارتباطی، افزایش خسارات و زنده به گور شدن هزاران نفر از دیگر مسایل خواهد بود. بسیاري از افراد که در زیر آوار مانده‌اند، اگر امکان دسترسی و کمک‌رسانی به آنها مسیر نباشد، آنها نیز جان خود را از دست خواهند داد. کاهش آسیب‌پذیري جوامع شهري دربرابر زلزله زمانی به وقوع خواهد پیوست که ایمنی در برایر زلزله در تمام سطوح برنامه‌ریزي مدنظر قرار گیرد که در میان تمامی سطوح سطح میانی برنامه‌ریزي کالبدي یعنی شهرسازي یکی از کارآمدترین سطوح برنامه‌ریزي براي کاهش آسیب‌پذیري دربرابر زلزله می‌باشد (حبیبی و همکاران، 1387).

1-2. بیان مسأله
زلزله پديده‌اي است طبيعي كه بي‌توجهي به آن خسارات جبران‌ناپذيري به دنبال خواهد داشت. وقوع زلزله‌هاي شديد بشر را بر آن داشته است كه در فكر تدوين يك برنامه زيربنايي براي كاهش خطرات و آسيب‌هاي ناشي از آن باشد. ويژگي‌هاي زمين‌ساخت كشور، زلزله را به عنوان يكي از مخرب‌ترين عوامل انهدام حيات انساني مطرح نموده است. بررسي‌هاي تاريخي نشان مي‌دهد كه مناطق وسيعي از كشورمان توسط اين حادثه طبيعي متحمل آسيب‌هاي جاني و مالي گرديده است. براساس گزارش سازمان ملل، در سال 2003 میلادی، كشور ايران در بين كشورهاي جهان رتبه نخست را در تعداد زلزلههاي با شدت بالای پنج و نیم ریشتر و يكي از بالاترين رتبه‌ها را در زمينه‌ی آسيبپذيري از زلزله و تعداد افراد كشته شده در اثر اين سانحه، داشته است. بـر اساس هميـن گـزارش، در كشور ايـران زلـزلـه وجـه غالب را در بين سـوانـح طبيعـي دارا است (سازمان کاهش بلایای طبیعی ملل متحد ، 2004). ميتوان گفت آنچه موجب افزايش تلفات در زلزله مي‌شود، زلزله نيست بلكه ساختمان‌هاي غيرمقاوم يا كم مقاومتي است كه دراثر غفلت‌ها، ندانمكاري‌ها، عدم احساس مسئوليت در انجام وظايف توسط دست اندركاران ساخت و ساز اعم از قانون‌گذاران، تدوين‌كنندگان آيين نامه‌هاي لرزهاي و ضوابط شهري و شهرسازي، طراحان و مالكان است كه متناسب با مشاركت خود در ساخت و ساز غيراصولي، باعث بروز چنين فجايعي ميشوند (مهدیان، 1381). كشور ايران با آسيبپذيري لرزهاي گروه‌‌هاي خاصي از ساخت و سازها مانند: ساختمان‌هاي عمومي با مصالح غيرمسلح بنايي، ساختمانهاي پرجمعيت قديمي در مراكز شهري، بافت‌هاي فرسوده، منازل مسكوني و سازه‌هاي بتني كه در دهه 1960 تا 1980 با مصالح و طراحي ضعيف سر برآورده‌اند روبرو است. شهرها مكان تجمع جمعيت و افزايش بارگذاريهاي محيطي و اقتصادي هستند، وجود اين مسأله مهم ضرورت كاهش آسيب‌پذيري در برابر زلزله را مطرح مي‌كند. ويژگي‌هاي زمين‌ساخت كشور، زلزله را به عنوان يكي از مخر‌ب‌ترين و تهديدكننده ترين عوامل انهدام حيات انساني مطرح نموده است. بررسي تاريخي نشان مي‌دهد كه نقاط يا مناطق وسيعي از كشورمان توسط اين حادثه‌ي طبيعي متحمل آسيب‌هاي جاني و مالي گرديده است. شهر تنها مجموعه‌اي از ساختمان‌ها نيست، بلكه پديده‌هاي انساني، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و كالبدي است .بدين ترتيب شهر به عنوان مجموعه‌اي از عناصر تعريف مي‌گردد تا بتوان به روش‌هاي مناسبي جهت ارزيابي كالبد شهر و تعيين شاخص‌هاي كالبدي آسيب‌پذيري رسيد و نيز راهكارهايي براي كاهش آسيب‌پذيري ارائه نمود.
سؤال‌های اصلی تحقیق این است:
1- آیا با توجه به معيارهاي مورد استفاده مي‌توان آسيب‌‌پذيري مناطق مختلف بافت فرسوده شهر میناب را به کمک GIS به صورت کمّی مدل‌سازی نمود؟
2- مهمترین معیار مؤثر در آسیب‌پذیری بافت فرسوده شهر میناب در هنگام وقوع زلزله کدام است؟
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق
زلزله به عنوان پديدهاي طبيعي، زماني مخاطره آميز و بحرانآفرين است كه جامعه‌ی واقع در معرض زلزله، نسبت به آن آسيب‌پذير باشد. زلزله يكي از مخاطرات طبيعي است كه همواره احتمال رخ دادن اين حادثه طبيعي به ويژه زماني كه شرايط رخ دادن آن، از جمله وجود گسل‌هاي متعدد فراهم باشد، وجود دارد. تعيين مشخصات كالبدي، تيپ ساختماني، تركيب كالبدي قطعات و راهها، نوع كاربري‌ها، تراكم جمعيتی، تيپ ساختماني مناسب، تراكم ساختماني كم، استفاده از راهها به عنوان فضاهاي گريز و پناه و …، از جمله روشهاي كاهش آسيب‌پذيري ميباشند )عسگري، 1381). يكي از عمده‌ترين فعاليت‌ها در راستاي كاهش خطرات ناشي از زلزله و افزايش ايمني عمومي، مطالعات پهنه‌بندي لرزه‌اي مناطق شهري و تعيين ميزان آسيب‌پذيري ساختمان‌هاي گوناگون شهر است كه بايستي در مقياس مناسب و مطلوب صورت پذيرد (مهندسین مشاور طراحان بافت و معماری، 1388). با توجه به گسل میناب، این شهرستان از نظر زلزله‌خیزی و مسائل زلزله‌شناسی حائز اهمیت است و نواحی میناب جایی است که زاگرس تمام و مکران شروع می‌شود و میزان فعالیت لرزه‌خیزی زیاد است، به همین دلیل شبکه لرزه‌خیزی در میناب راه‌اندازی شد. اين ضرورت به طور جدي احساس مي‌شود كه با ايجاد يك مدل مناسب و به كارگيري انواع داده‌هاي مكاني و غير‌مكاني و انجام تحليل‌هاي مربوط در سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي و سيستم‌هاي تصميم‌گيري چندمعياره، بتوان به ارزيابي و تحليل آسيب‌پذيري شهر میناب در برابر زلزله كمك نموده و در كنار كسب آمادگي‌هاي لازم در برابر اين خطر طبيعي، در يك فرايند سيستماتيك به مديريت بحران‌هاي ناشي از سوانح طبيعي پرداخت.
1-4. فرضیه‌های تحقیق
1- مدل‌های مکان مبنای مبتنی بر GIS قابلیت مدل‌سازی آسیب‌پذیری منطقه بافت فرسوده شهر میناب را دارند.
2- معیار قدمت ساختمان مهمترین عامل در آسیب‌پذیری بافت فرسوده میناب در هنگام زلزله می‌باشد.
1-5. اهداف اساسی تحقیق
1- شناسايي مناطق آسيب‌پذير بافت فرسوده شهر میناب با كمك مدل تحلیل سلسله مراتبی و سامانه اطلاعات جغرافیایی.
2- تهیه نقشه‌های آسیب‌پذیری کمّی جهت كسب آمادگي لازم براي رويارويي با مخاطرات طبيعي.

