new5 free

اولویت بندی عناصر کالبدی خانه های دوره قاجار از منظر جامعه الیت

199.000تومان

توضیحات

92 صفحه

فایل word

چکیده

با توجه به تحولات انجام شده در قرن اخیر، خانه های تاریخی در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته اند، این در حالی است که بخش عمده بافت های شهرهای تاریخی ایران را این خانه ها تشکیل می دهند. تنوع اقلیمی سرزمین ایران باعث ایجاد فضاهای متنوعی در معماری شده، که از جمله مهمترین آنها  می توان به واحدهای مسکونی اشاره کرد  که عناصر زیادی بر شکل گیری آنها دخیل هستند و بیشترین تأثیرپذیری از خصوصیات محیط طبیعی در آن ها منعکس شده است. در هر اقلیمی با توجه به خصوصیات اقلیم محلی، معماری بومی، شکل خاصی دارد و عناصر معماری نیز متفاوت است . نمونه موردی در این تحقیق برای بررسی موضوع شهر گرگان و  خانه های دوره قاجار شامل : امیرلطیفی،مفیدیان ،میرشهیدی، مشروطه، کاخ آقا محمد خان قاجار، رضا قلی نژاد، شفیعی استرآبادی، یوسف میرشهیدی، دائمی،فاطمی، اسدی پور،شایگان، مدرسه تقوی، خانه خراسانی،  خانه شفیعی میباشد.در واقع هدف از این پژوهش این است که عناصر معماری را در خانه های تاریخی گرگان در دوره قاجار را اولویت بندی نماییم. بدین منظور از پرسشنامه استفاده خواهیم کرد .این پرسشنامه بر اساس نظر الیت خانه های قاجار گرگان می باشد که مشخص میکند به ترتیب چه عواملی در معماری این خانه ها تاثیر گذار است.برای تحلیل اطلاعات پرسشنامه از  روش تاکسونومی استفاده خواهیم نمود.

 کلید واژگان :  خانه، گرگان، قاجار، سیر تحول، عناصر معماری

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات و مفاهیم

 

 

مقدمه (بیان مساله)

با توجه به تحولات انجام شده در قرن اخیر، خانه های تاریخی در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته اند، این در حالی است که بخش عمده بافت های شهرهای تاریخی ایران را این خانه ها تشکیل می دهند.(سیچانی و معماریان،1389) خانه ها همچنین زیباترین و اصیل ترین نمونه معماری بومی محسوب می شوند که با شرایط آب و هوایی محل، مصالح بوم آورد، شیوه های ساخت،سبک زندگی ، سنت و فرهنگ هر منطقه شکل گرفته اند. محصول معماري گذشته در کنار هماهنگی با شرایط محیطی به  دنیال حفظ آسایش کاربران و بیان کننده هویت جامعه بوده است.( هدایت و طبائیان،1391) در این خانه ها، چگونگي قرار گرفتن فضاهاي ساخته شده و چگونگي تركيب  از نكات مهم در طراحي و ساخت فضاهاي معماري است. عوامل و پديده هاي گوناگوني در نحوه شكل گيري فضاهاي باز در تركيب با فضاهاي مصنوع يا ساخته شده نقش دارند. نوع كاركرد بنا از جملة اين عوامل است.(سلطان زاده و قاسمی نیا، 1390)

