new5
حراج!

ایده ی “شهر-فرهنگ” چارچوبی برای برنامه ریزی شهر ایرانی-اسلامی

49.000تومان 39.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

دانشگاه مازندران
دانشکده علوم انسانی و اجتماعی

پایان¬نامه برای دریافت درجه کارشناسی¬ارشد جغرافیا و برنامه¬ریزی شهری
عنوان:
ایده¬ی “شهر-فرهنگ” چارچوبی برای برنامه¬ریزی شهر ایرانی-اسلامی
(نمونه¬ی موردی: شهر خوی)

استاد راهنما:
دكتر صدیقه لطفی
استاد مشاور:
دكتر رحیم¬بردی آنامرادنژاد
دانشجو:
…………………….
بهمن 1393

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات تحقیق
-1.¬ مقدمه 2
1-2. بیان مساله 2
1-3-¬ سؤال‏های تحقیق 5
1-4-¬ پیشینه¬ی تحقیق 5
1-5-¬ فرضیه های پژوهش 8
1-6-¬ حدود پژوهش 8
1-7-¬ اهداف پژوهش 9
1-8-¬ معرفی الگو یا روش کار 10
1-9-¬ نارسایی ها و مشکلات عمده¬ی تحقیق 10
فصل دوم: مبانی نظری
2-1-¬ مقدمه¬13
2-2-¬ شهر و نظریه¬های اجتماعی 14
2-2-1-¬ مکتب آرمان¬گرایی 14
2-2-2-¬ مکتب اصلاح¬گرایی 14
2-2-3- مکتب شیکاگو 14
2-2-4-¬ مکتب مدرنیسم 14
2-2-5-¬ مکتب فرامدرنیسم 15
2-2-6-¬ مکتب فرهنگ گرایی 15
2-2-7-¬ مکتب طبیعت¬گرایی 16
2-2-8-¬ مکتب فلسفه¬گرایی 16
2-2-9-¬ مکتب فن¬گرایی 16
2-2-10-¬ مکتب آمایش انسانی 16
2-3-¬ معماری اسلامی و نماد¬های بارز آن 17
2-3-1-¬ درآمد 17
2-3-2-¬ برخی از نمادهای معماری اسلامی 19
2-3-2-1-¬ گنبد 19
2-3-2-2-¬ طاق 19
2-3-2-3-¬ مفهوم امام یا پیشوا 20
2-3-2-4-¬ نور و رنگ 20
2-3-2-5-احجام سه گانه¬ی کروی 21
2-3-2-6- دایره 21
2-4- مباحثی در علوم رفتاری و روانشناسی محیط 21
2-4-1- پدیدار شناسی 21
2-4-2-¬ مفهوم مکان 22
2-4-3-¬ هویت مکان 22
2-4-4-¬ حس مکان 23
2-4-5-¬ حس لامکانی یا احساس بی¬مکانی 24
2-4-6-¬ حافظه¬ی جمعی 25
2-4-7-¬ خرد جمعی 25
2-4-8-¬ شعور و حافظه¬ی جمعی 26
2-5-¬ وجه سوم در هستی¬: ماده،‌ انرژی و ” شعور ” 26
2-5-1-¬ نظریه¬ی شعور 26
2-5-2-¬ پزشکی هومیوپاتی 28
2-6-¬ استفاده از نظریه¬ی شعور و تشریح شعور در حوزه¬ی کلام 28
2-6-1-¬ شعور در کلام 28
2-6-2-¬ شعور مثبت و منفی 29
2-6-3-¬ تشعشع در کلام 30
2-6-4-¬ تشعشع شعوری 30
2-6-5-¬ شارژ شعوری 31
2-6-6-¬ روح جمعی 31
2-6-7-¬ شواهد تذکر به ” روح جمعی ” در قرآن 32
2-6-8-¬ شواهدی مبنی بر وجود آگاهی نسبت به مباحث شعور و تشعشع شعوری در فرهنگ اسلامی 33
2-7-¬ نقد و بررسی مباحث روانشناسی محیطی از منظر شعور 34
2-7-1- معماری، هرمنوتیک، شعور و القای حس و معنا در ناخودآگاهی 34
2-7-2-¬ جمع¬بندی مختصر از نظریه¬های پدیدارشناسانه در خصوص روانشناسی محیط 35
2-7-3- تحلیل ماهیت حس¬مکان و حس تعلق به اجتماع از منظر شعور 36
2-7-4- حس تعلق به مکان در شهر¬های قدیمی و شهرهای سنتی 37
2-8- تاملی بر شهرسازی در جهان اسلام از منظری نو و از بُعد شعور 40
2-8-1- درآمد 40
2-8-2- شهرسازی اسلامی در سیره¬ی پیامبر اکرم (ص 40
2-8-3- شهرسازی اصفهان¬، تجلی نمونه¬ای از شهرسازی ایدئولوژیک ایرانی¬-اسلامی 43
2-9-¬ تعاریف و مفاهیم 44
2-9-1- تعریف فرهنگ 44
2-9-2-¬ ریشه¬ی مفهومی ” شهر-فرهنگ 45
2-9-3- تعریف مدل “شهر- فرهنگ 45
2-9-4-¬ تعریف “میدان شعوری 45
2-9-¬5- نقش میدان شعوری در شکل¬گیری کائنات و علت جاذبه¬ی اجرام سماوی در قرآن 46
2-9-6-¬ اهمیت میدان شعوری فضا-زمان در سرنوشت شهرها و حوادث طبیعی 47
2-10- پایداری و مفهوم آن 49
2-10-1-¬ پیدایش مفهوم پایداری 49
2-10-2-¬ توسعه¬ی پایدار 49
2-10-3-¬ ابعاد توسعه¬ی پایدار 49
2-10-3-1-¬ پایداری اکولوژیکی 49
2-10-3-2-¬پایداری اجتماعی 50
2-10-3-3-¬ پایداري اقتصادي 50
2-10-3-4-¬ پایداری محیطی در فرهنگ قرآن 50
2-11-¬¬¬ اصول پیشنهادی شهر-فرهنگ در جهت هویت بخشی ایرانی-اسلامی به مجتمع¬های زیستی 51
2-11-1- جمع¬گرایی در اجتماع و تلاش در جهت رواج فرهنگ اجتماع محور 51
2-11-2-کانون¬کرایی در بافت و ساخت شهر از طریق جایگزاری کاربری¬های عمومی در نقاط متراکم مجتمع¬های زیستی در جهت ایجاد یک میدان شعوری 52
2-11-3-¬ قدسی سازی با تشعشعی نقاط کانونی شهر و ایجاد محیط ارزشی در هسته¬ی مرکزی شهر با انعکاس این مفاهیم در میدان شعوری 52
2-11-4-¬ برنامه¬ریزی سیستمی شهر در جهت ایجاد یک کل واحد از بُعد شعوری، کالبدی و اجتماعی 53
2-11-5-¬ عدم تفکیک “فرد” از “اجتماع”، مسئولیت افراد در قبال سرنوشت جامعه و تشویق به مشارکت عمومی 53
2-11-6-¬ حفظ و ترویج آداب و رسوم اجتماعی-عقیدتی که به صورت عمومی برگزار می¬شود و لزوم فضاهایی در مراکز زیستی برای انجام این امور 54
فصل سوم: معرفی محدوده¬ی مورد مطالعه
3-1-¬ مقدمه 56
3-2-¬ موقعیت جغرافیایی 56
3-2-1-¬ موقعیت و وسعت شهرستان خوی 56
3-2-2- موقعیت جغرافیایی شهر خوی 57
3-2-3- محدوده¬ی ¬حوزه¬ی طبیعی شهر 57
3-3-¬ مطالعات جغرافیای طبیعی محدوده ی مورد مطالعه 57
3-3-1- زمین شناسی منطقه خوی 57
3-3-2-وضعیت تکتونیکی و زلزله¬خیزی شهر خوی 58
3-3-3- وضعیت توپوگرافی 58
3-3-4-¬ مطالعات اقلیمی 59
3-3-4-1-¬ دما 59
3-3-4-2-¬ بارش 59
3-3-4-3-¬ رطوبت 60
3-4- مطالعات جغرافیای انسانی محدوده¬ی مورد مطالعه 61
3-4-1- ویژگی¬های اجتماعی جمعیت خوی 61
3-4-1-1-¬ رشد جمعیت در شهر خوی از سال 1335 تا 1390…………………………………………………………………………61
3-4-1-2-¬ درصد رشد جمعیت خوی در دوره¬های مختلف سرشماری 62
3-4-1-3-¬ بعد خانوار 62
3-4-1-4- وضعیت سواد 63
3-4-1-5- مهاجرت 64
3-4-2- ویژگی¬های اقتصای جمعیت شهر خوی 64
3-4-2-1-¬ وضعیت اشتغال در شهر خوی 64
3-4-2-2-¬ نرخ اشتغال مردان و زنان 65
3-5-¬ ویژگی¬های تاریخی و فرهنگی در منطقه¬ی خوی 66
3-5-1- سابقه تاریخی 66
3-5-2-¬ وجه تسمیه 67
3-6-¬ بررسی وضعیت کالبدی شهر خوی 67
3-6-1-¬ هسته¬ی اولیه 67
3-6-2-¬ بررسی ساخت شهر 68
3-6-3-¬ وضعیت توسعه¬ی کالبدی شهر و جهات توسعه¬ی کالبدی آتی 71
3-6-4-¬ بررسی بافت شهر 72
3-7-¬ بررسی نحوه پراکندگی کاربری¬های شاخص در شهرهای اسلامی 73
3-7-1-¬ کاربری مذهبی (مسجد) 73
3-7-2-¬ کاربری آموزش¬عالی (مدرسه) 74
3-7-3-¬ کاربری¬های تجاری (بازار) 75
3-7-4-¬ کاربری¬های فرهنگی-هنری 76
3-7-5¬- سیستم محلات شهری 77
3-8-¬ شخصیت¬های فرهنگی-مذهبی مدفون در شهر خوی 78
3-8-1-¬ شمس¬الدین محمد بن علی بن ملک داد تبریزی معروف به “شمس تبریزی” 78
3-8-2- پوریای ولی 79
3-8-3-¬ امامزاده سید بهلول (ع) 80
3-8-4-¬ امامزاده میرهادی سید کوثری (ع) 81
3-8-5-¬ امامزاده محمد (ع) 81
3-9-¬ جمع بندی 82
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده¬ها
4-1- مقدمه 85
4-2- تحلیل ساخت و بافت شهر خوی از منظر ویژگیهای شهر اسلامی 85
4-2-1-¬ کانون¬گرایی در بافت و ساخت شهر………………………………………………………………………………………………….85
4-2-2- کاربری مسجد 86
4-2-2- کاربری تجاری (بازار) 88
4-2-3- کاربری آموزش عالی ( مدرسه) 89
4-2-4-¬ محلات شهری 90
4-2-5-کاربری¬های فرهنگی-هنری 91
4-5-¬ اقدامات انجام شده در خصوص تلاش برای هویت بخشی ایرانی-اسلامی به شهر 93
4-6-¬ تحلیل ویژگی¬های شهر خوی از نقطه نظر اصول شش گانه¬ی “شهر-فرهنگ” 94
4-6-1-¬ جمع¬گرایی در اجتماع و تلاش در جهت رواج فرهنگ اجتماع محور 94
4-6-2-¬ کانون¬گرایی در بافت و ساخت شهر از طریق جایگزاری کاربری¬های عمومی در نقاط متراکم مجتمع¬های زیستی در جهت ایجاد یک میدان شعوری قوی 95
4-6-3-¬ قدسی¬سازی بار شعوری نقاط کانونی شهر و ایجاد محیط ارزشی در هسته¬ی مرکزی شهر 95
4-6-4-¬ برنامه¬ریزی سیستمی شهر در جهت ایجاد یک کل واحد از بُعد شعوری، کالبدی و اجتماعی 96
4-6-5-¬ عدم تفکیک “فرد” از “اجتماع”، مسئولیت افراد در قبال سرنوشت جامعه و تشویق به مشارکت عمومی 96
4-6-6-¬ حفظ و ترویج آداب و رسوم اجتماعی-عقیدتی که به صورت عمومی برگزار می¬شود و لزوم فضاهایی در مراکز زیستی برای انجام این امور 97
4-7-¬ جمع بندی 97
فصل پنجم: آزمون فرضیه، جمع¬بندی و نتیجه¬گیری و ارائه¬ی پیشنهادات
5-1-¬ مقدمه 100
5-2-آزمون فرضیه¬ها 100
5-2-1- فرضیه¬ی اول 100
5-2-2-¬ فرضیه¬ی دوم 101
5-3- بحث و نتیجه¬گیری 101
5-4- ارائه¬ی پیشنهادات 104
5-4-1- پیشنهاد اول: طرح پیشنهادی برای اجرایی¬کردن شهر-فرهنگ در شهر خوی 104
5-4-1-1- جانمایی شهر¬–¬فرهنگ در مطالعه موردی شهر خوی 104
5-4-1-2- عناصر اصلی میدان 106
5-4-1-2-1- مسجد¬جامع یا مصلای شهر 106
5-4-1-2-2-¬ موسسات علمی-آموزشی 107
5-4-1-2-3- حسینیه¬ای برای کل شهر 108
5-4-1-2-4- بازارچه¬ی محلی 110
5-4-1-2-5- کاربری¬های ورزشی 111
5-4-2- پیشنهاد دوم 112
5-4-3-¬ پیشنهاد سوم 113

