new5 free

بررسی اثر تبدیل اراضی حاشیه کویری به اراضی زراعی و پسته زار بر فرسایش پذیری بادی و ‏منحنی رطوبت خاک

59.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد
دانشكده منابع طبيعي
پایان‌نامه جهت دریافت درجه كارشناسي ارشد
در رشته مهندسي منابع طبیعی-آبخیزداري

عنوان:
بررسی اثر تبدیل اراضی حاشیه کویری به اراضی زراعی و پسته زار بر فرسایش پذیری بادی و ‏منحنی رطوبت خاک
(مطالعه موردی: اراضی حاشیه‌ی کویر سیاه کوه)‏

استاد راهنما:
دکتر ابوالفضل مروتي

استاد مشاور:
دکتر علی‌اکبر جمالي
دکتر حسین شمسی محمود آبادی

پژوهش و نگارش:
………………………….

تابستان 92

با سپاس از دو وجود مقدس
آنان که ناتوان شدند تا ما به توانی برسیم….
موهایشان سپید شد تا ما روسفید شویم….
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند…
پدر و مادرم

با سپاس از یگانه یزدانی که از بامداد تا دل شب، در پگاه، در نیمروز، در پسین و شامگاهان، همه زندگی ما را پرکرده است و بدون لطف او این همه من را نصیب نمی‌گردید.
با قدردانی فراوان از استاد دکتر ابوالفضل مروتي، استاد دکتر علی‌اکبر جمالي و استاد دکتر حسین شمس و همه دوستانی که من را در انجام این تحقیق یاری نمودند.

چکیده
اين پژوهش باهدف بررسی اثر تبدیل اراضی حاشیه کویری به اراضی زراعی و پسته زار بر ويژگي¬هاي فيزيکي و شيميايي خاک و فرسایش پذیری بادی و ‏منحنی رطوبت خاک در منطقه چاه افضل واقع در کویر سیاه کوه استان یزد انجام گرفت. تيمارهاي كاربري مورد بررسي شامل: 1) زمين‌هاي شور دست‌نخورده حاشيه كوير 2) اراضي زراعي 3) اراضی پسته زار خواهد بودند. در هر يك از كاربري‌هاي اراضي، سه پروفيل خاك (به عنوان سه تكرار) و از افق‌های 0-20، 20-40 و 40-60 سانتی‌متری‌ یک نمونه خاك تهيه گردید. نتايج در قالب طرح بلوک کامل تصادفی تجزيه و تحليل گردیدند. مقايسه ميانگين خواص فيزيکی و شيميايي و فرسایش پذیری خاك با استفاده از آزمون دانكن تعيين گردید. نتایج نشان داد که تغییر کاربری از اراضی حاشیه کویر به سمت اراضی زراعی و پسته زار سبب کاهش در میزان شن خاک، افزایش میزان سیلت خاک و عدم تفاوت معنی‌داری در میزان رس خاک گردیده است و همچنین تغییر محسوسی در بافت خاک حاصل نشده بطوریکه بافت خاک از نوع متوسط بوده و در کلاس لومی شنی قرار می‌گیرد. میزان هدایت الکتریکی در اراضی حاشیه کویر نسبت به اراضی زارعی و پسته زار بیشتر بوده است و دلیل این امر را هم می‌توان به شور بودن بیش از حد زمین‌های حاشیه کویر نسبت داد که پس از تغییر کاربری برای زراعت و پسته زار مقدار شوری آن‌ها پایین آمده است. بین میزان اسیدیته، آهک خاک و جرم مخصوص حقیقی خاک در کاربری‌های مختلف و همچنین عمق‌های مختلف خاک اختلاف معنی‌داری وجود نداشته است. هرچه از اراضی حاشیه کویر به سمت اراضی زراعی و پسته زار می‌رویم شاخص‌های جرم مخصوص ظاهری، میزان مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب، پتاسیم قابل‌جذب و میزان رطوبت خاک افزایش پیدا می‌کنند. تخلخل خاک در اراضی حاشیه کویری بیشتر بوده است و این تفاوت تنها در عمق 0-20 سانتی‌متری در کاربری اراضی حاشیه کویر نسبت به دو کاربری دیگر مشاهده گردید. هرچه از اراضی حاشیه کویر به سمت اراضی زراعی و پسته زار می‌رویم میزان کلسیم و منیزیم، سدیم، نسبت جذبی سدیم و همچنین شاخص فرسایش پذیری بادی کاهش پیدا می‌کنند.
کلمات کلیدی: فرسایش پذیری بادی، تغییر کاربری، منحنی رطوبت خاک، کویر سیاه کوه، چاه افضل