1-6. جمع‌بندي كلي
آنچه از مرور منابع بدست آمد نشان مي¬دهد كه مطالعه پهنه‌بندی میزان آسيب‌پذيري اجتماعی و کالبدی در برابر زلزله بیشتر مدنظر قرار گرفته است. سپس به مطالعه مدیریت بحران پرداخته‌اند. از این‌رو در مطالعه حاضر به پهنه‌بندی آسيب‌پذيري بافت فرسوده شهر میناب با استفاده از شاخص‌های کالبدی و اجتماعی پرداخته شد.

2 فصل دوم

مبانی نظری
و پیشینه تحقیق

2-1. شهرها و مخاطرات طبیعی
خطر طبیعی، پدیده‌ای طبیعی است که در محدوده‌ی سکونت بشر اتفاق افتاده، زندگی او را مورد تهدید قرار می‌دهد و ممکن است باعث وقوع بلایایی گردد. این قبیل مخاطرات به علل زمین‌شناختی، زیست‌شناختی، آب و هوا شناختی و یا فرآیندهایی از این دست، در محیط زندگی به وجود می‌آیند.
براساس تعریف انتخاب شده به وسیله سازمان کاهش بلایای طبیعی ملل متحد یک خطر طبیعی احتمال وقوع حادثه در یک دوره‌ی زمانی ویژه در منطقه دارای پتانسیل پدیده‌های طبیعی مخرب می‌باشد.
2-2. خطر زلزله در شهرها
2-2-1. خطر زلزله
به مجموعه شرایط ژئوفیزیکی طبیعی که در اثر جابجایی، حرکت و لغزش زمین صرف نظر از فعالیت انسان به وجود می‌آیند اشاره دارد .احتمال زلزله ، به تهدید زندگی و دارایی انسان توسط خطرات زلزله گفته می‌شود .بنابر‌این ریسک زلزله نتیجه عمل متقابل خطرات زلزله و برخی فعالیت‌های آسیب‌پذیر انسان مانند توسعه شهر می‌باشد (فرنچ و ایساکسون ، 1984). همچنین ریسک زلزله را می‌توان تعداد مورد انتظار از جان باختگان، صدمه دیدگان، خسارات مالی و شکاف اقتصادی حاصل از پدیده‌های طبیعی دانست (لاویجن ، 1999). عناصر درمعرض ریسک را می‌توان به جمعیت انسانی، ساختمان‌ها، آثار مهندسی، کاربریهای خدمات عمومی، دیگر تأسیسات زیربنایی و ارزش‌های محیطی در ناحیه مورد‌نظر تقسیم نمود (فل ، 2008). از دیدگاه برنامه‌ریزی شهری، زلزله، انهدام هستی و زندگی کسانی است که به جرم فقر، محکوم به ساختن مساکن ارزان قیمت و غیرمقاوم هستند. به تعبیری اقتصاد و معیشت خانواده، تعیین‌کننده طول عمر، سلامتی، زندگی و… می‌شود شناخت پدیده زلزله راهی است که می‌تواند به بهینه‌سازی شرایط موجود کمک کند.
احتمال وقوع زلزله‌ای خطرناک طی یک دوره معین خطر زلزله می‌گویند (لامنیتز ، 1974). این خطرات در چهار گروه دسته‌بندی شده‌اند: 1- تکان خوردن و لرزش زمین 2- شکستگی و جابه جا شدگی 3- تسونامی 4- خطرات ثانوی (از جمله بهمن، روانه‌های گلی، نشست زمین، سیلاب‌های ناشی از شکست سدها و آتش‌سوزی‌ها) (بولت ، 1994). بررسی‌های زمین‌شناسی از قبیل تهیه نقشه گسل‌ها، تعیین نوع و نحوه عملکرد آنها، شواهد جابه‌جایی‌های اخیر در طول گسل‌ها، بررسی‌های مهندسی خاک و بررسی‌های زلزله‌شناسی مانند تهیه فهرست زلزله‌های تاریخی و دستگاهی، تهیه نقشه مراکز سطحی زلزله‌ها، تعیین شدت و بزرگی زلزله‌ها و مقایسه بین مکان گسل‌ها و مراکز سطحی و کانون زلزله‌ها امکان تخمین خطر زلزله را فراهم می‌سازند (پورکرمانی، 1376). در تعیین و ارزیابی خطر پدیده‌های طبیعی مانند زلزله، عوامل مهمی همچون پراکنش جمعیت، قوانین ساختمانی، آمادگی و واکنش سریع باید مدنظر قرار گیرند (موراک و همکاران، 1997). این مرحله اغلب با ترسیم نقشه‌های خطر انجام می‌شود (کلر و پینتر ، 2002).
2-2-2. آسیبپذیری در زلزله
آسیبپذیری درجه زیان و ضرر حاصله از زلزله می‌باشد، که در اجتماعات گوناگون بر اساس سطح توسعه و پیشرفت جامعه تغییرپذیر می‌باشد (کاردون ، 1999). آسیب‌پذیری را میتوان توان و پتانسیل از زیان و از دست دادن بیان نمود (میتچل ، 1999).
2-2-3. بحران زلزله :
هزینه خطرات طبیعی مانند زلزله بسیار بالاست و انتظار می‌رود که این هزینه روز به روز افزایش یابد. زمین‌لرزه کوبه در ژاین (1995) با 100 بیلیون دلار پرهزینهترین سانحه طبیعی در دنیاست. پس از آن به ترتیب زلزله 1999 در تایوان (57 بیلیون) و زلزله 1994 نورث ریدج در کالیفرنیا (20 بیلیون) جزو پرهزینهترین حوادث طبیعی میباشند (پری کویک ، 2002 ). خسارات جانی و مالی زلزله این حادثه را در مقابل دیگر حوادث طبیعی به بحران تبدیل نموده است و در برنامه‌ریزی اجتماعات انسانی لزوم مدیریت ریسک جهت مواجهه با بحران زلزله را می‌طلبد. زمین‌لرزه به خودی خود بحران تلقی نمی‌گردد آمادگی و برنامه‌ریزی دقیق برای تخمین آسیب‌پذیری و کنترل و کاهش عواقب نامطلوب زمین‌لرزه می‌تواند تعیین‌کننده درجه بحران باشد (عزیزی و اکبری، 1386).
2-3. انواع بحران
حوادث و سوانح ایجاد کننده بحران‌ها را با توجه به طبیعت، علل و اثرات آن می‌توان بدین ترتیب طبقه‌بندی نمود (مرکز مقابله با سوانح طبیعی ایران، 1373):
– سوانحی که وقوع آنها ناگهانی است، مانند زلزله، سیل و زمین لغزه
– سوانحی که وقوع آنها تدریجی است، همچون خشکسالی و تخریب‌های زیست محیطی
– سوانح صنعتی و تکنولوژی: تصادفات، ناتوانی‌های سیستم و آتش‌سوزی‌ها و انفجارها
– جنگها و نزاع‌های داخلی: نبردهای مسلحانه و تروریسم جزء این دسته‌اند.
2-4. زلزله و بحران ناشی از آن
زلزله عبارت است از ارزش‌های قابل اندازه‌گیری سطح زمین که توسط امواج حاصل از رها شدن ناگهانی انرژی در درون زمین به وجود می‌آید (معماریان، 1381). زلزله به عنوانیک پدیده طبیعی، به خودی خود ننتایج نامطلوبی در پی ندارد؛ آنچه از این پدیده یک فاجعه می‌سازد، عدم پیشگیری از تأثیرات آن و عدم آمادگی جهت مقابله با عواقب آن است (بینش، 1386). در جوامعی که آمادگی مقابله با اثرات آن را ندارند، این پدیده طبیعی به بحران تبدیل گشته و مسائل عدیده‌ای را به وجود خواهد آورد. آمادگی و برنامه‌ریزی دقیق برای تخمین آسیب‌پذیری، کنترل و کاهش عواقب نامطلوب زلزله تعیین‌کننده درجه بحران است. اثرات ناشی از زلزله خود را به صورت آسیب‌های جانی، مالی و اجتماعی نمایان کرده و آثار ناهنجار حاصله و عدم مقابله با آنها بحران زلزله را ایجاد می‌نماید. در این راستا می‌توان به تأثیر آن بر انسان‌ها، جامعه، زیستگاه انسان‌ها و جوامع انسانی اشاره نمود. بحران ایجاد شده در زیستگاه انسان ابعاد فیزیکی را نیز در برمی‌گیرد. بحران خود را به شکل از بین رفتن یا صدمه وارد آمدن بر تأسیسات زیربنایی شامل گازرسانی، برق، آب، ارتباطات و حمل و نقل نشان می‌دهد. از بین رفتن یا کاهش خدمات عمومی اعم از امور خدماتی، امدادی، رفاهی، پرورشی، آموزشی، بهداشتی و مهمتر از همه تهیه و توزیع غذایی، ایجاد آلودگی‌های شیمیایی بر اثر انتشار مواد آلوده کننده در آب و خاک و هوا، پدید آمدن آتش‌سوزی‌های وسیع، به هم ریختن فعالیت‌های روزمره مردم همانند تهیه مایحتاج، حمل و نقل و … و نیز کمبود خدمات اضطراری برای آسیب‌دیدگان نمایان می‌گردد. مسائل ذکر شده خود شامل موارد و بحران‌های ریزتری هستند که در اینجا به آنها اشاره نشده است، ولیکن توجه به آنها بسیار ضروری و لازم می‌باشد. بُعد بحران در جوامع انسانی بسیار فراتر رفته و خود را در قالب‌های مختلف ظاهر می‌کند که از آن جمله می‌توان به عدم کارایی اقتصادی محل آسیب‌دیده، جابه‌جا شدن جمعیت و افزایش بزهکاری اجتماعی به خصوص سرقت و فساد، افزایش بیکاری، افزایش تورم قیمت کالاها، ایجاد اختلال در پیشرفت برنامه‌های توسعه منطقه‌ای و ملی، خنثی شدن برنامه‌های توسعه‌ای، ایجاد نیاز به کمک‌های خارجی و نهایتاً پدید آمدن آشوب‌های محلی اشاره نمود (جوانی، 1389).
2-5. منابع لرزه‌ای
زلزله به معنای متداول آن ناشی از حرکات پوسته زمین روی گوشته آن است که از میلیون‌ها سال قبل آغاز شده و همچنان ادامه دارد و باعث فشرده شدن پوسته زمین در بعضی مناطق می‌گردد. سپس انرژی از طریق لغزش بعضی شکاف‌های روی زمین چه در اعماق دریاها و چه در داخل خشکی‌ها آزاد شده، زلزله به وقوع می‌پیوندد. علت اصلی این حرکات، وجود گرمای بسیار زیاد داخل هسته زمین و تغییرات دما از عمق به سطح می‌باشد. در مورد علل استثنایی زلزله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف- احداث سازه‌های حجیم و سنگین نظیر سدها و آبگیری آنها که در اثر نیروی وزن زیاد، بخشی از پوسته زمین به آرامی فرو رفته و در منطقه اطراف لرزهایی به وقوع می‌پیوندد؛
ب- تخریب محوطه‌های زیر زمینی قدیمی نظیر غارها و یا قنات‌ها،
ج- انفجارهای اتمی زیر زمینی (موتوهیکو و همکاران، 1383).
2-6. شدت و بزرگی زلزله
برای نمایش کمّی و کیفی زلزله در سطح زمین، از دو مقیاس شدت و بزرگی استفاده می‌شود. شدت زلزله، پارامتری کیفی است که معرف انرژی دریافتی یک نقطه از زمین به هنگام وقوع زلزله است. این پارامتر مبتنی بر نحوه تأثیرپذیری بشر و اشیای روی زمین از زلزله‌ است. بزرگی زلزله، معرف کل انرژی آزاد شده از مرکز زلزله (محل شروع زلزله در عمق زمین) است که این مفهوم اولین بار توسط ریشتر ارائه گردید. از اینرو، واحد اندازه‌گیری زلزله، ریشتر نامیده می‌شود (جوانی، 1389). از سویی، هر چه عمق زلزله کمتر و شدت آن بیشتر باشد، وسعت و گستردگی ویرانی حاصل از آن به ویژه در مکان وقوع زلزله بیشتر می‌گردد و بالعکس (اصغری مقدم، 1378).
2-7. آسیب‌ها و خسارات ناشی از زلزله
تحلیل آسیب‌پذیری از عوامل مهم در فرآیند مدیریت بحران زلزله است و شناخت شاخص‌های آن برای تحلیل خطرپذیری در فرآیند مدیریت بحران مناطق در معرض خطر زلزله ضروری است. آسیب‌پذیری اصطلاحی است که جهت نشان دادن وسعت و میزان آسیب و خساراتی که احتمالا بر اثر وقوع سوانح به جوامع، ساختمان‌ها، خدمات و مناطق جغرافیایی، وارد می‌آید، استفاده می‌شود (رنج آزمای، 1390). زلزله به عنوان یکی از بلایای طبیعی دارای قدرت تخریب بسیار زیاد در زمانی کوتاه و در حوزهای بسیار وسیع است و خسارات شدیدی بر زمین و سازه‌ها وارد می‌آورد که این خسارات موجب تلفات جانی بسیاری می‌گردد. این خسارات به صورت زیر قابل دسته‌بندی هستند:
2-7-1. خسارات وارد بر زمین:
در بین انواع مختلف مصالح، خاک ضعیف‌ترین ماده در برابر حرکات زلزله است. انواع خرابی‌های به وجود آمده در زمین هنگام زلزله در جدول2-1 به طور خلاصه بیان شده‌اند (موتوهیکو و همکاران، 1383).
جدول 2-1 انواع خرابی‌های زمین در برابر زلزله (منبع: موتوهیکو و همکاران، 1383)
نوع خرابی علت آسیب‌ها
نشست‌های ناهمگن سطح زمین ارتعاش لایه‌ها و رفتار غیرارتجاعی خاک تخریب روکش‌های آسفالتی و بتنی، جداول کنار خیابان‌ها، ایجاد جابجایی نسبی در پی سازه‌های رو زمینی و لوله‌های مدفون
گسیختگی سطحی (گسلش) جابجایی سطح زمین و پارگی آن ناشی از حرکت گسل در محل آنها
ایجاد پارگی و گسیختگی مشابه آن در روکش‌های سطحی، خطوط لوله، تونل‌ها، سدها، ساختمان‌های واقع بر محل گسلش
زمین لغزش – تند بودن شیب
– وجود لایه‌های لغزنده در شیب‌ها
– نفوذ آب – ویرانی خانه‌ها و سازه‌های قرار گرفته روی زمین لغزیده
– خرابی جاده‌ها و لوله‌های عبور کننده از زمین لغزنده
روانگرایی – مقدار زیاد ماسه ریز در خاک‌های دانه‌ای
– وجود آب زیرزمینی در لایه‌های خاک
– بالا رفتن فشار آب بین ذرات ماسه در اثر زلزله
– لرزش قوی – از بین رفتن مقاومت زمین زیر پی ساختمان‌ها
– فرو ریختن ساختمان‌ها در اثر نشست غیریکنواخت
– کج شدن ساختمان‌هایی که پی‌های یکپارچه دارند.
گسترش جانبی بروز روانگرایی در لایه‌های زیرین – حرکت جانبی دیوارهای نگهدارنده بویژه در سواحل بیرون‌زدگی اتصالات لوله‌های مدفون

