new5
حراج!

بازتابهای فضایی جابجایی سکونتگاههای روستایی مطالعه موردی روستای « حاضرمیل » بخش مرکزی دهلران

49.000تومان 39.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

وزارت علوم ، تحقيقات و فناوری
دانشگاه شهيد بهشتی
دانشکده علوم زمين
گروه آموزشی جغرافيا
پايان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشدM .Sc
رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی
عنوان :
بازتابهای فضایی جابجایی سکونتگاههای روستایی
مطالعه موردی روستای « حاضرمیل » بخش مرکزی دهلران

استاد راهنما :
دکتر بیژن رحمانی
استاد مشاور:
دکتر رحمت اله منشی زاده
نگارنده :
…………………….
نیمسال اول تحصیلی 93 – 92

اقرار و تعهدنامه
اينجانب …………… دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه شهيد بهشتی ، دانشکده علوم زمين ، گروه جغرافيای انسانی، رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی پايان نامه حاضر را بر اساس مطالعات و تحقيقات شخصی خود انجام داده و در صورت استفاده از داده‌ها ، مآخذ ، منابع و نقشه‌ها به‌طور کامل به آن ارجاع داده‌ام ، ضمناً داده‌ها و نقشه‌های موجود را با توجّه به مطالعات ميدانی – صحرائی خود تدوين نموده ام . اين پايان نامه پيش از اين به‌هيچ‌وجه در مرجع رسمی يا غير رسمی ديگری به‌عنوان گزارش يا طرح تحقيقاتی عرضه نشده است . در صورتی که خلاف آن ثابت شود ، درجه‌ی دريافتی اينجانب از اعتبار ساقط شده ، عواقب و نتايج حقوقی حاصله را می پذيرم .
تاريخ 5 / 10 / 1392
امضاء

تقديم به :
همسرم که همواره همراه من بوده است ؛
و
نسترن و یاسمن ،
گلهای باغ زندگیم .

تقدير و تشكر
با سپاس به درگاه ایزد دانا ، اينك كه پايا ن نامه ام بعد از مدتهای زیاد و با تلاش و راهنمايي استادان و اندیشمندان این مرز و بوم به پایان مي رسد بر خود لازم مي دانم که از تمامی این عزیران کمال سپاس و تشکر خود را ابراز دارم .
از زحمات بی شائبه استاد راهنمای دانشمندم جناب آقای دکتر بیژن رحمانی و همچنین راهنماییها و مساعدتهای استاد مشاور بزرگوار و عزیزم جناب آقای دکتر رحمت اله منشی زاده سپاسگذاری می نمایم . و لازم است از کلیه اساتید و معلمان عزیزی که در محضر آنها کسب فیض کرده ام به ویژه اساتید گروه جغرافیای دانشگاه شهید بهشتی ، آقایان دکتر عباس سعیدی ، دکتر مظفر صرافی ، دکتر حمید رضا محمدی و خانم دکترجمیله توکلی نیا تشکر نمایم .
در آخر از دوستان خوبم آقای فرزاد کرمی که در تهیه نقشه های پایان نامه و آقای توحید جلالیان که در انجام این تحقیق به بنده کمک نموده اند و دوست گرانقدرم آقای دکتر موسی ملکی پور که همواره مشوق بنده در امر تحصیل بوده اند و زحمت ویرایش پایان نامه را متحمل شده اند تشکر می کنم .

چکیده
اهمیت مسائل و موضوعات گوناگون روستاییان و سکونتگاههای روستایی ازجمله مسئله جابجایی روستاها برای کشور پهناوری چون ایران با تنوع ویژگیهای طبیعی (اقلیم ، توپوگرافی ) و تفاوتهای اجتماعی ، فرهنگی و قومی همراه با تعداد زیاد سکونتگاههای روستایی کم جمعیت و پراکنده بسیار مهم است . سکونتگاههای روستایی به علت کوچک بودن و پراکندگی و دوری نسبتا زیاد آنها از یکدیگر ، همراه با مشکلات متعدد چون کمبود درآمد ، فقر و تنگدستی ، محرومیت از امکانات و خدمات عمومی ، تشدید اختلاف بین زندگی شهری و روستایی ، سبب تسریع روند روستا گریزی و مهاجرت به نقاط شهری ، در نتیجه تخلیه روستاها و بایر ماندن زمینهای زراعی شده است . مشکلات فوق ، صاحب نظران وکارشناسان مسائل روستایی را به تعمق بیشتر در رابطه با روستاییان وادار کرده است . و به همین علت طرحها و برنامه های گوناگونی با عناوین مختلفی جهت رفع مشکلات روستاییان ، پیشنهاد ، تهیه و اجرا شده اند . اصولاً در برابر این سوال که « چه سیاست ، یا سیاست‌هایی باید در ارتباط با مسائل و مشکلات روستاها اتخاذ شود » نظرها و دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که در دسته‌بندی کلی می‌توان آنها را به « نظریه‌های مخالف برنامه‌ریزی » و « نظریه‌های موافق برنامه‌ریزی » برای جلوگیری از نابودی تدریجی روستاها تقسیم کرد . ایجاد مراکز روستایی خدمات رسان و بهبود دسترسی از جمله راهکارهای پیشنهادی طرفداران این دید گاه است . دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که به توسعه برنامه ریزی شده و بالا بردن سطح زندگی مردم بیش از حفظ ساختار فیزکی آنها اهمیت می دهد . در این چارچوب ، جابجایی و ادغام روستاها به منظور عقلانیت بخشیدن به سرمایه گذاریهای دولت و بهبود رفاه روستاییان پیشنهاد می شود . فرض اساسی این دیدگاه آن است که رابطه معنی داری بین رشد و توسعه اقتصادی و دسترسی به امکانات و خدمات زیر بنایی وجود دارد . مهمترین پدیده مورد بحث در این سیاست ، جابجایی تعدادی از روستاهاست که در ادبیات علمی از آن به عنوان اسکان مجدد نام برده می شود .
در ارتباط با اسکان مجدد تقسیم‌بندی‌های مختلفی تا کنون براساس معیارهای مختلف مانند اجباری یا داوطلبانه بودن ، برنامه‌ریزی شده یا بدون برنامه‌ریزی ، با کمک یا بدون آن و غیره صورت گرفته است ، یکی از این تقسیم‌بندی‌ها ، تقسیم‌بندی ارائه شده با اسکاپ است . براساس این تقسیم‌بندی ، اسکان مجدد به دو شکل عمده برنامه‌ریزی شده و برنامه‌ریزی نشده تقسیم می‌شود . اسکان مجدد برنامه‌ریزی شده به آن دسته از اسکان مجددها اطلاق می‌شودکه با قصد و هدف قبلی طراحی و به مرحله اجرا گذاشته شده و بیشتر با هدف سیاست‌های توسعه روستایی و به‌ منظور بالا بردن سطح زندگی و رفاه مردم صورت می‌گیرند . در مقابل ، اسکان مجدد برنامه‌ریزی نشده اسکان مجددهایی است که منشاء دلایلی بجز بالا بردن مستقیم سطح زندگی و رفاه مردم است ، اگرچه ممکن است به این هدف نیز نائل آیند مطالعات و تجربیات نشان می‌دهند که رابطه نزدیکی بین دلایل جابه‌جایی ، تجمیع و میزان موفقیت آنها وجود دارد .
خطرهای اقتصادی اصلی مردم اثرپذیر ، از بین رفتن معیشت و درآمد (حاصل از زمین‌های زراعی ، منابع آب سطحی و زیرزمینی ، شیلات و غیره) و تغییر در دسترسی و منابع تولیدی است . از بین رفتن قدرت اقتصادی همراه با از کارافتادگی سیستم‌های معیشتی ، سبب از بین رفتن موقت ، دایمی و گاهی بدون بازگشت استانداردهای زندگی می‌شود . خطرها و عدم قطعیت بزرگتر هنگامی به‌وجود می‌آید که منابع مختلف معیشتی از بین می‌رود .
یکی از این طرح ها که به منظور بهبود زندگی روستاییان در شهرستان دهلران اجرا شده است ، طرح جابجایی روستاها می باشد . هدف از اجرای این طرح برخورداری روستاییان از امکانات و خدمات رفاهی ، درمانی ، بهداشتی وآموزشی است .
با توجه به اهمیت موضوع فوق و پیامدهای مختلف آن ، به بررسی و تحقیق درباره پیامدهای جابه جایی روستای حاضر میل پرداخته شده است .
براساس داده های میدانی و مطالعات انجام گرفته ، عامل اساسی جابه جایی و انتقال روستاییان ، دسترسی به خدمات بوده است . این جابه جایی پیامدهای مختلف و متنوع داشته است ، پاره ای از این پیامدها مثبت بوده مانند : ارائه خدمات و امکانات مختلف به روستاییان ، نزدیکی به جاده ، نزدیکی به مرکز شهرستان ، شیب مناسب زمین ، پیدایش موقعیتهای شغلی جدیدو… . ولی پاره ای از این پیامدها منفی هستند مانند : از دست دادن منبع معیشت و اشتغال قبلی ، تحولات اجتماعی منفی ، و افزایش شکاف اجتماعی بین مردم و تغییر روابط بین مردم .
قضاوت کلی در خصوص مثبت یا منفی بودن این جابه جایی با توجه به ابعاد گوناگون آن مشکل است اما آنچه مشخص است اکثر مردم روستا از این جابه جایی راضی هستند . به طور کلی میتوان گفت که هر چند مطالعه چندانی در خصوص طرح جابه جایی روستاها در این منطقه صورت نگرفته است اما رضایت اکثرمردم روستا از این جابه جایی نشان دهنده موفقیت نسبی این طرح است زیرا که این طرح به برخی از مهمترین اهداف خود که همان ارائه خدمات به روستاییان است نایل آمده است .

