new5 free

امکان سنجی بارورسازی ابرها در استان اردبیل با تاكيد بر تحليل نیمرخ جو

59.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

دانشكده علوم انساني گروه جغرافياي طبيعي
گرايش اقليم شناسي در برنامه ريزي محيطي

عنوان:
امکان سنجی بارورسازی ابرها در استان اردبیل
با تاكيد بر تحليل نیمرخ جو
استاد راهنما:
دکتر برومند صلاحی
استاد مشاور:
دکتر مجید رضائی بنفشه
پژوهشگر:
………………….
سال:
1389

چكيده:
استان اردبیل در شمال غرب کشور با شکلی کشیده و طولی خود طی سالهای اخیر با نابهنجاری های اقلیمی نظير: افزایش دما بویژه در فصل زمستان، افزايش رخداد بادهای گرم، افزایش تبخیروتعرق پتانسیل، کاهش بارش مخصوصا بارش برف، خشکسالی های حادث شده طی سالهای اخیر، پایین آمدن سطح آبهای زیرزمینی بر اثر برداشتهای غیراصولی از منابع آبی و … روبرو بوده است بطوريكه اين رخدادها منطقه را به سوي بحران كمبود منابع آب در آينده به پيش مي برد، از اين رو جهت افزایش منابع آبی استان، یکی از روش های نوین استفاده از تکنیک بارورسازی ابرها می باشد.
مواد مورد استفاده در پژوهش علاوه بر داده هاي ايستگاه هاي سينوپتيك هواشناسي سطح زمين، اطلاعات نيمرخ جو (در سطوح 1000، 850 ، 700 و 500 هكتوپاسكالي) شامل دما، رطوبت نسبي،‌ سرعت باد، ارتفاع ژئوپتانسيل، ضخامت سطوح ارتفاعي، آب قابل بارش و لايه دماي صفر مي باشد كه اين مواد از 3420 نقشه سينوپتيكي در بازه زماني دهه هاي هر ماه طي پنج سال اخير (2009- 2005 ميلادي برابــــر با 1388- 1384 شمسي) استخراج شده است.
در پژوهش حاضر جهت امکانسنجی بارورسازي ابرها در استان نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهديدها در قالب مدل SWOT ارائه شده و براي استخراج بهترین زمان باروری ابرها با توجه به تحليل نيمرخ جو و اطلاعات ايستگاه هاي هواشناسي سطح زمين از روش تحلیل عاملی استفاده شده است.
نتايج پژوهش نشان مي دهند استان اردبیل بدلیل قرار گرفتن در مسیر سامانه هاي مختلف جوی ، وجود پوشش مناسب ابری ، دمای مناسب و رطوبت لازم درسطوح مختلف جو زمینه اقلیمی را برای بارورسازی ابرها دارد، همچنين مناسبترین لایه برای باروری ابرها لایه های 850 تا 700 هکتوپاسکــــالی بوده و بهترین زمان بارورسازی ابرها از اول آبان تا آخر فروردين ماه و با توجه به توزیع زمانی ساعات ابری و درصد رطوبت نسبی طی ساعات صبح و عصر محلی می باشد.
كلمات كليدي:
استان اردبيل، تکنیک بارورسازی ابرها، سامانه هاي جوي، نيمرخ جو، SWOT
مقدمه:
امروزه اکثریت طرح های زیست محیطی سعی بر شناخت اقلیم منطقه دارند اجرای طرح های عمرانی ، اقتصادی ، کشاورزی و … نیاز به شناخت نابهنجاری های اقلیمی جهت برنامه ریزی صحیح و قابل قبول داشته و از این رو ضرورت و اهمیت مطالعات اقلیمی در کالبد برنامه ریزی در سطوح مختلف جامعه قابل لمس است.
استان اردبیل درشمال غرب کشور با شکلی کشیده و طولی خود در جهت شمال به جنوب همراه با عامل ارتفاع کوهستان ها و دشت هاي حاصلخيز و با ارزش كشاورزي و تامين محصولات عمده زراعي و دامي در ترکیب همجواری با دریای خزر از موقعیت خاص برخوردار است. وقوع حداكثر مطلق دماي 44 درجه سلسیوس در منطقه مشــيران از توابع مشگين شهر و رخداد حـداقل دمــاي مطلق 8/33- درجه سلسیوس در شهر اردبيل ، اختلاف حداكثر و حداقل مطلق دما را در اين استان از مرز 77 درجه سلسیوس مي‌گذراند كه اين ويژگي اقليمي را به ندرت مي‌توان در استانهاي ديگر جستجو نمود.
در اين استان طی سالهای اخیر بدلیل نابهنجاری های اقلیمی رخ داده نظیر روند افزایش دما بویژه در فصل زمستان ، فراوانی رخداد بادهای گرم و افزایش تبخیروتعرق پتانسیل ، کاهش بارش ها مخصوصا بارش برف ، خشکسالی های حادث شده طی سالهای اخیر و برداشتهای غیراصولی از منابع آبی که در نهایت موجب پایین آمدن سطح آبهای زیرزمینی شده است، منطقه مورد نظر را به سوي بحران كمبود منابع آب در آينده به پيش مي برد كه یکی از روش های نوین افزایش منابع آبی ، استفاده از تکنیک بارورسازی ابرها می باشد. بحث باروري ابرها كه بعنوان شاخه‌اي از علم تعديل آب و هوا شناخته مي‌شود ، نوعي رفتار هوشمندانه با ابرها و سيستمهاي ابري و در جهت افزايش بارش در ابرهايي است كه فرايندهاي بارش در داخل آنها در حال شكل‌گيري و اجرا است.
برای برنامه ریزی صحیح و مبتنی بر تعقل و منطق استفاده از تكنيك بارورسازي ابرها در سطح استان لاجرم نیاز به شناخت اولیه مناسب از تعیین نقاط قوت ، ضعف ، فرصت و تهديدهاي اجراي بارورسازي ابرهـا می باشد. در مدلي كه بدين منظور در اين پروژه آورده شده است منظور از فرصت ها، آن دسته از عوامل هستند كه بر باروری ابرها در استان اردبيل تاثير مثبت دارند و با ايجاد فضاي مساعد زمینه را در دستيابي به باروری ابرها و انجام آن ياري مي نمايد.يكي از مهمترين فرصت ها را مي توان امكان باروري ابرها در استان راه حلي براي عبور از خشكسالي هاي اخير بيان كرد.
تهديدها، عواملي هستند كه بر باروری ابرها در استان اردبيل تاثیر منفي داشته و با ايجاد فضاي بازدارنده موجب مي شوند دستيابي به چشم انداز حصول آب با تاخير مواجه شده يا اساساً انجام نشوند مثل محدوديت ارتفاع پرواز در مناطق كوهستاني استان.
منظور از قوت آن دسته از عواملي است كه جهت دستيابي به چشم انداز تامين منابع آبي در استان اردبيل ، تكنولوژي باروري ابرها به عنوان نقطه اتكا از آنها بهره مي جويد. مثل تعداد روزهاي ابري زياد و وجود ابرهاي جوششي در مناطق كوهستاني استان.
و منظور از نقاط ضعف ، عوامل باز دارنده اي است كه موجب مي شود دستيابي به چشم انداز تامين منابع آبي در استان اردبيل با استفاده از تكنولوژي باروري ابرها با تاخير مواجه شده يا اساساً انجام نشود. مثل نبود ايستگاه جو بالا و تحت پوشش قرار نگرفتن منطقه از رادار استان های همجوار.
با بررسي كليه عوامل ذكر شده در اين پروژه به اين نتيجه مي رسيم كه استان اردبیل بدلیل قرار گرفتن در مسیر سامانه مختلف جوی ، وجود پوشش مناسب ابری ، ارتفاع کف مناسب برای بذرپاشی ، دمای مناسب و رطوبت لازم درسطوح مختلف جو ، مناسب بودن ميزان نزولات جوي بويژه تعداد روزهاي برفي زياد در بیشتر مناطق استان و … زمینه اقلیمی را برای بارورسازی ابرها دارد.