تنوع اقلیمی سرزمین ایران باعث شده که  انواع متنوعی از فضاهای معماری شده شکل بگیرد، که از جمله مهمترین آنها  می توان به واحدهای مسکونی اشاره کرد که عناصر زیادی بر شکل گیری آنها دخیل هستند و بیشترین تأثیرپذیری از خصوصیات محیط طبیعی در آن ها منعکس شده است. در ساده ترین طبقه بندی اقلیمی، بخش های مختلف کشور به نواحی مانند گرم و مرطوب، گرم و خشک، سرد، معتدل، معتدل و مر طوب دسته بندی شده است که این طبقه بندی به شناخت گونه های کلی معماری ایرانی می تواند منجرشود، البته ذکر این نکته الزامی است که بسیاری از این نواحی اقلیمی از لحاظ محیط طبیعی و جغرافیای محلی خود به چند خرده اقلیم مجزا تقسیم می شوند و در هر کدام از این مناطق، با توجه به خصوصیات اقلیم محلی، طی سالیان درازِ تکامل معماری بومی، شکل خاصی از فضاهای مسکونی را بوجود آورده است و عناصر معماری شناسایی شده همچون ایوان، بالکن، سایه بان، بام شیب دار و غیره به منظور کنترل پدیده های اقلیمی و فراهم کردن شرایط آسایش در هر کدام از گونه های بررسی شده، تکامل یافته اند. ( سلطان زاده و قاسمی نیا، 1390) به نظر می رسد خانه های سنتی گرگان نیز از این عوامل تاثیر پذیرفته اند و این عوامل در شکل گیری آنها تاثیر گذار می باشد و در این پژوهش قصد داریم بر مبنای مطالعات انجام گرفته  ، میزان تاثیر گذاری وعلت  تاثیرگذاری عناصر کالبدی خانه های قاجار  را  که شامل: فضاهای سبز، مصالح، حوض، بازشوها، عناصر تزیینی ،سقف، ورودی، اتاق و ایوان است را با استفاده از پرسشنامه از نظر الیت و بخشی با استفاده از مطالعات میدانی در خانه های تاریخی گرگان اولویت بندی کنیم که کدام از نظر آنها بیشترین تاثیر را داشته و  راهکارهایی  برای استفاده از این عناصر در معماری امروز پیشنهاد می شود. بدین جهت، خانه های شهر گرگان ( خانه میرشهیدی، مشروطه، کاخ آقامحمدخان، رضا قلی نژاد، شفیعی استرآباد، یوسف میرشهیدی، دائمی، فاطمی،اسدی پور،شایگان، مدرسه تقویها، امیرلطیفی،مفیدیان، خانه خراسانِ و خانه شفیعی) ، بر اساس مشاهدات میدانی و اسناد موجود بررسي میگردد .

ضرورت پژوهش

با افزایش جمعیت انسانی  شاهد این هستیم که شهر نیز گسترش یافته است . در روند این توسعه؛ برخی فضاها از جمله بافتهای تاریخی دستخوش تحولات و تغییرات بزرگ کالبدی شده است .عدم توجه به گذشته شهرها و روند شکل گیری و توسعه آن باعث شده تا امروز فضاهایی نامتناسب و ناهنجار شکل گیرد و بافت تاریخی ارزشمند در  میان پیشرفت های نوین شهری از بین برود. (ترک زبان و محمدمرادی، 1390) . این در حالی است که بخش عمده بافت های شهرهای تاریخی ایران را این بافت، تشکیل می دهند. تدبر در این خانه ها  که براساس نیازهای انسان ایرانی و محیط ساخت، شکل گرفته اند – می تواند در رسیدن به الگوی مسکن مناسب ایرانیان سودمند باشد..(قاسمی سیچانی و معماریان، 1389)به علاوه توجه به حفظ آثار تاريخي و بررسي آنان نه تنها يك نياز فرهنگي است بلكه به عنوان موضوعي اقتصادي و پاسخگو به نيازهاي توسعه مطرح مي باشد . (پورلمر، 1393)عناصر اصلی در خانه های سنتی نیز دارای اهمیت تلقی می شوند زیرا از ارکان اصلی هویت بومی محسوب می شوند. شهر گرگان برای نمونه انتخاب شده زیرا  بنا برگزارش بافت تاریخی گرگان، سومین بافت باارزش و دارای سبک معماری پس از یزد و اصفهان است و وسیع‌ترین بافت تاریخی شمال ایران است که در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

در بررسی سیر تحول معماری ایران از نخستین نمونه ها تا روزگار حاضر، معماری عهد قاجار بخشی مهم و   بسیار حائزاهمیت به شمار می آید .این اهمیت از آنجا ناشی می شود که جریان تحول و تغییر در مفهوم و کالبد فضا که تا پیش از این دوران به صورت بطنی و آهسته در معماری ایران حضور داشته است،  در این دوران یکصد و سی ساله به دلایل و علل مختلف سرعت بسیار یابد . وفور ساخت و سازها  و فضاهای شهری نو ، تغییر ساختار شهرهای کهن ، تحول در برخی ویژگی های ابنیه سنتی ، درآمیختن انواع الگوهای معماری اروپا با الگوهای ایرانی ، افزایش سرعت ساخت و سازابنیه و در نتیجه پایین آمدن کیفیت اجرا در بناها و نیز تغییر و عموما تنزل سلیقه کارفرمایان را به عنوان ویژگی های عمومی این دوران برشمرد. تغییر طعم زندگی فرهنگ ایرانیان در اثر آشنایی با دنیای جدید و در آمیختن فرهنگ اروپایی با داشته های  ایرانی و اسلامی  مردمان این سرزمین ، از علل بسیار قوی در رخداد چنین تحولاتی است.(قلیچ خانی و همکاران، 1391) همچنین در این دوره بود که برای اولین بار، شیوه های معماری غربی به همراه شاخصه های متعدد آنها وارد سبک های معماری تهران شد و گاه در تلفیق با معماری سنتی و گاه مجزا از آن قرار گرفت و در مجموع، تحولی را در سیر هنر معماری این شهر ایجاد کرد. (رمضان جماعت و نیسانی1389) معماری و شهرسازی ایران در دوره قاجاریه با دگرگونی‏های زیادی همراه شد و به تبع آن معماری خانه نیز دستخوش تحولات گوناگونی گردید، که باید بدان‏ها پرداخته شود. همانند سایر نقاط ایران معماری شهر گرگان نیز دچار تحولات زیادی در این دو دوره تاریخی شد، این تحولات معماری خانه‏های تاریخی این منطقه را متاثر از خود قرار دادند.(رجبعلی، 1392) از خانه های تاریخی شهر گرگان که مرتبط به دوره قاجاریه است خانه هایی از قبیل : میرشهیدی، مشروطه، کاخ آقامحمدخان، رضا قلی نژاد، شفیعی استرآباد، یوسف میرشهیدی، دائمی، فاطمی،اسدی پور،شایگان، مدرسه تقویها، امیرلطیفی،مفیدیان، خانه خراسانِ و خانه شفیعی مورد بررسی قرار گرفته اند که این با توجه به خانه هایی بود که دارای شماره ثبت در میراث فرهنگی و اطلاعات بوده است.