فهرست مطالب
مقدمه 1
فصل اول 3
كليات تحقيق 3
1- 1- تبين مسئله 4
1- 2- ادبيات و پيشينه تحقيق … 8
1- 3- سئوال های اصلی تحقیق … 14
1- 4- فرضیات تحقیق 15
1- 5- اهداف تحقیق 15
1- 6- فرايند انجام تحقیق 16
1- 7- موانع تحقیق و مشکلات تحقیق 18
1- 8- تعريف واژگان كليدي 18
فصل دوم 21
مبانی نظری تحقيق 21
2 – 1- نظریات ساماندهی 22
2 – 1- 1- نظریه فن تانن 22
2- 1-2- نظریه مکان مرکزی 23
2-1-3- شبکه لوش 24
2- 1-4- نواحی بازاری گالپین 25
2-1- 5- رویکرد کارکردهای شهری درتوسعه روستایی 26
2-1-6- راهبردهای برنامه ریزی سلسله مراتبی سکونتگاهها 28
2-1- 7- نظریه آگروپلیتن 29
2-1- 8- نظریه اقتصاد مقیاس 33
2-2- نظریات مکانیابی و جابجایی روستاها 34
جمع بندی 42
فصل سوم 43
ویژگیهای طبیعی ،اجتماعی و اقتصادی شهرستان دهلران 44
3-1- موقعیت جغرافیایی وسعت 46
3-2- ویژگیهای طبیعی 46
3- 2- 1 – انواع سنگها 46
3- 2- 2- خاک شناسی 46
3- 2- 3- دشت آبرفتی 49
3- 2- 4- چینه شناسی 49
3- 2- 5- زمین شناسی ساختمانی 53
3- 2- 5- 1- دشت خوزستان 53
3- 2- 5-2- زاگرس چین خورده 54
3- 2- 5-3- زاگرس مرتفع 54
3- 2- 6- لرزه خیزی 56
3- 2- 7 – کوههای منطقه 57
3- 2- 8- منابع آب 58
3- 2- 8- 1- آبهای سطحی 59
3- 2- 8- 2- آبهای زیر زمینی 61
3- 2- 9- ویژگیهای اقلیمی شهرستان دهلران 62
3- 2- 9- 1- درجه حرارت 63
3- 2- 9-2- روزهای یخبندان 64
3- 2- 9-3- باد 64
3- 2- 9-4- بارش 65
3- 2- 9- 5 – تبخیر 67
3- 2- 9- 6 – رطوبت نسبی 67
3- 2- 10- پوشش گیاهی 68
3-3- ویژگیهای اجتماعی – اقتصادی شهرستان دهلران 70
3-3- 1- پیشینه تاریخی 70
3-3- 2- ویژگیهای جمعیتی 76
3-3- 2-1- ساختارسنی جمعیت 82
3-3- 2-2- مهاجرت 85
3-3- 2-3- وضعیت سواد 87
3-3- 2-4- وضعیت آموزش 88
3-3- 2- 5- جمعیت فعال 91
3-3- 2- 5- توزیع جمعیت فعال در بخشهای سه گانه اقتصادی 92
3-3- 2- 7 – جمعیت فعال غیر شاغل 95
3-3- 2- 8- پیش بینی جمعیت منطقه 95
3-3- 2- 9 – کلیات مباحث جمعیتی 97
3-3- 3- شناخت ویژگیهای نظام سکونتگاهی روستایی منطقه 100
3-3- 3- 1- عوامل موثر در شکل گیری و گسترش سکونتگاههای روستایی 105
3-3- 3- 1-1- اسکان اجباری عشایر در اوایل قرن حاضر 105
3-3- 3- 1-2- جنگ تحمیلی 107
3-3- 3- 2- طبقه بندی سکونتگاههای روستایی از نظر جمعیت 110
3-3- 3- 3- وضعیت امکانات و خدمات عمومی موجود در سکونتگاههای روستایی 112
3-3- 3- 4- فعالیت اقتصادی روستاها 113
3-4- جمع بندی 117
– فصل چهارم 119
جمع آوری وتجزیه وتحلیل اطلاعات 119
4-1- مقدمه 120
4-2- عوامل موثر بر استقرار روستاهای بخش مرکزی 120
4-2- 1- مالکیت 120
4-2- 2- آب 120
4 – 2 – 3 – کاربری زمین 121
4-2- 4- دسترسی به مراتع 121
4-2- 5- نزدیکی به اراضی محدود کشاورزی 121
4-2- 6- دسترسی به مراکز خدمات منطقه ای 121
4-3- مدل نظام استقرار روستاهای بخش مرکزی دهلران 122
4-4- تحولات جمعیتی روستاهای بخش مرکزی دهلران 125
4- 5- جريانات متقابل شهر و روستاهای پیرامون 139
4- 5- الگوي توزيع فضايي سكونتگاهي بخش مرکزی و موسیان با مدلهاي آماري 143
4- 5- 1- مدل حل اختلاف طبقه ايي 144
4- 5 – 2- مدل ترسيم منحني لورنز 149
4- 6- روند جابجایی روستای حاضرمیل واثرات آن 153
4-6- 1- آثار اقتصادی جابجایی روستای حاضرمیل 160
4-6- 2- آثار کالبدی جابجایی روستای حاضرمیل 168
4-6- 2- 1- مواد ومصالح واحدهای مسکونی 174
4- 7- جمع بندی 181
فصل پنچم 182
– آزمون فرضيات و نتايج و راهبردها 182
5-1- آزمون فرضيات و نتايج 183
5-1 – 1- فرضيه اول 183
5-1-2- فرضيه دوم 185
5-2- نتیجه گیری 187
5-3- پیشنهادات 190
منابع و ماخذ 192

فهرست جدول‌ها
جدول 3- 1 – توزیع جمعیت شهرستان دهلران به تفکیک شهری – روستایی(1345- 1390) 77
جدول 3- 2- تراکم نسبی شهرستان دهلران واستان ایلام و کشور 81
جدول 3 -3- نسبت جنسی در مناطق شهری وروستایی در سالهای مختلف 82
جدول 3 – 4- درصد گروههای عمده سنی شهرستان به تفکیک جنس 83
جدول 3- 5- درصد گروه های عمده سنی به تفکیک نقاط شهری وروستایی 1390 85
جدول 3- 6- تعداد جمعیت،تعداد خانوار وبُعد خانوار به تفکیک مناطق شهری وروستایی 86
جدول 3- 7- میزان سواد در جمعیت 6ساله وبیشتر در شهرستان دهلران به تفکیک نقاط شهری وروستایی 87
جدول 3- 8- تعداد آموزشگاههای شهرستان دهلران به تفکیک نقاط شهری – روستایی 88
جدول 3- 9- تعداد دانش آموزان مقطع ابتدایی به تفکیک جنس در مناطق شهری و روستایی 89
جدول 3- 10- تعداد دانش آموزان مقطع راهنمایی به تفکیک جنس در مناطق شهری و روستایی 89
جدول 3- 11- تعداد دانش آموزان مقطع متوسطه به تفکیک جنس در مناطق شهری و روستایی 89
جدول 3- 12- تعداد کل آموزشگاهها و دانش آموزان به تفکیک مقاطع آموزشی در شهرستان دهلران 89
جدول 3- 13- تعداد دانشجویان شهرستان دهلران به تفکیک واحد دانشگاهی – رشته وجنسیت 91
جدول 3- 14- درصد جمعیت فعال شهرستان دهلران در 3دوره ی سرشماری 92
جدول 3- 15- درصد جمعیت فعال وشاغل وبیکار به تفکیک نقاط شهری و روستایی 92
جدول 3- 16- مقایسه درصد شاغلین 10سال به بالای شهرستان دهلران 93
جدول 3- 17- وضعیت فعالیت نسبت به جمعیت به تفکیک نقاط شهری وروستایی شهرستان دهلران-1390 95
جدول 3 – 18- پیش بینی جمعیت شهرستان دهلران تا سال 1440 97
جدول 3 – 19- روند تحولات تعداد سکونتگاههای روستایی شهرستان دهلران1390-1365 108
جدول 3 – 20- طبقه بندی جمعیتی روستاهای شهرستان دهلران در سه دوره سرشماری 110
جدول 4 – 1- تحولات جمعیتی و تعداد روستاهای بخش مرکزی دهلران در دوره 35 ساله (1355- 1390) 125
جدول 4 – 2- مقایسه روند تحولات جمعیتی روستای بیشه دراز با روستای حاضر میل 135
جدول4-3- مقایسه روند تحولات جمعیتی35 ساله(1355-1390) روستای بیشه دراز با شهر دهلران 136
جدول4-4 – درصد جمعیت روستاهای پایکوهی ودشتی بخش مرکزی در دوره 1355- 1390 137
جدول4- 5 – نمودار تغییرات جمعیتی روستاهای دهستان دشت عباس (1375-1390) 141
جدول4-6- وسعت اراضی وسرانه جمعیت در دهستانهای دشت عباس واناران 142
جدول4- 7 – طبقه بندي روستاهاي بخش مرکزی مطابق با روش اختلاف طبقه ايي 1390 145
جدول4- 8 – طبقه بندی روستاهای دهستان دشت عباس با روش اختلاف طبقه ای 1390 146
جدول4-9- درصد تراکمی تعداد روستاهای دهستان اناران وجمعیت آنها در سال 1390 150
جدول4-10- درصد تراکمی تعداد وجمعیت روستاهای دشت عباس در سال 1390 151
جدول4- 11 – وضعیت روستای حاضرمیل در سال 1375(شناسنامه آبادیهای استان 1375) 156
جدول 4 – 12- تحولات جمعیتی روستای حاضرمیل (1355-1390 نتایج سرشماریها) 157
جدول4-13- آثار کالبدی جابجایی روستای حاضرمیل 177
جدول4-14- مقایسه امکانات و خدمات موجود در روستای حاضر میل قبل و بعد از جابجایی. 178

فهرست اشكال و نقشه ها
شکل3- 1- نقشه موقیعت منطقه مورد مطالعه 45
شکل 4- 1 – نقشه موقعیت روستاهای شهرستان دهلران 123
شکل 4-2 – نقشه توپوگرافی بخش مرکزی دهلران 124
شکل 4-3 – نقشه موفعیت روستاهای بخش مرکزی 132
شکل 4-4 – موقعیت روستای حاضرمیل قبل از جابجایی 154
شکل 4- 5- موقعیت روستای حاضر میل بعد از جابجایی 154
شکل 4-6 – نقشه روستاهای جابجاشده بخش مرکزی 159
شکل 4-7- بافت فیزیکی روستای حاضر میل قبل از جابجایی 170
شکل 4- 8 – پلان خانه روستایی قبل از جابجایی 172
شکل 4- 9- پلان خانه روستایی قبل از جابجایی 172
شکل 4-10- نقشه نمونه ای از پلان ساختمانی روستای حاضر میل بعد از جابجایی 176
شکل4 – 11- بافت روستای حاضر میل بعد از جابجایی 179

فهرست نمودارها
نمودار-3 – 1 – گلباد شهر دهلران 65
نمودار 3-2- درصد بارش فصول سال دهلران 66
نمودار 3-3 – ساختار سنی شهرستان دهلران در سال 1390 79
نمودار 3- 4 – ساختار سنی مناطق شهری دهلران در سال 1390 80
نمودار 3- 5 – ساختار سنی مناطق روستایی دهلران در سال 1390 80
نمودار 3- 6 – گروههای عمده سنی شهری و روستایی شهرستان دهلران1390 84
نمودار 3- 7 – درصد شاغلین در بخشهای مختلف اقتصادی شهرستان دهلران1390 94
نمودار 3- 8 – روند تحولات جمعیت شهری و روستایی شهرستان دهلران 101
نمودار 3- 9 – درصد روستاهای خالی ودارای سکنه شهرستان دهلران در ادوار مختلف 109
نمودار 3- 10 – طبقه بندی جمعیتی روستاهای شهرستان دهلران در ادوار مختلف 112
نمودار 3- 11 – میزان تولیدات محصولات کشاورزی شهرستان دهلران 1390 115
نمودار 4- 1 – نمودار روند 35ساله (1355-1390) تحولات جمعیتی روستاهای بخش مرکزی 133
نمودار 4-2- روند تغییرات جمعیتی روستاهای بخش مرکزی در سالهای 1375و1390 134
نمودار 4- 3- نمودار مقایسه روند تحولات جمعیتی حاضرمیل با بیشه دراز 135
نمودار4- 4- مقایسه روند تحولات جمعیتی شهر دهلران با روستای بیشه دراز 136
نمودار 4- 5 – تغییرات سهم جمعیتی روستاهای پایکوهی ودشتی بخش مرکزی در دوره 1355-1390 138
نمودار 4-6 – اختلاف طبقه ای روستاهای بخش مرکزی دهلران (دهستان اناران) در سال 1390 146
نمودار 4-7 – اختلاف طبقه ای روستاهای دهستان دشت عباس سال 1390 148
نمودار 4- 8- منحنی لورنز روستاهای دهستان اناران سال 1390 150
نمودار 4-9 – منحنی لورنز روستاهای دهستان دشت عباس 151
نمودار 4-10 – روند تحولات جمعیتی حاضرمیل (1355-1390) 158
نمودار 4- 11- مقایسه روند تغییرات جمعیتی روستای حاضرمیل با شهر دهلران1390- 1355 158
نمودار 4-12 – مقایسه روند اشتغال نمونه آماری قبل و بعد از جابجایی 161
نمودار 4- 13 – گروههای عمده شغلی روستای حاضرمیل در سال 1375 162
نمودار 4- 14 – گروههای عمده شغلی حاضرمیل در سال 1390 162
نمودار 4- 15 – مقایسه سرانه دامهای روستاییان حاضرمیل در سالهای 1375 و 1390 164
نمودار 4- 16- علل کاهش دامهای روستاییان 165
نمودار 4- 17- مهمترین مشکلات روستاییان بعد از جابجایی 168
نمودار 4- 18 – ارتباط کالبد روستا با وضع طبیعی و معیشت روستاییان قبل و بعد از جابجایی 169