فهرست مطالب

1- فصل اول 1
1-1 مقدمه 2
1-2 تعریف مسئله 3
1-3 ضرورت انجام تحقیق 4
1-4 اهداف تحقیق 5
1-4-1 هدف اصلی 5
1-4-2 اهداف فرعي 6
1-5 فرضیات تحقیق 6
1-6 متغيرهاي مسئله 6
1-6-1 متغیرهای مستقل 6
1-6-2 متغیرهای وابسته 6
1-7 تعاريف و مفاهيم واژه‌های کليدي 6
1-7-1 خاک 6
1-7-2 کیفیت خاک 7
1-7-3 کاربری اراضی 8
1-7-4 کویر 8
1-8 احياء مناطق فرسايش يافته 9
1-9 فرسايش بادي 9
2- فصل دوم 12
2-1 مقدمه 13
2-2 پیشینه تحقیق در ایران 13
2-3 پیشینه تحقیق در جهان 16
3- فصل سوم 21
3-1 مقدمه 22
3-2 روش‌شناسی تحقيق 22
3-3 معرفی منطقه مطالعاتی 22
3-4 هواشناسی 25
3-4-1 بارندگی 25
3-4-2 دما 26
3-4-3 رطوبت نسبی 26
3-4-4 تبخیر و تعرق 26
3-4-4-1 تبخیر و تعرق پتانسیل 27
3-4-5 منحنی آمبروترمیک 28
3-4-6 باد 28
3-4-6-1 بادهای ناحیه‌ای 28
3-4-7 اقلیم 32
3-4-7-1 اقلیم نمای آمبرژه 32
3-5 زمین‌شناسی منطقه 33
3-5-1 کواترنری 34
3-6 کاربری اراضی 34
3-7 مطالعات خاک‌شناسی 35
3-8 تجزیه نمونه‌های خاک 36
3-8-1 تعيين بافت خاک 37
3-8-2 تعيين جرم مخصوص حقيقي 38
3-8-3 تعيين جرم مخصوص ظاهري 39
3-8-4 تعیین میزان تخلخل نمونه‌های خاک 39
3-8-5 تعيين هدايت الکتريکي (EC) خاک 39
3-8-6 تعيين اسيديته (pH) خاک 40
3-8-7 تعيين سديم 40
3-8-8 تعيين کلسيم و منيزيم 41
3-8-9 تعيين نسبت جذبي سديم (SAR) 41
3-8-10 تعیین میزان %T.N.V (کلسیم کربنات یا آهک) نمونه‌های خاک 41
3-8-11 تعيين درصد مواد آلي خاک 41
3-8-12 اندازه‌گیری ازت (N) کل نمونه‌های خاک 42
3-8-13 اندازه‌گیری میزان فسفر (P) قابل‌جذب نمونه‌های خاک 42
3-8-14 اندازه‌گیری میزان پتاسیم (K) قابل‌جذب نمونه‌های خاک 42
3-9 شاخص فرسایش پذیری بادی خاک (I) 42
3-10 منحنی رطوبتی خاک 43
3-11 تجزيه و تحليل آماري 45
4- فصل چهارم 46
4-1 مقدمه 47
4-2 بررسی بافت خاک 51
4-3 بررسی میزان EC، pH و T.N.V 55
4-4 بررسی میزان جرم مخصوص حقیقی (ρs)، ظاهری (ρb) و تخلخل خاک 59
4-5 بررسی میزان کلسیم و منیزیم (Ca+Mg)، سدیم (Na) و نسبت جذبی سدیم (SAR) 64
4-6 بررسی میزان درصد مواد آلی (OM)، ازت کل (N)، فسفر قابل‌جذب (P) و پتاسیم قابل‌جذب (K) 68
4-7 بررسی شاخص فرسایش پذیری بادی (I) و میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر (G) 74
4-8 بررسی منحنی رطوبت خاک 76
4-9 ضرایب همبستگی بین شاخص‌های خاک 83
4-10 رگرسیون چندگانه 85
4-10-1 شناسایی هم خطی چندگانه 86
4-10-2 محاسبه ضرایب متغیرهای مستقل 87
4-11 روابط رگرسیونی مربوط به فرسایش پذیری بادی و منحنی رطوبتی خاک 88
5- فصل پنجم 90
5-1 بافت خاک 91
5-2 هدایت الکتریکی 91
5-3 اسیدیته 92
5-4 آهک 92
5-5 جرم مخصوص حقیقی، ظاهری و تخلخل خاک 92
5-6 کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم 94
5-7 مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب 94
5-8 شاخص فرسایش پذیری بادی و میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر 95
5-9 منحنی رطوبت خاک 96
5-10 نتیجه‌گیری 97
5-11 آزمون فرضیات تحقیق 98
5-11-1 آزمون فرض اول 98
5-11-2 آزمون فرض دوم 98
5-12 پيشنهادات 99
منابع 100