مصالح از عناصر با اهمیت در معماری محسوب می شوند زیرا برای ساخت همه نوع فضای معماری مورد استفاده قرار می گیرد .(سلطانزاده، 1393) بخش ورودی خانه ها به عنوان محل اتصال کالبد معماری به فضاهای شهری اهمیت  بسیاری دارد زیرا در معماری بافت شهرهای سنتی ایران، مناظره ی یکدست کوچه ها و معابر تنها در بخش سردر و ورودی بناها شکلی متفاوت به خود گرفته است و این ورودی است که میتواند بنا را شاخص نماید.( شهیری مهرآباد و همکاران، 1392) طراحی شکل و حالت بازشوهای ساختمان از وظایف معماران محسوب میشود که امروزه با توجه به گسترش تهدیدات از اهمیت بسیاری برخوردار است (حسینی و همکاران، 1391) و محل قرارگیری آنها با توجه به باد طراحی میشود و این با توجه به اقلیم که خانه ها در آن قرار گرفته تعیین می شود.(قبادیان، 1389)

فضای سبز به دلیل ایجاد ارتباطات بصری باعث زیبایی فضا شده و به لحاظ عملکردی نیز تاثیر گذار است (کرامت الله زیاری و همکاران، 1387) اتاق ها به علت چند عملکردی بودن  و ایوان به دلیل  مانعیت از ورود باران  به داخل بنا و برای ایجاد جریان هوا   از اهمیت بسیاری برخوردار است.( گرجی مهلبانی و دانشور، 1389) سقف به دلیل ایجاد امنیت و حریمی که برای فضا ایجاد می کند ، اهمیت دارد.(برزگر، 1390) در گذشته حوض در خانه ها از عناصری تلقی می شده که منجربه تشخص می شده است و افرادی که توان مالی بالایی داشتن در خانه شان از این عنصر استفاده میکرده اند به این دلیل این عنصر حائز اهمیت تلقی می شده است .(فاتحی وفضل اللهی، 1385) تزیینات در خانه ها از اهمیت بسیاری برخوردار است زیرا به لحاظ بصری  اگربه درستی انجام شود، برای بیننده دلپذیر تلقی می شود.