1-1) بیان مسئله:
استان اردبیل درشمال غرب کشور با شکلی کشیده و طولی خود در جهت شمال به جنوب همراه با عامل ارتفاع کوهستانها و دشت هاي حاصلخيز و با ارزش كشاورزي و تامين محصولات عمده زراعي و دامي در ترکیب همجواری با دریای خزر از موقعیت خاص برخوردار است.
امروزه اکثریت طرح های زیست محیطی سعی بر شناخت اقلیم منطقه دارند اجرای طرح های عمرانی ، اقتصادی ، کشاورزی و … نیاز به شناخت نابهنجاری های اقلیمی جهت برنامه ریزی صحیح و قابل قبول داشته و از این رو ضرورت و اهمیت مطالعات اقلیمی در کالبد برنامه ریزی در سطوح مختلف جامعه قابل لمس است (خزانه داری وهمكاران، 1387: 217 ).
در استان اردبیل طی سالهای اخیر بدلیل نابهنجاری های اقلیمی رخ داده نظیر روند افزایش دما بویژه در فصل زمستان ، فراوانی رخداد بادهای گرم و افزایش تبخیروتعرق پتانسیل ، کاهش بارش ها مخصوصا بارش برف ، خشکسالی های حادث شده طی سالهای اخیر و برداشتهای غیراصولی از منابع آبی که در نهایت موجب پایین آمدن سطح آبهای زیرزمینی شده است ، منطقه مورد نظر به سوي بحران آب و هوايي و كمبود منابع آب در آينده به پيش برد(همتی وهمكاران، 1384 :5).
یکی از روش های نوین افزایش منابع آبی ، استفاده از تکنیک بـــارورسازی ابرها در بالادست حوضه های آبریز می باشد که بارش بویژه در فصول سرد سال می تواند تامین کننده بخشی از منابع آب استان در نیمه دوم سال زراعی باشد.

1-2) ادبیات نظری پژوهش:
بحث باروري ابرها كه بعنوان شاخه‌اي از علم تعديل آب و هوا شناخته مي‌شود ، نوعي رفتار هوشمندانه با ابرها و سيستم هاي ابري و در جهت افزايش بارش در ابرهايي است كه فرايندهاي بارش در داخل آنها در حال شكل‌گيري و اجرا است. به عبارت دیگر هر عملي كه باعث تحريك ابر و تغيير در فرآيندهاي دروني ابر گردد با پاشیدن یا تلقیح گرده‌های سرد، مانند یخ خشک (انیدرید کربنیک) و یا مواد شیمیائی دیگر نظیر یدور نقره به‌ داخل ابرها و یا در پایه‌ آنها موجب انگیزش ابر و تسریع در وقوع بارش می‌شود، باروري ابر ناميده مي‌شود(انجمن تعديل آب و هواي كاليفرنيا، 1977).
عامل باروركننده برحسب دماي ابر تفاوت دارد. در ابرهاي سرد (دماي ابر زير صفر درجه) از يخ خشك و يدور نقره استفاده مي‌شود و در ابرهاي گرم (دماي ابر بالاي صفر درجه) از قطرات آب و نمك طعام استفاده مي‌شود(عليزاده، 1379: 104).
در حال حاضر اکثر روش های بارورسازی ابرها ، به سه روش ذیل اجراء می‌شود:
الف) تکنیک‌های پرتاب موشک: که در آنها از راکت های حاوی بذرهای بارور کننده برای پرتاب از سطح زمین تا ارتفاع ۷۰۰۰ تا ۸۰۰۰ متری استفاده می‌شود.
ب) تکنیک‌های هوائی: با استفاده از انواع هواپیماها و تزریق مواد شیمیائی چون یدور نقره ، نیتروژن مایع و… در ابرهائی که که دمای آنها بین 5- تا 25- درجه سلسیوس باشد.
روش هوايي به سه طريق باروري در پايه ابر، درون ابر و تاج ابر صورت مي‌گيرد. در این روش مواد لازم براي توليد هسته‌هاي ميعان را با استفاده از هواپيما به ابر تزريق مي‌كنند. بعد از شلیك گلوله حامل مواد توسط هواپیما به داخل ابر، حدود 20 تا 40 دقيقه بعد از تزريق ، ابر شروع به باریدن می كند. این مدت، زمانی است كه ابر از مكانی كه برای باریدن در نظر گرفته شده، فاصله می‌گیرد. زمان تأثير مواد باروري باتوجه به سرعت و حرکت ابر، در فاصله 50-40 کيلومتري محل تزريق اثرات بارورسازي نمايان مي‌شود.
هواپيما داراي مزيت امكان حمل مواد مورد استفاده و پاشيدن آن دقيقاً در محل انتخاب شده مي‌باشد ولي چون فقط زمان كوتاهي در محل مورد نظر قرار مي‌گيرد و به سرعت از آن دور مي‌شود براي اجراي يكسري عمليات كه داراي بازده اقتصادي قابل توجه باشد؛ بسيار گران تمام مي‌شود. ضمناً براي انجام عمليات، چندين هواپيما بايد چندین بار متوالی در پرواز باشند كه علاوه بر خطرات ناشي از ابرهاي رعدوبرق‌دار؛ خطر پرواز بر نواحي كوهستاني (بويژه در زمان عدم امكان ديد) نيز وجود دارد.
ج) تکنیک‌هائی ژانراتورهای زمینی: در این روش سیستم‌های تولید هسته‌های انجماد به‌عنوان ژنراتورهای تصعید یدور نقره در سکوهای زمینی نصب شده و با سوزاندن محلول‌های یدور نقره یا مواد دیگر را در زیر ابرها منتشر می‌کنند.در این روش نیز محدويت‌هايي وجود دارد بدين صورت كه براي رساندن هسته‌هاي رها شده از ژنراتورها (يدور نقره) به داخل ابر؛ بايد جريانات صعودي طبيعي از پايين به بالا در ابرها وجود داشته باشد. بدين ترتيب زمان و جهت خروج يدور نقره از ژنراتورها بايد به طور دقيق پيش‌بيني شود(گريفيث، 1993).
نکاتی مهم در مورد باروری ابرها
1. تا به حال نشانه‌ای وجود ندارد که باروری ابرهای یک منطقه باعث کاهش بارش در مناطق مجاور شده باشد (حتی تا شعاع 160 کیلومتری).
2. موادی که در باروری ابرها استفاده می‌شود مثل نمک ، یخ خشک ، اوره یا یدور نقره هرگز باعث آلودگی نمی‌شود و خطری ایجاد نمی‌کند زیرا مقدار این مواد بسیار ناچیز است.
3. تجربه کشورهای دارای این تکنولوژی در سطح جهان نشان داده است که باروری ابرها می‌تواند مقدار بارش را بین 10 تا 25 درصد افزایش دهد(انجمن تعديل آب و هواي كاليفرنيا، 1977).
1-3) نقاط قوت ، ضعف ، فرصت و تهديدهاي باروری ابرها در استان اردبیل
برای برنامه ریزی صحیح و مبتنی بر تعقل و منطق لاجرم نیاز به شناخت اولیه مناسب از تعیین نقاط ضعف و قوت می باشد که اینگونه عوامل خود به عوامل درونی و بیرونی تاثیر گذار بر محیط تقسیم بندی خواهد شد یکی از روش هايی که در این زمينه مورد استفاده برنامه ریزان قرار می گیرد روشswot می باشد. اصولا swot در لغت به معنی قوت ها، ضعف ها، فرصت ها وتهدیدات است ودراصطلاح فرایند شناسایی، بررسی و ارزیابی متغیر های موثروبالقوه داخلی و محیطی را تجزیه و تحلیلswot گویند(ريماند، 1973).
واژه swot برگرفته از این لغات می باشد:
S : به معنی قدرت(Strength) : Wبه معنی ضعف(Weakness)
O: به معنی فرصت(Opportunity) T: به معنی تهدید(Threat)