مقدمه
الگوی سکونت گزینی در فضاهای روستایی ایران تحت تاثیر عوامل طبیعی و عناصر انسانی (اقتصادی – اجتماعی ) ، اشکال گوناگونی از شیوه های زیست و معیشت را نشان می دهد که یکی از وجوه بارز آن پراکندگی و تفرق سکونتگاههای روستایی است . در ایران بیش از 63 هزار آبادی وجود دارد که این رقم نشان دهنده پراکندگی زیاد روستاها در ایران است ، از این تعداد بیش از 25هزار روستا دارای جمعیت کمتر از 20 خانوار هستند . این توزیع نامناسب به نحوی است که در برابر معدود سکونتگاههای پرجمعیت و متراکم ، انبوه سکونتگاههای پراکنده وکم جمعیت وجود دارند که قادر به ارائه خدمات لازم به ساکنان خود نیستند . مشخص است که سکونتگاهها از نظر اندازه ، وضعیت اداری ، الگوهای فیزیکی ، ویژگیهای اجتماعی وکارکردهای اقتصادی دارای تفاوتهای چشمگیر هستند . اغلب کوچکترین مراکز سکونتی دارای زیر ساخت مادی ابتدایی ، سطح ناکافی خدمات عمومی و خصوصی ، تقسیم کار ناقص و غیره هستند . غالبا ظرفیت اقتصادی مراکز کوچکتر چنان محدود است که واگذاری نقش جدی در ایجاد رشد اقتصادی یا نقش انتقال توسعه روستایی به این مراکز نوعی خیال پردازی است . در واقع در اغلب موارد انتظار داشتن یک سرمایه گذاری تولیدی که دارای نتایج چشمگیر و فوری باشد به ویژه در سکونتگاههای کوچک و پراکنده نسبتا غیر واقع بینانه است . به همین دلیل تنظیم و اجرای برنامه های توسعه روستایی در چنین وضعیتی نمی تواند از یک الگوی واحد تبعیت کند . توسعه باید از مبنا تا بالا روی دهد . تنها پس از این توسعه است که اکثریت بزرگی از حمعیت از پیشرفتهای اقتصادی سود خواهد برد . برنامه ریزی توسعه روستایی اغلب با برنامه ریزی خرد و تمرکز محلی بر پروژه ها و روستاها هم معنا بوده است . با این حال روستاهای کوچک و پراکنده اکثرا به ارزش آستانه ی غالب خدمات اقتصادی و اجتماعی نمی رسند . و این مانع از سرمایه گذاری در این سکونتگاهها می شود . (مهندسین مشاور DHV،1371: 132)
یکی از دلایل اصلی عقب ماندگی روستایی و عدم میل به ماندگاری جمعیت در نواحی روستایی ضعف امکانات خدمات رسانی و عدم دسترسی آسان این جمعیت به مراکز ارائه خدمات است . (مطیعی لنگرودی ، 1382 : 24) از منظر سامان دهی روستایی ، برنامه ریزی برای روستاهای ایران با دو چالش عمده روبرو است ، یکی پراکندگی نامناسب روستایی در سراسر کشور است که تعداد روستاها در جنوب و شرق ایران اندک ولی در نقاط شمالی و غربی تعداد روستاها زیاد است . دیگری توزیع نامناسب جمعیت در نقاط روستایی است به نحوی که در برخی روستاها جمعیت 4000نفر و در برخی دیگر زیر 40 نفر است . توزیع نامناسب جمعیت برنامه ریزی را دچار مشکل کرده و ناگزیر هستیم به ساماندهی روستاها بپردازیم تا در قالب یک طرح ساماندهی روستایی ، مدیریت و ارائه خدمات را درسطح کشور سازماندهی کنیم . در این صورت این سوال پیش می آید که آیا روستا برای ارائه خدمات آستانه جمعیتی مناسب را دارد؟ و آیا ارائه خدمات از نظر اقتصادی توجیه پذیر است؟ ( کلانتری ، 1384: 12) یکی از روشهای اعمال شده به منظور ارائه خدمات به روستاییان و در راستای ساماندهدی سکونتگاههای پراکنده ، طرح جابجایی سکونتگاههای روستایی (اسکان مجدد) است . این راهکار عمدتا مبتنی بر« صرفه جویی اقتصادی» است که مبتنی بر دیدگاه برنامه ریزی عقلانی و منبعث از تفکر اقتصاد نئوکلاسیک است ؛ و ارتقای سطح زندگی مردم از طریق توسعه برنامه ریزی شده روستاها اهمیت می یابد . بر اساس این نظریه محدودیت منابع و عدم توانایی برای ارائه امکانات مختلف خدماتی ، بالا بودن هزینه ها و سودمند نبودن خدمات رسانی به روستاهای کوچک در چار چوب نظریه کلاسیک بنگاهها تحلیل می شود . از این روی انجام خدمات رسانی به مراکز بزرگ جمعیتی را توصیه می کند . این رویکرد عمدتا معطوف به اثرات مثبت بر روی جنبه های کالبدی است . وکمتر به دیگر اثرات این راهبرد می پردازد .
تحقیق حاضر به بررسی بازتابهای فضایی حاصل از جابجایی سکونتگاههای روستای (اسکان مجدد) در روستای حاضر میل از بخش مرکزی شهرستان دهلران با تاکید برپیامدهای اقتصادی وکالبدی می پردازد . این تحقیق در پنج فصل انجام گرفته است . در فصل اول کلیات تحقیق ارائه شده است . در فصل دوم مبانی نظری و اصطلاحات و مفاهیم مورد بحث قرار گرفته است . در فصل سوم ویژگیهای طبیعی منطقه به عنوان بستر سکونت انسان و ویژگیهای انسانی و سکونتگاههای روستایی شهرستان دهلران مورد مطالعه قرار گرفته است . در فصل چهارم به بررسی روند جابجایی روستای حاضرمیل و شناخت ویژگیها و جمع آوری اطلاعات در خصوص روستا پرداخته شده است و در فصل پنجم جمع بندی مطالب ، آزمون فرضیات و نتیجه گیری و ارائه پیشنهادت انجام گرفته است .