فهرست نقشه ها

نقشه 3-1- موقعیت خوی در تقسیمات کشوری و استانی 57
نقشه3-2- پهنه¬بندی خطر وقوع زلزله در قسمت شمالی آذربایجان غربی 58
نقشه 3-3- هسته¬ی اولیه ی شهر خوی و جابجایی هسته¬ی شهر در طی دوره¬های مختلف 68
نقشه 3-4- طرح قلعه¬ی قدیم خوی 79
نقشه 3-5-¬ کاربری اراضی پیشنهادی در طرح تفصیلی منقضی شده خوی (1373) و تعریف توسعه¬ی آتی با شهرک ولیعصر 71
نقشه 3-6- مراحل گسترش شهر خوی از سال 1335 تا سال 1387 72
نقشه 3-7- توسعه¬ی شهری و اسکان غیر رسمی در نواحی پیرامونی شهر خوی 72
نقشه 3-8- وضعیت بافت شهری در شهر خوی 73
نقشه 3-9- جایگزینی و پراکندگی کاربری¬های مذهبی 74
نقشه 3-10- پراکندگی مراکز آموزش¬عالی در سطح خوی 75
نقشه 3-11- پراکندگی کاربری¬های تجاری در بافت شهر خوی 76
نقشه 3-12- پراکندگی مراکز فرهنگی و هنری در سطح شهرخوی 76
نقشه 3-13- محله¬بندی سنتی شهر خوی 77
نقشه 3-14- موقعیت ناحیه¬ی 2 شهرداری خوی 78
نقشه 4-1- محله¬بندی مصوب شهر خوی 91
نقشه 5-1- محدوده و مکان جانمایی طرح 105
نقشه 5-2-¬ مکانیابی پیشنهادی مصلی جدید 108
نقشه 5-3- مکانیابی پیشنهادی کاربری¬های علمی¬-آموزشی دانشگاهی 108
نقشه 5-4-¬ مکانیابی پیشنهادی کاربری حسینیه¬ی شهر 109
نقشه 5-5- مکانیابی پیشنهادی کاربری بازارچه محلی 111
نقشه¬ی 5-6-¬ مکانیابی پیشنهادی برای کاربری فرهنگی-ورزشی زورخانه 112

فهرست نمودارها

نمودار 3-1 – میانگین ماهیانه¬ی دمای هوا در ایستگاه خوی در دوره¬ی آماری 20 ساله (1373-1392 59
نمودار 3-2- متوسط بارندگی در ایستگاه سینوپتیک خوی در دوره¬ی آماری 20 ساله (1372-1392)…………………….60
نمودار 3-3- متوسط رطوبت هوا در ایستگاه خوی در طی دوره¬ی 20 ساله (1372-1392) 60
نمودار 3-4- رشد جمعیت در شهر خوی در طی 55 سال اخیر (1335-1390 61
نمودار 3-5- متوسط رشد جمعیت در طی 55 سال اخیر (1335-1390 62
نمودار 3-6- تغییرات شاخص بعد خانوار در طی 55 سال اخیر (1335-1390 63
نمودار 3-7- دانش آموختگان دانشگاه¬ها و موسسات آموزش¬عالي برحسب جنس و آخرين مدرك تحصيلي در سال 1390 63
نمودار 3-8 – مهاجرین وارد شده به شهر خوی بر حسب مبدا مهاجرت (1385-1390 64
نمودار3-9- شاغلان در هریک از بخش¬های کشاورزی، صنعت و خدمات در شهر خوی در سال 1390 65
نمودار 3-10- درصد اشتغال در هر یک از بخش¬های اقتصادی در شهر خوی در سال 1390 65
نمودار 3-11- شاغلین در سه بخش عمده¬ی اقتصادی بر حسب جنس در شهر خوی در سال 1390 66
نمودار 3-12- درصد اشتغال مردان و زنان نسبت به هم در سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات در شهر خوی در سال 1390 66

فهرست تصاویر

تصویر 2-1-¬ طاق، جلوه¬ی طرح گنبد در فضای داخلی ساختمان 19
تصویر 2-2-¬ بقعه¬ی شاهزاده حسن در قزوین؛ آبی، استعاره از آسمان و گنبد نمود خارجی از مسیر حرکت 20
تصویر2-3- احجام کروی بر بالای گنبد مسجد شيخ لطف الله اصفهان 21
تصویر 2-4- ساختمانی در فرانسه با نماد ماسونی 35
تصویر 2-5- نشان مهر ایالات متحده بر روی اسکناس یک دلاری¬، یکی از نماد های فراماسونری جهانی 35
تصویر 2-6- تصویر باز سازی شده از خانه–مسجد پیامبر (ص 41
تصویر 2-7- تصویر باز سازی شده از خانه–مسجد پیامبر (ص) و منطقه¬ی پیرامون آن در آغاز حکومت اسلامی در اواسط قرن 7 میلادی 41
تصویر 2-8- تسلط مسجد¬النبی بر محیط ساخته شده¬ی سنتی مدینه 42
تصویر 2-9- نقشه در تاریخ 1811 میلادی که بخش¬های جنوبی قرطبه را نشان می¬دهد 42
تصویر 2-10- میدان نقش جهان اصفهان 44
تصویر 2-11-¬ راسته بازار قیصریه¬ی اصفهان که از یک سمت به میدان نقش جهان منتهی می¬گردد 44
تصویر 2-12- تصور دوبعدی از انحنای فضا-زمان 47
تصویر 3-1- عکس هوایی شهر خوی در سال1335 که در آن خیابانهای مهر پهلوی نمایان است 70
تصویر3-2- طرح شهر دو هسته¬ای خوی با هسته¬ی قدیمی و هسته¬ی جدید در شهرک ولیعصر (عج) 70
تصویر 3-3 – مناره¬ی آجری شمس تبریزی تزئین شده با شاخ آهو 79
تصویر 3-4 – قلعه¬ی قدیم خوی در 942 ه.ق، از کتاب بیان منازل سفر عراقین 79
تصویر3-5 – آرامگاه پوریای ولی در شهر خوی به همراه طرح باغ در حال ساخت آن 80
تصویر 3-6- حرم امامزاده سید¬بهلول (ع 81
تصویر 3-7 – مرقد امامزاده میرهادی 81
تصویر 3-8 – مرقد امامزاده سید¬محمد (ع 82
تصویر 3-9 – نمایش محل استقرار هریک از مقابر و زیارتگاهها در محدوده¬ی ناحیه¬ی 2 شهرداری خوی 82
تصوریر4-1- رشد خزشی و نامنظم شهر به سمت حواشی 86
تصویر4-2- شهرک ولیعصر (عج) شهر خوی، وضع موجود 93
تصویر 5-1-¬ ¬جانمایی مدل شهر-فرهنگ در چهره¬ی کالبدی شهر خوی 105

فهرست جداول

جدول 3-1- محدوده و سال وقوع زلزله در طی دهه هشتاد در خوی 58
جدول 3-2- تحولات جمعیت و خانوار در شهر خوی در طی 55 ساله (90-1335 61
جدول 3-3- مهاجرین وارد شده به شهر خوی بر حسب مبداء مهاجرت و جنس در سال 1390 64
فهرست اشکال