در سیستم فوق چهار گزینه زیر مورد طرح وبررسی است :
1) گزینه WT نقاط ضعف و تهدیدات است. و سیستمی که بیشترین عوامل آن در این خانه متمرکز باشد وضعیت جالبی نداشته و چنین سیستمی در بحران خواهد بود.
2) گزینه WO هدفش کاهش نقاط ضعف و افزایش فرصت هاست در این حالت سیستم به علت دارا بودن ضعف های اساسی امکان استفاده از فرصت های به دست آمده را ندارد.
3) گزینه ST بر اساس توانمندی سیستم در مقابل تهدیدات بنا شده است هدف آن این اســت که توانمندی های موجود را افزایش و در مقابل تهدیدات را کاهش دهد.
4) در گزینه SO هر سیستم علاقه مند است که همیشه در این موقعیت قرار داشته باشد که بتوانـــــد بهره گیری از توانمندی ها و فرصت ها را به حداکثر برساند.
شکل (1-1) مدل ماتریس swot را نشان می دهد.

فرصت
Opportunity تهدید
Threats
قوت
Strengh SO ST
ضعف
Weakness WO WT

شکل 1-1) مدل ماتریس swot (راسخی، 1384)
در تحلیل swot عوامل موثر بر سیستم به دو دسته تقسيم مي شود:
1-3-1) عوامل بيرونی (خارجی)
این عوامل خارج از سیستم بوده است و سیستم نمی تواند در آن دخل و تصرف داشته باشد. هدف از بررسی محیط خارجی تهیه فهرستی محدود از فرصت هایی است که می تواند به یک سیستم سود رسانده یا از تهدیداتی که باید از آنها اجتناب شود. عوامل بیرونی خود به دو گونه می باشد:
1-3-1-1) فرصت ها
منظور از فرصت ها، آن دسته از عوامل بيروني است كه بر باروری ابرها در استان اردبيل تاثير مثبت دارند و با ايجاد فضاي مساعد زمینه را در دستيابي به باروری ابرها و انجام آن ياري مي نمايد.
فرصت ها (نیازها) در باروري ابرها در استان اردبيل عبارتند از:
O1 – کاهش ذخايرمنابع آبي بويژه افت سطح آب هاي زيرزميني وتغيير ديدگاه مسئولين بخش هاي سياسي و اقتصادي و اجتماعي استان در رابطه با نياز مبرم به تامين منابع آبي استان.
O2 – ايجاد فرصت هاي سرمايه گذاري در بخش كشاورزي و منابع آبي.
O3 – وجود سامانه هاي جوي تاثيرگذار بر استان اردبيل.
O4 – امكان باروري ابرها در استان راه حلي براي عبور از خشكسالي.
O5 – باروري ابرها در استان راه حلي براي ذخيره پوشش برف در بالادست حوضه ها.
O6 – استفاده از اطلاعات هواشناسي و تهيه داده‌هاي هواشناختي (درون يابي نقشه هاي سينوپتيك) در سطح منطقه جهت امكانسنجي باروري ابرها.
O7 – امكان پايش سطح پوشش برف از روي تصاوير ماهواره اي.
O8 – تقویت وتجهیز و توسعه ایستگاه های هواشناسی به منظور تامین داده های پایه و استاندارد.
O9 – امكان ارتقای کارآمدی از طریق استفاده از فن آوری های نوین مركز ملي باروري در كشور .
O10 – تامين اعتبارات لازم جهت اجراي باروري ابرها.
1-3-1-2) تهديد ها
منظور از تهديدها، عوامل بيروني است كه بر باروری ابرها در استان اردبيل تاثیر منفي داشته و با ايجاد فضاي بازدارنده موجب مي شوند دستيابي به چشم انداز حصول آب با تاخير مواجه شده يا اساساً انجام نشوند.تهديدها (چالش ها) در باروري ابرها در استان اردبيل عبارتند از :
T1 – قرار گرفتن حدود نيمي از استان در نوار و محدودیت پرواز در مناطق مرزي.
T2 – جایگاه خاص جغرافیایی استان (کشیدگی زیاد و عرض کم).
T3 – محدوديت ارتفاع پروازدرمناطق كوهستاني استان (1000 متراز مرتفع ترین نقطه استان بالاتر).
T4 – محدوديت هاي فيزيكي مثل يخ زدگي و وجود مه هنگام برخاست و نشست هواپيما.
T5 – محدوديت هاي اقليمي براي باروري از جمله بادهاي شديد و رعدوبرق هاي خطرناك
T6 – نبود داده هاي واقعي نيمرخ جو.
T7 – بعداز اجراي باروري بارش صورت نگيرد؟
T8 – بعداز باروري رواناب و يا سيلاب ، بارش سنگين برف و يا سرمازدگي رخ دهد.
T9 – نبود سيستم هاي ارزيابي مدرن و توان سنجش اثربخشي بعداز باروري.
T10 – باروري ارزش اقتصادي نداشته باشد؟
1-3-2) عوامل درونی (داخلی)
هدف از بررسی محیط درونی تهیه فهرستی از نقاط قوت است که سیستم برای به دست آوردن شرایط بهتر بایستی از آنها بهره برداری نماید و یا نقاط ضعفی که برای جلو گیری از ضرر یا کاهش سود باید از آنها اجتناب نمایند.عوامل درونی نیز به دو دسته می باشند که عبارتند از :
1-3-2-1) قوت ها
منظور از قوت آن دسته از عوامل دروني است كه جهت دستيابي به چشم انداز تامين منابع آبي در استان اردبيل ، تكنولوژي باروري ابرها به عنوان نقطه اتكا از آنها بهره مي جويد.
بنابراين قوت نقطه ی اتکای سیستم است که با استفاده از آن می خواهد به اهداف خود برسد.
نقاط قوت (امکانات) باروري ابرها در استان اردبيل عبارتنداز :
S1 – وجود مركز ملي باروري ابرها در داخل كشور.
S2 – وجود فرودگاه با دو باند مجزا در مرکز استان.
S3 – مناسب بودن ميزان نزولات جوي بويژه تعداد روزهاي برفي زياد در بیشتر مناطق استان.
S4 – تعداد روزهاي ابري زياد و وجود ابرهاي جوششي در مناطق كوهستاني استان.
S5 – ميانگين رطوبت نسبي بالاي 70 درصد در سطح استان.
S6 – نزديكي به منابع رطوبي (درياي خزر).
S7 – قرار گرفتن منطقه در مسير سامانه هاي بارش زا.
S8 – توان پايش شرايط جوي به طور مستمر و استفاده از پيش بيني محلي.
S9 – پروژه هاي قبلي اجرا شده (باروري ابرها) در ايران و ساير نقاط جهان.
S10 – مطالعات اقليمي انجام شده موردي.
S11 – ايجاد تعامل به ويژه با مسئولان استان.
1-3-2-2) ضعف ها
منظور از نقاط ضعف ، عوامل باز دارنده اي است كه موجب مي شود دستيابي به چشم انداز تامين منابع آبي در استان اردبيل با استفاده از تكنولوژي باروري ابرها با تاخير مواجه شده يا اساساً انجام نشود.
ضعف ها (محدودیت ها) در باروري ابرها در استان اردبيل عبارتنداز :
W1 – به روز نبودن امكانات سخت افزاري باروري ابرها به دليل:
هزينه هاي بالا، عدم اختصاص اعتبارات لازم، عدم حمايت هاي كافي مسئولين ذيربط و در مواردي تحريم هاي بين المللي .
W2 – عدم وجود مركز باروري ابرها درمنطقه (دوربودن استان اردبیل با مرکزملی باروری ابرها).
W3 – عدم استفاده از فناوری های اطلاعات نوين به طور گسترده.
W4 – نبود ايستگاه جو بالا در سطح استان.
W5 – نبود رادار و تحت پوشش قرار نگرفتن منطقه از رادار استان های همجوار.
W6 – هماهنگی با فرودگاه جهت خالی بودن مسیر پرواز باند.
W7 – عدم بهره مندي از تمام پتانسيل موجود استاني (كارشناسي، منابع تحقيقاتي، آمار و اطلاعات تخصصي و …).
W8 – عدم تامين مناسب و متوالي اعتبارات لازم.
W9 – نبود فرهنگ و آشنائي مردم و مسئولين با باروري ابرها (باورهاي غلط باروری ابرها).
W10 – در انحصار داشتن تولیدات هواشناسی، پیش بینی ها و پیش آگاهی های جوی بدليل عدم وجود بخش هواشناسي خصوصي در سطح كشور و منطقه.