فهرست جداول

جدول ‏3 1: آمار هواشناسی منطقه مورد مطالعه (دوره آماری 1367-1387) 27
جدول ‏3 2: تعدادي از شاخص آماري رژيم باد ناکی ايستگاه يزد 29
جدول ‏3 3: مشخصات پروفیل‌های خاک 36
جدول ‏3 4: تخمین اولیه پتانسیل فرسایش پذیری خاک بر اساس فراوانی ذرات درشت تر از 0.84 میلی‌متر خاک سطحی 43
جدول ‏4 1: خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در اعماق و کاربری‌های مختلف 47
جدول ‏4 2: خلاصه آماری ذرات متشکله خاک در کاربری‌های مختلف 51
جدول ‏4 3: خلاصه آماری ذرات متشکله خاک در عمق‌های مختلف 52
جدول ‏4 4: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر فراوانی نسبی ذرات شن، سیلت و رس 52
جدول ‏4 5: مقایسه میانگین شاخص‌های بافت خاک در عمق و کاربری‌های مختلف اراضی در منطقه 53
جدول ‏4 6: خلاصه آماری شاخص‌های EC، pH و T.N.V در کاربری‌های مختلف 55
جدول ‏4 7: خلاصه آماری شاخص‌های EC، pH و T.N.V در عمق‌های مختلف 56
جدول ‏4 7: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر شاخص‌های EC، pH و T.N.V 56
جدول ‏4 9: مقایسه میانگین شاخص‌های EC، pH و T.N.V در کاربری‌های مختلف اراضی در منطقه 57
جدول ‏4 10: خلاصه آماری شاخص‌های جرم مخصوص حقیقی، ظاهری و تخلخل خاک در کاربری‌های مختلف 59
جدول ‏4 11: خلاصه آماری شاخص‌های جرم مخصوص حقیقی، ظاهری و تخلخل خاک در عمق‌های مختلف 60
جدول ‏4 12: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر جرم مخصوص حقیقی، ظاهری و تخلخل خاک 60
جدول ‏4 13: مقایسه میانگین جرم مخصوص حقیقی، ظاهری و تخلخل خاک در کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی در منطقه 61
جدول ‏4 14: خلاصه آماری میانگین شاخص‌های کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در کاربری‌های مختلف 64
جدول ‏4 15: خلاصه آماری میانگین شاخص‌های کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در عمق‌های مختلف 64
جدول ‏4 16: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم 65
جدول ‏4 17: مقایسه میانگین کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی در منطقه 65
جدول ‏4 18: خلاصه آماری شاخص‌های درصد مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در کاربری‌های مختلف 68
جدول ‏4 19: خلاصه آماری شاخص‌های درصد مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در عمق‌های مختلف 69
جدول ‏4 20: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر درصد مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب 69
جدول ‏4 21: مقایسه میانگین درصد مواد آلی، ازت کل، فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در کاربری عمق‌های مختلف اراضی در منطقه 70
جدول ‏4 22: خلاصه آماری شاخص‌های میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر و شاخص فرسایش پذیری بادی در کاربری‌های مختلف 74
جدول ‏4 23: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌های مختلف اراضی بر میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر و شاخص فرسایش پذیری بادی 74
جدول ‏4 24: مقایسه میانگین میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر و شاخص فرسایش پذیری بادی در کاربری‌های مختلف اراضی در منطقه 75
جدول ‏4 25: خلاصه آماری شاخص رطوبت خاک در مکش‌های مختلف (درصد) در کاربری‌های مختلف 76
جدول ‏4 26: خلاصه آماری شاخص رطوبت خاک در مکش‌های مختلف (درصد) در عمق‌های مختلف 77
جدول ‏4 27: نتایج تجزیه واریانس اثر کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی بر میزان رطوبت خاک (درصد) در مکش‌های مختلف 79
جدول ‏4 28: مقایسه میانگین رطوبت خاک (درصد) در مکش‌های مختلف در کاربری‌ها و عمق‌های مختلف اراضی 80
جدول ‏4 29: ضرایب همبستگی پارامترهای مورد بررسی در کاربری‌های مختلف 84
جدول ‏4 30: مقادیر آماره‌های مدل های رگرسیونی برآوردی 89

فهرست شکل¬ها

شکل ‏3 1: نقشه جانمایی اراضی حاشیه کویر سیاه کوه در ایران و استان 23
شکل ‏3 2: نقشه خطوط تراز و آبراهه اراضی حاشیه کویر سیاه کوه 24
شکل ‏3 3: نقشه شیب اراضی حاشیه کویر سیاه کوه 24
شکل ‏3 4: منحنی آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه 28
شکل ‏3 5: گلباد سالانه ايستگاه يزد 30
شکل ‏3 6: گلباد فصل بهار ايستگاه يزد 30
شکل ‏3 7: گلباد فصل تابستان ايستگاه يزد 31
شکل ‏3 8: گلباد فصل پاییز ايستگاه يزد 31
شکل ‏3 9: گلباد فصل زمستان ايستگاه يزد 32
شکل ‏3 10: نمایش اقلیم منطقه مورد مطالعه به روش آمبرژه 33
شکل ‏3 11: نقشه کاربری اراضی حاشیه کویر سیاه کوه 35
شکل ‏3 12: مثلث بافت خاک (USDA) 38
شکل ‏4 2: مقایسه درصد ذرات خاک در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 54
شکل ‏4 3: مقایسه درصد ذرات خاک در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 54
شکل ‏4 4: مقایسه درصد ذرات خاک در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 55
شکل ‏4 4: مقایسه شاخص‌های EC، pH و T.N.V در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 58
شکل ‏4 5: مقایسه شاخص‌های EC، pH و %T.N.V در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 58
شکل ‏4 6: مقایسه شاخص‌های EC، pH و T.N.V در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 59
شکل ‏4 7: مقایسه شاخص‌های جرم مخصوص حقیقی و ظاهری در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف 62
شکل ‏4 8: مقایسه شاخص‌های جرم مخصوص حقیقی و ظاهری در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف 62
شکل ‏4 9: مقایسه شاخص‌های جرم مخصوص حقیقی و ظاهری در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف 63
شکل ‏4 10: مقایسه شاخص‌ تخلخل خاک در عمق‌های مختلف خاک و در کاربری‌های مختلف 63
شکل ‏4 11: مقایسه شاخص‌های کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 66
شکل ‏4 12: مقایسه شاخص‌های کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 67
شکل ‏4 13: مقایسه شاخص‌های کلسیم و منیزیم، سدیم و نسبت جذبی سدیم در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 67
شکل ‏4 14: مقایسه شاخص‌های فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 71
شکل ‏4 15: مقایسه شاخص‌های درصد مواد آلی و ازت کل در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 71
شکل ‏4 16: مقایسه شاخص‌های فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 72
شکل ‏4 17: مقایسه شاخص‌های درصد مواد آلی و ازت کل در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 72
شکل ‏4 18: مقایسه شاخص‌های فسفر قابل‌جذب و پتاسیم قابل‌جذب در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 73
شکل ‏4 19: مقایسه شاخص‌های درصد مواد آلی و ازت کل در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 73
شکل ‏4 20: مقایسه میانگین میزان خاک دانه‌های بزرگ‌تر از 84/0 میلی‌متر و شاخص فرسایش پذیری بادی در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 75
شکل ‏4 21: منحنی رطوبتی خاک برای سه کاربری مختلف در عمق 0-20 سانتی‌متری خاک 78
شکل ‏4 22: منحنی رطوبتی خاک برای سه کاربری مختلف در عمق 20-40 سانتی‌متری خاک 78
شکل ‏4 23: منحنی رطوبتی خاک برای سه کاربری مختلف در عمق 40-60 سانتی‌متری خاک 79
شکل ‏4 24: مقایسه شاخص رطوبت خاک (درصد) در مکش‌های مختلف در عمق 0 – 20 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 82
شکل ‏4 25: مقایسه شاخص رطوبت خاک (درصد) در مکش‌های مختلف در عمق 20 – 40 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 82
شکل ‏4 26: مقایسه شاخص رطوبت خاک (درصد) در مکش‌های مختلف در عمق 40 – 60 سانتی‌متری خاک و در کاربری‌های مختلف مورد بررسی 83