شکل 2-1- حرکت از مبدا تا مبدا در سیر کمال نفس (مبدا-مسیر-مبدا 19
چکیده
امروزه از بارزترین مشکلات شهر¬سازی معاصر، بحران معنا اعم از اجتماعی و کالبدی در مکان است. پس از دوران پیروزی انقلاب اسلامی، انتظار بروز تغییرات در حوزه¬های مختلف فرهنگی، به تدریج وارد عرصه¬های کالبدی گردید و تمنای بازیابی هویت بومی ایرانی-اسلامی را بوجود آورد. اما خود شهر اسلامی، بیان جامع و منسجمی ندارد و به شهرهایی اطلاق می¬شود که در دوران قبل از مدرن، در سرزمینهای اسلامی شکل گرفته بود. هدف این پروسه، تدوین چارچوب کلی برای برنامه¬ریزی شهر ایرانی-اسلامی است. با تحلیل ماهیت و مکانیسم عملکرد پارامترهای روانشناسی¬محیط از نقطه نظر بُعد شعور، و بکارگیری آن در برنامه-ریزی شهری، می¬توان به در آفرینش هویت ایرانی-اسلامی به شهرهای موجود گام برداشت و نیز در ساخت شهرها و شهرک¬های جدید برمبنای آن اقدام نمود تا بتوان شهر را به محیطی بدل ساخت که شهروندان با قرارگیری در آن، با ناخودآگاهی خود، مفاهیم معنوی را ادراک نمایند. روش تحقیق با رویکرد کیفی و تحلیلی-تطبیقی می¬باشد و در استخراج مفاهیم، از استدلال و استنتاج عقلی و منطقی نیز بهره برده شده¬ است. در جمع¬آوری داده¬ها، از روش اسنادی بهره برده شد. از روش میدانی نیز به صورت حضور در محیط و مشاهده و اداراک ذهنی در مطالعات روانشناسی¬محیط استفاده شد. در تایید و اثبات مباحث، به استنادات قرآنی و مباحث معرفتی تاویل قرآن نیز ارجاع داده شد. با مطالعات روانشناسی¬محیط از نقطه نظر عنصر شعور، نگاهی دوباره به شهر اسلامی و ایرانی-اسلامی انداخته شد. بر این اساس، چینش کاربری¬های مثبت و ارزشی در مرکز شهر، آگاهانه بوده و از مبانی عمیق عرفانی بهره برده شده است. با بازبینی و بروز رسانی ویژگی¬ها و شاخصه¬های آن، استفاده از معارف قرآنی و قلمروهای جدید علمی، چارچوبی تحت عنوان اصول ششگانه¬ی شهر-فرهنگ تدوین شد که با استفاده از عامل انتشار آگاهی در بعد سوم محیط، امکان هویت بخشی ایرانی-اسلامی به یک مجتمع زیستی را امری شدنی جلوه می¬دهد. شهر-فرهنگ، با نگرش “شهر به عنوان یک پدیده¬ی فرهنگی”، در پی ایجاد محیطی است که با انتقال مفاهیم مثبت و معنوی به ناخودآگاهی شهروندان، هم سطح آگاهی را بالا ببرد و هم آنها را از درون، کنترل عقیدتی ¬کند. بر این اساس، شهر ایرانی-اسلامی، یک میدان شعوری منطبق بر میدان کالبدی است که مفاهیم قدسی با پالس بالا در آن انعکاس می¬یابند. با تدوین اصول و ضرورت های شهر-فرهنگ، و پیاده کردن طرح اجرایی آن در شهر خوی، به نحوه¬ی عملیاتی¬شدن آن نیز پرداخته شد.

کلمات کلیدی: شهر ایرانی-اسلامی، هویت شهری، میدان شعوری، انتشارآگاهی، شهر خوی.

فصل اول:
کلیّات تحقیق

1-1-¬ مقدمه
اولین فصل پایان¬نامه، به کلیات تحقیق اختصاص می¬یابد. در این فصل، ابتدا به بیان مساله¬ی تحقیق پرداخته می¬شود. موضوعی که در دستور کار قرار دارد و اهمیت و ضرورت پرداختن به این مساله به صورت اجمالی شرح داده می¬شود و در ارتباط با مسائل یاد شده، سوالاتی طرح می¬شود که با فرضیه¬سازی در ادامه¬ی روند، در پی پاسخ¬گویی به مسائل طرح¬شده خواهیم بود. از مهمترین بخش¬های این فصل، پرداختن به پیشینه¬ی تحقیق و بررسی پژوهش¬هایی است که محققان قبلی در زمینه¬ی موضوعات مربوط به عنوان پایان¬نامه¬ی حاضر انجام داده¬اند. پس از پرداختن به روش تحقیق در روال حاضر، پرداختن به مسائل و مشکلات عمده در مسیر انجام پژوهش، پایان¬بخش مباحث فصل اول خواهد بود.
1-2-¬ بيان مسأله
ظهور اسلام در شبه جزیره¬ی عربستان در نیمه¬ی قرن هفتم میلادی در محیطی عمدتا غیر شهری و زیر سلطه¬ی قدرت¬های پراکنده¬ی قومی و سنت¬های رایج زیست کوچندگی به وقوع پیوست (فکوهی،74:1383 و 75). سقوط ساسانیان در سال 641 میلادی در نبرد قادسیه قطعی شد (همان، ص 371). هنگامی که اسلام امپراتوری¬های روم¬شرقی و ایران را می¬گشاید، شهرنشینی و شهرگرایی در مناطق تحت سلطه¬ی این دو امپراتوری کاملا مشهود است و نظام شهری و شبکه¬ی سراسری شهرها از عوامل پایه¬ای نظام سیاسی دولتهای ساسانی و رومی است (حبیبی، 37:1387). شکل¬گیری شهر و یا هر مجتمع زیستی عمدتا متاثر و منبعث از عوامل متعددی است که یکی از بنیادی¬ترین آنها، جهان¬بینی و تفکر انسانهایی است که آنرا برای زیستن خویش می¬سازند. شهرها و محیط¬زیست مسلمین نیز از این قاعده مثتثنی نیست و در فرایند شکل¬گیری آنها تفکر و جهان¬بینی توحیدی اسلام تاثیری بنیادین داشته است (نقی زاده، 66:1389).
اهمیت اسلام در فرایند شکل¬گیری شهرهای اسلامی از موضوعات بحث برانگیز در مطالعات مربوط به شهرهای اسلامی است (پوراحمد و موسوی، 3:1389). ایدئولوژی اسلام هم در دگرگونی شهرهای پیشین موثر افتاد و هم موجب برپایی و رشد شهرهای جدید با ساختار کالبدی مخصوص به خود شد (احد نژاد روشتی و همکاران، 122:1392). واژه¬ی شهر اسلامی در واقع اشاره به شهرهای مناطق خاورمیانه و شمال آفریقا دارد. شرق¬شناسان فرانسوی اولین نویسندگانی بودند که اصطلاح شهر اسلامی را بکار گرفتند و این شهرها را در گروه خاصی دسته¬بندی کردند (فلاحت، 35:1390). ولی هنوز بیان جامع و منسجمی از مفهوم آن وجود ندارد (همان، ص 44). شهرنشینی در ایران هم نتیجه¬ی تحولات تاریخی دوران اشکانی و ساسانی شکل مشخص به خود گرفت، نقش مهمی در روند تمدن ایران داشته است (رضوی، 2:1388). گسترش نظامی اسلام از اواخر قرن 7 میلادی و ورود آن به منطقه¬ی خاورمیانه و بویژه ایران و هند، پیوندی میان تمدن اسلامی و تمدن ساسانی بوجود آورد (فکوهی، 75:1383) و به همین دلیل در احداث شهرها در تمدن اسلامی، بی¬شک سنت¬های بومی و خصلت¬های شهرهای پیش از اسلام تاثیرات قابل توجهی بخصوص در سرزمین¬های شرقی خلافت اسلامی از خود بجای گذاشته ا¬ست (حکیم، 22:1381).
از مسائلی که در شهرهای امروزی مورد توجه قرار گرفته، بحران هویت و پایین بودن سطح کیفی زندگی شهروندان است (کاشی و بنیادی، 44:1392). یکی از مهم ترین بحران هاي جامعه مدرن و نیز جوامع در حال گذار، بحران هویت است. بنابراین بحران هویت به عنوان یکی از مهم ترین بحران هاي جوامع معاصر به خصوص جوامع جهان سوم شناخته می شود (میرساردو و همکاران، 78:1387). وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 شمسی و استقرار نظام جمهوری اسلامی در کشور، انتظار بروز تغییرات بنیادینی در بخش¬های مختلف فرهنگی را نزد اکثریت فعالان این عرصه ایجاد نموده است. این تغییرات به تدریج وارد عرصه¬های کالبدی گردید و تمنای بازیابی هویت بومی و به عبارت دیگر معماری و شهرسازی ایرانی-اسلامی را در میان مردم، حرفه¬مندان و مسئولین در سالهای پس از انقلاب به تدریج بوجود آورد (قالیباف، 151:1390) و در پی یافتن بنیانهایی شدند تا شهر کنونی را با معیارهایی منتج از فرهنگ و تمدن ایرانی-¬اسلامی بازسازی نمایند. چرا که تحولاتی که از دهه¬ی 1300 در ایران آغاز شد سبب آغاز و سپس توسعه¬ی روند شهرنشینی شد و ضمن گذار از مراحل مختلف بالاخره به مرحله¬ی شهرنشینی سریع معاصر رسید. فروپاشی روابط سنتی در جامعه و جایگزینی هرچند ناقص روابط سرمایه¬داری از مهمترین عوامل شهرنشینی در دهه¬های اخیر بوده است (حسامیان و دیگران، 15:1377). بطور کلی از مهمترین ویژگی بسط روابط سرمایه¬داری در ایران آن است که این بسط تحت لوای مدرنیزاسیون صورت گرفته است (همان، 26). دوره¬ی پهلوی اول (1304 تا 1320) منشا کلیه¬ی تحولات اقتصادی-اجتماعی قرن حاضر تلقی می¬شود. شروع تحولات شهرسازی و شهرنشینی به مفهوم جدی آن نیز تا حدود زیادی مربوط به این دوره است (سعیدی رضوانی،1371، به نقل از آنامراد نژاد، 72:1390). مهمترین تغییرات کالبدی مربوط به پیدایش خیابانها و میادین جدید و تعریض خیابانهای قدیمی بود. تحولی که اساسی¬ترین نقش را در دگرگونی سیمای شهر ایفا کرد. الگوی رایج خیابان¬کشی در این دوران ایجاد خیابانهای عمود بر هم است (همان، 72). یکی از ویژگی¬های مدرنیته، گسست و انقطاع آشکار عصر مدرن با دوران پیش از آن است. در حقیقت شهر در مفهوم جدید خود در دوران مدرن شکل گرفته و پیش از آن عملکرد و شرایط کالبد و محتوای شهر، تفاوتی آشکار داشته است (جابری مقدم، 53:1386).
شهر به عنوان دستاورد حیات جمعی انسان سهم زیادی در روند تکاملی تمدن او داشته است (رضوی، 2:1388) اما با الگوی وارداتی برنامه¬ریزی شهری، بسیاری از ساختارهای فضایی شهر کهن اسلامی که در سرزمین ایران استقرار یافته بودند دچار دگرگونی شدند (زنگانه و همکاران، 36:1391). معابر شهر سنتی پیاده محور بوده و برای عبور پیاده، چارپایان و گاری با نظم فضایی و سلسله مراتبی خاص خود شکل گرفته بودند و تمدن مدرن با ماشین¬آلات بزرگ و تحت عملکرد اقتصاد سرمایه¬داری که به فضایی جهت گردش کالا نیاز داشت، احداث خیابان امری لازم بود. در حال حاضر شهرهای سنتی ایرانی با گسترش فیزیکی خود و ادغام ایران در فرایند جهانی¬شدن در دوره¬ی پهلوی، با چالش¬های فراوانی روربه¬رو هستند. افزایش جمعیت، مهاجرتهای روستا به شهری، انواع آلودگی ها، کمبود فضای سبز، انباشت ترافیکی و… در حال حاضر مسئولین برای رفع مشکلات شهرها، دنبال بنیانی برای شهرسازی ایرانی-اسلامی هستند. در عصر صفوی گونه¬ای متمایز از شهرسازی رایج شد که امروزه برای آن اصولی مترتب ساخته و نظریاتی در خصوص شیوه و فلسفه¬ی شهرسازی آن ارائه داده¬اند و از آن با عنوان مکتب شهرسازی اصفهان نام می¬برند. نمود شهرسازی صفوی در اصفهان از بطن معماری اسلامی بیرون آمده است. شهرسازی اسلامی بنیان مدونی در تمدن اسلامی نیافت و در کل هم در تمدن اسلامی تلاش مستمری که برای ساخت شهرهای جدید وجود داشته باشد ایجاد نشد و متعاقب آن شهرسازی اسلامی هم اصول مدون و اسلوبی خاص به خود نگرفت. بر خلاف شهرسازی، معماری اسلامی از همان دهه¬های اولیه مورد امعان نظر قرار گرفته و رشدی بیشتر داشته است و به صورت نمادین با اسلوب معین به طراحی ابنیه پرداخته می¬شد. نمادگرایی در معماری اسلامی از شاخصه¬های اصلی آن است و در آن پیچیدگی بیشتری دارد و به دلیل موجود نبودن منابع نوشتاری پشتیبان¬کننده دارای مشکلات خاص خود است (هیلنبراند، 53:1377). شیخ بهایی و مولانا علی اکبر اصفهانی که شهرسازی در اصفهان و نقش¬جهان ساخته و پرداخته¬ی آنان است (حبیبی، 1387: 95) در¬باره¬ی بنیان فلسفی و اصول معماری و شهرسازی در اصفهان منابع نوشتاری بر جای نگذاشته اند. در معماری نمادین نقش¬جهان حاکمیت فلسفه و عرفان اسلامی موج می¬زند (جابری مقدم، 278:1386) و هنوز هم اصول معماری و شهرسازی در مکتب اصفهان به صورت یک راز باقی مانده است. هویت ایرانی با ویژگی اسلامی پیوندی ناگسستنی دارد و با توجه به جمیع مسائل یاد شده، تلاش ما بر این است تا از فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی و با استفاده از نظریات و مکاتب اجتماعی و شهرسازی¬ای که تاکنون مطرح شده¬اند، استفاده کرده و یک چارچوب نظری و عملی برای شهرسازی ایرانی-¬اسلامی تدوین نماییم تا بتوانیم در پرتو آن به بازیابی هویت شهرهای کشور پرداخته و در جهت رفع مشکلات شهری گام برداریم. ایده¬ی “شهر-¬فرهنگ” را در این راستا ارائه خواهیم نمود. شهر-¬فرهنگ نگرشی تکاملی به تاریخ شهرنشینی و شهرسازی است که معتقد است شهر در طی دوران مختلف، از شهر-¬دژها و شهر-¬معبد¬های دوران باستان تا دولت-¬شهرهای سومری و شهر-قدرت های یونانی و …دوران تکامل خود را طی نموده و نهایی¬ترین فرمی که به خود می¬گیرد شهر-فرهنگ می¬باشد. سعی بر این خواهد بود چارچوب نظری ایده-ی شهر-فرهنگ با اصول کلی انعطاف¬پذیر، توان کاربرد در تمامی شهرها در پهنه¬ی گسترده¬ی سرزمین اسلامی ایران را دارا باشد و قادر باشد هم به سامان¬دهی شهرهای آسیب دیده از روند مدرنیزاسیون و تاثیرات امواج بعدی ناشی از آن بپردازد و هم چارچوبی برای ساخت نوشهرها و شهرک¬های جدید ارائه نماید. به دلیل گستردگی مبحث، تنها به بخش مربوط به ساماندهی شهرهای موجود پرداخته و بخش مباحث مربوط به نوشهرسازی را به فرصتی دیگر موکول می¬نماییم. ایده¬ی شهر-فرهنگ مبتنی بر بنیانهای فلسفی نوینی بوده و بر چند مبنای تئوریک استوار است که بیشتر با بازخوانی مفاهیم فلسفی و عرفانی مستتر در فرهنگ ایرانی-اسلامی به دست آمده¬اند؛ مفاهیم نوینی که ریشه در تاریخ دارند و با بروز رسانی آنها بر آن خواهیم بود تا در مسیر کاستن از مشکلات شهرنشینی و شهرسازی کشور در حد توان گام برداریم. دور نمای کاری ما در این روال بر این محور استوار است که در شهر ایرانی-اسلامی، برای هویت بخشی اسلامی به شهرها به غیر از اینکه مکانهای عمومی را با اسامی مقدس و مفاهیم والای اسلامی و عرفانی نام¬گذاری کنیم می¬توانیم اقدامات بنیانی و محکم¬تری برای این هدف بکار ببریم و در شهرسازی خود طریقتی برگزینیم که به صورت نمادین بازتابی از مفاهیم مقدس و الهی را داشته باشند.
1-3-¬ سوالات تحقیق
1-3-1-¬ آیا ایده شهر-فرهنگ می¬تواند شهر ایرانی-اسلامی را پایدار کند؟
1-3-2-¬ چگونه می¬توان ایده شهر-فرهنگ را در شهر ایرانی (خوی) تقویت کرد؟