2-7-2. خسارت وارد بر سازه‌ها
سازه‌های موجود در مهندسی عمران (سدها و پل‌ها و تونل‌ها و …) و ساختمان‌ها بر بستر زمین ساخته می‌شوند. در هنگام زلزله جهت اعمال نیرو به سازه در یک محدوده زمانی مرتباً تغییر می‌کند و در صورتی که سازه نتواند در برابر این نیروها مقاومت کند، خسارت خواهد دید که در بین سازه‌ها می‌توان ساختمان‌ها را از سایر سازه‌ها جدا نمود. این تقسیم‌بندی به دلایل مختلف صورت می‌پذیرد که عبارتنداز:
2-7-2-1. خسارت وارد بر ساختمان‌ها
ساختمان‌ها از مصالح ساختمانی متفاوتی ساخته می‌شوند و در طول زمان نیز دچار فرسودگی می‌شوند. خسارات ناشی از زلزله در ساختمان‌های مختلف (چوبی، بنایی، بتن مسلح و ساختمان‌های قاب فلزی و …) متفاوت خواهد بود. علاوه بر سن سازه و جنس مصالح، نحوه ساخت و محل گسل و محل سازه از لحاظ شیب و زمین‌شناسی نیز بر مقاومت ساختمان مقابل زلزله خواهد بود. این خسارات با داشتن اطلاعات در مورد ساختمان قبل از زلزله قابل برآورد خواهد بود. خسارات وارد بر ساختمان‌ها به علت تعدد آنها و ساکنین، باعث تلفات جانی بسیار و خسارات مالی سنگین خواهد شد.
2-7-2-2. خسارت وارد بر سازه‌های غیر ساختمانی
زلزله می‌تواند خسارات شدیدی به پل‌ها و سدها و تونل‌ها و خاکریزها وارد نماید. انواع خسارات وارد به پل‌ها توسط زلزله شامل شکسته شدن تکیه‌گاه شاه‌تیرها، شکستن و افتادن تیر اصلی، تغییر شکل و خرابی در شمع‌ها و پی ‌پل‌ها و نشست در خاکریز تکیه‌گاه پل‌ها می‌باشد.
2-7-2-3. خسارت وارد بر شریان‌های حیاتی
شریان‌های حیاتی شامل شبکه‌های آب و برق و گاز و مخابرات و گاهی راه‌ها می‌باشند. این شبکه‌ها که نقش اساسی در خدمات‌رسانی شهرها دارند. در هنگام وقوع زلزله با توجه به نحوه ساخت دچار آسیب‌های جدی می‌گردند که این آسیب‌ها باعث مختل شدن اقدامات اضطراری بعد از زلزله نیز می‌گردد. آسیب‌های وارد بر شبکه گاز و برق منجر به آتش‌سوزی نیز خواهد شد و قطعی این شریان‌ها و ترمیم آنها مدت‌ها به طول خواهد انجامید.
2-7-2-4. خسارات ناشی از حوادث ثانویه
بعد از وقوع لرزه اصلی که به زلزله معروف است، پیامدهای فیزیکی و غیر‌فیزیکی دیگری روی خواهند داد که چه در کوتاه‌مدت و چه در بلند‌مدت زندگی مردم را شدیداً تحت تأثیر قرار خواهند داد که این پدیده‌ها شامل پس‌لرزه‌ها، آتش‌سوزی‌ها، سونامی و یا پدیده‌هایی مانند شیوع بیماری‌های جسمی و روحی، آوارگی و عدم سکونت مناسب، ورشکستگی ناشی از خسارات وارده به محل کسب و کار و نبود بازار کار، مشکلات ترافیکی به واسطه خرابی راه‌ها، مشکلات ناشی از قطع آب و گاز و … .
2-8. گسترش فیزیکی شهرها و افزایش آسیب‌پذیری
در ابتدای قرن 20 تقریباً دو درصد از کل انسان‌ها تنها در 14 کلانشهر زندگی می‌کردند. امروزه این نسبت نزدیک به 20 درصد است و احتمالاً تا سال 2020 این مقدار به 30 درصد بالغ خواهد شد.
خسارات ناشی از زلزله اساساً با توسعه شهر و رشد دموگرافیکی آن مرتبط است .از تمام مخاطرات طبیعی در جهان، زمین‌لرزه‌ها پدیدههایی هستند که بیشترین رشد در سطح خسارات در دوره‌ی زمانی 1980-1950 را در مقایسه با دیگر پدیده‌ها به خود اختصاص داده‌اند.
روند رو به رشد و فزاینده شهرنشینی و جمعیت شهری به عنوان عاملی برای خسارات زیاد به هنگام بروز بلایای طبیعی می‌باشد. گسترش شبکه‌های ارتباطی و زیر ساختهای شهری از یک طرف و بدون ‌برنامه بودن رشد و توسعه شهر از سوی دیگر زمینه ایجاد خسارات زیاد در زمان وقوع زلزله را فراهم می‌سازد (عبدللهی، 1382).
فرآیند شهرنشینی آسیب‌پذیری نسبت به مخاطرات طبیعی را به واسطه تمرکز انسان و تملک‌ها افزایش می‌دهد (کورانتلی ، 2003). ریسک در مراکز شهری جهان سوم به دلیل شهرنشینی بدون ‌برنامه، توسعه شهر در مناطق مخاطره‌آمیز با درجه ریسک بالا، اقدامات مدیریتی نارسا در شهر و اقدامات ساخت و ساز نامناسب در شهر افزایش چشمگیری داشته است (لوویس و میوک ، 2005).
رشد شهر به تدریج موقعیت در معرض ریسک و نتیجه خطر را تغییر می‌دهد .با رشد نامتناسب، میزان انسان‌ها و دارایی‌های در معرض تهدید افزایش می‌یابد (کاردون، 1999). بین گسترش بی‌رویه و بی‌قاعده شهری و افزایش آسیب‌پذیری شهری یک رابطه‌ی مستقیم وجود دارد. گسترش شهرها اگر به صورت بی‌قاعده، بدون داشتن طرح و برنامه و عدم رعایت ضوابط و مقررات شهرسازی و مقاوم‌سازی سازه‌ها باشد، باعث افزایش آسیب‌پذیری شهرها میشود، این امر زمانی که جهت گسترش شهرها در محدوده گسل‌ها باشد، تقویت می‌شود. برنامهریزی شهری بایستی مجموعهای از دانش مخاطرات طبیعی و تقلیل ریسک خسارات در فرآیند‌های برنامه‌ریزی توسعه یک شهر باشد. مکان‌یابی مناسب سکونتگاه‌ها و توسعه منطقی و اصولی شهر نقشی اساسی در کاهش آسیب‌پذیری و خسارات ناشی از زلزله ایفا می‌نماید (ناطقی ، 2000).
2-8-1. ایمنی شهری
اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری را می‌توان در سه مفهوم کلیدی، سلامت، آسایش و زیبایی خلاصه نمود (هیراسکار، 1989). موضوع ایمنی شهری در متون برنامه‌ریزی شهری به عنوان یک معیار بهینه در تعیین مکان‌های مناسب فعالیت و کاربری‌های شهری و در کنار معیارهای دیگری مانند سازگاری، آسایش، کارایی و مطلوبیت به کار رفت است (سعیدنیا، 1387). اما مسأله‌ی حفاظت از جان انسان‌ها، متعلقات آنها و تأسیسات و تجهیزات شهری در مقابل مخاطرات طبیعی و انسانی آن قدر مهم است که می‌بایست یک از اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری محسوب شود. مخاطرات طبیعی اجزای مهم تعامل بین طبیعت و انسان هستند و رابطه‌ی بین انسان و محیطش به صورت مثبت؛ یعنی استفاده انسان از منابع طبیعی و به صورت منفی؛ یعنی مخاطرات و بلایای طبیعی باید مورد توجه قرار گیرد (عادل‌خان ، 2000). از نظر برنامه‌ریزی شهری ایمنی شهری می‌تواند شامل کلیه تمهیدات و اقداماتی باشد که در قالب برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت باعث حفظ جان و مال ساکنان شهرها شود. این‌گونه برنامه‌ها می‌تواند به صورت برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری، منطقه‌بندی شهری، مقاوم‌سازی و بهسازی لرزه‌ای بافت‌های فرسوده و … را با هدف ایمنی شهری شامل شود.
2-8-2. آسیب‌پذیری شهری