1- فصل اول

کلیات
(مقدمه، هدف، ضرورت)

1-1 مقدمه
برنامه‌ریزی کاربری اراضی «علم تقسیم زمین و مکان برای کاربردها و مصارف مختلف زندگی» هست. برنامه‌ریزی کاربری زمین «مدیریت خردمندانه فضا به منظور بهینه سازی الگوی توزیع فعالیتهای انسان» است. رشد سریع جمعیت در دهه‌های اخیر و نیاز روزافزون انسان به مواد غذایی و تقاضا برای مواد خام در صنعت از مهم‌ترین چالش‌های بشر امروز هست و این امر علت اصلي گرايش به تغيير كاربري اراضي، كشاورزي با نهاده‌هاي فراوان، جنگل تراشی و استفاده از اراضي حاشيه‌اي شده است. از آنجايي كه اين فعاليت‌ها به طور عمده بدون داشتن شناخت كافي از محيط خاك و در طول ساليان متمادي انجام گرفته است، باعث بروز اختلال و كاهش توانايي خاك در بازده مورد انتظار شده است. از اين‌رو مسئله تخريب خاك يكي از مهم‌ترین و بحث‌انگيزترين مسائل دنياي امروز شناخته شده است به‌طوری‌که اكثر متخصصين بر این باورند كه تخريب خاك عامل اصلي كاهش توليدات كشاورزي در واحد سطح و نيز تغييرات شديد بوم شناختي نظير گرم شدن كره زمين، آلودگي‌هاي زيست‌محيطي و كاهش تنوع بومي زيستي هست (احمدي ايلخچي و همكاران، 1381).
تغییر کاربری زمین می‌تواند تبدیل از یک نوع کاربری به نوع دیگر یعنی تغییرات در ترکیب و الگوی کاربری‌های زمین در یک منطقه و یا اصلاح یک نوع خاص کاربری زمین باشد (مایر و همکاران،1996). تحلیل تغییر کاربری زمین شامل دو پرسش اصلی مرتبط باهم است«چه علل و محرک‌هایی باعث تغییر کاربری زمین می‌شود» و اثرات تغییر کاربری زمین (زیست‌محیطی و اجتماعی- اقتصادی) چیست؟ (رفیعیان و محمودی، 1389).
در مناطق خشک و نیمه‌خشک با بارندگي¬هاي کم يا متغير (مستعد خشکي) که داراي بادهاي شديد دوره¬اي و تبخير زياد از سطح خاک مي¬¬باشد، فرسايش خاک مي¬تواند به عنوان يک مشکل مطرح باشد. در چنين شرايطي خاک‌های نرم، خشک و عاري از پوشش گياهي يا پوشش گياهي تنک به راحتي توسط باد فرسايش مي¬يابد (نصيري محلائي و همکاران، 1383). بیش از یک سوم اراضی کره زمین دارای اقلیم خشک و نیمه‌خشک بوده و پدیده بیابان‌زایی در این مناطق در دهه‌های اخیر شدت یافته است. بخش عظيمي از کشور ايران را نیز بیابان‌ها تشكيل می‌دهند که معمولاً خاک آن‌ها شور بوده و بدون پوشش گياهي يا داراي پوشش گياهي خيلي کمي هستند. زمین‌های شور و نمکزار 113 هزار و 449 هکتار از اراضی استان یزد را به خود اختصاص داده است. زمین‌های شور در قسمت‌های خشک مرکزي ايران با ویژگی‌هایی مانند رطوبت و حاصل خيزي کم، شوري، تبخير و تعرق زياد شناخته می‌شوند. زير کشت بردن اين زمین‌ها ممکن است بر برخي از شاخص‌های کيفيت خاک تأثیر داشته باشد (فلاح زاده و حاج عباسی،1390).
1-2 تعریف مسئله
استان يزد داراي اقلیم‌های متنوعي می‌باشد که اقليم فرا خشک و بياباني بخش اعظمي از اين استان را در بر گرفته است. کمي نزولات جوي و زياد بودن تبخير ساليانه در برخي از مناطق اين استان، پيدايش خاک‌های شور را در پي داشته است. (فلاح‌زاده و حاج‌عباسي، 1390)/ اثر مديريت‌هاي متفاوت و تغيير كاربري اراضي بر نحوه عملكرد خاك در اكوسيستم از طريق شناسايي و بررسي تغييرات شاخص‌هاي كيفي خاك امكان‌پذير مي‌باشد. شناسايي و كاربرد شاخص‌هاي مناسب كه منعکس‌کننده اثر مديريت بر ويژگي‌هاي كيفي خاك در كوتاه مدت باشند، راه حل مفيدي براي شناخت مديريت‌هاي پايدار در هر منطقه به منظور جلوگيري از تخريب خاك، ايجاد و تثبيت توليد پايدار و حفظ محیط‌زیست مي‌باشد (محمدي و نائل، 1384).