1-4-¬ پیشینه¬ی تحقیق:
بررسی منابع تا حد امکان، نشان می¬دهد که تاکنون در خصوص تدوین چارچوبی کلی برای برنامه¬ریزی و شهرسازی اسلامی از سوی نظریه¬پردازان و صاحب¬نظران ذی¬ربط انجام نگرفته است. تحقیقات انجام¬شده و نظریات ارائه شده در خصوص شهرنشینی و شهرسازی اسلامی یا ایرانی-¬اسلامی صرفا در خصوص وضع این امر در طول دوران اسلامی و در متن تمدن اسلامی است و یا به تحلیل کالبدی و فضایی از شهرهای موجود فعلی در سرزمین های اسلامی پرداخته شده است. منبعی یافته نشد که نشانگر تلاش برای ایجاد و تدوین یک چارچوب نظری و عملی برای ساختن شهری ایرانی-¬اسلامی یا برنامه ریزی شهرهای اسلامی در دوره¬ی معاصر و منطبق با شرایط جامعه¬ی مدرن باشد؛ به گونه¬ای که بتواند هم ویژگی اسلامی داشته باشد و هم بتواند به اقتضاعات جامعه¬ی مدرن کنونی پاسخ¬گو باشد. در هر صورت گزیده¬هایی از نتایج تحقیقات انجام شده در خصوص شهر و شهرسازی اسلامی و ایرانی-¬اسلامی در ذیل ارائه می¬گردد.
¬ زنگانه و همکاران (1391) در مقاله¬ای با عنوان ” بازشناسی هویت کالبدي در شهرهاي اسلامی” به دنبال شناخت مشخصه¬هاي هویت کالبدي شهرتاریخی و سنتی اسلامی (مسجد، بازار و محله) در شهر ري است و می¬نویسند که: این مقاله سعی دارد به الگوي متداول ازعناصر شهر اسلامی دست یافته و کارکرد آنها را تبیین نماید. ایشان با روش تحقیق توصیفی-تحلیلی در تلاشند تا به این سوال پاسخ دهند که آیا می¬توان شهر ري را به لحاظ مشخصه¬هاي کالبدي به عنوان شهري با هویت اسلامی شناخت؟ در پایان به این نتیجه می¬رسند که شهر ري در طول تاریخ تحول خود کارکردهاي شهر اسلامی را به عنوان مرکز سیاسی، مذهبی و اداري از خود نشان داده است. در زمان کنونی نیز همین کارکردها را با چهره¬هاي امروزین بازتاب میدهد. همچنین نتایج نشان می¬دهد که مشخصه¬هاي کالبدي شهر اسلامی در شهر ري قابل بازشناسی هستند و شهر ري در سرزمین ایران هویت یک شهر اسلامی را از نظر عناصر کالبدي داراست و کارکردهاي لازم را ارائه می¬دهد.
¬ نقی زاده (1383) در مقاله¬ای به بررسی “بارزه¬های شهر و معماری اسلامی” پرداخته است. در این باره چنین ارائه می¬کند: صاحب¬نظران مختلف در مورد کاربرد تعابیر معماری و شهرسازی اسلامی اظهار نظرهای متفاوتی از رد کامل تا تشکیک و تا تایید کامل را ارائه می¬کنند. ایشان¬ چنین ابراز داشته¬اند که این اختلاف نظرها به وجود اختلاف نظر یا فقدان همزبانی در معانی، تعابیر و مصادیق ارتباط دارد و علاوه بر آن گاهی فراموش می¬شود که جهان¬بینی و معماری و شهر¬سازی ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. وی در این مقاله به ریشه¬ها و مبانی امکان وجود معماری و شهرسازی اسلامی پرداخته و در خاتمه برای این تعابیر و تعابیر مشابه با آنها، تعاریفی ارائه کرده¬اند.
¬ فلاحت (1390) در مقاله¬ای با عنوان “برساخت مفهوم شهر اسلامی” مروری بر تاریخ پیدایش و سیر تحول مفهوم و اصطلاح “شهر اسلامی” داشته است. در این مقاله ایشان چنین ابراز داشته¬اند که مفهوم شهر اسلامی اولین بار از سوی شرق شناسان فرانسوی به شهرهای شمال آفریقا و خاورمیانه اطلاق شده است که در دهه¬های آغازین قرن بیستم شکل شهری شهرهای خاورمیانه و شمال آفریقا را بصورت علمی مورد مطالعه قرار دادند. از آن زمان به بعد، تعداد زیادی از متون به نظریه¬پردازی در زمینه¬ی شکل شهرهای مزبور پرداخته و آنها را بصورت علمی مورد مطالعه قرار دادند. ایشان ایده¬های اصلی افراد برجسته¬ی این نظریه¬پردازان را تحت سه گروه عمده که شامل: 1) ظهور مفهوم شهر اسلامی (1900- 1950)، 2) نظریه¬های تجدید نظر طلبانه (1950-1980)، 3) نظریه¬های پیشرو می¬باشند، جمع نموده¬اند تا نشان دهند که چگونه پیش فرض¬های خاصی بر توصیف آنها سایه افکنده و چگونه کلیشه¬های امروزی این حوزه¬ی مطالعاتی ریشه در خوانش¬های نخستینی دارد که به طور وسیع تحت تاثیر نظریه¬های شهری متداول عصر خود در اروپا بوده¬اند.
¬کونئو (1384) در کتابی با عنوان “تاریخ شهرسازی جهان اسلام ” در این خصوص به تحلیل پرداخته است. ایشان در این تفحص، تاریخ شهرسازی در جهان اسلام را به سه مقطع 1) از آغاز تا قرن دهم میلادی، 2) دوم از قرن دهم تا چهاردهم میلادی و 3) از قرن چهاردهم تا قرن نوزدهم میلادی تقسیم بندی و مطالعه کرده¬اند.
ریمون(1370) در کتابی به عنوان شهرهای بزرگ عربی-اسلامی از قرن دهم تا دوازدهم هجری، وضعیت شهرنشینی و شهرسازی دوران امپراتوری عثمانی را تحلیل کرده¬اند. ایشان در این کتاب به نقد تحقیقات قبلی که بیان کرده بودند که کلا در دوره¬ی عثمانی شهر¬نشینی رو به انحطاط رفته و در بی¬نظمی و هرج و مرج افتاده بودند، پرداخته¬اند. نتایج تحقیقات ایشان نشان می¬دهد که در دوره¬ی عثمانی¬ها که یک امپراتوری وسیعی بود است، وجود امنیت و¬ بازار گسترده و محدوده¬ای وسیع برای تجارت، موجب شد شهرهایی مانند حلب و دمشق به سرعت توسعه یابند. ایشان چنین ابراز داشته¬اند که شهرهای عربی در طول یورشهای مغولها و کشورهای اروپایی دچار ویرانی گسترده¬ای شده بودند. امپراتوری عثمانی هم سیاست توسعه¬ی شهری و شهرسازی را به صورت گسترده دنبال نکرد ولی وجود بازار وسیع در گستره¬ی امپراتوری و نیز امنیت پایدار، مهلتی به دست داد تا این شهرها خود شروع به بازسازی خویش کنند و نیز جریانات داخلی نظیر مراسم حج که در دوره¬ی عثمانی اهمیت بی¬نظیر و بی¬سابقه داشت در توسعه¬ی شهری و تجارت در دو شهر یاد شده سهم عمده¬ای داشته است.
سلطان زاده (1368) در کتابی با عنوان مقدمه¬ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، در چهار فصل به تحقیق و تحلیل در خصوص این موضوع پرداخته است. ایشان در فصل اول به شهر و شهر¬نشینی در ایران قبل از اسلام و در فصل دوم به شهر و شهرنشینی در ایران بعد از اسلام پرداخته¬اند. فصل سوم را به بیان ویژگی¬های شهر و شهرنشینی در ایران بعد از سلام و فصل چهارم را به تجزیه و تحلیل عناصر و اجزای اصلی شهر در این دوره اختصاص داده است.
حبیبی و اهری (1385) در کتاب “مکتب اصفهان در شهر سازی، دستور زبان طراحی شالوده¬ی شهری” ابتدا به ارائه¬ی اهم نکات فلسفی و عرفانی که از آنها به صورت نمادین در معماری اسلامی استفاده می-شود، پرداخته¬اند و با توجه به اینکه در دوره¬ی صفوی سبک خاصی از فلسفه، تصوف و عرفان بسط و توسعه یافته بود و محققان متاخر از آن به مکتب الهی اصفهان نام برده و آرای فلسفی و حکمی این دوره را در ذیل یک مکتب قرار داده بودند، ایشان نیز به تاسی از این روند، شیوه¬ی معماری و شهرسازی در اصفهان دوره¬ی صفوی را برگرفته از مکتب الهی اصفهان قلمداد کرده و عنوان مکتب شهرسازی اصفهان را برای آن بکار برده است. ایشان با استفاده از شیوه¬ی تحلیل زبان¬شناسی در طراحی شهری، شهرسازی اصفهان را از دید زبان¬شناسی تحلیل کرده¬اند.
“به سوی شهرسازی انسان گرا” عنون کتاب یار احمدی (1387) می¬باشد. این کتاب در چهار فصل به انضمام نتیجه¬گیری در فصل پنجم، تدوین شده است. فصل چهارم کتاب به بنیادهای شهرسازی انسان¬گرا اختصاص یافته است. ایشان اعتقاد دارند که “مردمان عصر حاضر از محیط¬های شهری راضی نیستند. با وجود اینکه هنوز در مکان حضور دارند اما دیگر در آن سکونت اختیار نمی¬کنند. آنها در خانه نیستند زیرا بیش از این از موجودیت خود آگاهی ندارند و نمی¬دانند که هستند. برای تغییر وضعیت حاضر و استوار گرداندن آن بر مبنایی رضایت¬بخش، می¬باید بدون هرگونه درنگ نسبت به پایان¬¬دادن به حاکمیت ماشین، که تا حدود بسیار، مسئول شرایط نابسامان درون آبادی¬ها¬ی شهری است، همت گمارد”. تلاش برای پاسخ دادن به نیاز ضروری فوق را بیان کرده و امکان جابجایی نظام ماشین¬گرای شهری با نظامی انسان¬گرا را هدف خود در این پروسه عنوان کرده¬اند و علاوه بر پیشرفت فن¬آوری و صنعت، افزایش جمعیت و تمایل عمومی این جمعیت به زندگی در شهرها را عواملی می¬دانند که به معضلات شهری دامن می¬زنند. سه اصل نظم ارگانیک، مشارکت مردمی و شناخت محیطی را اصول شهرسازی انسان¬گرا معرفی می¬کنند.