4.سوابق پژوهش

  • So¨ zen and Gedı´k(2007) به تحقیق در ارتباط با بررسی معماری سنتی خانه های دیار بکیر در ترکیه به لحاظ فیزیکی پرداختند. بدین منظور از روش میدانی ، اسنادی استفاده شده .برای جمع آوری اطلاعات عکس ها و نقشه های مورد نظر از طریق فیش برداری بدست آمده و این نتیجه بدست آمده که در معماری سنتی این خانه ها عناصری از قبیل: پلان، نورگیر، ایوان،بالکن ، حیاط، اتاق ، حوض، پنجره ها،سقف ،دیوار و زیر زمین نقش مهمی ایفا می کند.
  • بمانیان و همکاران(1389) در تحقیق خود به موضوع عناصر هویت ساز در معماری سنتی خانه های ایرانی با نمونه موردی خانه رسولیان یزد پرداختند .هدف از این مقاله شناسایی مولفه های هویت سازی در معماری سنتی خانه های ایرانی می باشد .با تحقیقات میدانی و کتابخانه ای اسنادی انجام شده و تحلیلی این نتیجه بدست آمد  که در خانه رسولیان یزد عناصر هویت ساز شامل :نمای بیرونی، ورودی خانه، هشتی، حیاط و بررسی نماها می باشد و شیوه های نمایش عناصر هویت ساز در معماری به صورت: تکرار الگوهای گذشته، استفاده از نمادها، معماری بومی، تزیینات و 5 اصل معماری ایرانی شامل: مردم واری، پرهیز از بیهودگی، نیارش، درون گرایی و خود بسندگی دسته بندی شده است
  • ماریا برزگر(1390) در مقاله بام شیبدار نمادی اقلیمی در معماری سنتی خانه های ساری ، انواع سقف های شیبدار از لحاظ فرم بررسی کرده بدین منظور از روش مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و روش میدانی بهره جسته است. نتایج این تحقیق نشان داده که از سقف شیبدار به عنوان عنصر اقلیمی در معماری بومی نام برده است تا آب باران به سهولت و سرعت بیشتری به زمین هدایت شود و روی بام باقی نماند و این نتیجه بدست آمد که سقف شیبدار در خانه های سنتی ساری دارای انواع مختلفی است که عبارتند از:بام چهار ترک، بام سه ترک، بام دوشیب و تک شیب که از این بین بام چهار ترک به عنوان کامل ترین نوع سقف شیبدار است که یادآور هویت بومی معماری می باشد.
  • Baran etal.(2011) در تحقیق خود به موضوع طراحی محیطی خانه های سنتی دیار بکر پرداخته و محیط ساختاری آن را مورد بررسی قرار داده است بدین منظور از روش  مطالعات اسنادی استفاده شده و نقشه ها و عکس های مرتبط  از منابع ثبت شده بدست  آمده  و به این نتیجه رسیده اند که فرم ساختمان، مصالح، ایوان، اتاق ، حیاط، حوض و بازشوها در ساختار سنتی این خانه ها تاثیر بسیاری دارد.
  • قلیچ خانی و همکاران (1391) در ارتباط با تحلیل تحولات خانه های مسکونی گرگان در دوره قاجار به پژوهش  پرداختند. روش تحقیق تاریخی تفسیری  تاریخی بوده و به شواهد و مستنداتی از بناها  و خارج از آنها استناد شده  است . نمونه های موردی در این تحقیق شامل خا نه باقری، تقوی ، خراسانی و کبیر می باشد. در این پژوهش چیستی تحولات کالبدی رخ داده در خانه های قاجار طی مدت یکصد و سی ساله حکمرانی سلسله قاجار در دو بخش فن و ساختمان و ویژگی های معماری بررسی و تحلیل شده است و با نگاهی به بررسی های به عمل آمده د حوزه تحولات کالبدی موارد زیر اشکار شد: در ارتباط بنا با طبیعت به راستی تحول قابل اشاره به چشم نمیخورد. در باب هندسه تنها مورد قابل اشاره گرایش بسیار خفیف به هندسی کردن فضاهای بسته در خانه های انتهای قاجار است .  اگر چه تزئینات حضوری بسیار کمرنگ در خانه های قاجاری گرگان دارند، اما حذف تدریجی تزئینات مختصر خطاطی و نقاشی در خانه ها، شاید به نوعی محصول کاربردی تر شدن اندیشه معماران و خرج آنها از دنیای نمادهاو نشانه ها به سمت واقع گرایی میباشد.  برجسته ترین تحولات کالبدی این خانه ها عبارتند از میل به افزایش درجه برونگرایی و به تبع آن سبک تر شدن میزان حریم های موجود در فضا ، افزایش تعداد و اندازه بازشوها و نیز بیشتر شدن ارتباط بیرون و درون بناست. این تحولات کالبدی که لازم و ملزوم یکدیگرند، بیش از آنکه محصول خلاقیت معماران و سازندگان بناها باشد،برخاسته از نوگرایی و وقوع گشایش ها و تحولات موجود در جامعه قاجاری است .نکته مهم در مورد این بناها، وجود تنوع بسیار در میان خانه های گرگان حتی در یک دوره از ادوار قاجار است.شکل گرفتن نوعی معماری نیمه شهری- نیمه روستایی در این خانه ها با ترکیبات فضاهای باز و بسته ازاد و بدون درگیر شدن جدی با زیر ساخت های نظم بخشی مانند هندسه و تناسبات ، از علل وجود چنین تنوعی میباشد.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “اولویت بندی عناصر کالبدی خانه های دوره قاجار از منظر جامعه الیت”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 + = 21

شناسه محصول: sam0021 دسته: , برچسب: , ,