از دهه 1950 ویژگی‌ها يا رفتارهاي مختلف خاك به عنوان شاخص‌های كيفي مورد استفاده قرار گرفته است. شايد مهم‌ترین آن‌ها، میانگین وزنی قطر خاک دانه‌ها (MWD ) باشد كه اساساً براي توصيف كمي ساختمان خاك به كار مي رود (كمپر و روزنا ، 1986 و لي بيسونيس ، 1996 و لوي و ميلر 1997). از منحني رطوبتي و به خصوص ارزيابي تغييرات شيب آن نيز به عنوان شاخص پايداري استفاده شده است (باي بوردي، 1372). مقايسه بين اين شاخص‌های پايداري براي تعداد محدودي از خاک‌ها توسط صادقيان و همكاران (1386) نيز به عمل آمده است. منحنی رطوبتی خاک نیز مبین نبض رطوبتی خاک است، به‌طوری‌که در یک مزرعه با تعیین میزان رطوبت خاک می‌توان به پتانسیل آب خاک پی برده و میزان آب قابل‌استفاده گیاه را تعیین نمود. در حال حاضر جهت تعیین منحنی رطوبت خاک از روش صفحه فشاری و روش کاغذ صافی استفاده می‌شود (عبدالهیان نوقابی و برادران فیروز آبادی، 1380).
1-3 ضرورت انجام تحقیق
تغيير كاربري يقيناً مهم‌ترین عاملي است كه حفاظت از اكوسيستم¬هاي طبيعي را تحت تأثیر قرار می‌دهد (ویتوسک ، 1997). الگوي كلي تغير كاربري به طور وسيع مي¬تواند در دو گروه اصلي جاي گيرد: گروه اول شامل افزايش اراضي كشاورزي در پي تخريب اكوسيستم¬هاي طبيعي و به ويژه جنگل به دليل رشد جمعيت و افزايش نياز جهاني به غذا؛ و گروه دوم، بهبود و بازيافتن اكوسيستم¬هايي كه تحت تأثیر اراضي كشاورزي حاشیه‌ای خطرناك قرار دارند (ایزکوریدو و ریکاردو ، 2009). خاک‌هاي اراضي حاشیه کویر به علت دارا بودن مواد آلي بسیار کم و ساختمان نامناسب، مورد توجه نبوده‌اند، ولي تغيير در مديريت و كاربري آن‌ها و اعمال خاك ورزي، عموماً تأثیر عمده‌ای بر ميزان ماده آلي و ديگر ویژگی‌های فيزيكي و شيميايي خاك می‌گذارد. لذا تغيير كاربري زمین‌های حاشیه کویر به اراضي كشاورزي و پسته زار موجب افزایش درصد ماده آلي خاك می‌شود. ماده آلي تأثیر عمده‌ای در افزايش توليد محصول دارد و بر خصوصيات فيزيكي، شيميايي خاك نيز تأثیر مستقيمي بر جاي می‌نهد. ماده آلي خاك مانع از فروپاشي خاک دانه (عمادی و همکاران، 2009)، کاهش فرسایش پذیری خاک (کای ، 2000 و سلیک ، 2005)، افزايش ظرفيت نگهداري آب (رومپل ، 2009)، افزايش نفوذپذيري خاك (مولین و همکاران، 2007)، بهبود ساختمان خاك و ممانعت از تشكيل سله (کاسترو فیلهو و همکاران، 2002) و بسياري عوامل ديگر خواهد شد كه نتيجه نهايي آن‌ها در خاك، كاهش فرسايش (یوسفی فرد و همکاران، 2004 و بهوپیندرپال ، 2007) است. از اين رو تخريب خصوصيات فيزيكي خاك به دنبال كاهش ماده آلي روي می‌دهد.
لذا با توجه به موارد مذکور و با توجه به اين که زمین‌های شور بخش عظيمي از قسمت¬هاي مرکزي ايران را در بر گرفته‌اند و تاکنون پژوهشي در مورد اثر احياء و تغيير كاربري اراضي شور بر فرسایش پذیری و منحني رطوبتي خاك در این مناطق انجام نشده است این تحقیق جهت بررسی اثر تبدیل اراضی منطقه چاه افضل واقع در حاشیه کویر سیاه کوه به اراضی زراعی و پسته زار بر فرسایش پذیری بادی و ‏منحنی رطوبت خاک انجام شد.
1-4 اهداف تحقیق
1-4-1 هدف اصلی
• تعيين رطوبت خاك در مكش‌هاي مختلف و فرسایش پذیری بادي اراضي منطقه مطالعاتي
• شناسايي و معرفي شاخص‌هاي كيفي خاك اراضي محدوده مطالعاتي كه حساس به تغيير كاربري هستند.
• تعيين اثر تغيير كاربري اراضي شور بر حساسيت به فرسايش بادي و منحني رطوبتي خاك.
1-4-2 اهداف فرعي
• بررسی رابطه خصوصیات خاک با ویژگی رطوبتی آن
• بررسي رابطه خصوصيات خاك با فرسایش پذیری بادي
1-5 فرضیات تحقیق
• تغییر کاربری اراضی شور حاشيه كوير می‌تواند بر فرسایش پذیری بادي و منحني رطوبتي خاك اثر مثبتی داشته باشد.
• احیاء اراضی شور حاشیه کویر می‌تواند باعث بهبود شاخص‌های کیفی خاک شود.
1-6 متغيرهاي مسئله
1-6-1 متغیرهای مستقل
كاربري‌هاي اراضي منطقه چاه افضل در حاشیه کویر سیاه کوه شامل 1) زمين‌هاي شور دست‌نخورده 2) پسته زار‌های پسته و 3) زمين‌هاي زراعي
1-6-2 متغیرهای وابسته
1) میزان فرسایش پذیری بادي خاك و 2) میزان رطوبت خاك در مكش‌هاي مختلف (منحني مشخصه رطوبتي خاك) 3) شاخص‌های کیفی خاک
1-7 تعاريف و مفاهيم واژه‌های کليدي
1-7-1 خاک