پور جعفر و پور جعفر (1391) در مقاله¬ای با عنوان ” الگوی پیشنهادی محله با مرکزیت مسجد و فضاهای عمومی مورد نیاز در شهر ایرانی-اسلامی” سعی بر این دارند که مبانی طراحی محله¬های مسکونی در شهرهای ایرانی-اسلامی را به طور کوتاه از صدر اسلام تا کنون را مورد بررسی قرار داده و در پی مشخص کردن نقش و جایگاه مسجد به عنوان یکی از عوامل مهم و تعیین کننده¬ی ابعاد فیزیکی و همچنین برطرف¬کننده¬ی بسیاری از نیازهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بخش¬های مسکونی شهر هستند. ایشان مبانی طراحی در محلات سنتی در شهر اسلامی را با مبانی طراحی واحدهای همسایگی در غرب مقایسه کرده و بر این باورند که مبانی طراحی محله¬ها در شهرهای اسلامی سنتی بر مبانی طراحی واحدهای همسایگی، برتری دارند. در پایان، ضمن ارایه¬ی الگویی برای محله ایرانی-اسلامی، به نکته¬های دارای اهمیتی همچون ایجاد بستری برای تعاملات اجتماعی به عنوان میدان محله-بدون مزاحمت ترافیک سواره، با در نظر گرفتن نقش مسجدها و حسینیه¬ها به عنوان بناهای شاخص محله و دسترسی به صورت پیاده و راحت به آن، در طراحی محله¬های مسکونی معاصر در شهرهای جدید، گسترش آتی شهرها و زنده کردن بافت موجود آن¬ها اشاره شده است.
چرب¬گو (1391)، در مقاله¬ای با عنوان ” اصل کلیت، به عنوان چارچوبی برای طراحی شهر ایرانی-اسلامی”، می¬نویسد: امروزه بیشتر دیدگاه¬ها نسبت به مقوله¬های شهری ناشی از زمینه¬ای است که در آن تفکر جزئی¬نگری حاکم است. با این وجود، افراد گوناگون بر آن شدند تا با استفاده از مفهوم¬های طرح¬شده در فیزیک کوانتوم، همچون کلیت، چارچوب تازه¬ای در برخورد با آن مقوله¬ها بیابند. ایشان با بیان نظریات الکساندر در زمینه¬ی اصل کلیت در طراحی شهری، پیشینه¬ی حقیقی این مسئله را در فلسفه و حکمت شرق دانسته و بازنمود آنرا در طراحی شهرهای ایرانی¬-اسلامی قابل مشاهده میداند. با مطالعه¬ی موردی اصفهان عصر صفوی، آنرا نمونه¬ای برای اثبات فرضیه¬ی خود معرفی می¬کند و می¬نویسد: اصفهان دوران صفوی حاصل روابط غنی بین ساختارهای طبیعی و دست¬ساز است که در آن به پشتوانه¬ی کلیت ذهنی حاکم بر اندیشه¬ی انسان سنتی، نقطه¬های رویارویی و همپوشانی این ساختارها، مرکزهای قوی¬ای را شکل می¬دهند که در تقویت این کلیت موثر بوده است.
1-5-¬ فرضیه های پژوهش:
1-5-1-¬ به نظر می¬رسد ایده شهر-¬فرهنگ می¬تواند مناسب¬ترین رویکرد برنامه¬ریزی برای شهر ایرانی-اسلامی باشد.
1-5-2-¬ به نظر می¬رسد با تدوین اصول و ضرورت¬های ایده شهر-¬فرهنگ در یک شهر نمونه¬ای، با چگونگی عملیاتی¬شدن این رویکرد آشنا شد.
1-6-¬ حدود پژوهش:
در حالت عام خود، در این روال به اصول کلی پرداخته و به شرح آنها خواهیم پرداخت. تبیین مبانی شهر اسلامی از دیدگاهی نو و بسط چنین مفاهیمی در جهت تدوین چارچوب کلی برای سازماندهی شهرهای کنونی و روشن شدن مسیری برای شهرسازی در آینده، از اهداف این روند است. تا جایی که بتوان تعریفی متفاوت از مفهوم شهر ایرانی-اسلامی نیز ارائه داد. در مطالعه¬ی موردی نیز شهرک اقماری شهر خوی و بافت کالبدی شهر خوی مورد امعان نظر قرار میگیرند. نمونه¬ی موری برای پیاده¬سازی مبانی مطرح شده تحت عنوان ایده¬ی شهر-فرهنگ، در بافت کالبدی شهر خوی جایگذاری و معرفی خواهد شد.
1-7-¬ اهداف پژوهش:
هدف ما در این پروسه در واقع نگاهی دوباره به پیشینه¬ی فرهنگی و فنی تمدن ایرانی-اسلامی در باب شهر و شهرسازی و تدوین چارچوبی برای هویت¬دهی به شهر ایرانی-اسلامی می¬باشد. اسلام به عنوان یک مکتب همه¬جانبه و فراگیر، در تمام زمینه¬های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… دارای اصول و ضوابط استواری بوده است. اما در تمدن اسلامی، مبانی تئوریک خاصی که بیانگر این مطلب باشد که گسترش بافت شهری و ایجاد مجتمع¬های زیستی جدید برپایه¬ی ایدئولوژی اسلامی باید متضمن چه نکاتی باشد، به صورت یک سبک تکوین و تدوین نشده است. اما در معماری تاثیری عمیق از فرهنگ اسلام مشاهده می-شود. به گونه¬ای که توانسته است یک سبک معماری اسلامی را به منصه¬ی ظهور برساند. تنها، مکتب اصفهان به عنوان نمود یک شهر ایرانی-اسلامی قابل شناسایی است، هرچند، اولا با اصلاحات مدرنیستی، سیستم سنتی آن از بین رفته است و ثانیا با ورود عنصر ماشین به معابر شهری، در صورت حفظ سیستم سنتی آن، کارایی خاصی نمی توانست داشته باشد و در واقع یکی از دلایلی که باعث شده در سیستم شهری سنتی اصفهان دست برده شود، عدم کارآیی آن با تغییرات عصر مدرن و ورود ماشین به شهر بوده است. اما در کل هم این مکتب نیز نتوانست بنیان نظری استواری را بنا نهد. از شیخ بهایی به عنوان بانی این مکتب، شرحی بر اینکه چرا عناصر فضایی مختلف را در یک مجموعه جمع کرده و یا اصولی که بیانگر علت انتخاب عناصر مختلف میدان نقش جهان و چرایی چیدمان آنها را بیان کند چیزی در دست نیست. با عنایت به اینکه سه جریان فکری عرفان، تصوف و فقه ریشه¬ی عمیقی در جامعه¬ی ایران به طور عام و در عصر صفویه به طور خاص داشته است، لذا شناسایی نمادهای سبک اصفهان و تعریف این نمادها کاری بس مهم جلوه می¬نماید. نمادگرایی در معماری اسلامی و نیز در مکتب اصفهان یک خصیصه¬ی مشخص است و تحقیقاتی ارزنده و درخور توجه از سوی پژوهشگران مختلف در خصوص تحلیل فضایی این مکتب صورت گرفته است. اما جای بسی اشکال در این تحقیقات و تحلیل¬ها وجود دارد. اهمیت پرداختن به این مساله در این نکته است که نشان داده شود در گذشته، معماران جوامع اسلامی، در انعکاس دادن ادراکات عرفانی و برداشت¬های ذهنی در محیط به صورت یک سازه، پیشینه¬ی درخشانی دارند؛ لذا سعی بر این خواهد بود تا هم ضرورت احیای چنین سننی در هویت¬دهی به محیط نشان داده شود و هم اینکه نشان داده شود می¬توان انعکاس قدسی را فراتر از یک بنا، در کل مجتمع¬زیستی نیز پیاده سازی کرد. این تحقیق تلاش دارد با ارائه ایده شهر-فرهنگ اصول برنامه¬ریزی و شهرسازی اسلامی در یک شهر ایرانی را مورد بررسی قرار دهد تا ضمن بازشناسی سنت¬های شهرسازی اسلامی، با به¬روز رسانی آنها و تدوین مبانی نظری لازم، بتوان در رفع نارسایی¬های هویتی و کالبدی شهر¬ها¬ی کنونی گام موثری برداشت. هدف نهایی این پروسه، ارائه¬ی چارچوبی برای شهرسازی ایرانی-اسلامی می¬باشد. ابتدا مفاهیم و بنیانهای نظری طرح خواهد شد. سپس با تکیه بر اصول شهرسازی اسلامی¬، ویژگی¬های شهرهای ایرانی امروز مورد بازبینی قرار می¬گیرد تا در نهایت با جمع¬بندی از مباحث ارائه شده¬، نمونه¬ی موردی کار شده در چارچوب ایده¬ی شهر-¬فرهنگ در شهر خوی به تصویر در بیاید.
1-8-¬ معرفی الگو یا روش کار:
پارادایم رایج در فضای تحقیقات علمی در جغرافیا در حال حاضر، بر اساس روشهای کمی می¬باشد. اما روال کار در این پروژه، روند تئوریک دارد. روش تحقیق با رویکرد کیفی و تحلیلی-تطبیقی می¬باشد و نوع آن توسعه¬ای-کاربردی است. در گردآوری اطلاعات، از بررسی اسنادی و مطالعات معرفت¬شناختی قرآن بهره برده شده است. همچنین روش میدانی در مباحث روانشناسی محیطی با حضور در محیط، شناخت ذهنی-ادارکی