1-4) ضرورت پژوهش :
بسیاری از مناطق مختلف جهان، هم‌اکنون با مشکل کمبود آب مواجه‌اند این مشکل طی سال‌های آینده شدیدتر شده و گرم شدن کره‌ی زمین، در درجه‌ی اول روی آب تأثیر خواهد گذاشت . كارشناسان عقيده دارند ارزش آب در آینده با ارزش نفت و جواهر امروز برابری می‌کند(خزانه داري و همكاران، 1387).
مشکل کمبود آب طي سالهاي اخير با نابهنجاري هاي اقليمي ذیل در سطح منطقه همراه بوده است(همتی وهمكاران، 1385):
1) افزایش خشکسالی های حادث شده طی سالهای اخیر.
2) کاهش میزان بارش ها به ویژه بارش برف در فصل زمستان.
3) افزایش دما به ویژه دمای فصل زمستان نسبت به دوره آماری.
4) فراوانی رخداد بادهای گرم و افزایش تبخیروتعرق پتانسیل.
5) کاهش سطح پوشش برف در ارتفاعات استان.
6) برداشتهای غیراصولی از منابع آبی که در نهایت موجب پایین آمدن بیش ازحد آب های سطحی و کاهش ذخایر آبی پشت سدها و نهایتا فشار بيش از حد به بخش كشاورزي شده است.
با توجه به مستندات ذکر شده یکی از راه های نوین تامین منابع آبی استان در کوتاه مدت ، استفاده از تکنولوژی بارورسازی ابرها می باشد که بارش مصنوعی بویژه در فصول سرد سال بصورت بــرف می تواند تامین کننده بخشی از منابع آب استان در نیمه دوم سال زراعی باشد.

1-5) اهداف پژوهش:
با اجراي اين پروژه به اهداف علمي و كاربردي زير مي توان دست يافت :
1. ارزيابي لازم براي مكان يابي جهت استفاده از پتانسيل استحصال باران از ابرها در سطح استان.
2. تعیین و معرفی مناسب ترین زمان بارورسازی ابرها (دربازه ده های هرماه).
3. تعيين و معرفي بازه هاي زماني و مكاني كم بازده (غيراقتصادي) باروري ابرها در منطقه.
4. تعيين رفتار سينوپتيكي سطوح مياني جو.
5. آشكار سازي نابهنجاري اقليمي رخ داده طي ساليان اخير در منطقه.

1-6) سوالات پژوهش :
پرسش اصلی پژوهش (مسألهء تحقيق):
الف) کدام مناطق از استان اردبیل مناسب ترین مکان برای اجرای بارورسازی ابرها است؟
ب) مناسب ترین زمان بارورسازی ابرها، در استان اردبيل چه مواقع از سال است؟

1-7) فرضيه هاي پژوهش:
الف) بارورسازی ابرها در كليه مناطق استان اردبيل از ابرهای سرد امکان پذیر است.
ب) مناسبترین زمان بارور سازی ابرها در استان اردبیل همزمان با نفوذ سامانه هاي بارش زا به ويژه در فصل پاييز و زمستان به منطقه مي باشد.

1-8) روش پژوهش:
نوع روش تحقيق در اين پروژه تحليلي – كاربردي مي باشد كه بصورت ذيل انجام شده است :
الف) جهت امکانسنجی بارورسازي ابرها در استان نقاط قوت ، ضعف ، فرصت و تهديدها طرح در قالب یک مدل ارائه شده است.
ب) جهت بررسی هوا و اقلیم استان ، اطلاعات ایستگاه های هواشناسی موجود منطقه در دوره آماری مشترک بیست ساله (87-1368) مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفته است.
پ) جهت تحلیل میزان پوشش ابرناکی منطقه از آمار ساعتی ایستگاه های سینوپتیک استان، میزان ابرناکی و نوع (تایپ) ابر استخراج و در بازه زمانی و مکانی در جداول دو طرفه تحلیل شده است.
ت) برای بررسي امكانسنجي باروري ابرها بدليل نبود ايستگاه جو بالا در سطح استان اردبیل و فاصله حدود 200 كيلومتري از نزديك ترین ايستگاه جو بالا (تبريز) از نقشه هاي سينوپتيك، آمار سطوح مياني جو استخراج گرديده است. بدين منظور اطلاعات نيمرخ جو (در سطوح 1000 ، 850 ، 700 و 500 هكتوپاسكالي) شامل دما ، رطوبت نسبي ،‌ سرعت باد ، ارتفاع ژئوپتانسيل ، ضخامت سطوح ارتفاعي ، آب قابل بارش و لايه دماي صفر در بازه زماني دهه هاي هرماه طي پنج سال اخير (2009-2005 ميلادي برابــــر با 1388-1384 شمسي) استخراج گرديد.از 3420 نقشه دریافتی برای سه منطقه استان (شمال ، مركز و جنوب) داده ها استخراج و در مجموع 10260 داده رقومی شده و در نرم افزار Excel بانک آماری تشکیل گردید. جدول (1-1) چارت اصلی و تعدادکل نقشه های دریافتی را نشان می دهد.
جدول1-1) چارت اصلی و تعداد کل نقشه های دریافتی
دوره آماری سال ماه دهه دما متوسط
سرعت
باد رطوبت
نسبی ارتفاع
ژئوپتانسیل آب
قابل
بارش ضخامت
سطوح سطح
صفر
درجه
پنج ساله از1384 تا 1388 یکسال (12ماه = 36دهه) یک ماه (سه دهه) یک دهه 500
Hpa 500
Hpa 500
Hpa 500
Hpa از لایه 1000 تا 500 هکتوپاسکالی از لایه 1000 تا 500 هکتوپاسکالی از لایه 1000 تا 500 هکتوپاسکالی
700
Hpa 700
Hpa 700
Hpa 700
Hpa
850
Hpa 850
Hpa 850
Hpa 850
Hpa
1000
Hpa 1000
Hpa 1000
Hpa 1000
Hpa
3420 نقشه 684 نقشه 57 نقشه 19 نقشه چهار
نقشه چهار
نقشه چهار
نقشه چهار
نقشه یک
نقشه یک
نقشه یک نقشه