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- تبين مسئله
روستا به عنوان سکونتگاهی انسانی همچون تمام پدیده ها در طول زمان در معرض تغییر و تحول است . بنا براین ، اجتماع روستایی ، جامعه ای پویا و ناگزیر از تغییر است و روستا به عنوان فضایی خاص که در آن با توجه به تراکم کم نسبی جمعیت که نوع خاصی از فعالیتهای اقتصادی عمدتا از نوع کشاورزی ، مطرح است و ساکنان آن یک هویت اجتماعی مشترک دارند ، این فضا دارای ساختار خاص خود است که در مکانی معین واقع شده وتحت تاثیر نیروها و روندهای درونی و بیرونی شکل گرفته است . در جریان این تغییرات بسته به سطح توان خود در تاثیر پذیری و تاثیر گذاری این تغییرات را به شکلی متفاوت بروز می دهد . روند این تغییرات درگذشته بسیار کُند بوده است و به شکلی یکدست بروز می کرد . همزمان با تغییرات معاصر ، این تغییر و تحولات نیز رو به سرعت گذاشت . معمولا جوامع روستایی با سرعت تغییرات هماهنگ نیستند به ویژه در کشورهای در حال توسعه که اختلاف بین شهر و روستا شکاف عمیق تری است و قدرت انطباق جوامع روستایی کمتر است در نتیجه قادر به حفظ خود نیستند . امروزه جامعه روستایی کشور با مشکلاتی نظیر نظام نامناسب استقرار ، پراکندگی ناموزون جمعیت و فعالیت ، تعداد زیاد روستاهای کم جمعیت ، کمبود فرصتهای شغلی ، پایین بودن سطح در آمد ، کمبود خدمات و … روبرو است ؛ برای رفع این نابرابری ، شناخت الگوهای استقرار و پراکندگی فضایی لازم و زیر بنای هر گونه طرح و برنامه ی توسعه روستایی است . در مناطق با پیشینه زندگی عشایری ، زندگی روستایی تکوین نیافته است و عمدتا پیدایش سکونتگاه های روستایی وابستگی زیادی به شرایط محیط طبیعی پیدا می کند . الگوی روستا نشینی در محدوده روستایی ، همچنان تحت تاثیر پیوندهای خویشاوندی و روابط بازمانده از زندگی عشایری قرار دارد و روستاها در حقیقت محل اسکان افراد یک طایفه و افراد وابسته به یک طایفه یا تیره می باشد . ادامه روند اسکان عشایر به توسعه یکجا نشینی منجر می شود ، و عشایری که تمایل به اسکان دارند بیشتر مایل به سکونت در روستاهایی هستند که قبلا بخشی از افراد وابسته به طایفه در آن اسکان یافته اند در صورت ایجاد ، نوآبادها معمولا در قلمرو مراتع ایلی و متعلق به همان طایفه تمایل به استقرار دارند . دهستانها در این مناطق بیش از آنکه نمایانگر وحدت اقتصادی یک جامعه باشند و بیش از آنکه عوامل طبیعی و شرایط جغرافیایی در پیدایش و ایجاد آن موثر باشد ، تحت تاثیر وابستگی های طایفه ای شکل گرفته اند و حتی نام بسیاری از دهستانها مشتق از نام طایفه یا تیره و یا دیگر رده های اجتماعی عشایر است . براساس بررسی های به عمل آمده ، در مناطق عشایر نشین کشور ، هم شکل گیری آبادیهای جدید و هم تخلیه آبادیها دراین نقاط ، معمولا از موضوع اسکان عشایرتاثیر می پذیرد . بدین ترتیب که غالبا خانوارهای عشایری بر مالگه ها و اتراقگاهها ی طایفه ای ، روستاهای نو بنیاد را بنا می نهند ، و از این طریق روستاهای نو بنیاد شکل می گیرند . از آنجاییکه این شیوه مکان یابی صرفا بر اصل مالکیت قبیله ای استوار است و نه بر مبنای قابلیتها و توانهای تولیدی ، بنابر این ، به همان سادگی که این آبادیها بر پا می شوند ، به همان سادگی هم پس از چندی به دلیل ضعف بنیانهای تولیدی امکان تخلیه آنها وجود دارد . (طرح جامع توسعه استان ایلام، 1385: 19) این گونه سکونتگاهها عمدتا در نواحی پایکوهی شکل می گیرند . عامل ارتفاع معمولا در شکل گیری سکونتگاه نقش دو گانه ای دارد ، به این معنی که نه تنها عاملی مهم در شکل گیری اولیه سکونتگاه به شمار می آید ، بلکه در عین حال به عنوان یکی از عوامل محدود کننده رشد وگسترش کالبدی روستاها نیز مطرح می گردد . به این ترتیب می توان میان شمارجمعیت و وسعت سکونتگاه از یک سو و میزان ارتفاع از سوی دیگر ، رابطه معنی داری تعریف نمود . به سخن دیگر ، هر چه ارتفاع متوسط بیشتر باشد ، سکونتگاه کوچکتر و از لحاظ امکانات رشد وگسترش با محدودیت بیشتری رو برو است . بنابراین این گونه آبادی ها در مقابل تغییرات اجتماعی و تحولات اقتصادی از پویایی کمتری برخوردارند . (سعیدی ،1388 : 86) .
شکل گیری روستاها در استان ایلام (پشتکوه) و شهرستان دهلران به دوره پهلوی اول و سیاست اسکان اجباری عشایر برمی گردد . تا پیش از آن به علت مخالفت حکام محلی با یکجا نشینی عشایر ، در محدوده استان ایلام روستا وجود نداشته وتنها در برخی مناطق قریه های کوچکی برای سکونت موقت یا انبارکردن علوفه وآذوقه وجود داشته است . عایدات والیان بیشتر از محل مالیات ایلات و عشایر کوچ نشین تامین می شد ، علاقه ی والیان به حفظ و تداوم شیوه معیشت کوچ نشینی به خاطر نیاز به عایدات آن بود ؛ به طوری که حسین قلی خان وجانشینش غلامرضاخان (آخرین والی) مخالف سکونت ایلات و عشایر پشتکوه بودند و تمایل نداشتند عشایر تحت امرشان اسکان یابند و اقدام به ساختن اماکن مسکونی نمایند . (مرادی مقدم ، 1385 : 170) . در دشت دهلران در دوره ی والیان پشتکوه با وجود دو رود میمه و دویرج به خاطر بی توجهی والیان و بی علاقگی عشایر کوچ نشین ، کشاورزی چندان صورت نمی گرفت و از دشت برای چرای احشام استفاده می شد . (مرادی مقدم، 244:1385) علاوه بر این از آن جا که منطقه ی پشتکوه دائما در معرض هجوم نیروهای عثمانی و اعراب عراق قرار داشت ، مردم علاقه ای به ایجاد اماکن مسکونی ثابت و تشکیل روستا و شهر نداشتندکه اگر روزی مورد تجاوز قرار گرفتند به راحتی بتوانند اموال خود را به مکانی امن انتقال دهند . ( مرادی مقدم ، 1385 :246 ) با روی کار آمدن رضا شاه زمینه برای اجرای سیاستهای حکومت مرکزی در این بخش از کشور فراهم شد . یکی از این سیاستها که نقش موثری در پیدایش نقاط سکونتی (شهر و روستا ) داشته است ، سیاست اسکان اجباری عشایراست . به نحوی که با اجرای این سیاست ، عشایرمجبور به یکجانشینی شده و شهرها و روستاهای جدید در استانهای عشایر نشین شکل گرفتند .
در دهه های اخیر عوامل اقتصادی در تخلیه و یا برپایی روستاها ، عامل تعیین کننده بوده است . قابلیت و امکانات اقتصادی روستاها و از جمله دسترسی به منابع و قابلیتهای طبیعی ، عامل اصلی پایداری روستاییان در محل استقرار خود بوده است و در مقابل این روند در مناطقی که منابع طبیعی تکافوی نیازهای معیشتی روستاییان را نداشته است ، حرکت جمعی و یا حرکت بخشی از جمعیت روستا پاسخ طبیعی به مشکل بوده است . در این تحرک مکانی ، روستا تخلیه گشته وعموما قابلیتهای تولیدی روستا نیز به دنبال تخلیه جمعیت بلا استفاده می ماند . در راستای حل این مشکلات ونیز تجارب ناموفق نگرش بخشی به توسعه روستایی در گذشته ، برنامه ساماندهی سکونتگاههای روستایی مطرح ودر سال1372دردستور کار بنیاد مسکن قرار می گیرد . در این طرح از یکسو وضعیت فعالیت ، جمعیت ، و خدمات در پهنه مورد نظر مورد توجه بوده است و از سوی دیگر ایجاد پیوند بین این مناطق و فضای بالاتر و نیز فضاهای پایین تر آنها از حیث نقش ، تمامی روستاها تبیین و بر مبنای جایگاه و نقش هر روستا ، میزان جمعیت ، نوع فعالیت و خدمات هر یک مشخص می شود . ساماندهی در این مفهوم در حقیقت توزیع مجدد جمعیت ، فعالیت و خدمات در سطح مناطق روستایی است و صرفا به معنی تعیین مراکز خدماتی و انتقال چند نقطه روستایی به یک نقطه جدید یا ادغام روستاهای کوچک نیست (جعفری محمدحسین ، 1377 : 43-46).
توجه و ارائه خدمات مناسب به روستاها چه بدلیل لزوم گسترش فعالیتهای مولد و چه بدلیل توجه به عدالت اجتماعی که باعث پایداری توسعه می شود و یا به منظور ترسیم سیمای آتی توسعه ی درونزای این سکونتگاهها امری لازم است . بحث ساماندهی روستاها از برنامه چهارم عمرانی پیش از انقلاب به شکلهای متفاوتی از جمله ، حوزه های عمران روستایی ، تجمیع روستاهای پراکنده ، ادغام روستاهای پراکنده ، استقراربهینه و… مطرح شده و هر یک از این راهبردها در مقطع زمانی متفاوتی اجرا گردیده است .
سکونتگاههای روستایی در شهرستان دهلران با توجه به خصوصیات طبیعی – اکولوژیک و اجتماعی – اقتصادی خود در روند زمان و بر مبنای حرکات هدایت شده و یا خودجوش به نحوی پراکنده شکل گرفته اند . در نتیجه استقرار آبادیها به صورت ناموزون و بی نظم تجلی یافته است و بدینسان به دلایل گوناگون و در تبعیت از منابع پراکنده آب و خاک ، واحدهایی کوچک و پراکنده پدیدار شده اند . از ویژگیهای این گونه سکونتگاهها می توان به کمی جمعیت ، پراکندگی و تفرق روستاها ، محدودیت منابع تولید ( زمین و آب ) و محدویت ارتباطی ( به علت توپوگرافی زمین ) اشاره کرد . در این روستاها به علت شرایط طبیعی و سابقه تاریخی ، شیوه رایج و عمده تامین زندگی ، دامداری بوده است و دامداری منبع عمده تامین زندگی روستاییان است . در این گونه روستاها به علت محدودیت منابع تولید ، میزان بیکاری بالاست ، در نتیجه میزان مهاجرفرستی بالایی در این روستاها دیده میشود . در کنار آن محدودیت ارتباطی و دشواری ارائه خدمات به این روستاها ، به همراه تحولات اجتماعی ، این روستاها را در معرض ناپایداری قرارمی دهد . به منظور کاهش ناپایداری این گونه سکونتگاهها و ارائه خدمات اساسی به ساکنین ، جلوگیری از مهاجرتهای بی رویه ، تقویت مبانی همبستگی اقتصادی سیاسی اجتماعی و ایجاد زمینه های اشتغال مولّد برای روستاییان ، طرح جابه جایی برخی از روستاهای بخش مرکزی شهرستان دهلران ارایه شده است . یکی از این روستاها که طرح جابه جایی آن اجرا شده است ، روستای حاضر میل دربخش مرکزی شهرستان دهلران است . سابقه شکل گیری این روستا به اواخر دهه 40 برمی گردد که در پی اسکان عشایر در ناحیه پایکوهی بخش مرکزی دهلران شکل گرفته است . این روستا درسال 1390دارای 883 نفر جمعیت بوده است و دومین روستای پر جمعیت بخش مرکزی ، بوده است . به علت محدودیت ارتباطی و دشواری ارائه خدمات به این روستا ، شاهد مهاجرت سکنه به شهردهلران به ویژه در مقطع زمانی بعد از سال 1370 و پایان جنگ تحمیلی هستیم . در این دوره و با توجه به طرح برنامه ریزی منطقه ای روستاهای بخش مرکزی و موسیان شهرستان دهلران ، تصمیم به جابجایی این روستا به مکان جدید با موقعیت کاملا بهتر از نظر دسترسی به خدمات و شیب مناسب برای ساخت وساز و توسعه آتی روستا گرفته شد.
در نتیجه از سال 1374طرح جابه جایی به محل جدید در فاصله 5کیلومتری مکان قبلی تهیه شد . از آنجاییکه هر گونه جابه جایی سکونتگاهها به علت وابستگی جوامع به مکان و تعلقات آن از قبیل سنت ، معیشت ، روابط همسایگی و غیره مسایل جدی در پی دارد . در روستای حاضرمیل نیز این چنین مسائلی دیده می شود ، از جمله این مسایل می توان به تغییر ساختار اشتغال روستایی از دامداری به خدمات و تغییرات کالبدی اشاره کرد . درزمینه تغییر در ساختار اشتغال ، این تغییر را می توان منفی تلقی کرد . یعنی بعد از جابه جایی این روستا تعداد دامها و تعداد شاغلین در بخش تولیدات دامی کاهش یافته اما در مقابل تعداد شاغلین در بخش خدمات (کارگری روزمزد ، خرده فروشی ) افزایش یافته است که علت آن جا به جایی روستا و فاصله گرفتن آن از مراتع و در مقابل سهولت رفت و آمد به شهر(دهلران) به علت بهبود موقعیت ارتباطی است . ازنظرتغییرات کالبدی ، این تغییرات به صورت مثبت و افزایش کیفیت و استحکام بناها و استفاده از مصالح با دوام و افزایش کیفیت شبکه ارتباطی داخل روستاست . اگر چه دست یابی به خدمات عمومی برای روستاییان از اهمیت زیادی برخوردار است و مطالعات زیادی ، حداقل بخشی از علل مهاجرتهای روستا به شهر را فقدان خدمات عمومی دانسته اند ولی باید به این نکته مهم توجه نمود که همه مشکلات زندگی روستاییان در عدم دست یابی به خدمات عمومی خلاصه نمی شود ، علت اینکه گروهی از جمعیت تصمیم می گیرند در یکجا زندگی کنند ، امرارمعاش و علایق اجتماعی و فرهنگی بین آنهاست ؛ بنا بر این وقتی مسئله ادغام یا جابجایی سکونتگاها را مطرح می کنیم بایست دید تا چه اندازه ای زمینه های اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی مورد مطالعه قرار گرفته اند . باید مسائل و مشکلات روستاییان را فراتر از نیاز خدماتی بدانیم و ابعاد اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و تاریخی آنرا در نظر بگیریم .