منابع و مآخذ:
– آراسته، شیوا (1390)، “سیر تحول تاریخی مفهوم مکان-فضا”، نشریه¬ی تفکر معماری، شماره 24، سال هفتم، صص 37-29.
– آنامراد نژاد، رحیم¬بردی (1390)، “مقدمه¬ای بر میدان¬های شهری”، مازندران: دانشگاه مازندران¬، چاپ اول¬، ص72.
– اوکتار، عدنان (هارون یحیی) (1384)، “شوالیه¬های معبد: مبانی فراماسونری جهانی”، ترجمه در انتشارات المعی، چاپ اول، تهران: انتشارات هلال.
– ابن بسطام، عبدالله؛ ابن بسطام، حسین <قرن 4هجری قمری> (1387)، طب الائمه، ترجمه ی انتشارات چاف، انتشارات ملینا، چاپ دوم، 1387، صص51-50.
– اخوت، هانیه و نینا الماسی¬فر و محمد¬رضا بمانیان (1389)، “معماری و شهرسازی در سنتی در کشورهای اسلامی، چاپ اول، تهران: انتشارات هله/طحان.
– احمدی، مهدیه¬ (1388)، “تاثیر فلسفه¬ی اسلامی بر معماری سنتی ایران”¬، فصل نامه تاملات فلسفی¬، سال اول، شماره 2، صص 141-97.
– افشار، بهروز (1392)، “بازشناسی ده فرمان در تورات و قرآن پس از قرون وسطا”، معرفت ادیان، سال 4، شماره 2، پیایی 14، صص 25-38.
– احد¬نژاد روشتی، محسن و حیدر صالحی میشانی و لیلا وثوقی راد و سید احمد حسینی (1392)، “نقش ارکان اصلی شهر ایرانی- اسلامی در مکان گزینی مراکز اقامتی شهر زنجان”، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه¬ای، شماره¬ 7، صص111-126.
– ابوخمیس موسوی، سعاد (1390)، “مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهنده¬ی آن در مسجد امام اصفهان”، ماهنامه¬ی پیام مهندس،‌ سال یازدهم، شماره¬ی 54، صص83-80.
– اداره¬ی هواشناسی سینوپتیک شهرستان خوی (1393)، “آمار 20 ساله¬ی پارامترهای اقلیمی شهرخوی از 1372-1392”.
– ازکیا، مصطفی و زینب محمدی بندری (1390)، “باز تعریف مفاهیم محله و محله ی آرمانی از دیدگاه ساکنان کلانشهر تهران؛ محلات آریا شهر، تهران پارس، امامزاده یحیی”، مجله ی مطالعات توسعه¬ی اجتماعی ایران، سال 3، شماره 3، صص 7-23.
– البشیری، حسن حسین (1430)، ” دراسات فقهیة حدیثیة – حدیث: إنما الأعمال بالنیات”، مجله فقه أهل البیت،ص 227-248.
– بدیعی ازنداهی¬، مرجان و موسی پناهنده خواه و راضیه مختاری (1387)، “نقش حس مکانی در هویت بومی¬: مطالعه¬ی موردی دانشجویان یاسوجی دانشگاه تهران”، فصل نامه¬ی ژئوپولتیک، سال 4، شماره¬2، صص 175-157.
– بنیادی، اسماعیل (1391)، “وبلاگ دانستنی¬های خوی”، (http://danestanihakhoy .blogfa .com)، 11/12/1391.
– بحرینی، سید حسین و رضا مکنون (1380)، “توسعه ی شهری پایدار؛ از فکر تا عمل”، مجلهی محیط شناسی، دوره ی 27، شماره ی 27، تابستان 1380، صص 41-60.
– بحری¬مقدم، عباس و شهرام یوسفی¬فر (1392)، ” عوامل اجتماعي¬-فرهنگي در شكل¬گيري محله در شهر ايراني-اسلامي و كاركردهاي آن”، نشریه¬ی تاریخ و تمدن اسلامی، سال نهم، شماره¬ی هفدهم، بهار و تابستان 1392، ص 101-116.
– پور احمد، احمد و سیروس موسوی (1389)، “ماهیت اجتماعی شهر ایرانی-اسلامی”، فصل¬نامه¬ی مطالعات شهر ایرانی-¬اسلامی، شماره¬ی 2¬، صص1-11.
– پرتوی، پروین (1382)، “مکان و بی مکانی؛ رویکردی پدیدارشناسانه”، نشریه هنرهای زیبا، شماره 14، صص 40-50.
– پورجعفر، محمدرضا و علیرضا صادقي و زاهد يوسفي (1387)، “بازشناسي اثر معنا در جاودانگي مكان: نمونه موردي روستاي هورامان تخت كردستان، مسکن و محیط روستا، صص17-2.
– تبریزی، جلال و حسین شکویی (1382)، “تاثیر نوسازی شهری فن¬گرا بر ایجاد حس لامکانی”، نشریه مدرس، دوره¬ی7¬، شماره¬2، صص 162-141.
– تقوایی، سید¬حسین (1391)، “از سبک تا هویت در معماری”، نشریه¬ی هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی¬، دوره¬ی 17¬، شماره 2، صص73-65.
– تابان، محسن و محمدرضا پورجعفر و حسن¬علی پورمند و حسین ذبیحی و لیلا¬سادات هاشمی دمنه (1390)، “پدیدار شناسی هویت و مکان در بافت¬های تاریخی”، فصل¬نامه¬ی مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، شماره 3¬، صص 20-11.
– توآن، یی فو (1384)، “تقابل اصالت و حس مکان”، ترجمه¬ی راضیه رضازاده، فصل¬نامه¬ی فرهنگستان هنر، شماره¬ی 14، صص 136-126.
– ثروت، منصور (1386)، “مکتب ناتورالیسم”، پژوهشنامه¬ی علوم انسانی¬، شماره¬ی 56، صص 196-177.
– ثقه¬الاسلامی، عمیدالاسلام و بهناز امین زاده (1392)، “بررسی تطبیقی مفهوم و اصول بکار رفته در محله ایرانی و واحد همسایگی غربی”، نشریه¬ی هویت شهر، شماره 13، سال 7، صص 33-45.
– ثقه¬الاسلامی، عمید (1358)، “راهکارهایی براي توسعه شهري پایدار دربافتهاي تـاریخی”، دوماهنامه راه و ساختمان، سال 7، شماره 34، صص 14-18 .
– جابری¬مقدم¬، مرتضی¬هادی¬ (1386)، “شهر و مدرنیته”، چاپ دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
– جعفریان، مزدك و فرید عبدالحسین پور (1385)، “پایداري شهري با نگاهی به ویژگیهاي شهرهاي ایران”، اولین همایش بین المللی شهر برتر، طرح برتر”، سازمان عمران شهرداري همدان، مرداد 1385، صص 7-10.
– جمالی، فیروز و سعید ملکی، (1383)، “مکاتب شهری: مدرنیسم و پست مدرنیسم در معماری و شهرسازی”، نشریه فرهنگ ایلام ، شماره 18 و 19، صص 21-5.
– جریری¬عباسی و مصطفی قربان¬ موحد و مهدی جعفری (1389)، “بررسی سکونت گاههای سنتی و جدید آذربایجان غربی؛ مطالعه¬ی موردی شهرستان خوی”، ماهنامه¬ی تخصصی-پژوهشی عمران، معماری، شهرسازی، سال 11، شماره¬ 53، اسفند 1389، صص 88-98.
– چرب¬گو، نصیبه (1391)، “اصل کلیت به عنوان چارچوب طراحی شهر ایرانی-اسلامی”، فصل نامه¬ی مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، شماره 10، صص 61-69.
– حافظ شیرازی، شمس¬الدین محمد (1388)، “دیوان حافظ”، تصحیح علمی با توضیح کوتاه دشواریها: سید¬علی محمد فروغی، چاپ هفتم، تهران: قدیان.
– حبیبی، سید¬محسن (1387)، “از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن؛ تفکر و تاثر”، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
– حبیبی، سید محسن و زهرا اهری (1385)، “مکتب اصفهان در شهر سازی: دستور زبان طراحی شالوده¬ی شهری”، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ادشاد اسلامی؛ انتشارات فرهنگستان هنر.
– حبیبی، رعناسادات (1387)، “تصویرهای ذهنی و مفهوم مکان”، نشریه ی هنرهای زیبا، شماره¬ی 35، صص 39-50.
– حسامیان، فرخ و گیتی اعتماد و محمدرضا حائری¬ (1377)، “شهرنشینی در ایران”، چاپ سوم، تهران: انتشارات نگاه.
– حسین¬پور، جواد (1392)، “درمان از طریق هومیوپاتی تعادل را به بدن باز می گرداند”، صبح آمل؛ مصاحبه، سال اول¬، شماره 25¬، 3 بهمن 1392.
– حقیقت، عبدالرفیع (1354)، “تلاش پیگیر ایرانیان در احیای آداب و رسوم و سنن باستانی”، مجله¬ی ادبیات و زبانها، شماره¬ی 25، صص 47-55.
– حسینی کوه¬کمری، اسماعیل و همت¬الله رورده (1393)، “مفهوم میزان در سوره ی الرحمن”، در دست انتشار.
– حسینی کوه¬کمری، اسماعیل و همت¬الله رورده (1393)، “اعجاز علمی قرآن از منظر جغرافیا؛ مطالعه-ی موردی آیات 19 تا 24 سوره ی الرحمن و آیات مرتبط با آنها”، در دست انتشار.
– حکیم، بسیم سلیم (1381)، “شهرهای بزرگ عربی-اسلامی”، ترجمه محمد حسین ملک احمدی و عارف اقوامی مقدم¬، چاپ اول، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی¬، ص22.
– خسرو خاور، فرهاد¬ (1383)، “شهرها و خاطره¬ی جمعی”، مجله¬ی رایانه¬، معماری و ساختمان¬، شماره ¬-3، صص 114-112.
– خوش¬فر، غلامرضا و رضا بارگاهی و شهاب کرمی (1392)، “سرمایه ی اجتماعی و پایداری شهری؛ مطالعه¬ی موردی شهر گرگان”، فصلنامه¬ی مطالعات شهری، شماره 8، صص 31-46.
– دورانت، ویل (1343)، “تاریخ تمدن : عصر ایمان¬، بخش دوم¬، تمدن اسلامی”، ترجمه¬ی ابوالقاسم پاینده¬، انتشارات اقبال با همکاری انتشارات فرانکلین¬، جلد یازدهم، ص60.
– سجاد¬زاده، حسن، (1392)، “نقش دلبستگی به مکان در هویت بخشی به میدانهای شهری نمونه موردی میدان آرامگاه همدان”، فصل¬نامه¬ی مرکز پژوهشی هنر معماری و شهرسازی نظر،‌ شماره¬ی 25، سال 10، صص88-79.
– رضوی، سید ابوالفضل¬¬ (1388)، “ساختار زندگی شهری در ایران دوران اسلامی”، مجله¬ی کتاب ماه تاریخ و جغرافیا¬، شماره¬ی 134، صص17-2.
– رحمدل، سمانه (1392)، “از مکان تا لامکان¬: در جست و جوی هویت شهر ساحلی برای انزلی”، نشریه¬ی منظر¬، شماره¬ی 23، صص 13-10.
– ریمون، آندره¬ (1370)، “شهرهای بزرگ عربی- اسلامی در قرنهای 10 تا 12 هجری قمری”، ترجمه حسین سلطان زاده، چاپ اول، انتشارات مترجم.
– ریاحی، محمد امین (1378)، ” تاریخ خوی؛ سیر تحولات اجتماعی و فرهنگی شهرهای ایران در طی قرون”، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
– رضوانی، جابر (1388)، دارالشفاء اهل بیت (ع)، چاپ پنجم، تهران: انتشارات جهان آرا.
– زنجانی، حبیب¬اله (1371)، “جمعیت و رفاه اجتماعی”، سلسله مقالات جمعیت و توسعه، وزارت مسکن و شهرسازی.
– زاهدي، شمس السادات و نجفی، غلامعلی (1385)، “فصلنامه مدرس علوم انسانی”، دوره 10، شـماره 4، صص62-68.
– زیاری، کرامت الله (1388)، “برنامه ریزی شهرهای جدید”، چاپ دهم ، انتشارات سمت.
– زادهوش، محمد¬رضا (1390)، “سبک های ادبی و مکتب های هنری”، چاپ اول، اصفهان: نشر الکترونیک¬، صص23-24.
– زنگانه، ابوالفضل و علی موحد و علی شعاعی، (1391)، “بازشناسی هویت کالبدی در شهر اسلامی: مطالعه موردی شهر ری”، فصل¬نامه برنامه¬ریزی منطقه¬ای¬، سال دوم¬، شماره¬ی 5، صص51-37.
– سرمست¬، بهرام و محمد مهدی توسلی¬ (1389)، “بررسی و تحلیل نقش مقیاس شهر در میزان حس تعلق به مکان”، دوفصل نامه¬¬ی مدیریت شهری، شماره¬ی 26¬، پاییز و زمستان 1389¬، صص 146-133.
– سالنامه¬ی آماری استان آذربایجان¬غربی (1390)، استانداری استان آذربایجان غربی، معاونت برنامه-ریزی، دفتر آمار و اطلاعات.
– ستاری ساربان¬قلی، حسن (1390)، “اصول مدیریت شهری و شهرسازی رسول اکرم (ص) در مدینه-النبی”، نشریه ی معرفت، سال 20، شماره ی 171، صص 11-24.