24 فراسنج هواشناسي شامل چهارده فراسنج سطوح مياني جو و ده فراسنج هواشناسي سطح زمين در بازه زماني ماهيانه به تفكيك سه دهه هر ماه و در بازه مكاني شمال ، مركز و جنوب استان پس از جمع آوری و استخراج مورد تحليل قرار گرفت. متوسط سرعت باد سطوح مختلف جو و ارتفاع کف ابر ایستگاه ها تنها دربازه ماهیانه تحلیل شده اند. 10 فراسنج هواشناسي سطح زمين مورد استفاده عبارتند از: ساعات آفتابي ، رطوبت نسبي ، بارش ، وضعيت آسمان(صاف ، نيمه ابري و ابري) ، نوع ابر (ابرهاي كومولوس تايپ3 ، ابرهاي كومولونيمبوس تايپ9 و ابرهاي آلتواستراتوس و ابرهاي نيمبواستراتوس).
14 فراسنج هواشناسي سطح مياني جو مورد استفاده عبارتند از: دما ، ارتفاع ژئوپتانسيل و رطوبت نسبی چهارسطح (1000 ، 850 ، 700 و 500 هكتوپاسكالي) ، ضخامت لایه ها و آب قابــل بارش (از سطح1000 تا 500 هكتوپاسكالي).
ث) براي استخراج بهترین زمان باروری ابرها با توجه به کلیه فراسنج های مورد مطالعه برای یک منطقه از روش تحلیل خوشه ای (تحلیل عاملی) استفاده شده اســت(عليجاني، 1381: 195).
در این روش فراسنج هائی که نقش مهمی در باروری ابرها دارند مثل تعداد روزهای ابری یا دماي مناسب لايه سطوح مختلف جو به عنوان عامل مثبت و اصلی و فراسنج هائی که نقش بازدارنده در باروری ابرها دارند مثل تعداد روزهای صاف یا دمای بالای صفر در سطوح مختلف جو به عنوان عامل منفی و دوم در نظر گرفته شد(فرج زاده، 1386: 99).
شماتیک تحلیل عاملی در جدول (1-2) آورده شده است:
جدول1-2) ماتریس (24×36) تحلیل عاملی
ردیف ماه دهه فراسنج1
ساعت آفتابی فراسنج2
متوسط رطوبت فراسنج3
مجموع بارش ——-< فراسنج24 دمای سطح1000 1 فروردین دهه اول 2 فروردین دهه دوم 3 فروردین دهه سوم . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 اسفند دهه اول 35 اسفند دهه دوم 36 اسفند دهه سوم 1-9) پيشينه و تاريخچه بارورسازی ابرها در سال 1932 دانشمندان روسي در مؤسسه باران مصنوعي در جهت كشف راهي براي تعديل مصنوعي آب و هوا سرگرم تحقيق و بررسي بودند (انجمن تعدیل آب و هوا كاليفرنيا، 1997). نخستين آزمايش باروري ابر در سال ‪ ۱۹۳۷ در هلند به وسيله يخ خشك صورت گرفت. در سال 1942 يك دانشمند آلماني بنام فندايزن آزمايش بارورسازی ابرها را توسط هواپيما انجام داد او برای بارور کردن ابرها از شن و ماسه استفاده كرد اما نتيجه كار چندان موفقيت‌آميز نبود. متأسفانه فندايزن در طول جنگ جهاني دوم كشته شد و نتوانست آزمايشهاي خود را ادامه دهد. اما فعاليتهاي جدي در اين زمينه پس از جنگ جهاني دوم آغاز شد(انجمن تعدیل آب و هوا كاليفرنيا، 1997). در سال 1946 يك دانشمند آمريكايي بنام شفر در آزمايشگاه جنرال الكتريك برای اولين بار موفق به ايجاد باران مصنوعي شد وی پي برد يخ خشك مي‌تواند قطره‌هاي آب ابر سرد (قطره‌هاي آب مايع با دماي زير صفر درجه سلسیوس) را به كريستالهاي يخ تبديل كند. نامبرده در آزمايشي ، در حدود 1.5 كيلوگرم يخ خشك را توسط هواپيما در داخل ابرهاي استراتوكومولوس تزريق كرد(انجمن تعدیل آب و هوا كاليفرنيا، 1997). در اين آزمايش ، شفر بعد از حدود پنج دقيقه بارش برف در زير ابر را مشاهده نمود. به اين ترتيب شفر و ديگران، آزمايشهاي خود را ادامه دادند و در حدود سالهاي 1950 باروري ابرها بصورت يك فن‌آوري آغاز شد. از آن تاريخ تاكنون پروژه‌هاي باروري ابرها در بسياري از كشورهاي جهان اجرا شده است. براساس گزارش هاي منتشر شده از طرف سازمان جهاني هواشناسي در حال حاضر بيش از 50 كشور دنيا در حال اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي و اجرايي در زمينه تكنولوژي باروري ابرها هستند. در اين ميان مي‌توان به كشورهاي روسيه و آمريكا بعنوان دو كشور پيشگام كه تحقيقات مفصل و دامنه‌داري در اين زمينه انجام داده‌اند و داراي سابقه طولاني در اجراي پروژه‌هاي تحقيقاتي و اجرايي در اين زمينه مي‌باشند اشاره كرد. همچنین در اروپا کشورهائی مانند اسپانيا و ايتاليا جهت مبارزه با محدوديتهاي كمي و كيفي منابع آب و در كشورهاي فرانسه و اتريش و ... جهت مقابله با حوادث غيرمترقبه مانند جلوگيري از تگرگ و پراكنده نمودن مه پروژه‌هايي در دست اجرا است(انجمن تعدیل آب و هوا كاليفرنيا، 1997). برخي از كشورهاي خاورميانه مثل سوريه، اردن، ليبي، مغرب، اسرائيل و حتي كشورهايي مانند چين از اين فن‌آوري از جهات گوناگون استفاده مي‌كنند. بعنوان مثال چندي پيش در چين براي اطفاء آتش‌سوزي‌هاي وسيع جنگلهاي تبت از اين فن‌آوري بهره جستند.گزارش سالانه ثبت پروژه‌هاي تعديل آب و هواي ملي كه توسط سازمان هواشناسی جهان تأليف مي‌شود، نشان مي‌دهد كه بطور مثال در طول دهه 1990 بيش از 50 كشور نسبت به فعاليتهاي تعديل آب و هوا ابراز علاقه كرده‌اند. بطور متوسط در هر سال در بخشهاي مختلف دنيا بين 100 تا 130 پروژه تعديل آب و هوا گزارش شده است(پژوهشکده هواشناسی، 1381). در ایران طرح باروري ابرها با استفاده از هواپيما و ژنراتورهاي زميني در فاصله زماني سال هاي 1353 تا 1357 به منظور افزايش ذخيره آبي سدهاي لتيان و کرج در رودخانه هاي جاجرود و کرج و همچنين ازسال 1368 با استفاده از ژنراتورهاي زميني در شيرکوه اجرا شد.مرحله جديد اجراي اين طرح با استفاده از هواپيماي مخصوص از بهمن سال 1377 آغاز شد و تاکنون چندین پروژه در بخش هاي مرکزي ايران و استان هاي گيلان، مازندران و گلستان به اجرا در آمده است(مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها، 1389). در استان اردبیل در سال 1388 باروری ابرها با 16 پرواز انجام گرفت که بدلیل فراهم نبودن شرایط جوی مناسب که آن هم به عدم مطالعات پایه باز می گردد عملا استحصال آب از ابرها صورت نگرفت. 