خاك تركيب پیچیده‌ای از مواد بيوژئوشيميائي است كه امكان تشكيل و ادامه حيات بر سطح زمين ر ا فراهم می‌سازد. در واقع خاک‌ها سيستم هاي اكولوژيكي فعالي هستند كه در طي زمان، زايش، تحول و يا در اثر وقوع تغييرات ناگهاني در شرايط محيطي، به طور سريع فرسايش پيدا می‌کنند (ستاچز و اندرسون ، 2005).
شاید بهترین تعریف از خاک، تعریف سازمان حفاظت خاک آمریکا (1993) می‌باشد که شامل سه مفهوم اصلی در تعریف خاک است. 1- یک جسم طبیعی 2- نگهداری کننده و پشتیبان رشد گیاه و 3- ماده‌ای متأثر از عواملی مانند اقلیم، مواد آلی، مواد مادری، پستی و بلندی، زمان و اثرات انسانی می‌باشد. با این حال این تعریف ارتباط دوسویه با محیط‌زیست را نادیده گرفته است.
1-7-2 کیفیت خاک
کیفیت خاک، ظرفیت خاک برای ایفای نقش خود در محدوده اکوسیستم¬های طبیعی یا مدیریتی به منظور پایداری حاصلخیزی و تولید گیاهی و حیوانی، نگهداری و حمایت و تقویت کیفیت آب و هوا و تأمین سلامت و سکونت تعریف می‌گردد. کیفیت خاک وابسته به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک بوده و آن را می‌توان از دو بعد بررسی کرد: یکی کیفیت ذاتی خاک که به عوامل خاک سازی بستگی داشته و تحت تأثیر مدیریت قرار نمی‌گیرد و دیگری کیفیت پویایی خاک که بسته به نوع مدیریت آن قابل‌تغییر است. گنجایش خاک برای حمایت رشد گیاه و نقش آن به صورت بافر، سنجشی از کیفیت آن است. لل (1997) اعتقاد دارد، بر پایه اهداف کشاورزی، کیفیت خاک عبارت از توانایی تولید پایدار خاک است؛ بنابراین ارتباط قوی بین کشاورزی پایدار و کیفیت خاک وجود دارد. اگر سیستم کشاورزی ناپایدار باشد بخشی از ناپایداری به دلیل کاهش کیفیت خاک در طول زمان می‌باشد. به علت اهمیت اثر مدیریت خاک در به حداقل رساندن اثرات هدر رفت خاک روی بازدهی، کیفیت خاک مورد توجه قرار می‌گیرد.
پارامترهای مانند بافت ، ساختمان ، ظرفیت نگهداری آب ، تخلخل ، مقدار ماده آلی، ترکیب شیمیایی و عمق از جمله ویژگی‌های به شمار می روند که کیفیت خاک را تعیین می‌کنند (لوی ناچان و همکاران، 2005).
شاخص‌های كيفيت خاك ويژگي¬هاي قابل اندازه‌گیری خاك هستند كه ظرفيت خاك براي توليد محصول يا عملكرد زیست‌محیطی را تحت تأثیر قرار می‌دهند و به تغيير كاربري اراضي، مديريت يا عمليات حفاظتي حساس می‌باشند (بريجا و همكاران، 2000). حفظ يا بهبود كيفيت خاك می‌تواند باعث ايجاد استمرار در باروري خاك، افزايش کار آیی عناصر غذايي و آفت¬كش¬ها، بهبود كيفيت آب و هوا و كاهش انتشار گازهاي گل خانه‌ای شود (بخش بررسي اقتصادي وزارت جهاد كشاورزي ایالات‌متحده ، 1997).
1-7-3 کاربری اراضی
منظور از کاربری اراضی، نحوه استفاده از زمین و فعالیت‌های مختلفی که در آن صورت می‌گیرد، می‌باشد (شیعه، 1383). کاربری اراضی با پوشش زمین فرق دارد پوشش زمین به معنای رده‌بندی فیزیکی، شیمیایی یا بیوفیزیکی سطح خاکی کره زمین همانند علف‌زار، جنگل یا سطوح عمومی ساخته شده است، درحالی‌که کاربری زمین به اهداف انسانی اشاره دارد (مایر و همکاران،1996).
1-7-4 کویر
از بين رفتن مراتع كه نقش حفاظتي خاك را بر عهده دارد، موجب فعال شدن فرايندهاي ديناميكي بيروني گرديده و ذرات خاك در معرض فرسايش آبي و بادي قرار می‌گیرد و آنچه باقي می‌ماند، بیابان و کویر است (خالدی، 1385).
کویر، به نمکزار یا اراضی گفته می‏شود که مقدار نمک آن‌ها آن قدر زیاد است که قابل رویش برای گیاهان زراعتی (مانند گندم، چغندر و حتی گیاهان خیلی مقاوم به شوری مانند پسته و خرما) نیست؛ اما امکان دارد که گیاهان غیر زراعتی مقاوم به شوری (مانند گز، خارشتر، نی و غیره) بتوانند در آن برویند. در این صورت، به این کویرها، کویرهای گیاه دار یا مراتع کویری می‏گویند؛ اما اگر مقدار نمک خاک از یک حدی (از 3% و یا هدایت الکتریکی مخصوص خاک از 43 میلی موس بر سانتیمتر) تجاوز کند دیگر هیچ گیاهی قادر به روئیدن در آن زمین نیست. در این شرایط، کویرهای فاقد گیاه یا کویرهای واقعی دارای قشرهای نمکی به وجود می‏آیند (کردوانی، 1373).