آسیب‌پذیری اصطلاحی است که جهت نشان دادن وسعت و میزان خسارت احتمالی بر اثر سوانح طبیعی به جوامع، ساختمان‌ها و مناطق جغرافیایی به کار می‌رود. ارزیابی آسیب‌پذیری ساختمان‌های موجود در واقع یک نوع پیش‌بینی خسارت‌دیدگی آنها در مقابل زلزله‌های احتمالی می‌باشد (زهرایی و ارشاد، 1384). به عبارت دیگر آسیب‌پذیری یک تابع ریاضی است و به مقدار خسارت پیش‌بینی شده برای هر عنصر در معرض خطرات مصیبت‌بار، با شدت معین، گفته می‌شود. تحلیل آسیب‌پذیری فرآیند برآورد آسیب‌پذیری عناصر معینی است، که در معرض خطر احتمالی ناشی از وقوع خطرات مصیبت‌بار هستند (فیشر، اسکارنبرگر و گیجر ، 1996). تحلیل آسیب‌پذیری شهری؛ تحلیل، ارزیابی و پیش‌بینی احتمال خسارت‌های جانی، مادی و معنوی شهر و ساکنان شهر در برابر مخاطرات احتمالی است. همچنین وضعیت مالی ساکنان (به عنوان عامل تأثیرگذار بر مقاوم‌سازی مساکن)، تراکم ساختمانی (بافت فشرده و نامنظم)، کمّیت و کیفیت معابر، طرح ساختمان (حسین‌زاده، 1383)، جمعیت بالای اقشار آسیب‌پذیر، بعد خانوار در واحد مسکونی (در ارتباط با تراکم جمعیت) و … در کنار آسیب‌پذیری کالبدی در افزایش خسارت‌های جانی مؤثر است (پوراحمد و دیگران، 1388).
2-8-3. ساختار شهر
ساختار شهر از یک سو نمایانگر هماهنگی کالبد شهر با شرایط و عوامل طبیعی، اقتصادی، اجتماعی، اداری و نظامی است و از سوی دیگر گویای فعالیت‌ای اصلی شهر می‌باشد. در نتیجه ساختار شهر از جوانب مختلف قابل بررسی است. ساختار کالبدی شهر تحت تأثیر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن است (سلطان‌زاده، 1365).
توزیع فضایی عناصر، چکونگی کنار هم قرار گرفتن و ترکیب ظاهر و عملکردهای اصلی شهر ساختار شهر را تشکیل می‌دهد. تقسیمات کالبدی شهر (کوی، محله، ناحیه و منطقه شهری) و تک مرکزی یا چند مرکزی بودن شهر وجوه دیگری از ساختار شهر محسوب می‌شود. ساختارهای شهری گوناگون، مقاومت‌های متفاوتی را در برابر زلزله دارند و شاید بتوان گفت که ساختار چند مرکزی بیش از ساختار تک مرکزی در برابر زلزله مقاومت دارد (عبدللهی، 1380).
2-8-4. بافت شهر
شکل، اندازه و چگونگی ترکیب کوچکترین اجزای تشکیل دهنده‌ی شهر، بافت شهری را مشخص می‌سازد. هر نوع بافت شهری به هنگام وقوع زلزله، مقاومت خاصی در برابر زلزله دارد. به عنوان مثال: ” بافت منظم مقاومت بیشتری در برابر زلزله نسبت به بافت نامنظم دارد.” همین طور درجه‌ی ایمنی بافت پیوسته است (احمدی، 1376).
” واکنش هر نوع بافت شهری در هنگام وقوع زلزله در قابلیت‌های گریز و پناه‌گیری ساکنان، در امکانات کمک‌رسانی، در چگونگی پاکسازی و بازسازی و حتی اسکان موقت، دخالت مستقیم دارد. دامنه‌ی تأثیر این ویژگی‌ها در طراحی ساختمان بلکه در طراحی شهری و در مدیریت بحران نیز گسترده شده و حائز اهمیت است. در ارزیابی و قطعه‌بندی اراضی، شکل هندسی قطعه (منظم یا نامنظم)، مساحت قطعه و ابعاد و اندازه‌ی قطعه، تناسبات طول و عرض قطعه در رابطه با کاربری زمین و نوع مالکیت (اختصاصی یا مشاع) ملاک سنجش قرار می‌گیرد. مشخصات ساخت و ساز درون هر قطعه زمین، شاخص دیگر در ارزیابی قطعه‌بندی طراحی بافت خواهد بود. الگوی ترکیب فضاهای باز و بسته و نسبت سطح ساخته شده به فضای باز، مهم‌ترین ملاک کارآیی و سنجش خواهد بود. از طرفی تعداد واحدهای ساختمانی مجزای درون هر قطعه و نوع محصوریت آن به علت تخریب ساختمان در فضای باز در میزان آسیب‌پذیری مؤثر است. در یک بافت شهری غیر از سلول‌هایی که همان قطعات اراضی و ساخت و سازها هستند؛ شبکه‌ی راه‌های فرعی الگوی راه، مشخصات فیزیکی آن شامل طول و عرض، مطرح است. چگونگی ترکیب و انتظام قطعات در تشکیل انواع بافت و مشخصات آسیب‌پذیری آن مطرح می‌شود. غیر از الگوی ترکیب قطعات در یک بافت شهری، الگوی همجواری ساخت و سازها و فضاهای باز قطعات مجاور نیز از شاخص‌های دیگر در ارزیابی آسیب‌پذیری و قابلیت بافت ترکیب راه‌ها و قطعات زمین و ساخت و سازها است. با این مشخصه، نحوه مجاورت قطعات تفکیکی با گذر، همجواری فضای باز و ساخته شده‌ی هر قطعه با گذر و نیز درجه‌ی محصوریت معابر مورد بررسی قرار می‌گیرد. از دیگر شاخص‌های بخشی، قابلیت بافت الگو و اندازه‌ی بلوک‌های شهری و الگوی ترکیب راه‌ها و بلوک‌های شهری است. این شاخص به همراه سطح قطعه‌بندی‌ها و راه‌های فرعی درون بلوک‌های شهری، در میزان فشردگی یا نظم ساخت و سازهای درون آن مؤثر بوده و به همین لحاظ در میزان آسیب‌پذیری بافت تأثیر دارند. الگوی فضاهای باز در کل سطح بافت بخش‌های مسکونی عامل دیگری در افزایش کارآیی بافت، هنگام سوانحی طبیعی است. موقعیت و سطح قرارگیری فضاهای باز و همجواری با ساختارها یا عوارض طبیعی با توجه به وسعت آن می‌تواند موجب آسیب فضاهای باز شود” (حمیدی، 1371).
برای درک مسائل مطرح شده به توضیح کارآیی برخی از الگوها پرداخته می‌شود:
با افزایش نسبت ساخته شده‌ به کل سطح زمین و یا به فضای باز، آسیب‌پذیری فضای باز ناشی از ریزش آوار ساختمان‌ها و غیر قابل استفاده شدن بافت افزایش می‌یابد. میزان افت کارآیی فضای باز با ارتفاع ساختمان‌ها نیز ارتباط مستقیم دارند (جدول 2-2).
جدول 2-2 ارزیابی مختلف قطعه‌بندی هنگام و بعد از وقوع زلزله (حمیدی، 1371).
الگوی قطعه‌بندی وضعیت از نظر آسیب‌پذیری
منظم، مربع یا مستطیل نظم بیشتر در فرم ساختمان‌ها و احتمال آسیب‌پذیری کمتر به دلیل باقی ماندن فضای باز مفید و کارآیی بیشتر در پناه گرفتن و اسکان موقت
مربع چندضلعی (زوایای منفرجه و حاده) تأثیر در بی‌نظمی فرم ساختمان و احتمال آسیب‌پذیری بیشتر، خرد شدن فضای باز و غیرقابل استفاده بودن گریز، پناه، امداد و اسکان
نامنظم (اشکال ناترکیبی) مؤثر در بی‌نظمی ساختمان‌ها و افزایش ضریب آسیب‌پذیری، بی‌نظمی و خرد شدن فضای باز قطعه و لذا کارآیی در پناه گرفتن، امداد رساندن در اسکان موقت
به طور کلی بافت پیوسته و منظم در اراضی هموار که راه‌های آن نیز از درجه‌ی محصوریت متوسط یا کم برخوردارند و به ویژه نسبت سطح ساخته شده به فضای باز آن‌ها متوسط یا کم است و دارای بلوک‌هایی با یک یا دو ردیف منظم ساختمان هستند؛ آسیب‌پذیری کمتر و کارآیی بیشتر بعد از وقوع سانحه هستندو نظم شبکه‌ی راه‌ها و طول کم و شطرنجی بودن کوچه‌های فرعی به دلیل تعداد دسترسی، از فلج شدن بافت جلوگیری می‌کند (جدول 2-3) (حمیدی، 1371).
جدول 2-3- رابطه‌ی درجه‌ی آسیب‌پذیری و انواع بافت‌های شهری (حمیدی، 1371).
نوع بافت درجه‌ی آسیب‌پذیری
پیوسته و منظم کم
ناپیوسته و نامنظم متوسط
پیوسته و نامنظم زیاد
2-9. فرسايش و فرسودگي