1-10) منابع خارجي - انجمن تعدیل آب و هوا كاليفرنيا (1997)، به بيان برخي حقايق در خصوص بارورسازي ابرها پرداخته و نتیجه گرفته است كه معمولا بارورسازي ابرها بارندگی را بين 10 تا 15 درصد افزایش می دهد و در بخش کوچکی (كمتر از 20 درصد منطقه عملياتي) بارش بين 20 تا 30 درصد افزايش مي يابد. براين پايه با توجه به هزينه بالاي باروري ابرها در بازه اي از سال كه بارش قابل ملاحظه نيست ، آن زمان ها مقرون به صرفه نيست كه بذرپاشي صورت گيرد. - استافر و همکاران (2001) در تجربه باروری ابرها در یوتا اعلام کردند راي اظهار نظر قطعي در مورد نتايج طرح هاي باروري ابرها ، مستلزم اجراي حداقل 5 پروژه متوالي در يک منطقه مي باشد و هدف اغلب پروژه‌ها (60 تا 80 پروژه) افزايش بارندگي و حدود 30 تا 40 پروژه جلوگيري از تگرگ و عمدتاً كمتر از 10 پروژه ، پراكنده‌سازي مه مي‌باشد. - گريفيت و سولاك (2002)، در اجراي طرحي اعلام كردند: ارزيابي اقتصادي امكان سنجي باروري ابرها در حوضه آبريز آيداهو (مناطق مركزي اندرسون ) كه سه سد مخزني جهت توليد برق و آبرساني به مراتع پرورش احشام مي باشد، هدف برآورد منافع بالقوه اقتصادي امكان سنجي بارورسازي ابرها جهت افزايش پوشش برف در بالادست حوضه مي باشد. نتیجه این برآوردها بيانگر آن است بطور متوسط نسبت هزینه اجراي مطالعات امكانسنجي نسبت به هزينه كل اجرا پروژه باروري ابرهاي زمستانه 12درصد آن خواهد بود. 1-11) منابع داخلي - پژوهشكده هواشناسي(1381)، در مطالعات مرتبط با تعديل مصنوعي باروري ابرها در كشورهاي مختلف و آزمون آن براي استان خراسان آورده است، هر سال در بخشهاي مختلف دنيا بين 100 تا 130 پروژه تعديل آب و هوا گزارش شده كه هدف اغلب پروژه‌ها افزايش بارندگي مي‌باشد. و به این نتیجه رسیدند اجرای موفقیت آمیز عملیات باروری ابرها در گرو مطالعات پایه و امکانسنجی های لازم محلی می باشد. - اميدوار(1382)، معتقد است از طريق اجراي بارورسازي ابرها مي توان از لحاظ تعداد و نوع هسته هاي تشكيل بارش به طبيعت كمك نمود بطوريكه با استفاده از تكنولوژي تلقيح مصنوعي ابرها مي توان ذرات بسيار ريز يديد نقره يا مواد ديگـــــري را كه مي توانند همان نقش بلورهاي يخ طبيعي (هسته هاي انجماد) را ايفا كنند به هر ميزان توليد و به ابر رسانيد و سازوكار فرآيند برژون را تسريع بخشيد و به اين طريق بارش را افزايش داد. - نجفی(1383)، در مطالعات حداکثر بارش محتمل 24 ساعته و حداکثرآب قابل بارش با استفــــاده از داده های ایستگاه جو بالا ایستگاه اصفهان به این نتیجه رسیده است اگر از روی داده های ایستگاه جو بالا (مانند فشار بخار آب ، فشار هوا و دمای نقطه شبنم)آب قابل بارش ستونی از جـــــو را بدست آورد و می توان برای آن نقطه حداکثر بارش محتمل را حساب کرد. - صادقی حسینی و همکاران(1384)، در پژوهشی ارتباط آب قابل بارش ابر با بارندگی دیدبانی شده درمنطقه تهران را بدست آوردند و با محاسبه آب قابل بارش به روش ترمودینامیکی از روی نمودارهای هواشناختی اسکوئیتی و مقایسه آن با بارش اندازه گیری شده در ایستگاه های زمینی به این نتیجه رسیدند که آستانه آب قابل بارش برای ابرهای همرفتی تهران بین 20 تا 25 میلیمتر می باشد و علاوه برآن ، آستانه 7 میلی متر آب قابل بارش ابر برای احتمال وقوع بارش در تهران می باشد بدین معنا که هنگامی که آب قابل بارش کمتر از 7 میلیمتر باشد انتظار بارشی روی تهران نمی رود. - شكوهي جم و خوش اخلاق(1385)، در تحليل سينوپتيكي بارش برف سنگين شمال غرب ايران به اين نتيجه رسيده اند كه ريزش برف به دماي محيط بستگي دارد. شكل دانه هاي برف به ميزان سرما، رطوبت هوا و سرعت وزش باد حين شكل گيري دانه هاي برف بستگي داشته و زمان رسيدن آن به سطح زمين ممكن است تا دوساعت طول بكشد همچنين در يك محل معين، سهم برف نسبت به كل بارش، با كاهش دمــا يا افزايش ارتفاع بيشتر مي شود بطوري كه بعد از يك ارتفاع معيني بعنوان مثال 3000 متر تا 90% بارش به صورت برف است. آنها بیان داشته اند جهت برآورد دقیق بارش برف سنگین در منطقه استفاده از شاخص های ناپایدار ایستگاه جو بالا کاملا ضروری است. - صادقي حسيني (1385)، در طرح پژوهشي خود به بررسي تعدادي از شاخص هاي ناپايداري و پتانسيل بارورسازي ابرهاي همرفتي منطقه اصفهان پرداخته است وی در ابتدا میانگین بارش ایستگاه را محاسبه کرده سپس به کمک منحنی بهترین برازش بین شاخص در حکم متغیر مستقل و میانگین بارش در نقش متغیر وابسته ، آستانه مناسب برای بارورسازی ابرها را برآورده کرده است و به اين نتيجه رسيده است كه از بين 4 شاخص ناپايداري (شاخص آب قابل بارشPWS ، شاخص شولترSI ، شاخصK و شاخص انرژي پتانسيل در دسترس همرفتيCAPE) با توجه به محدوديت هايي كه در استفاده از اين شاخص ها در منطقه ديده شده ، شاخص آب قابل بارش ابر در حكم بهترين شاخص براي پيش بيني مقدار بـــــارش و فعاليت هاي همرفتي شديد ، انتخاب شده است. - باتوجه به منابع ذکر شده و در راستای باروری ابرها بدون استفاده از ایستگاه های جو بالا در ایران تاکنون مطالعاتی صورت نگرفته است از این رو جهت امکانسنجی بارورسازي ابرها در استان اردبیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهديدها در قالب مدل SWOT ارائه و براي استخراج بهترین زمان باروری ابرها با توجه به تحليل نيمرخ جو از روی نقشه های هواشناسی و اطلاعات ايستگاه هاي هواشناسي سطح زمين از روش تحلیل عاملی استفاده شده است. در اين فصل به بررسي ويژگي هاي طبيعي منطقه شامل موقعيت جغرافيايي ، سيماي كــشاورزي و توانمندي هاي بخش كشاورزي، منابع آبي و ناهمواري هاي استان پرداخته شده است. 2-1) موقعيت و جغرافيايي طبیعی استان : استان اردبيل در شمال غرب با مساحت 17952.5 كيلومتر مربع (1/1 % از مساحت كشور) در مجاورت سه استان داخلي و يك همسايه برون مرزي ايران قرار دارد. شمالي ترين نقطه آن بر عرض′42 ˚39 دقيقه و جنوبي ترين قسمت آن بر عرض جغرافيايي ′11 ˚37 از عرض شمالي از خط استوا ، غربي ترين قسمت آن بر طول ′19 ˚47 و شرقي ترين نقطه آن بر طـــــول ′55 ˚48 از نصف النهار گرينويچ منطبق است. در محور طول جغرافيايي با گسترش (1 درجه و 35 دقيقه) ، همراه با عامل ارتفاع دشتها و كوهستانهاي آن در تركيبي هماهنگ با همجواري درياي خزر بوده و گستردگي زياد در جهت شمال - جنوب در عرض جغرافيايي (2 درجه و 31 دقيقه) تنوع محيطي زيادي به استان اردبيل بخشيده است. شهرستان طول شرقي عرض شمالي حداقل حداكثر حداقل حداكثر دقيقه درجه دقيقه درجه دقيقه درجه دقيقه درجه كل استان 19 47 55 48 11 37 42 39 اردبيل 48 47 39 48 56 37 33 38 بيله سوار 36 47 22 48 12 39 33 39 پارس آباد 21 47 10 48 12 39 42 39 خلخال 10 48 55 48 11 37 51 37 كوثر 01 48 33 48 27 37 57 37 مشگين شهر 19 47 17 48 11 38 53 38 مغان 30 47 20 48 50 38 12 39 نمين 11 48 42 48 06 38 39 38 نير 53 47 20 48 47 37 09 38 استان اردبيل از شمال با جمهوري آذربايجان در حدود 282.5 كيلومتر مرز مشترك آبي و خاكي دارد که با پنج شهرستان استان هم مرز هستند. در 159 كيلومتر از اين مرز ، رودهاي ارس و بالهارود جريان دارند و در طول آن ، استان اردبيل با جمهوري آذربايجان از اصلاندوز تا بيله سوار