– شکویی، حسین (1369)، “تحلیل و نقد مکتب اکولوژی شهری شیکاگو”، نشریه¬ی میان رشته¬ای مدرس¬، دوره¬ی اول، شماره¬ی¬1، صص32-23.
– شیعه، اسماعیل (1385)، “مقدمه¬ای بر مبانی برنامه¬ریزی شهری”، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، چاپ نوزدهم.
– شیعه، اسماعیل (1388)، “پایداری شهری”، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، به سرپرستی دکتر عباس سعیدی، تهران: انتشارات سازمان شهرداری¬ها و دهداری¬ها¬، صص¬201-199.
– شهبازی، مجید و قاسم میرزایی و محمد محمدی¬کیا، (1391)، “نقش عناصر طبیعت و نماد¬پردازی در عرفان و هنر اسلامی”، فصل¬نامه¬ی تخصصی عرفان اسلامی¬، سال 8¬، شماره 32¬، صص 242-223.
– شفیعی، حسن¬ (1379)، “پست مدرنیسم در شهرسازی”، فصلنامه¬ی مدیریت شهری، سال اول، شماره1، ص17.
– سلطان زاده، حسین (1368)، “مقدمه¬ای بر تارخ شهر و شهرنشینی در ایران”، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
– شنایی، خسرو (1390)، “دایره¬المعارف شهر من خوی”، چاپ اول، تهران: دفتر علم.
– شوای، فرانسوا (1375)، شهرسازی تخیلات و واقعیات، ترجمه سید محسن حبیبی، تهران: دانشگاه تهران.
– شیرانی، امیر¬منصور و فهیمه موسوی (1386)، “درمان هوميوپاتي و بيماري پمفيگوس ولگاريس: گزارش چند مورد”، مجله دندانپزشكي جامعه اسلامي دندان پزشكان¬، دوره¬19 ، شماره4، صص28-23.
– صاحب¬زاده، فرحناز (1390)، “با طب هومیوپاتی آشنا شویم”، نشریه ی مدیریت خانه، شماره 29، ص26.
– صمیمی شارمی، علی و پروین پرتوی (1388)، “بررسی و سنجش حس مکان در محلات ارگانیک و برنامه¬ریزی شده¬: مطالعه¬ی موردی محلات ساغریسازان و بلوار گیلان در رشت”، دوفصل¬نامه دانشگاه هنر، شماره¬3، پاییز و زمستان 1388¬، صص 45-23.
– صافیان،‌ محمد جواد و مائده انصاری و علی غفاری و محمد مسعود (1390)، “بررسی پدیدار شناختی-هرمنوتیک نسبت مکان با هنر معماری”، نشریه¬ی پژوهش¬های فلسفی دانشگاه تبریز، سال 5، بهار و تابستان 1390، صص129-93.
– ضرابیان، فرناز و محمد¬رضا منعام (1387)، “بررسی میزان و عوامل تاثیر¬گذار بر حس مکان”، مجله شهرداریها، سال نهم، شماره 89 ، صص38-23.
– طاهری، محمد علی (بی¬تا)،” انسان از منظری دیگر”، فایل pdf، بی¬جا، بی¬¬نا.
– طالقانی، غلامرضا و محمد طالقانی (1388)، “توسعه و تدوین ماهیت مکان در عصر جهانی سازی”، فصل¬¬نامه¬ی ساخت شهر، سال 6، شماره¬ی 12، صص 54-47.
– عریان، باباطاهر (1389)، “دوبیتی¬های باباطاهر عریان”، چاپ 11، تهران: انتشارات گنجینه.
– علیجانی، بهلول (1381)، “آب و هوای ایران”، چاپ پنجم، تهران: انتشارات پیام نور، ص 101.
– فکوهی، ناصر (1383)، ” انسان شناسی شهری”، چاپ دوم، تهران: نشر نی.
– فلاحت، سمیه (1390)، “بر ساخت مفهوم شهر ایرانی اسلامی”، فصل¬نامه مطالعاتی شهر ایرانی-اسلامی، شماره¬ی 3، صص 35-44.
– فلاحت¬، محمد¬صادق (1384)، “نقش طرح کالبدی در حس مکان مسجد”، نشریه¬ی هنرهای زیبا، شماره¬ی 22، تابستان 1384، 42-35.
– فلاحت، محمد صادق (1385)، “مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهنده¬ی آن”، نشریه¬ی هنر¬های زیبا¬، شماره¬ی 26، تابستان 1385، صص66-57.
– قرآن مجید ، – (1384)، ترجمه ی مهدی الهی قمشه ای، چاپ اول، قم: انتشارات آیین دانش.
– قالیباف، محمد باقر (1390)، “نگاه راهبردی به مسکن و شهرسازی در کشور از برنامه¬ی پیشرفت و عدالت”، چاپ اول، تهران: انتشارات نگارستان حامد.
– کاشی، حسین و ناصر بنیادی (1392)، “تبیین مدل هویت مکان-حس مکان و بررسی عناصر و ابعاد مختلف آن، نمونه ی موردی: پیاده راه شهر ری”، نشریه ی هنرهای زیبا-معماریو شهرسازی، دوره ی 18، شماره ی3، پاییز 1392، صص 43-52.
– کونئو، پائولو (1384)، “تاریخ شهرسازي جهان اسلام”، ترجمه دکتر سعید تیزقلم زنوزي، چاپ اول، تهران: انتشارات وزارت مسکن و شهرسازي، سازمان عمران و بهسازي شهري.
– لطیفی، غلامرضا و ندا صفری چابک (1392)، “باز آفرینی مفهوم محله در شهرهای ایرانی اسلامی بر پایه¬ی اصول نوشهرگرایی”، نشریه¬ی علوم اجتماعی، شماره¬ی 66، صص 58-66.
– لقایی، حسنعلی و حمیده محمدزاده تیتکانلو (1378)، “مقدمه ای بر مفهوم توسعه شهری پایدار و نقش برنامه ریزی شهری”، مجله هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، شماره6، صص32-43.
– مولانا، جلالدین محمد بلخی رومی (1379)، “مثنوی معنوی؛ دفتر دوم: گمان بردن کاروانیان که بهیمه¬ی صوفی رنجور است”، مقدمه و تحلیل و توضیح از محمد استعلامی، چاپ ششم، تهران: انتشارات سخن، ص21.
– مولانا، جلالدین محمد بلخی رومی (1386)، ” مثنوی معنوی؛ دفتر اول: فرستادن شاه رسولان به سمرقند به باز آوردن زرگر”، به اهتمام توفیق سبحانی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات روزنه، ص13.
– معاونت استانداری و فرمانداری ویژه ی شهرستان خوی (1393)، ” معرفی شهرستان خوی”، سایت فرمانداری شهرستان خوی (http://www.khoy-ag.ir)، 20/3/1393.
– مظلومی، مازیار (1389)، “مجله پژوهش و برنامه¬ريزي شهري”، سال اول، شماره3 ، صص 150-131.
– محمودی نژاد، هادی و محمد¬رضا پور جعفر و محمد رضا بمانیان و مجتبی انصاری و علی اکبر تقوایی (1387)، “پدیدار شناسی شهری: تاملی در ارتقای فضا به مکان شهری، نشریه¬ی علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره¬ی 12، شماره¬ی 4، صص297-282.
– میرکتولی، جعفر و رضا منافی آذر(1388)، “درآمدی به اقتصاد فضا”، انتشارات دانشگاه گلستان، گرگان، ص49.
– مسعودیان، سید ابوالفظل و محمد رضا کاویانی (1378)، “اقلیم شناسی ایران”، چاپ اول، انتشارات دانشگاه اصفهان، ص82.
– مقدم، علی¬رضا (1390)، “نگاهی بر کتاب مزارات خوی، نشریه ی گزارش میراث، دوره ی دوم، سال 5، شماره¬ی 47 و 48، مهر-دی 1390، صص 86-91.
– میرساردو، طاهره و اسماعیل کاووسی و رمضان ابراهیم زاده (1387)، “بررسی عوامل اجتماعی-فرهنگی موثر بر بحران هویت جوانان”، پژوهش نامه ی علوم اجتماعی، سال 2، شماره 1، صص 77-100.
– میرکتولی، جعفر و رضا منافی آذر (1388)، “درآمدی به اقتصاد فضا”، انتشارات دانشگاه گلستان، گرگان، ص49.
– مشهدی¬زاده دهاقانی، ناصر¬ (1384)، “تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران”، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علم و صنعت ایرانیان.
– مهندسان مشاور پویا نقش شهر و بنا، الف (1391)، “طرح جامع شهر خوی”، جلد اول، وزارت راه و شهرسازی، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان غربی.
– مهندسان مشاور پویا نقش شهر و بنا، ب (1391)، “طرح جامع شهر خوی”، جلد دوم، وزارت راه و شهرسازی، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان غربی.
– مرکز آمار ایران (1390)، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
– موسی پور، حیدر (1393)، ” جایگاه اصول و ضرورت های شهر ایرانی-اسلامی آن در سیاست های شهری ” مصاحبه با کارشناس ارشد واحد طرح و برنامه شهرداری شهر خوی، شهرداری شهر خوی، واحد طرح و برنامه.
– ناصری، مسعود، الف، ( 1391)، “یک: کوانتوم ، عرفان ، درمان، چاپ یازدهم، تهران:نشر مثلث.
– ناصری، مسعود، ب، (1391)،”صفر؛ تولد و مرگ در فیزیک جدید”، چاپ دهم، تهران: نشر مثلث.
– نگین تاجی، صمد (1390)، “بررسی عوامل کلبدی در تشکیل مفهوم مکان”، نشریه منظر، شماره¬ی 13، اسفند 1389-فروردین 1390، صص24-19.
– نوین، حسین (1389)، نظریه¬ی شعور و جاودانگی هستی در اندیشه¬ی عرفانی مولوی، فصل¬نامه¬ی پژوهش زبان فارسی، شماره 17، تابستان 1389، صص86-69.
– نوربرگ شولتز، کریستین (1388)، “روح مکان به سوی پدیدار شناسی معماری”، ترجمه¬ی محمد¬رضا شیرازی، تهران: نشر رخداد نو، ص14.
– ناسخیان، شهریار و محمد مسعود و عیسی حجت¬ (1391)، “زیبایی شناسی تطبیقی مولفه¬های حس مکان و حس تعلق در فضای شهری”، دوفصل نامه¬ی پژوهش¬های هنر، سال دوم، شماره سوم، صص86-71.
– نقی¬زاده، محمد (1389)، “تفکر توحیدی و سازمان فضایی شهر در تمدن اسلامی”، نشریه کتاب ماه هنر، شماره¬ی 144، صص66-89.
– نقی زاده، محمد (1383)، “بارزه¬های شهر و معماری اسلامی”، انتشارات نامه¬ی فرهنگستان علوم، شماره¬ی 26 و 26، پاییز و زمستان 1383، صص43-74.
– نظریان، علی اصغر (1388)، “جغرافیای شهری ایران”، چاپ نهم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
– ویتولکاس، جورج (1377)،”¬جوهر و اساس داروهای هومیوپاتی”، ترجمه¬ی بهاره¬ آذر و سید¬علی حسینی تهرانی، تهران: انتشارات اشراقیه.
– واحدی، حیدر (1392)، “بررسی رابطه میان کالبد فضای عمومی شهر و امنیت اجتماعی، مطالعه موردی: خیابانها و پارک های شهر بابلسر”، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران.
– هیلنبراند، رابرت (1377)، “معماری اسلامی”، ترجمه دکتر ایرج اعتصام، چاپ اول، تهران: شرکت پردازش و برنامه¬ریزی شهری.
– هاوکیگ، استفن ویلیام (1386)، ” مختصری بر تاریخچه¬ی زمان”، چاپ چهارم، تهران: انتشارات کیهان.
– یار احمدی، امیر (1378)، “بسوی شهرسازی انسان¬گرا”، چاپ اول، تهران: شرکت پردازش و برنامه-ریزی شهری.
– یوسفیه، ولی الله (1352)، “سازمان جهانی فراماسونری”، چاپ اول، تهران: نشر زهره، ص7.
– منابع لاتین:
-¬ Blowers, Andrew. (1994) Planning for Sustainable Environment, A Report the Town and Country Planning Association, London, Ear Thscam Pub.
-¬ Jepson, Edward. J., (2001), Sustainability and Planning Diverse Concepts and Close Associations, Journal of Planning Literature, Vol, 15, No. 4, PP. 499-510.
-¬¬Lewika.M (2008). Place attachment, place identity, and place memory: Restoring the forgotten city past. Journal of Environmental Psychology (28): 209–231.
-¬ R. Cuthbert, Alexander, (2006), The Form of Cities, Blackwell publishing, Australasia.
– Rabah Saoud, (2002) Introduction to the Islamic City, p. 6.
-¬ Salvesen, David (2002). The Making of Place. New York, p. 54.