منابع
1- احدنژاد، محسن. 1388. مدل‌سازی آسیب‌پذیری شهرهای ایران در برابر زلزله، نمونه موردی: شهر زنجان، پایان نامه دکتری، دانشگاه زنجان، زنجان.
2- احمدی، حسن. 1376. “نقش شهرسازی در کاهش آسیب‌پذیری شهر” فصلنامه مسکن و انقلاب، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
3- احمدیان، آراسب. 1379. شهر سالم و مدیریت بحران زلزله، نشریه کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران، شماره 10.
4- احمدي، حسن؛ شيرين، محمدخان، سادات، فيض‌نيا و جمال‌، قدوسي. 1384. ساخت مدل منطقه‌اي خطر حرکت‌هاي توده‌اي با استفاده از ويژگي‌هاي کيفي (مطالعه موردي: حوضه‌ آبخيز طالقان)، مجله منابع طبيعي ايران، جلد ۵۸، شماره ۱.
5- اصغرپور، محمدجواد. 1385. تصمیم‌گیری چندمعیاره، انتشارات دانشگاه تهران، 418 صفحه.
6- اصغرپور، محمدجواد. 1387. تصمیم¬گیری¬های چندمعیاره، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ پنجم.
7- اصغری مقدم، محمدرضا. 1378. جغرافیای طبیعی شهر (ژئومورفولوژی)، انتشارات مسعی.
8- اميني، جمال. 1389. تحليل آسيب‌پذيري مساكن شهري در برابر زلزله، (مطالعه موردي منطقه 9 شهرداري تهران) پايان‌نامه كارشناسي ارشد سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي به راهنمايي منوچهر فرج زاده اصل، دانشگاه تربيت مدرس تهران، گروه سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي.
9- اولسن، دیوید. 1387. روش‌های تصمیم‌گیری چند‌معیاره، ترجمه: علی خاتمی فیروز آبادی، انتشارات مدیران امروز، 274ص.
10- ای. درابک، توماس و جرالدجی. هواتمر. 1383. مدیریت بحران: اصول و راهنمای عملی برای دولت‌های محلی، تهیه کننده: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، ناشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، تهران.
11- آل شیخ، علی اصغر؛ سولماز، توتونچیان. 1385. کاربرد GIS در مدیریت بحران مطالعه موردی بر قابلیت استفاده از GIS در مدیریت بحران منطقه عسلویه. همایش ژئوماتیک 85.
12- برگي، خسرو. اصول مهندسي زلزله، چ1، تهران: انتشارات مؤسسه بين المللي. زلزله شناسي و مهندسي زلزله ، .1373
13- بینش، بهرنگ. 1386. مجله الترونیک ریسک و بیمه. دسترسی از طریق:
http://www.bimeh-mag.ir/persiancms/2007/09/post_3.html
14- پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله از طریق سایت:
http://www.iiees.ac.ir/