1- 2- ادبيات و پيشينه تحقيق
بحث در مورد ضرورت پرداختن به مقوله دخالت در فضاهای ناهمگون و پراکنده روستایی ، امری است که از گذشته مطرح بوده است . لیکن آنچه اهمیت دارد نحوه مواجهه با مساله و نوع نگرشی است که متولیان امر به ویژه برنامه ریزان و تصمیم گیران با این موضوع حساس خواهند داشت . تجربیات نه چندان مثبت در هر دو بعد جهانی و ملی این الزام را مطرح می سازد که با طرح هایی همچون ادغام و تجمیع روستاهای کوچک و پراکنده با احتیاط برخورد شود . شاید بتوان این گونه طرح ها را حرکتی سرنوشت ساز در توسعه روستایی عنوان نمود چرا که در صورت عدم توجه لازم و لحاظ نکردن جوانب امر ، اتخاذ چنین رویکردی ، بر هم زدن ساختار هر چند نامناسب کنونی و ایجاد اغتشاش در عرصه های روستایی را به دنبال خواهد داشت ، موردی که در صورت وقوع ، احتمالا امکان تصحیح را بدست نمی دهد . بنا براین لزوم دقت بیشتر در بکار بردن این راهبردها و انجام امکان سنجی و ارزیابی ، چه قبل وچه بعد از آن ضرورت پیدا می کند . در این میان ارزیابی دقیق تجربه های گذشته با استفاده از معیارهای مناسب جهت سنجش وضعیت جوامع مورد نظر اهمیت بسیار دارد .
براساس تجارب کشورهای مختلف و بررسی مطالعات انجام شده ، طرح های اسکان مجدد را بر مبنای معیارهای متفاوتی همچون اجباری یا داوطلبانه بودن ، برنامه ریزی شده یا بدون برنامه ریزی وهمینطور از نقطه نظر علل وجودی می توان دسته بندی نمود . از آنجا که هسته اساسی این استراتژی عمدتا بر مبنای صرفه جویی های ناشی از مقیاس بوده و در پی به حداقل رساندن هزینه ها و بهینه کردن سرمایه گذاری ها قرار دارد و به سبب وسعت اهداف عملکردی خود همچون رسیدن به توسعه محلی و منطقه ای ، افزایش بازدهی اقتصادی روستاها ، کاهش هزینه های اقتصادی ناشی از سرمایه گذاری های زیر ساختی ، تامین امکانات اولیه و ثانویه در مکانهای کم جمعیت و در نهایت ایجاد ساختاری مناسب جهت توسعه روستایی ، در کشورهای مختلف با ویژگیهای متفاوت اقتصادی – اجتماعی به مرحله عمل در آمده است . به عنوان مثال برنامه ریزان روستایی انگلستان طی دوره 70-1950تحت تاثیر این منطق ساده که تمرکز بیشتر جمعیت ، تامین تسهیلات محلی ، تامین آب ، طرح های فاضلاب و حمل و نقل عمومی بین سکونتگاه های روستایی و شهری را آسان تر و اقتصادی خواهد کرد ، طرح های توسعه را تهیه و اجرا کردند . در این طرح ها سه سیاست مشخص شامل سیاست سکونتگاه های کلیدی ، سیاست کاهش برنامه ریزی شده (سکونتگاه و خدمات) و سیاست طبقه بندی روستاها ، ارئه و اجرا شد (رضوانی ، 112:1374) . تحت عنوان سیاست کاهش برنامه ریزی شده ، افراطی ترین روشها جهت دستیابی به رشد روستاهای کوچک در مهمترین زیر مجموعه از سیاست هایی اتخاذ گردید که فرایند عقلایی کردن سکونتگاه های روستایی از طریق برچیدن واقعی روستاهای کوچکتر و ضعیف تر از نقطه نظر امکانات خدماتی در نظام سلسله مراتب سکونتگاهی را در بر می گرفت . انجام محاسبات تئوریکی بر روی آستانه های جمعیتی خدمات ، نقش مهمی در گسترش این راهبرد داشته است .
درکشورهای جهان سوم به دلیل محدودیت شدید منابع و لزوم تعیین اولویتهای سرمایه گذاری بر مبنای تفکر برنامه ریزی عقلایی ، سیاست های تمرکزگرایانه ای همچون ایجاد و تجهیز سکونتگاههای مرکزی ، سعی می شود منابع موجود در بهترین مکان که دارای بهترین رده عملکردی است سرمایه گذاری و هزینه شود . هدف اصلی این سیاست که کانون تعدادی از نظریه های توسعه بوده و در دهه های گذشته ، خصوصا از دهه1960به بعد در کشورهایی نظیر برزیل ، ویتنام ، مالزی و اندونزی به اجرا درآمده است ، ایجاد کانونهای مستعد جهت رشد و ترقی و جلوگیری از مهاجرتهای روستا- شهری از طریق ارائه خدمات لازم بوده است . در هند و چند کشور دیگر نیز این شیوه انجام گرفت که از نظر مردمی که در آن سهیم بودند ، محبوبیتی کسب نکرد . علت اصلی عدم موفقیت این طرح ها را شاید بتوان به طور عمده در ساختار ناهماهنگ فرهنگی و اجتماعی آن مناطق جستجو کرد . اولا سکونتگاه و مجتمع زیستی – چه کوچک یا یزرگ – عمیقا در اکولوژی محلی و منطقه ای و اجتماعی خود ریشه دوانده است و مردم تمایل ندارند به سادگی تغییر مکان دهند مگر اینکه از نظر آنها ، فواید جابجایی و تمرکز مجدد ، قابل توجه و چشمگیر باشد . برای مثال در ناحیه کجکادو در کشور کنیا با تغییر الگوی مالکیت جمعی به خصوصی در سکونتگاه قیصریه در سالهای 1964تا 1967 این ناحیه به عنوان مرکز داد و ستد تعیین گردید و به جمعیتی بالغ بر 15 هزار نفر خدمات ارائه می داد و به سادگی مساله تمرکز جمعیت جدید را حل نمود . یا در دلتای روفیجی واقع در تانزانیا ، جمعیتی بیش از 10 هزار نفر از زمین های سیل گیر ، به 20 نقطه روستایی اوجاما که در سطح بلندتری قرار داشت منتقل گشتند . البته باید به این نکته نیز توجه داشت که تاثیر اساسی این طرح ها بر روی توزیع جمعیت در کشور های در حال توسعه بسیار محدود بوده است و حتی در مناطقی که موفقیتی حاصل گشته ، توفیق بدست آمده کوچکتر از آن بوده که تاثیر عمده ای از خود نشان دهد . (میسرا 1368 :34) عمده ترین طرح های اسکان مجدد روستایی را باید در فعالیت های توسعه ای مانند پروژه های ساخت سدهای بزرگ برق آبی جستجو کردکه تعداد زیادی از جمعیت های انسانی را مجبور به ترک مکان اولیه سکونت خود می کند . به همین جهت بسیاری از مطالعات مشتمل بر ارزیابی پیش از اجرا و یا بررسی نتایج و اثرات اجرای چنین پروژه هایی اختصاص دارد .
مطالعه و ارزیابی اثرات اسکان مجدد ناشی از بروز بلایای طبیعی شامل سیل ، زلزله ، طوفانهای دریایی ، فرسایش رودخانه ای و … طیف گسترده دیگری از تحقیقات انجام شده را تشکیل می دهند که در آنها جنبه های مختلف صدمات بلایای طبیعی از جمله کمک های بازسازی و طرح های خانه سازی ، مهاجرتهای دهقانی ، شیوه های بازسازی مناطق زلزله زده و تغییرات اجتماعی و تبعات سیاسی مربوط ، ارزیابی اثرات اقتصادی فرسایش رودخانه ای و تغییر و تحولات فرهنگی مورد بررسی قرار گرفته است . همچنین این شیوه از سیاست سکونتگاهی در برخی از کشورهای جهان سوم از جمله عراق ، سومالی ، اتیوپی ، تانزانیا ، اندونزی ، مالزی و فیلیپین به منظور افزایش تولید کشاورزی و بهره ور ساختن زمین های بایر و ایجاد تعادل در توزیع فضایی جمعیت مورد توجه بوده است . به طور مثال تانزانیا از زمان کسب استقلال در سال 1961، برنامه های اسکان مجدد بزرگی به مرحله اجرا گذاشت ، از جمله برنامه روستا گرایی سالهای 76-1974که از طریق این برنامه اکثر جمعیت روستایی این کشور در 8000 روستا اسکان داده شدند . گسترش برخی خدمات اجتماعی مانند تامین آب آشامیدنی بهداشتی ، تسهیلات آموزشی و احداث جاده ها قابل توجه ومهم بوده است (44,51 : kulaba,1982).
ساماندهی روستاهای کوچک و پراکنده به عنوان یکی از سیاستها و برنامه های اجرایی در بخش عمران روستایی و عشایری برنامه پنج ساله دوم توسعه حمهوری اسلامی و در راستای دست یابی به هدف اصلاح الگوی استقرار جمعیت در نواحی روستایی مطرح گردید . در داخل کشور نیز در زمینه اسکان مجدد و بررسی آثار ناشی از اجرای این سیاست ، مطالعات انجام شده در سه بخش کلی اسکان مجدد انجام شده که در زیر به برخی از این مطالعات اشاره می شود .
کتاب یا تحقیقی که به طور مستقل به بررسی اثرات جابه جایی روستاها با هدف دسترسی به خدمات ، پرداخته باشد در دسترس نبوده است و عمده منابع به بررسی اثرات یا نتایج جابجای های حاصل از حوادث ( سیل و زلزله ) پرداخته اند و مطالعات مربوط به « موضوع جابجایی سکونتگاههای روستایی» به دلایل مختلف ، در متون نظری ایران و جهان منابع غنی ندارد . به نظر می رسد که موضوع جابجایی سکونتگاه اغلب موضوع پیچیده مورد بحث محققان مختلف است . در کشور ایران با توجه به تکرار حوادث طبیعی بخصوص زلزله و جابجای های ناشی از آن بیشتر مطالعات به این بخش از جابجایی (اضطراری) اختصاص دارد . همچنین در منابع زیر به مقوله جابجایی روستاها ( اسکان مجدد ) پرداخته شده است :
– رحمتی ، علیرضا و اصغر نظریان در مقاله خود به عنوان (آثاراجتماعی – اقتصادی و زیست محیطی سکونتگاههای مشمول جابه جایی ناشی از ایجاد سدها ، مطالعه موردی سد گتوند علیا) به بررسی پیامدها و اثرات اجتماعی ، اقتصادی ،کالبدی و زیست محیطی جابه جایی سکونتگاههای روستایی ناشی ازساخت سدها پرداخته اند .
– ابراهیم زاده ، عیسی و محمد شریفی کیا درمقاله خود با عنوان (برنامه ریزی و ساماندهی روستاهای پراکنده مورد دهستان کورین زاهدان) به این نتیجه رسیده اند که ساماندهی روستایی از طریق شناخت ساختارهای محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی و فضایی کالبدی نواحی روستایی امکان پذیر خواهد بود . و با تجزیه و تحلیل این ساختارها وکارکردها می توان کانونهای جمعیت و فعالیت مجموعه ای از روستاها را در یک نظام سلسله مراتبی سازماندهی کرد .
– اصلانی ، رضا در مقاله خود با عنوان (ساماندهی روستاهای پراکنده در چارچوب توسعه یکپارچه) ، با اعتقاد به نوعی رویکرد یکپارچه در برخورد با مسائل روستاهای کوچک و پراکنده ، گام برداشتن و دستیابی به هدف ساماندهی روستاهای پراکنده را از طریق مکانیزم یکپارچه سازی فعالیتها ، ممکن می داند و بر اجتناب از نگرشهای صرفا فیزیکی ، تاکید می کند . (اصلانی ، 1376: 61)
– ایزدی خرامه ، حسن در مقاله خود تحت عنوان ( بررسی پیامدهای تجمیع روستاهای تخریب شده بر اثر بلایای طبیعی در استان فارس ، نمونه موردی : شهرک ایثار) ، با توجه به عدم سازگاری برخی از طرح های تجمیع و ادغام با ویژگیهای فضایی- مکانی مناطق روستایی و همچنین پیامدهای نامطلوب آن ، تعمیم و گسترش این راهبرد به سایر مناطق روستایی را ناممکن می داند و پیشنهاد می کند که لازم است در اجرای این طرح ها به دو اصل سازگاری (امکان پذیری و واقع بینی ) و پیامدها (رضایت مندی و مطلوبیت ) توجه کرد . (ایزدی خرامه ، 1376: ص112)
– سعیدی ، عباس در مقاله ای تحت عنوان (ضرورت آرایش مکانی – فضایی سکونتگاههای روستایی در راستای ساماندهی روستاهای پراکنده) ، معتقد است که پیامدهای روند تحولات دهه های اخیر کشور باعث بروز مسائل و نارسائیهایی شده است ، از جمله وجود نابرابریهای کمّی وکیفی میان حوزه های شهری و روستایی که خود باعث بی ثباتی جمعیت و فعالیت در سکونتگاههای کوچکتر روستایی و در نتیجه بر هم خوردن تعادل فضایی از لحاظ بهره گیری مناسب از قابلیتهای ملّی و منطقه ای و همچنین بهره مندی در خور از تسهیلات و امکانات ارائه شده در سطح کشور شده ؛که باعث جابجایی گروههای روستایی به سوی شهرها به امید برخورداری از امکانات معیشتی و تسهیلات زیستی بیشتر ، و در نتیجه نه تنها در حوزه های روستایی که همچنین در نواحی شهری باعث طرح مسائل و مشکلاتی شده است که نتیجه این روند شدت گرفتن امحاء روستایی است . (سعیدی ، 1376: 406)

– میرنوروزی ، مهناز و حمید فراهانی راد ، در مقاله ای تحت عنوان(ارزیابی اجتماعی به منظور افزایش توانمندی اهالی در اسکان مجدد پروژه سد گابریک) ، با توجه به آسب پذیری جوامع از تغییرمکان و اسکان مجدد ؛ به منظور کاهش اثرات نامطلوب و یا اجتناب از آسیب های اجتماعی فرهنگی و اقتصادی جوامع مشمول جابجایی ، برتوانمند سازی محلی از طریق مشارکت مردمی ، تاکید کرده اند . (میرنوروزی ، مهناز و حمید فراهانی راد ، 1389: 23)