پیوست:

صفحه ی 59: نقشه3-2- پهنه¬بندی خطر وقوع زلزله.

صفحه¬ی 72: نقشه 3-5- کاربری اراضی پیشنهادی در طرح تفصیلی منقضی شده خوی (1373) و تعریف توسعه¬ی آتی با شهرک ولیعصر

صفحه¬ی 73: نقشه 3-6- مراحل گسترش شهر خوی از سال 1335 تا سال 1387.

صفحه¬ی 73: نقشه 3-7- توسعه¬ی شهری و اسکان غیر رسمی در نواحی پیرامونی شهر خوی.

صفحه¬ی 74: نقشه 3-8- وضعیت بافت شهری در شهر خوی.

صفحه¬ی 75: نقشه 3-9- جایگزینی و پراکندگی کاربری های مذهبی.

صفحه ی 76: نقشه 3-10- پراکندگی مراکز آموزش عالی در سطح خوی.

صفحه ی 77: نقشه 3-11- پراکندگی کاربری¬های تجاری در بافت شهر خوی.

صفحه¬ی 80: مناره¬ی شاخ آهو و مقبره ی شمس تبریزی در خوی.

صفحه¬ی 80: تصویر 3-4 – قلعه¬ی قدیم خوی در 942 ه.ق،

صفحه¬ی 87: تصویر4-1- رشد خزشی و نامنظم شهر خوی به سمت حواشی.

صفحه¬ی 94: تصویر4-2- شهرک ولیعصر (عج) شهر خوی، وضع موجود.

صفحه¬ی 106: تصویر 5-1-¬ ¬جانمایی مدل شهر-فرهنگ در چهره¬ی کالبدی شهر خوی و در ناحیه¬ای که از نظر ویژگی¬های فرهنگی برجسته است.

صفحه¬ی 106: نقشه 5-1- محدوده و مکان جانمایی طرح

صفحه¬ی 109: نقشه 5-2-¬ مکانیابی پیشنهادی مصلی جدید.

صفحه¬ی 109: نقشه 5-3- مکانیابی پیشنهادی کاربری¬ آموزش عالی

صفحه¬ی 110: نقشه 5-4-¬ مکانیابی پیشنهادی کاربری حسینیه¬ی شهر.

صفحه¬ی 112: نقشه 5-5- مکانیابی پیشنهادی کاربری بازارچه محلی.

صفحه¬ی 113: نقشه¬ی 5-6-¬ مکانیابی پیشنهادی برای کاربری فرهنگی–ورزشی زورخانه

Abstract
Today the most obvious problem of contemporary urbanism is the crisis of meaning in sense of place; through social and physical concept. After the Islamic revolution the expected changes in different cultural domains gradually entered into physical realms and provided a desire to bring about the indigenous Iranian-Islamic identity. But the Islamic city has no comprehensive and coherent definition which is referred to the pre modern period was formed in Islamic territories. The purpose of this thesis is to develop a general framework for planning of Islamic Iranian city. By analyzing the nature and mechanisms of performance parameters of environment psychology in terms of the conciseness there would be a way to create an identity for Islamic-Iranian city planning. The methodology of the research is based on qualitative and analytical -comparative approaches. In extraction of concepts the research benefited from logical reasoning and inference. The data collection was carried out using documental methods. Also field observation and mental perception were two way to approach better understanding of the psychology of environment. The main reference for developing the discussion Quran document and Islamic epistemological knowledge were used widely. By environment psychological studies from conciseness point of view, the Islamic-Iranian city was reviewed. Accordingly, the arrangement of positive and valuable land uses in the center of city has been informed and benefitted from deep mystical principles. A framework of six principles of Islamic-Iranian city was constructed by revising and updating the indicators and features. The idea of city-culture defined the city as cultural phenomenon which is able to transfer the positive and spiritual concepts into the inner self of citizens. Accordingly the Islamic-Iranian city is conciseness corresponds with physical character which reflects the high pulse and sacred concepts. Such idea was partially studied in the city of Khouy for possible implementation of Islamic –Iranian city.
Key words: Iranian-Islamic city, urban identity, Conciseness, knowledge diffusion, Kouy

University of Mazandaran
Faculty of Humanities and Social Sciences
Department of Geography and Urban Planning
Thesis submitted for Master of Art (M.A) in Geography and Urban Planning

The idea of “City and Culture” a framework for Islamic-Iranian city
(A case study of Khoy city)

Supervisor:
Dr. Sedigheh Lotfi
Advisor:
Dr.Raheam Berdi Annamoradnejad

By:
Ismail Hosaini Kouhkamari
Winter 2015

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ایده ی “شهر-فرهنگ” چارچوبی برای برنامه ریزی شهر ایرانی-اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 3 = 5