1-8 احياء مناطق فرسايش يافته
بهترين رفتار با بعضي از زمين‌ها اين است كه لم‌یزرع باشند، در غير اين صورت با تبديل آن‌ها به زمين‌هاي زراعي حتي با صرف هزينه‌هاي بالا در معرض فرسايش شديد قرار می‌گيرد. در این ميان نيز زمين‌هايي هستند كه به دليل استفاده غلط يا عدم مديريت صحيح سير قهقرايي در پیش‌گرفته‌اند و احياء آن‌ها عملي قابل توجيه است. علائمي مانند پوشش گياهي كم و پراکنده، رواناب زياد، نفوذپذیری كم و فرسايش شديد نشان‌دهنده نياز اين مناطق به عمليات احياء می‌باشد. از جمله اين عمليات توسعه پوشش گياهي، انتخاب ارقام مناسب، استفاده از كود‌هاي شيميايي، عمليات مناسب خاك ورزي و ساير عمليات اجرايي می‌باشد.
1-9 فرسايش بادي
فرسايش بادي، عبارت است از کنده شدن، انتقال و رسوب مواد خاک به وسیله باد مي¬باشد. باد در صورتي فرسايش شديدي را به وجود مي¬آورد که از سرعت قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار و مانع جدي در مسيرش وجود نداشته باشد. از دست رفتن خاک به وسیله فرسايش بادي شامل دو مرحله است که مرحله اول جداسازي ذرات و مرحله دوم انتقال ذرات مي¬باشد. باد ذرات خاک را تحريک کرده و در نهايت از توده¬هاي خاک جدا و به حرکت در مي¬آورد. ذرات جداشده، بر اساس اندازه آن‌ها و سرعت باد به شيوه-هاي مختلف منتقل مي¬شوند (رفاهي، 1378).
همان طوری که در مناطق پرباران فرسايش آبي اهميت دارد در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور نيز فرسايش بادي عامل اصلي فرسايش است و آثار نامطلوب آن را مي¬توان به صورت شن زارها و اراضی بيابانی ملاحظه نمود. فرسايش بادي در تمام نقاط دنيا اتفاق مي¬افتد و سبب خسارت مي¬گردد (رفاهي، 1378). کنده شدن خاک از يک منطقه و رسوب و باقي گذاردن آن‌ها در نقاط ديگر از مشکلاتي است که فرسايش خاک ايجاد مي¬کند. در صورتي که تمهيدات لازم در اجراي عمليات کشاورزي در مناطقي که مستعد فرسايش بادي است در نظر گرفته نشود کاهش حاصلخيزي خاک و عملکرد محصولات زراعي از نتايج نهايي اين فرسايش خواهد بود (نصيري محلائي و همکاران، 1383).
در مقياس جهاني اهميت و خطر فرسايش بادي كمتر از فرسايش آبي است، (قديري،1382) ولي گاهي ابعاد و عظمت آن از فرسايش آبي بزرگ تر می‌باشد. به عنوان مثال در سال‌هاي 1934-1930 فرسايش بادي در مركز و جنوب آمريكا فاجعه‌ای به وجود آورد. فاجعه به اندازه‌ای بود كه باد از دشت‌هاي وسيع حدود 300 ميليون تن خاك را برد و شهرها و قصبات، اتومبيل‌ها و وسايل كشت و زرع را در زير خود مدفون ساخت. بررسي‌ها نشان داده است كه در هشت دشت بزرگ در آمريكا ميزان فرسايش بادي چهار برابر فرسايش آبي بوده است. در واقع عدم مديريت صحيح در شخم اراضي همچنين كاهش ظرفيت مراتع به علت چراي شديد باعث تشديد فرسايش بادي در اين دشت‌ها شده است.
همان طور كه در مناطق پر باران فرسايش آبي اهميت دارد در مناطق خشك و نیمه‌خشک نيز فرسايش بادي عامل اصلي فرسايش است و آثار نامطلوب آن را می‌توان به صورت كوير و بيابان ملاحظه نمود.
فرسايش بادي در تمام مناطق دنيا اتفاق می‌افتد و سبب خسارت می‌گردد. خسارت حاصل از فرسايش بادي در سال‌هاي خشك شديدتر است، (رفاهي،1380).
باد در صورتي فرسايش شديدي را به وجود می‌آورد كه از سرعت قابل ملاحظه‌هاي برخوردار باشد و مانعي جدي در مسيرش وجود نداشته باشد. در مناطق لخت با پوشش نباتي بسيار پراكنده يا مناطق ساحلي و به خصوص در اراضي وسيع بياباني باد قادر به جابجايي مقادير زيادي از مواد می‌باشد.
(1946،Chepil) علل اصلي فرسايش بادي را به شرح زير می‌باشد:
1- خاك سست، حاوي ذرات ريز و خشک است.
2- سطح خاك صاف و باير است.
3- باد شديد است.
حاكميت اقليم خشك و نیمه‌خشک، فقدان پوشش گياهي و پوشش حفاظتي مناسب براي خاك، كاهش مواد آلي و تخریب ساختمان خاك و بلاخره حضور فعال باد از عوامل اصلي فرسايش بادی است.