ارتباط دارد. استان گيلان با داشتن 175 كيلومتر مرز مشترك همسايه شرقي استان اردبيل مي باشد. چهار شهرستان نمين ، اردبيل ، كوثر و خلخال با اين استان همجوارند. از غرب با استان آذربایجان شرقی مشترک بوده و بطول 324 کیلومتر همجوارند. آذربايجان شرقي مرز مشترك با هفت شهرستان پارس آباد ، گرمي ، مشكين شهر ، اردبيل ، نير ، كوثر و خلخال دارد . از جنوب به زنجان محدود می گردد که طول این همجواری تنها با شهرستان خلخال بوده و 60 کیلومتـر می باشد(معاونت برنامه ريزي استانداري اردبيل، 1387) گيلان جمهوري آذربايجان آذربايجان شرقي اردبیل زنجان 2-2) سیمای کشاورزی و توانمندی های بخش کشاورزی استان: استان اردبيل با وسعتي معادل 17952.5 كيلومتر مربع، 1.1 درصد مساحت كل كشور را دارا است. از كل مساحت استان 41% را اراضي كشاورزي(از كل اراضي زراعي استان 34% آبي و 66% ديـــــم)، 55 درصد را مرتع، 1.1 درصد را جنگل و مابقي را ساير کاربري ها تشكيل مي دهد. استان اردبيل با داشتن بالاترين كاربري اراضي كشاورزي نسبت به كل وسعت استان، رتبه اول را در بين استانهاي كشور دارا است. استان اردبيل يکي از قطبهاي مهم کشاورزي کشور است که مجموع اراضي کشاورزي آن حدود 731170 هکتار(از کل اراضي 509442 هکتار دیم و 221728هکتار آبی) مي‌باشد. در جدول (2-2) مساحت اراضي كشاورزي بر حسب هکتار آورده شده است(سازمان جهادکشاورزی استان اردبیل، 1389) . جدول2-2) مساحت اراضي كشاورزي بر حسب هکتار شهرستان کل مساحت اراضی کشت جنگل مرتع اراضي مسكوني ساير کشاورزی دیم آبی اردبيل 249817 132597 63012 69585 0 105050 7137 5033 بيله سوار 175834 84977 73638 11339 280 85927 760 3890 پارس آباد 146800 57198 9833 50365 380 78083 2506 5633 خلخال 280047 31832 22951 8881 17534 223903 1272 5506 كوثر 129298 51799 43194 8605 0 74787 224 2488 مشگين 382507 130228 90491 39737 120 242876 2053 7230 مغان 205861 120844 113646 7198 26 80539 1002 3450 نمين 103658 48831 32834 15997 1660 50037 929 2201 نير 121428 72824 60804 12020 0 45306 307 2991 استان 1795250 731130 510403 223727 20000 986508 16190 38422 سهم ارزش افزوده بخش کشاورزي در توليد ناخالص داخلي استان حدود 30 درصد است در حاليکه اين سهم در کشور20 درصد مي باشد.چهل درصد جمعيت شاغل استان در بخش كشاورزي است که 12 درصد بالاتر از ميانگين كشورمي باشد. استان اردبيل 100 درصد چغندر بذري و سورگوم بذري و 98 درصد ذرت بذري کشور را تامين مي کند. همچنين با استفاده از فن‌آوري کشت بافت و توليد 2 ميليون عدد غده به عنوان پرچمدار توليد بذر سيب‌زميني کشور شناخته مي شود. با توجه به استعداد بالا و حاصلخیزی مناسب خاک دشت اردبیل ، این منطقه از قطبهای مهم تولید گندم و مخصوصاً سیب زمینی کشور به شمار می رود ولی از آنجا که منطقه جزو مناطق نیمه خشک کشور بوده، قسمت قابل توجه آب مورد نیاز از چاههای عمیق و نیمه عمیق تامین می گردد که به دلایل مختلفی از جمله استخراج زیاد و شرایط بارندگی آبدهی آنها کم شده و بنابراین با کمبود آب مورد نیاز آبیاری مواجه شده است. از این رو یکی از روش های نوین افزایش منابع آبی ، استفاده از تکنیک بـــارورسازی ابرها در در منطقه می باشد که بارش مصنوعی می تواند تامین کننده بخشی از منابع آب استان باشد. 2-3) منابع آبی استان: منابع: 1. اميدوار، كمال، 1382، مباني نظري بارورسازي ابرها، فصلنامه سپهر، دوره12، شماره 47، ص 24 تا 48. (http://database.irandoc.ac.ir). 2. پژوهشكده هواشناسي، 1381، مطالعات مرتبط با تعديل مصنوعي آب و هوا: امکان سنجي بارور سازي ابرها و آزمون آن براي استان خراسان ، تهران: سازمان هواشناسي كشور. 3. حيدري، حسن. 1378، ناحيه بندي سينوپتيك اقليم ايران، رساله دكتري اقليم شناسي، تهران: گروه جغرافياي دانشگاه تربيت مدرس. 4. راسخی، بهروز.1384. بررسی چشم انداز گسترش IT در مناطق روستایی کرمانشاه با بهره گیری از مدل swot و تکنیک دلفی، رساله ی کارشناسی ارشد، دانشگاه رازی کرمانشاه. 5. پورمند خليفه، رضا. 1388، امكانسنجي استحصال آب از مه در استان اردبيل، پايان نامه كارشناسي ارشد دانشكده علوم انساني و اجتماعي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اردبيل، 144 صفحه. 6. سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل، 1389، سایت سازمان(http://www.ardabil-agrijahad.ir). 7. شكوهي جم، سميه. 1385، تحليل سينوپتيكي بارش برف سنگين شمال غرب ايران، پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه تهران: دانشكده جغرافيا، رشته جغرافياي طبيعي. اقليم شناسي. 8. صادقی حسینی، سيدرضا. حجام، سهراب. تفنگ ساز،پوریا. 1384، ارتباط آب قابل بارش ابر و بارندگی دیدبانی شده در منطقه تهران، مجله فيزيك زمين و فضا، جلد31، شماره2، ص13-21. 9. صادقي حسيني، سيدرضا. رضائيان،مهتاب. 1385، بررسي تعدادي از شاخص هاي ناپايداري و پتانسيل بارورسازي ابرهاي همرفتي منطقه اصفهان، مجله فيزيك زمين و فضا، جلد32، شماره2، ص83-98. 10. صمدزاده، رسول. 1384، درآمدي بر روش تحقيق در جغرافيايي طبيعي، دانشگاه آزاد واحد ميانه. 11. عليجاني، بهلول، 1381، اقليم شناسي سينوپتيك، تهران: انتشارات سمت. 12. عليجاني، بهلول، کاویانی،محمدرضا، 1371، مبانی آب و هواشناسی، تهران: انتشارات سمت. 13. عليزاده، امين، و همكاران، 1379، هوا و اقليم شناسي، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسي. 14. فردوسيان نجف آبادي، آتوسا، 1381، بررسي آزمايشگاهي توان بارورسازي ابرهاي سرد توسط تعدادي هسته يخ طبيعي، دانشگاه تهران. موسسه ژئوفيزيك. گروه فيزيك فضا. رشته هواشناسي. 15. فرج زاده، منوچهر، 1386، تکنیک های اقلیم شناسی، تهران: انتشارات سمت. 16. مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها، 1389، موسسه تحقیقات آب، یزد: وب ســـایت(http:// wmir.ir). 17. معاونت برنامه ريزي دفتر آمار و اطلاعات استانداري اردبيل، 1387، سالنامه آماري استان اردبيل، گروه نقشه و .GIS 18. محمدي، سياوش. 1388، بررسي ميكروكليماي فرودگاه اردبيل با تاكيد بر پديده مه، پايان نامه كارشناسي ارشد دانشكده علوم انساني و اجتماعي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اردبيل، 185 صفحه. 19. نايت، پيتر. پارسونس،توني. 1386، روش رساله نويس در جغرافيا و علوم مرتبط، ترجمه: محمدي، حسين ، انتشارات دانشگاه تهران. 