15- پوراحمد، احمد؛ صديقه، لطفي؛ امين، فرجي ملائي و آزاده، عظيمي .1388 .بررسي ابعاد پيشگيري از بحران زلزله مطالعه موردي شهر بابل، “مجله مطالعات و پژوهش‌هاي شهري و منطقه‌اي”، سال اول، شماره اول، اصفهان.
16- پورکرمانی، محسن؛ مهران، آرین. 1376. سایزموتکتونیک: لرزه زمین‌ساخت، انتشارات مهندسین مشاور دزآب.
17- پورمحمدی، محمدرضا. 1382. برنامه¬ریزی کاربری اراضی شهری. انتشارات سمت.
18- جوانی، حسن. 1389. مدیریت بحران در هنگام وقوع زلزله (نمونه موردی: شهرستان ورزقان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرند، مرند.
19- حاتمي نژاد، حسين؛ حميد، فتحي و فرشيد، عشق آبادي. 1388. ارزيابي ميزان آسيب‌پذيري لرزه‌اي در شهر، نمونه موردي: منطقه 10 شهر تهران، نشريه، پژوهش‌هاي جغرافيايي انساني، شماره 68، صص 20-1.
20- حبیبی، کیومرث و همکاران. 1387. تعیین عوامل سازه ای مؤثر در آسیب‌پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS و Fuzzy Logic، نشریه هنرهای زیبا. شماره 33. صص 36-27.
21- حبیبی، کیومرث؛ محمدجواد، کوهساری. 1386. تهیه مدلی یکپارچه به وسیله تلفیق روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با GIS به منظور حل مسائل تصمیم‌گیری شهرسازی (نمونه موردی: انتخاب سایت بهینه برای استقرار تجهیزات جدید شهری)، همایش ژئوماتیک 86.
22- حسين زاده، سيدرضا”برنامهريزي شهري همگام با مخاطرات طبيعي با تأكيد بر ايران”، مجلة جغرافيا و توسعه ناح .1383 . يه‌اي، شمارة سوم، انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد.
23- حمیدی، ملیحه. 1371. “ارزیابی الگوهای قطعه‌بندی اراضی و بافت شهری در آسیب‌پذیری مسکن از سوانح طبیعی” در مجموعه مقالات سمینار سیاست‌های توسعه مسکن در ایران، تهران.
24- دیودونیه، تن‌برگ. 1371. مدیریت بحران. ترجمه علی ذوالفقاریان. انتشارات حدیث.
25- رجبی، محمدرضا؛ علی، منصوریان و محمد، طالعی. 1390. مقایسه روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره،AHP_OWA ،AHP و AHP_OWAFuzzy برای مکان‌یابی مجتمع‌های مسکونی در شهر تبریز، مجله محیط شناسی، سال سی و هفتم، شماره 57، صص 92-77.
26- رسولی، علی اکبر. 1384. تحلیلی بر فناوری سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تبریز.
27- رنج‌آزمای، فاطمه. 1390. تحلیل آسیب‌پذيري مساکن شهری در برابر خطر زلزله (مطالعه موردی: مساکن منطقه 8 تبریز)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، تبریز.
28- زرچشم، محمدرضا؛ مسعود، خیرخواه زرکش و داود، قاسمیان. 1390. تلفیق GIS و سامانه پشتیبان تصمیم‌‌گیری جهت تعیین مناطق مناسب عملیات پخش سیلاب(منطقه مورد مطالعه: حوضه‌ی آبخیز ماشکید استان سیستان و بلوچستان)، همایش ملی ژئوماتیک.
29- زنگي آبادي، حسن و همكاران .1387 .تحليل شاخص‌هاي آسيب‌‌پذيري مساكن شهري در برابر خطر زلزله؛ نمونه موردی: مساكن شهر اصفهان، جغرافيا و توسعه، شماره 12.
30- زنگي آبادي، علي؛ جمال، محمدي ؛ همايون، صفايي و صفر، قائدرحمتي. 1386. تحليل شاخص‌هاي آسيب‌پذيري مساكن شهري در برابر خطر زلزله (نمونه موردي: مساكن شهر اصفهان)، جغرافيا و توسعه، شماره 12، صص79-61.
31- زهرائی، سیدمهدی؛ لیلی، ارشاد. 1384. بررسی آسیب‌پذیری لرزه‌ای ساختمان‌های شهر قزوین، نشریه دانشکده فنی، دانشگاه تهران، جلد 39، شماره 3.
32- سعیدنیا، احمد. 1378. کاربری زمین شهری، جلد دوم، انتشارات مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهری، تهران.
33- سلطان زاده، حسین. 1365. مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران، انتشارات آبی.
34- طاهرپور، مهدی. 1390. کاربرد روش‌های تصمیم‌گیری‌های چند‌‌شاخصه در جغرافیا، انتشارات سمت.
35- عبداللهی، مجید. 1380. مدیریت بحران در نواحی شهری، زلزله و سیل. انتشارات سازمان شهرداری‌ها. تهران.
36- عبداللهی، مجید. 1383. مدیریت بحران در نواحی شهری، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
37- عزیزی، محمدمهدی. 1386. مدیریت بحران در نواحی شهری، انتشارات سارمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
38- عزيزي، محمدمهدي و رضا، اكبري. 1386. ملاحظات شهرسازي در سنجش آسيب‌پذيري شهرها از زلزله مطالعه موردی منطقه فرحزاد تهران، نشريه هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران، شماره 34، صص 36-25.
39- عسگري، علي؛ اکبر، پرهیزگار و محمودعلی، قدیر. 1381. كاربرد روش‌هاي برنامه‌ريزي شهري كاربري، كاهش آسیب‌پذيري خطرات زلزله، فصلنامه تحقيقات جغرافيايي، شماره 67، صص78-63.
40- عکاشه، بهرام. 1378. “زلزله‌خیزی مناطق مرکزی ایران”، فصلنامهی صنعت بیمه، شماره 55، تهران.
41- فخیم حاجی آقایی، نسیم. 1384. مدیریت بحران زلزله در نواحی شهری در مرحله قبل از وقوع با استفاده از SDSS در منطقه 10 شهرداری تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
42- قدسی‌پور، سیدحسن. 1385. فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
43- قراگوزلو، علیرضا. 1383. ارائه مدل توسعه شهری با بهره‌گیری از مدل‌های زیست محیطی و سیستم‌های GIS و RS (مطالعه موردی: منطقه 22 تهران)، رساله دکتری، دانشگاه علوم و تحقیقات.
44- کامل، بتول. 1390. مدیریت بحران زلزله در مرحله قبل از وقوع با استفاده از GIS (مطالعه موردی: منطقه یک شهرداری تبریز)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، تبریز.
45- کرم، امير؛ اعظم، محمدي. 1388. ارزيابي و پهنه بندي تناسب زمين براي توسعه فيزيکي شهر کرج و اراضي پيراموني برپايه فاکتورهاي طبيعي و روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP)، فصلنامه جغرافياي طبيعي، 1(4)، صص59-74.
46- کوه‌بنانی، حمیدرضا. 1388. کاربرد فناوری GIS در مدیریت بحران زلزله (مطالعه موردی شهر نیشابور)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، تبریز.
47- مالچفسکی یاچک. 1385. سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چند معیاره، اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده تهران، سمت.
48- محمدی، جهانگرد. 1386. پدومتری، تهران، 15، پلک.
49- محمدیان، فرشاد؛ ناصر، شاهنوشی؛ محمد، قربانی و حسن، عاقل. 1388. انتخاب الگوی کشت بالقوه محصولات زراعی بر اساس روش فرآیند تحلیلی سلسله مراتبی(AHP)(مطالعه موردی: دشت تربت جام)، مجله دانش کشاورزی پایدار، جلد ا، صص 187-171.
50- مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران. 1373. طرح بسیج توان فنی کشور در بازسازی مناطق زلزله‌زده کشور، نشریه شماره 11، صص 10-1.
51- مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، 1376.
52- معماریان، حسین. 1381. زمین شناسی مهندسی و ژئوتکنیک، انتشارات دانشگاه تهران.
53- منزوی، مهشید؛ 1389. آسیب‌پذيري بافت‌های فرسوده بخش مرکزی شهر تهران در برابر زلزله، مجله پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 73، صص 18-1.
54- موتوهیکو، هاکانو؛ نعمت، حسنی و محمدرضا، اسلامی. 1383. نعمت، زلزله در آلبوم تجربه (فراگیری مهندسی زلزله با مشاهده خرابی‌ها)، انتشارات مرکز مطالعات بحران‌های طبیعی در صنعت.
55- موسوی، سیده فاطمه. 1384. “تمهیدات شهرسازی به منظور کاهش آسیب‌پذیری شهر در برابر زلزله- نمونه مطالعه شهر چالوس” پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران.
56- مومنی، منصور. 1385. مباحث نوین تحقیق در عملیات، انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، 326ص.
57- مهدیان، سارا. 1381. كاهش خطرپذيري و اثر زلزله در محله‌هاي شهري واجد بافت فرسوده با استراتژي هم‌زماني، ساخت شهر، سال پنجم، صص 56-47.
58- مهرگان، محمدرضا. 1386. پژوهش عملیاتی پیشرفته، تهران؛ نشر کتاب دانشگاهی، چاپ سوم، 256ص.
59- مهندسین مشاور تهران پادیر. 1388. مطالعات ریزپهنه‌بندی ژئوتکنیک لرزه‌ای شهر تبریز، جلدهای یک، 16، 17، طرح مطالعات شهرسازی، سازمان مسکن و شهرسازی آذربایجان شرقی.
60- مهندسین مشاور طراحان بافت و معماری. 1388. طرح بهسازی بافت مسئله ‌دار شهر میناب، گزارش سطح سوم، حوزه‌ی مداخله طراحی شهری.
61- نوری، محمد؛ محمد باقر، شریفی. 1389. بررسی روش‌های تصمیم‌گیری چند‌معیاره و کاربرد آنها در مدیریت منابع آب، پنجمین کنفرانس ملی مهندسی عمران.
62- هوشمندزاده، محمد. 1384. برنامه‌ریزی برای دستیابی به نظام جامع مدیریت بحران با هدف کاهش آثار مخرب حوادث غیرمترقبه با نگرشی بر ابعاد مدیریت بحران در زلزله دی‌ماه 1382 شهرستان بم، اولین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه.
63- هیراسکار، جی. کی. 1989. درآمدی بر برنامه‌ریزی شهری، ترجمه محمدسلیمانی و احمدرضا یکانی‌فرد. انتشارات جهاد دانشگاهی واحد دانشگاه تربیت معلم تهران.