گزارش هاو طرح ها :
– طرح استقرار بهینه روستاهای پراکنده استان کهگلویه و بویر احمدکه با مدیریت مهدی طالب و همکاری علمی دکتر عباس سعیدی انجام شده است یکی از نخستین تلاش های عملی مفید در راستای انتظام کالبدی- فضایی سکونتگاههای روستایی است .
– طرح برنامه ریزی منطقه ای روستاهای بخش مرکزی و موسیان شهرستان دهلران توسط بنیاد مسکن انجام شده بر ضرورت اصلاح نظام سکونتگاهی منطقه از طریق ادغام یا جا به جایی روستاها تاکید کرده است .
– طرح جامع توسعه استان ایلام برشناخت و اصلاح نابسامانیهای نظام سلسله مراتبی سکونتگاهها از طریق تقویت خدمات رسانی به روستاهای مرکزی تاکید کرده است .
– پیامدهای اجتماعی احداث سد سیمینه و فرایند جابجایی روستاها که در سال 1386به سفارش سازمان آب منطقه ای آذربایجان غربی انجام شده و به بررسی اثرات اسکان مجدد ناشی از انجام پروژه های عمرانی( ساخت سد) پرداخته است .
– مرادی ، صباح درپایان نامه کارشناسی ارشد خود به این نتیجه رسیده است که در ادغام و جابه جایی روستاها باید مسئله اشتغال و شیوه معیشت روستاییان مورد توجه قرار گیرد . و ادغام یا جا به جایی روستاها باید براساس مطالعات بنیادی در جهت تمایل و مشارکت روستاییان باشد و الگوی ساخت مسکن روستایی باید با شیوه زیستی معیشتی روستاییان کاملا هماهنگ باشد .
– عباسپور، حسن در پایان نامه خود به بررسی نظام فضایی در محدوده مورد مطاالعه پرداخته و تاکید کرده است که توسعه روستایی را تنها در صورتی می توان گسترش داد که تسهیلات و خدماتی که موجب تولید می شوند در جاهایی که ما آنهارا مراکز روستایی می نامیم متمرکز باشند . وکارایی ساخت مکانی در هر جامعه با موقعیت جغرافیایی و تراکم عوامل اقتصادی و اجتماعی و شبکه های ارتباطی رابطه مستقیم دارد .
– آمار، تیمور در پایان نامه خود بر مکان یابی و تجهیز فضاها و مراکز مناسب برای بهره برداری بهینه از منابع و امکانات در جهت توسعه اجتماعی و اقتصادی در محیط روستایی تاکید کرده است .
– بدری ، سیدعلی در پایان نامه ارزشمند خود تحت عنوان ارزیابی پایداری راهبرد اسکان مجدد روستایی ، نمونه موردی : مجموعه ادغامی آب بر ، به بررسی تاثیر اسکان مجدد روستایی بر پایداری سکونتگاههای روستایی پرداخته است .
– عزیزپور ، فرهاد در پایان نامه خود به بررسی نظام سکونتگاهی پرداخته و نتیجه گرفته که تعدد و تفرق فضایی نقاط روستایی با آستانه کم جمعیتی از یک طرف و عدم وجود نظام سلسله مراتبی مناسب از طرف دیگر سبب گشته تا سکونتگاههای روستایی با نارسائیهای خدماتی – تسهیلاتی مواجه شوند .

1- 3- سئوال های اصلی تحقیق
مقصود از پژوهش کشف پاسخ هایی برای پرسش ها از طریق کاربرد روشهای سیستماتیک است پرسشهای پژوهش برای تعریف ماهیت و دامنه پژوهش ضرورت دارند . پرسشهای پژوهش مهمترین عنصر تشکیل دهنده هر طرح پژوهشی اند . برای پاسخ گویی به همین پرسشهاست که فعالیت پژوهشی در پیش گرفته می شود ، تصمیم گیری در تمامی جنبه های دیگر طرح پژوهشی بسته به نقش آنها در پاسخگویی به پرسشهای پژوهش است . از جهات بسیار ، فرمول بندی پرسشهای پژوهش نقطه آغاز راستین برای تدوین طرح پژوهش است ( بلیکی ،1384: 83) . در خصوص آثار و بازتابهای جابجایی (اسکان مجدد) روستای حاضرمیل این سوالها طرح می شود :
1- اثرات اقتصادی جابه جایی روستای حاضرمیل چه بوده است؟
2- جابه جایی روستای حاضرمیل از لحاظ کالبدی چه آثاری داشته است؟

1- 4- فرضیات تحقیق :
فرضیه به عنوان پاسخ موقتی به پرسش های پژوهش است . فرضیه ها بهترین حدس هایی هستند که ما می توانیم درباره پاسخ ها بزنیم . (بلیکی ،1384: 98) فرضیات عنوان شده در این تحقیق عبارتند از :
1- از دیدگاه اقتصادی ، جابه جایی روستاییان باعث تغییرات در ساختار شغلی آنها (افزایش فعالیتهای غیر کشاورزی ) شده است .
2- در بعد کالبدی ، جابه جایی روستای حاضرمیل همراه با بهبود کیفیت بناها و استفاده از مصالح با دوام و توسعه شبکه ارتباطی داخل روستا ، اثرات مثبتی داشته است .

1- 5- اهداف تحقیق
از آن جایی که در ایران روستاهای پراکنده ی زیادی وجود دارد و این پراکندگی نقاط روستایی از یک طرف و میزان آسیب پذیری آنها در مقابل حوادث مختلف طبیعی و غیر طبیعی از طرف دیگر ، سیاستها و خط مشی های خاصی را برای برنامه ریزی طلب میکند .
منطقه مورد مطالعه یکی از نقاطی است که جا به جایی روستاها در آن صورت گرفته است و پیامدهای مختلفی را به دنبال داشته که که همچنان تداوم دارد . بنابر این لازم است که تصمیم گیران و برنامه ریزان ، به خصوص صاحب نظران و مجریان طرحهای روستایی به دستاوردهای چنین پژوهشی توجه داشته باشند ، تا از بروز مشکلات پیش بینی نشده جلوگیری به عمل آید . هدف کلی این تحقیق ، ارائه سیمایی کلی و در عین حال واقعی از جا به جایی روستاها و پیامدهای آن در منطقه مورد مطالعه است .

1-6- فرايند انجام تحقیق
روش تحقیق در این پژوهش به دو شیوه ی زیر به انجام می رسد :
الف- از طریق کار کتابخانه ای
ب- از طریق کار میدانی
الف : در کار کتابخانه ای از منابع مختلفی استفاده شده از جمله :
– منابع مکتوب ، شامل کتابها ،گزارشات ، مجلات ، فصلنامه ها و …
– منابع آماری ، شامل آمار سرشماری نفوس و مسکن سالهای مختلف و آمارهای منتشره از سوی نهادها و ارگانهای دولتی چون جهاد سازندگی ، مرکز بهداشت ، کمیته امداد و اداره بهزیستی و …
– استفاده از نقشه های مختلف در مقیاسهای مختلف و در موضوعات گوناگون
ب : درکار میدانی که بیشترین اطلاعات بدست آمده را شامل می شود از طریق ذیل به جمع آوری اطلاعات اقدام شده است :
– تهیه و تنظیم پرسشنامه و توزیع آن در بین روستاییان ، از طریق روش نمونه گیری اتفاقی سیستماتیک
– علاوه بر پرسشنامه از طریق مشاهده میدانی و مراجعه به روستای مورد نظر به طور متوالی جهت شناخت و آگاهی بیشتر از وضعیت روستاییان در زمینه های مختلف
– مصاحبه با اقشار مختلف روستا ، از جمله اعضای شورای اسلامی روستا ، ریش سفیدان جوانان ، زنان و سایر مردم و همچنین مصاحبه با مسئولان ادارات و نهادهای دولتی که به نحوی در جابه جایی روستاها و یا ارائه خدمات به آنها سهیم بوده اند .
تکنیک کار در مطالعات کتابخانه ای شامل: فیش برداری ، یادداشت برداری و …
و در مطالعات میدانی شامل : فنون مشاهده ، مصاحبه با افراد محلی روستا و تکمیل پرسشنامه می باشد .
روش نمونه گیری : باتوجه به محدودیت جامعه آماری (N = n) در این مطالعه از روش نمونه گیری استفاده نشده ولی در سطح خانوار با توجه به جامعه آماری (خانوارN= 197 ) براساس فرمول کوکران ( n=24 ) خانوار به عنوان نمونه آماری با روش تصادفی سیستماتیک انتخاب گردید . برای روایی و اعتبار بیشتر نتایج ، تعداد خانوارهای مورد پرسش افزایش یافته و 48خانوار انتخاب گردید .

شکل 1-1- نمودار مدل فرایند تحقیق

منبع : نگارنده

1-7- موانع تحقیق و مشکلات تحقیق
انجام کارهای تحقیقاتی در زمینه های مختلف هیچگاه بدون مشکل نیست . هر پژوهشگری که قدم در راه تحقیق می گذارد ، در همان آغاز راه با مشکلات متعددی مواجه می شود و در بسیاری از مواقع دست از تحقیق مورد نظر بر می دارد و یا موضوع دیگری را برای تحقیق بر می گزیند .
بدیهی است که موقعیت سکونت افراد بر میزان توانمندی آنها در مواجهه با موانع تحقیق اثر می گذارد . افرادی که در شهرها و مراکز سکونتی بزرگ به تحقیق و پژوهش مشغول است به علت وجود مراکز علمی ، دانشگاهی ، فرهنگی و تحقیقاتی و دسترسی به موسسات مختلف و امکانات لازم ، با موانع و مشکلات کمتری مواجه می شود . و تحقیق مورد نظر با مشکلات نسبتا کمتری انجام می گیرد . اما تحقیق و پژوهش در هر موضوعی در مناطق کوچک و دور افتاده و محروم از تمام امکانات لازم برای تحقیق ، و عدم همکاری پاره ای از مسئولین ادارات و موسسات دولتی ، مشکلات و موانع را دوچندان می کند . با توجه به موضوع مورد تحقیق و بضاعت اندک علمی نگارنده و محرومیت نسبی منطقه ، بطور قطع مشکلات و موانعی در انجام تحقیق مورد نظر به وجود آمده که مهمترین آنها عبارتند از :
– عدم همکاری پاره ای از مسئولین ادارات و نهادها در سطح منطقه و استان
– محروم بودن منطقه مورد مطالعه از مراکز علمی و فرهنگی به خصوص در ارتباط با منابع و ماخذ مورد نیاز
– مشکلات ناشی از رفت وآمد به رو ستای مورد مطالعه
– مشکلات ناشی از توجیه روستاییان در تکمیل پرسشنامه ها