20. نوربخش، بهجت. ريتالاك، ب.جي، 1355، بررسي بر روي تجربيات مربوط به تغيير ساختمان ابرها و ايجاد بارندگي بروشهاي مصنوعي، پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه تهران: موسسه ژئوفيزيك. 21. نجفی، درعلی، 1383، محاسبه آماری حداکثر بارش محتمل 24 ساعته و حداکثرآب قابل بارش با استفاده ازداده های ایستگاه جو بالا ایستگاه اصفهان، دومین همایش ملی منابع آب و خاک، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز. 22. همتی، رسول و همكاران ، 1384، بررسی نابهنجاری های اقلیمی در تشدید یا کاهش بلایای جوی و اقلیمی استان اردبیل، مجله اقلیم شناسی، جلدششم، ص4-9. 23. همتي، رسول. گلمحمدی، اسرافیل. نصیری، عظیم. دولتی مهر، علی. 1385، اطلس بلایای جوي و اقليمي استان اردبيل، سازمان هواشناسي كشور. 24. همتي، رسول و همكاران، 1386، اطلس اقليمي استان اردبيل با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيایي، اداره كل هواشناسي استان اردبيل، 143 صفحه. 25. همتي، رسول. کمانگر، بهمن. حقیقت، مسعود. اسدی اسکوئی، ابراهیم. 1388، كنترل ذخاير برفي بالادست حوضه هاي آبريز بوسيله تصـاوير ماهواره اي(سنجش از راه دور) جهت فرابيني خشكسالي(مطالعه موردي استان اردبيل)، همايش ملي مسائل و راهكارهاي مقابله با خشكسالي، دانشكده كشاورزي دانشگاه شيراز، ص413 - 418. 26. همتي، رسول. نصیری، عظیم. فاتح، شاهرخ. 1389، آشکارسازی نابهنجاری های اقلیمی در شمال غرب کشور مطالعه موردی ایستگاه سینوپتیک اردبیل، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس تغییر اقلیم، تهران، ص357 - 362. 27. هاردي، جان تي، 1387، تغيير اقليم. علل، اثرات و راه حل ها، ترجمه:خزانه داري، ليلي. و همكاران، مشهد: انتشارات پاپلي. 28. يارنال، برنت. 1385، اقليم شناسي همديد و كاربرد آن در مطالعات محيطي، ترجمه:مسعوديان، سيدابولفضل، انتشارات دانشگاه اصفهان. 29. Griffith, D.A., J.R. Thompson and D.A. Risch, (1991), A winter Cloud Seeding Program in Utah. Weather Modification Association, Journal of Weather Modification, Vol. 23 pp. 27-34. 30. Griffith, D. A., (1993), Planting the Seeds for Increased Water Availability for Hydro. Hydro Review, August, 1993, pp. 122 - 128. 31. Griffith, D.A.and M.E. Solak (2002), Economic Feasibility Assessment of Winter Cloud Seeding in the Idaho , North American Weather Consultants, Inc.Sandy, UT 84070, pp565-7. 32. Griffith, D.A.and M.E. Solak, (1999), A Cloud Seeding Program to Enhance Hydroelectric Power Production from the El Cajon Drainage, Honduras. Seventh WMO Scientific Conference on Weather Modification, Chaing Mai, Thailand, Feb. 17-22, 1999, pp 131-134. 33. Rimand. Charlos, SWOT Model, 1973. 34. Risch, D.A., J.R. Thompson, M.E. Solak, and D.A. Griffith, (1996), Summary of Operations and Evaluation of a Cloud Seeding Program for the Boise River Drainage during Water Year 1996. NAWC report WM 96-8 to the Boise Project Board of Control. 35. Stauffer, N.E.Jr., (2001), Cloud Seeding_The Utah Experience.Weather Modification Association, Journal of Weather Modification, Vol. 33, pp. 63-69. 36. Weather Modification Association, 1997: Some Facts About Seeding Clouds. Fresno, California. Feasibility Study Fertilization Clouds in Ardebil Province With Emphasis on Analysis of Atmospheric Profiles Abstract: Ardebil Province, Located in North West of the Country with its extended and longitudinal shape, in recent years has been faced with the climatic disorders such as: Temperature rise, especially in winter, increasing of the occurrence of hot winds, increase the Potential evaporation and precipitation, reduction of the fall especially snow fall, droughts occurred in recent years, the descending of the level of the underground water resources, and …That forwards of the this region towards the crisis of water shortage in future. Thus one of the new methods for increasing the water resources of the Province is applying clouds fertilization techniques. Information used in this study, in addition the data of the surface synoptic meteorological station, and the atmospheric profile data (in the levels of 1000, 850, 700 and 500 Hpa) is including the temperature, relative humidity, wind speed, geopetancel height, thickness of higher surface, water capable of raining and the layer 0f zero temperature. This information has been extracted form the 3420 synoptic maps in the decades of each month daring the last five years (2005-2009 A.D equal to 1384-1388 lunar). In this investigation, the study of feasibility of the clouds fertilization in this Province tries to present the strengths, weaknesses, opportunities and threats in SWOT model, and Fertility extracting the best time of the clouds fertility according to the analysis and information profiles of atmospheric ground meteorological stations Factor analysis has been used. The investigation shows that: Ardebil Province, being located in the path of different weather systems, having suitable cloud coverage, proper temperature and humidity necessary for different levels of the atmosphere, has the climatic background required for clouds fertilization. The best suitable layer for cloud fertilization is the 700 to 850 Hpa layer and the best time for the clod fertilization according to the time distribution of cloud coverage and the percentage of relative humidity, is the local hours in the morning and evening. Key words: Ardabil Province, Clouds Fertilization Techniques, Weather systems, Atmospheric profiles, Swot.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “امکان سنجی بارورسازی ابرها در استان اردبیل با تاكيد بر تحليل نیمرخ جو”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 6 = 1