64- Adelekan. 2000. Gibson, Gary. 1997. “An introduction to seimology”, Disaster Prevention and management, Volume 6, Number5, MCB university Press, Emerald Group Limited.
65- Altman, D. 1994. Fuzzy set theoretic approaches for handing imprecision in spatial analysis. International journal of Geographical System 8(3); 271-289.
66- Bertolini M., Braglia M and G. Carmignani.2006. Application of the AHP methodology in making proposal for a public work contract, Int. J. Project Manage, pp 422-430.
67- Bolt, A. B. 1994. Seismological information necessary for beneficial earthquake riskreduction, Issues in Urban Earthquake Risk, pp 21-33.
68- Botero Fernandez, V. 2009. Geoinformation for measuring vulnerability ti earthquake: a fitness for use approach, PHD thesis, ITC, Netherland.
69- Chardon, Anne – Cathrine.1999. “A geographic approach of the global Vulnerability in urban Area: Case of Manizales، Colombian Andes.
70- Eastman, J. R., Jiang, H., Toledano, J. 1998. Multi-criteria and mulit-objective decision making for land allocation using GIS In: Beinat, E., Nijkamp, P., ed. Multicriteria Analysis for Land-Use Management. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, p. 227- 251.
71- Fell, Robin and Corominas, Jordi.2008. Guidelinesfor landslide susceptibility, hazard and risk zoning for land use planning, Engineering Geology.
72- Fischer III, Henry, Scharnberger, Charls K and Geiger, Charls J. 1996. “Redusing Seismic Vulnerability in low to moderate risk areas”, Disaster Prevention and Management, Volume 5, Number 4, MCB university, ISSN 0965- 3562.
73- French Steven P and Isaacson Mark S. Isaacson.1984.Applying earthquake risk analysis techniques to Land use planning, Planners notebook.
74- Gharakhlou, M), crisis risk in urban slum, CAG, ETAVA, Canada, 2009; 25- 31. [In Persian].
75- Ghodsypour SH and Brien C.1997. An Integerated Method Using the Analytical Hierarchy Process with Goal Programming for Multiple Sourcing With discounted prices, the proceeding of 14thinternational conference on production research (ICPR), Osaka, Japan.
76- Giovinazzi, S., Lagomarsino, S., & Pampanin, S. 2006. Vulnerability Methods and Damage Scenario for Seismic Risk Analysis as Support to Retrofit Strategies: a European Perspective, NZSEE Conference.
77- Jankowski, P., 1995, Integrating geographical information systems and multiple criteria decision making methods. International Journal of Geographical Information Systems 9(3); 251-273.
78- Keller, E.A., Pinter, N. 2002. Active tectonics: earthquake uplift and landscape, prentic hall, New Jersey.
79- Khatsu, P., 2005, urban multi-hazard risk analysis using GIS and Remote Sensing: A case study of a part of Kohima Town, India, MSc. Thesis, ITC, Netherlands.
80- Klir, G. J., and B. Yuan .1995. Fuzzy sets and fuzzy logic: theory and applications. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
81- Lantada Nieves, Pujades Luis, Barbat, Alex .2008. Vulnerability Index and Capacity Spectrum Based Method for Urban Seismic Risk Evaluation, Journal of Nathazards, DOI 10.007/s11069-007-9212-4.
82- Lantada, N., Pujades, L., & Barbat, A. 2009. Vulnerability index and capacity spectrum based methods for urban seismic risk evaluation. A comparison, Nat Hazards 51:501–524.
83- Lavigne, Franck.1999. Lahar hazard microzonation and risk assessment inYogyakarta city, Indonesia, Geo Journal, Netherlands.
84- Lewis, Dan, and Jaana Mioch. 2005. Urban vulnerability and good government.Journal of contingencies and crisis management.
85- Lomnitz, C., 1974, Global Tectonics and Earthquake Risk, Elsevier Science Ltd.
86- Mitchell, J.K. (Ed.), Crucibles of Hazard: Mega-Cities and Disasters in Transition, Tokyo: United Nations University Press, 1999.
87- Murack, B.W., Skinner, B.J., Porter, S. C. 1997. Dangerous Earth: An Introduction to Geologic Hazards, Wiley INC., Computers and Geosciences, 30, 6, pp. 637-646.
88- Nakabayashi, Istook .1994. “Urban Planning Based on Disaster Risk Assessment.” In Disaster Management in Metropolitan Areas for the 21st Century, Proceedings of the IDNDR Aichi/Nagoya International Conference, 1- 4 November, Nagoya, Japan, 225-239.
89- Nateghi-A, fariborz.2000. Existing and proposed Earthquake Disaster Management organization for Iran, Disaster prevention and management, Vol 9, No3, MCB university, Issno965-3562.
90- Paton, Douglas and Fohnston, David. 2001. “Disaster and communities: vulnerability, resilience and preparedness, Disaster prevention and Management, Volume 10, Number 4, MCB University, ISSN 0965- 3562.
91- Phua, M., Minowa, M. 2005. A GIS-based multi-criteria decision making approach to forest conservation planning at a landscape scale: a case study in Kinabalu area, Sabah, Malasia, Journal of Landscape and urban planning, v. 71, pp 207-222.
92- Pricovic, Serafim. 2002. Environmental management and health.
93- Quarantelli, EL. 2003. Urban vulnerability to disasters in developing countries: Managing risks. In building safer cities.Washington.
94- Rashid, T., J, Weeks.2003. Assessing Vulnerability to earthquake hazards through spatial multi criteria analysis of urban areas, INT. J. Geographical Information Science, vol. 17, NO. 6, 547-576.
95- Saaty, T. L. 1977. A Scaling method for priorities in hierarchical structures, journal of mathematical psychology 15, pp 234-281.
96- Tang, A., & Wen, A. 2009. an intelligent simulation system for earthquake disaster ssessment, Computers & Geosciences 35, 871– 879.
97- Tudes, S; N.D, Yigiter. 2009 .Preparation of land use planning model using GIS based on AHP: case study Adana -Turkey, Bull Eng Geol Environ , DOI 10.1007/s10064 -009 -0247 -5.
98- UNDP. 2004. Reducing Disasters Risk: A Challenge for Development, UNDP.
99- Yalçıner, Ö. 2004.urban information systems for earthquake-resistance cities: acase study on Pendik, Istanbul, Msc. Thesis, department of geodetic and geographic information technologies, the middle east technical university, Istanbul.
100- Zadeh, L. A. 1965. Fuzzy sets. Information and Content 8(3); 338-353.