1- 8- تعريف واژگان كليدي
در این بخش به تعریف مفاهیم به کار رفته در این تحقیق پرداخته ایم:
اسکان مجدد : به معنی هر نوع جابه‌جایی یا تغییر اساسی در محل سکونت خانوارهاست (جهاد دانشگاهی تهران، 1385: 12) .
سکونتگاه : مفهوم سکونتگاه که در زبان فارسی به صورت ماندگاه ، اسقرارگاه و مانند آن نیز آمده به عنوان پدیده عام سکونت گزینی انسانی و به معنای محل زندگی است . سکونتگاه به عنوان یک نظام ، دارای اجزایی است که معمولا عبارتند از خانه ها ، بناها و تاسیسات عمومی ، واحدهای مختلف اقتصادی (شامل بخشهای مختلف فعالیتی ) ، فضاهای آزاد ، شبکه معابر ، راههای ارتباط بیرونی و مانند آن ؛ سکونتگاهها را با توجه به نوع و شیوه زندگی ، به طور کلی به دو گروه تقسیم می کنند : سکونتگاههای شهری و سکونتگاههای روستایی . در ارتباط با سکونتگاههای روستایی ، به منظور تسهیل زمینه بحثهای تفصیلی و زمینه سازیهای لازم برای برنامه ریزی و انجام طرح های اجرایی می توان مجموعه سکونتگاه را به دو قسمت متمایز تفکیک نمود : خانه ها و تاسیسات مرتبط با آن ؛ و مجموعه اراضی . این تقسیم بندی به نوعی می تواند هموار کننده تفکیک فعالیتهای مختلف اجرایی نیز به شمار آید ، همان طور که معمولا مطالعات و برنامه های مربوط به مسکن روستایی ( به معنای عام آن ) از بررسی ها و برنامه های اراضی روستایی (مانند تسطیح یا یک پارچه سازی) نیز جداگانه به انجام می رسند . البته آشکار است که خانه ها و تاسیسات یک سکونتگاه روستایی با اراضی متعلق به آن ، هم از نظر شکل و فرم و هم از لحاظ عملکردی با یکدیگر در پیوند تنگا تنگ قرار دارند . در همین زمینه ، سکونتگاه های روستایی را بر اساس نحوه و طول مدت بهره گیری از خانه ها و تاسیسات آن (و نه الزاما بر مبنای اراضی ) ، به دو گروه تقسیم می کنند : الف ) سکونتگاه های روستایی دائمی که دارای جمعیت و فعالیت دائمی هستند ؛ ب ) سکونتگاههای روستایی نیمه دائمی یا فصلی که در فصل معین و برای مدتی کوتاه و به منظور خاص مورد استفاده قرار می گیرند . ( سعیدی ، 1388: 23 )
ساختار فضایی : نحوه نظم پذیری پدیده ها بر سطح زمین بر مبنای روندهای فضایی به نحوی که فضا به واسطه این روندهای (محیطی یا اجتماعی و اقتصادی ) سامان می پذیرد و در این روندها نقشی بر عهده می گیرد . بدین سان ، ساختار فضایی یک پدیده مکانی به موقعیت هر یک از عناصر مرتبط با دیگر عناصر و به نسبت به هم پیوستگی مجموعه عناصر تعیین و تبیین می گردد . (همان : 21)

فهرست منابع و ماخذ
1. آسایش ، حسین : اصول و روشهای برنامه ریزی ناحیه ای ( مدلها، روشها و فنون) ، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری ، چاپ اول 1382 .
2. احمدی ، حسین : مبانی نظری راهبردهای کاربردی و روشهای اجرایی ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 .
3. افشارسیستانی ، ایرج : ایلام و تمدن دیرینه آن ، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، تهران ، 1372.
4. اداره آموزش و پروش شهرستان دهلران ، معاونت آموزش ، 1390 .
5. اصلانی ، رضا : ساماندهی روستاهای یکپارچه در چارچوب توسعه یکپارچه ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران ، 1376 .
6. امانی ، علی : مبانی جمعیت شناسی ، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران ، 1367 .
7. ایزدی خرامه ، حسن : بررسی پیامدهای تجمیع روستاهای تخریب شده بر اثر بلایای طبیعی در استان فارس ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 .
8. بانک توسعه اسلامی : اسکان مجدد در طرحهای توسعه (کتاب راهنما)، ترجمه محمدعلی شهسواری و حسین اسماعیلی قلزم ، تهران 1388 .
9. بدری ، سیدعلی : ارزیابی پایداری راهبرد اسکان مجدد روستایی مجموعه ادغامی آب بر ، پایان نامه دکتری ، دانشگاه تربیت مدرس ، 1380 .
10. بدری ، علی و مجتبی رفیعیان : «ادغام روستاها و بازسازی مناطق روستایی آسیب دیده از زلزله : یک بررسی تحلیلی » مجموعه مقالات هشتمین کنگره جغرافیدانان ایران ، دانشگاه اصفهان ، 1373.
11. بدلیسی ، امیرشرف خان : شرفنامه یا تاریخ مفصل کردستان ، انتشارات موسسه مطبوعاتی علمی ، 1343 .
12. بلیکی ، نورمن : طراحی پژوهش های اجتماعی ، ترجمه حسن چاوشیان ، نشر نی ، تهران ، 1384.
13. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، مجموعه مقالات ساماندهی روستاهای پراکنده ، تهران ، 1376
14. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی : گزارش دفتر مطالعات و تحقیقات ، آمار جابجایی سکونتگاههای روستایی ، 1389 .
15. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایلام : طرح برنامه ریزی منطقه ای روستاهای بخش مرکزی و موسیان دهلران ، جلد 1 ، ایلام ، 1368 .
16. تودارو ، مایکل : توسعه اقتصادی در جهان سوم ، جلد اول ، ترجمه غلامعلی فرجادی ، مرکز مدارک اقتصادی- اجتماعی وزارت برنامه و بودجه ، تهران ، 1366 .
17. جاودان ، مجبتی : ساماندهی سکونتگاههای روستایی مورد: شهرستان فریمان ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس ، 1373 .
18. جهاد دانشگاهی تهران :گزارش نهایی طرح مطالعات اجتماعی، اقتصادی و طبیعی حوزه بالادست سد گتوند علیا ، شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ، 1385 .
19. جهاد دانشگاهی تهران ، مطالعات اقتصادی ، اجتماعی و طبیعی سد گتوند ، شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ، 1383 .
20. جعفری ، محمد حسین و اقدس ترابزاده کاشی : سکونتگاههای روستایی کم جمعیت ؛ شناخت شیوه های برخورد طرح ساماندهی و تاثیرات آن ، فصلنامه مسکن و انقلاب ، شماره 84 ، زمستان 77 .
21. حبیب ، فرخ و دیگران : تحلیل استحاله نشانه های سکونتگاهی روستای« بابا پشمان لرستان » پس از جابجایی با تاکید بر نشانه های مسکن روستایی ، مجله مدیریت شهری شماره 25، 1389 .
22. حکمت نیا ، حسن ، میرنجف موسوی: کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای ، انتشارات علم نوین ، یزد ، چاپ اول ، 1385.
23. رحمتی ، محمد مهدی : ادغام روستاها و دگرگونیهای اجتماعی – اقتصادی ناشی از آن ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 .
24. رزم آرا ، علی : جغرافیای نظامی پشتکوه ، 1320.
25. رضوانی ، محمد رضا : سیاستها و خط مشی های برنامه ریزی سکونتگاههای روستایی – تجربه کشور انگلیس – مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ،1376.
26. رهنمایی ، محمد تقی : مجموعه مباحث و روشهای شهر سازی ، مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی ، تهران ، 1369 .
27. سارایی ، ظاهر : شاعر قله های مه آلود، گویه ، تهران ، 1379 .
28. سازمان برنامه و بودجه استان ایلام ، طرح جامع توسعه استان ایلام ، 1372.
29. سازمان زمین شناسی کشور ، نقشه های توپوگرافی 1:50000پوششی کشور
30. سازمان مسکن وشهرسازی استان ایلام : طرح توسعه وعمران ناحیه جنوبی استان ایلام ، ایلام ، 1387.
31. http://www.ilammet.ir/ سایت سازمان هواشناسی استان ایلام .
32. سعیدی ، عباس : ضرورت آرایش مکانی – فضایی سکونتگاههای روستایی در راستای ساماندهی روستاهای پراکنده ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران ، 1376 .
33. سعیدی ، عباس : ده مقاله در شناخت سکونتگاههای شهری و روستایی، نشر مهر مینو ، تهران ، 1389.
34. سعیدی ، عباس : مبانی جغرافیای روستایی ، انتشارات سمت ، تهران 1389.
35. سعیدی ، عباس ، صدیقه حسینی حاصل : شالوده مکان یابی و استقرار روستاهای جدید، انتشارات شهیدی ، تهران ، 1388.
36. سیرانی ، حسین : ساماندهی مکان ، انتشارات آذرخش ، تهران ، 1386 .
37. سیفی ، منصور: طرح بانک جامع توسعه روستایی و کشاورزی ایران و مساله ساماندهی روستاهای پراکنده ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 .
38. شکویی ، حسین : اندیشه های نو در فلسفه جغرافیا ، انتشارات گیتاشناسی ، تهران ، چاپ اول ، 1375.
39. شکویی ، حسین : جغرافیایی کاربردی و مکتبهای جغرافیایی ، انتشارات آستان قدس رضوی ، چاپ چهارم 1377.
40. شیخی ، محمد تقی : تحلیل و کاربرد جمعیت شناسی ، انتشارات اشرفی ، تهران ، 1371.
41. شیعه ، اسماعیل : شهر و منطقه در ایران ، دانشگاه علم و صنعت ایران ، تهران ، 1378 .
42. شهبازی ، اسماعیل : ادغام روستاها یک اشتباه بزرگ ، کنفرانس برنامه ریزی و توسعه ، دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران ، 1371.
43. صرافي، مظفر؛ مباني برنامه ريزي توسعه منطقه اي، انتشارات سازمان برنامه و بودجه، تهران، 1377.
44. طالب ، مهدی : مفهوم و متدولوژی ساماندهی روستاها ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376.
45. طالب ، مهدی ، عباس سعیدی و جواد صفی نژاد : طرح ساماندهی روستاهای پراکنده ( استقرار بهینه روستاهای پراکنده استان کهگیلویه و بویر احمد) بخش های بهمئی و لنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، 4جلد ، تهران ، 1373 .
46. عسگری ، علی : الگوی امکان سنجی جابجایی و تجمیع روستایی در ایران ، معاونت عمرانی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 .
47. علیجانی ، بهلول : مبانی آب و هواشناسی ، انتشارات سمت ، تهران ، 1377 .
48. علیرضایی ، کرم : تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ، انتشارات مهران شهر ، تهران ، 1382 .
49. فريدمن ، جان و مايک داگلاس ؛ ترجمه عزيز کياوند ؛ توسعه روستا شهري ، سازمان برنامه و بودجه ، تهران ،1363.
50. کلانتری ، محمدحسین : بررسی تجمیع روستاهای پراکنده در حاشیه دشت لوت ، مجموعه مقالات سمینار ساماندهی روستاهای پراکنده ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران ، 1376 . – کمیسیون جهانی سدهای بزرگ : سدها و توسعه چارچوب جدیدی برای تصمیم‌گیری ، ترجمه سعید کدپور ، موسسه آموزش عالی و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی ، 1386 .
51. مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان دهلران : گزارش عملکرد 1390 .
52. مرادی حسن : بررسی و ارزیابی بازسازی شهر دهلران ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تربیت معلم ، تهران 1383 .
53. مرادی مقدم ، مراد : تاریخ سیاسی اجتماعی کردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه ، انتشارات پرسمان ، تهران ، 1385.
54. مرادی مقدم ، مراد و قاسم نظری : دهلران در آیینه هشت سال دفاع مقدس ، انتشارات برگ آذین ، ایلام ، 1390.
55. مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن سالهای 1345الی1390 .
56. مرکز آمار ایران : شناسنامه آبادیهای استان ایلام ، 1375 .
57. مطیعی لنگرودی ، سیدحسن : برنامه ریزی روستایی با تاکید بر ایران ، آستان قدس رضوی ، مشهد ، 1382 .
58. معاونت برنامه ریزی استانداری ایلام : طرح محرومیت زدایی استان ایلام ، ایلام ، 1389.
59. معاونت برنامه ریزی استانداری ایلام : چشم انداز اقتصاد استان ایلام بر اساس مزیتهای نسبی ، ایلام ، 1390.
60. منصوری ، عبدالمنصور و دیگران : استان شناسی ایلام ، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران ، تهران ، 1391 .
61. مهندسین مشاورDHV هلند : رهنمودهایی برای برنامه ریزی مراکز روستایی ، سلسله انتشارات روستا وتوسعه ، شماره 10، مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستایی وزارت جهاد سازندگی ، 1371 .
62. مهندسین مشاور شهر و بنیان : طرح هادی روستای حاضر میل ، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایلام ، 1390 .
63. میرنوروزی ، مهناز و حمید فراهانی راد : ارزابی اجتماعی (SA) به منظور افزایش توانمندی اهالی در اسکان مجدد «پروژه سد گابریک » ، مجله محیط زیست و توسعه، شماره 1، 1389 .
64. میسرا ، آر .پی : مباحثی پیرامون توسعه روستایی ، مجله جهاد ، شماره 115، 1373.
65. یوسفی زاده ، محمدعلی : مردم شناسی ایران ، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران ، 1364 .