GIS-Based vulnerability assessment of urban settlements against earthquake using AHP
(Case Study: Minab Decade Texture)
Abstract
Large and active faults located in the East City of Minab are considered as the most important factors tectonic in region which devastating it has created earthquakes in recent years, and work in the future may bring heavy losses. Thus Minab city and especially distressed areas have a high risk in against earthquakes. In this study, whit integration of GIS and AHP and identified vulnerability indicators, to assess the current situation in terms of vulnerability to earthquakes Minab distressed areas and vulnerable areas. Data requirements, including urban street network, land uses, population density, and structural properties and were collected and preparing to build a database. Then according to large size of spatial indexes, in order to obtain information for decision-making, data processing and mapping by using GIS and AHP method and determined the vulnerability of Decade texture of suffered varying degrees.
Which map, Sheykh Abad districts, Shahid Abbas Pour, Pakooh, Baq Malek, Joey Baryko and Jngjngo distressed areas marked as spheres with high vulnerability. However, Pakooh & baq malek are considered the areas of high population densities except in distressed areas. Results of present study shows that much of the damage from the earthquake, due to the low resistance of old buildings, low space buildings and narrow streets is which determined particularly necessary in order to reduce vulnerability and risk management decisions. Earthquake in the City, GIS system capable of collecting data, location and description; storage, transformation, analysis, modeling and display of spatial data with non-spatial data Science and technology can be used to optimize in order to organize and analyze complex and fast data and contribute to decisions quickly and however used correctly in crisis management.

Key words: earthquake, GIS, AHP, vulnerability, Decade texture of Minab

University of Hormozgan
University Qeshm campus

GIS-Based vulnerability assessment of urban settlements against earthquake using AHP
(Case Study: Regional Municipality Minab)

By: Masood Ghaneifard

Under Supervision of Dr. Rasool Mahdavi

A thesis submitted to the Graduate Studies Office
in partial fulfillment of the requirements for
the degree of master of scince in
the name of RS and GIS

October 2014

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ارزيابي GIS مبنای آسیب پذيري مساكن شهري در برابر زلزله با استفاده از AHP (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر میناب)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

57 + = 58