66. -Friedmann,j.Life Space and Economic Space-Essays in Third World planning.New Brunswick,Transaction Books,1988,PP229-230.
67. www.googlemap.comhttp
68. http://www.lib.utexas.edu/maps
69. Handbook for Preparing a Resettlment Action plan”IFC,2002
70. Kulaba,S.M:Rural Settlement Policises in Tanzania,Habital internatnional,pp15-29
71. Rondinili,Denis,applied medels of Reginal Analisis: The spatial Dimension of Development policy,USA,vestriw press, Newyork,1985,p32.

ضمائم و پیوستها
پرسشنامه
با سلام خدمت روستاییان عزیز، پرسشنامه زیر در جهت بررسی پیامدهای جابجایی روستای حاضرمیل برای تدوین رساله کارشناسی ارشد تهیه شده است . پاسخهای دقیق شما در راستای انجام تحقیق فوق بسیار مفید و ارزشمند است لذا از شما خواهشمندیم با صبر و شکیبایی به سوالات پاسخ دهید .
1- سن پاسخ دهنده : ……….. وضعیت سواد پاسخ دهنده ؟بی سواد باسواد
2- در چه سالی به مکان جدید نقل مکان کردید؟
3- تعداد افراد خانواده شما قبل از جابجایی چند نفر بود؟…………. بعد از جابجایی چند نفر هستید؟………..
4-افراد خانواده شما چند نفر باسواد هستند؟باسواد مرد……..زن……….. بی سواد مرد…….. زن………..
5- شغل سرپرست خانواده قبل از جابجایی چه بوده است؟
الف- زراعت وکشاورزی ب- دامداری ج- مشاغل خدماتی(مغازه داری ، کارگری ، اداری) د- بیکار و – مشاغل دیگر ( نوع شغل ذکر شود )
6- مقدار زمین های کشاورزی شما در مکان قبلی چه مقدار بوده است؟آّبی……هکتار و دیم …….هکتار
7- تعداد دامهای شما قبل از جابجایی چه تعداد بوده است؟گوسفند وبره ………….راس ، بز و بزغاله……………راس ، گاو وگوساله ……….راس ، اسب ………راس ، الاغ و قاطر………راس و مرغ و جوجه و بوقلمون………….قطعه
8- در مکان جدید شغل شما چیست؟
الف- زراعت وکشاورزی ب- دامداری ج- مشاغل خدماتی(مغازه داری ،کارگری ، اداری) د- بیکار و – مشاغل دیگر ( نوع شغل ذکر شود )
9- مقدار زمینهای کشاورزی شما در مکان جدید چه مقدار است؟آبی ………..هکتار و دیم ………….هکتار
10- فاصله شما تا زمین های کشاورزی در مکان جدید چقدر است؟
الف- کمتر از 1 کیلومتر ب- کمتر از5 کیلومتر ج – کمتر از 10 کیلومتر د- بیشتر از 10 کیلومتر
11- فاصله شما تا زمین های کشاورزی در مکان قبلی چقدر بود؟
الف- کمتر از 1 کیلومتر ب- کمتر از5 کیلومتر ج – کمتر از 10 کیلومتر د- بیشتر از 10 کیلومتر
12- تعداد دامهای شما در مکان جدید چه تعداد است؟گوسفند و بره…………راس ، بز و بزغاله………. راس ، گاو و گوساله …………..راس ، اسب. ……… راس ، الاغ و قاطر………..راس و مرغ و جوجه و بوقلمون ………… قطعه
13- غیر از سرپرست خانوار آیا عضو دیگری در خانه شما مشغول به کار است؟ بله خیر
اگر جواب مثبت است چند نفر و به چه کاری اشتغال دارند؟

14- از نظر میزان درآمد در رابطه با هزینه های زندگی ، مکان جدید از مکان قبلی بهتر است؟بله خیر
لطفا دلیل خود را توضیح دهید :
15- آیا مشاغل جدید در مکان فعلی به وجود آمده که در مکان قبلی وجود نداشته است؟ بله خیر
اگر جواب مثبت است ، نوع شغل را بیان کنید :
16- در مکان قبلی ، مساحت منزل شما چقدر بود؟

17- در مکان جدید مساحت منزل شما چقدر است؟
آیا مساحت قطعات واگذار شده یکسان است؟
آیا برای واگذاری زمین از شما پول دریافت گردیده است؟
معیار واگذاری زمین به افراد چه بوده است؟سن یا تاهل یا موارد دیگر؟( توضیح دهید)

18- منزل شما در مکان قبلی چند اتاق داشت؟

19- منزل شما در مکان جدید چند اتاق دارد؟

20 – مساحت اتاقهای منزل شما در مکان قبلی چقدر بود؟

21 – مساحت اتاقهای منزل شما در مکان جدید چقدر است؟
22- در مکان قبلی در منزل خود علاوه بر اتاق چه فضاهای دیگری (انبار ، کاهدان ، آغل و…) داشتید؟

23- در مکان جدید در منزل خود علاوه بر اتاق چه فضاهای دیگری (انبار ، کاهدان ، آغل و…) دارید؟
24- دیوارهای خانه شما در مکان قبلی از چه مصالحی ساخته شده بود؟

25- دیوارهای خانه شما در مکان جدید از چه مصالحی ساخته شده است؟
26 – سقف خانه شما در مکان قبلی از چه مصالحی ساخته شده بود؟

27- سقف خانه شما در مکان جدید از چه مصالحی ساخته شده است؟

28- درمکان قبلی ، روستای شما از چه خدمات وامکاناتی بهره مند بود؟ با علامت ضربدر مشخص کنید .
مدرسه ابتدایی مدرسه راهنمایی دبیرستان کلاس نهضت سوادآموزی کتابخانه آب لوله کشی برق حمام عمومی غسالخانه مسجد صندوق پست تلفن خانه بهداشت درمانگاه نمایندگی توزیع نفت نمایندگی توزیع گازمایع مغازه خرده فروشی آسیاب راه مالرو جاده خاکی جاده آسفالته پارک سالن ورزش
29- درمکان جدید ، روستای شما از چه خدمات و امکاناتی بهره مند است؟با علامت ضربدر مشخص کنید .
مدرسه ابتدایی مدرسه راهنمایی دبیرستان کلاس نهضت سوادآموزی کتابخانه آب لوله کشی برق حمام عمومی غسالخانه مسجد صندوق پست تلفن خانه بهداشت درمانگاه نمایندگی توزیع نفت نمایندگی توزیع گازمایع مغازه خرده فروشی آسیاب راه مالرو جاده خاکی جاده آسفالته پارک سالن ورزش
30- پوشش سطحی معابر روستا در مکان قبلی چگونه بود؟
الف- خاکی ب- شنی ج- آسفالت د- سنگفرش
31- پوشش سطحی معابر روستا در مکان جدید چگونه است؟
الف- خاکی ب- شنی ج- آسفالت د- سنگفرش
32 – نحوه دفع فاضلاب در مکان قبلی چگونه بود؟

33 – نحوه دفع فاضلاب در مکان جدید چگونه است؟

34- آیا در انتخاب مکان فعلی از شما نظرخواهی شده است؟
35- از ساختمانهای خود در مکان قبلی چه استفاده ای می کنید؟
الف – انبار ب- کاهدان ج – آغل و طویله د- هیچ استفاده ای نمی شود
36 – هزینه ساخت واحد مسکونی را از چه منابعی تامین کردید؟ آیا از نهاد یا سازمانی به شما کمک شد؟
الف – پس انداز شخصی ب – کمک های بلا عوض دولت ج – دریافت وام د – فروش دام
37- نقشه ساختمان را به سلیقه خود تهیه کردید یا از نقشه های پیشنهادی ارگانهای دولتی استفاده کردید؟
38 – آیا به مکان قبلی رفت و آمد دارید؟ الف – بله ب – خیر
39 – اگربه مکان قبلی رفت و آمد دارید ، رفت و آمد شما در چه فواصل زمانی انجام می شود؟
الف – هفتگی ب – ماهیانه ج – چند ماهه د – سالیانه
40- آیا دوست دارید در مکان قبلی زندگی کنید ؟ بله خیر
41 – آیا جابجایی روستا باعث بروز تغییرات اجتماعی و اخلاقی و….شده است؟
42- تا چه حد از معابر مکان جدید راضی هستید؟ خیلی کم کم متوسط زیاد خیلی زیاد
43- آیا از زندگی در مکان فعلی راضی هستید ؟ بله خیر

Abstract
Importance of various issues, including the relocation of villages and rural settlements, villages for a vast country like Iran with a variety of natural features (climate, topography) and differences in social, cultural and ethnic populations, and fragmented with many small rural settlements is very important. Rural settlements due to the small dispersion and a relatively large distance from each other, with many problems such as lack of income, poverty, exclusion from public facilities and services, exacerbating the differences between urban and rural, have caused acceleration in rural migration to urban areas, and resulted in the evacuation of villages so farm land is left barren. Above problems, have forced rural issues experts ponder more about villagers. That is why the various plans and programs with different titles regarding rural problems, have been suggessted, prepared and implemented. With the question “What policy or policies must be adopted in relation to rural problems” basically There are different views and perspectives that can be generally classified as “anti-planning theory” and “theories agree programmed” to avoid The gradual destruction of villages . Constructing rural centers as service providers and improving the accessibility are some of the proposed solutions of this perspective’s fans. There is another approach that emphasized on planned development and raising living standards more than pretecting their physical structure . In this context, transfer and integration of rural areas in order to rationalize the state investments and improving villagers welfare are recommended. The basic premise of this view is that a significant relationship there is between economic growth and access to facilities and infrastructure services. The main phenomena discussed in this policy, is handling a number of rural resettlement that in the scientific literature is called resettlements.
Resettlement is associated with different classifications according to different criteria, such as mandatory or voluntary character ever, scheduled or non-scheduled, with or without it, etc. Then, one of these divisions is one provided with the Scalp. Based on this classification, the resettlement is divided into two main forms: planned and unplanned. Planned resettlement is the one that designed and performed with previous intention for mounting life standards and social welfare. In contrast, unplanned settlements is the origination of reasons other than raising living standards and welfare of the people, although it is possible to achieve this goal. Studies and experiences show that there is a close relationship between the causes of displacement, aggregation and their rate success.
The main economic risks that people interact are loss of livelihood and income (derived from arable land, groundwater and surface water resources, fisheries, etc.) and changes in access to resources and production. The loss of economic power together with disability living systems, causing the loss of temporary, permanent and sometimes unrevertable of living standards. Bigger risks and uncertainties arise when different sources of livelihood are destroyed.
One of these initiatives for improving the lives of villagers that has been implemented in the city DEHLORAN, is the relocation of villages. The purpose of this project is villagers enjoy the facilities and utilities, health care and education.
Given the importance of the issue and its consequences, the consequences of displacement of the present village has been investigated.
Based on field data and studies, the main cause of displacement and transfer of villagers have been the access to services. This shift has had various consequences, some of these positive outcomes, such as the various services and facilities to the villagers, close to road, close to the city center, steep terrain, creation of new job opportunities ,etc. But some of these consequences are negative, such as loss of livelihood sources and previous employment, negative social developments, and increasing social gap between the people and the changing relationships between people.
Overall judgment on whether this is a positive or negative displacement with respect to the different aspects of the problem is difficult, but what is clear is that most people are satisfied with the displacement of villages because this project has reached to some of its most important purposes such as giving services to villagers.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بازتابهای فضایی جابجایی سکونتگاههای روستایی مطالعه موردی روستای « حاضرمیل » بخش مرکزی دهلران”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

8 + 1 =