2- فصل دوم

بررسی منابع

2-1 مقدمه
يکي از بخش‏هاي مهم هر تحقيق را مرور منابع شامل مي‏شود. در اين تحقيق به سابقه علمي تحقيقات انجام‌شده در داخل و خارج از کشور در رابطه با موضوع مورد مطالعه پرداخته شده است.
2-2 پیشینه تحقیق در ایران
عبدالهیان نوقابی و برادران فیروزآبادی (1380) طی مطالعه‌ای جهت معرفی روش ساده و سریع تعیین منحنی رطوبتی خاک، نمونه‌های مرکب خاک از اعماق 30، 60 و 90 سانتی‌متری و همچنین نمونه‌های دست‌نخورده‌ای در یک پروفیل حفرشده در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات چغندر تهیه گردید. پتانسیل ماتریک نمونه‌ها به روش کاغذ صافی و روش صفحه فشاری تعیین گردید. مقایسه نتایج نشان داد که نتایج حاصل از هر دو روش در افق‌های مختلف خاک، قابل‌قبول و بسیار نزدیک هستند اما در نهایت روش کاغذ صافی را به عنوان روش ساده‌تر و ارزان تر معرفی کردند.
صادقی (1382) طی مطالعه‌ای نقش کاربری کشاورزی بر فرسایش خاک در حوزه آبخیز کیسلیان را مورد بررسی قرار داد نتایج این پژوهش نشان داد که میزان فرسایش خاک در اراضی کشاورزی دیم با شرایط مشابه به ترتیب 1/7 و 4/2 برابر تخریب خاک در اراضی جنگلی و مرتعی بوده است.
شفیع زاده و همکاران (1384) در تحقیق به بررسی اثرات تغییر کاربری اراضی بر میزان فرسایش بادی طی سال‌های 1334 تا 1382 در محدوده فرودگاه امام خمینی (ره) پرداختند. آن‌ها به کمک عکس‌های هوایی با مقیاس 1:55000 مربوط به سال 1334 و عکس‌های هوایی 1:40000، تصاویر ماهواره‌ای IRS باندهای LISS III و Pan و تصاویر ماهواره‌ای لندست ETM+ مربوط به سال‌های 1382 مرز کاربری‌های مختلف را مشخص کردند. سپس میزان فرسایش بادی را با استفاده از روش اریفر با توجه به وضعیت اراضی در سال‌های 1334 و 1382 تعیین کردند. نتایج آن‌ها نشان داد که شدت فرسایش در محدوده فرودگاه زیاد است و عوامل سرعت و تداوم باد، مدیریت استفاده از زمین، انبوهی پوشش گیاهی، عامل خاک و پوشش آن به ترتیب بیش‌ترین اثر را در تشدید فرسایش بادی داشته‌اند. همچنین آن‌ها اعلام کردند که در طی 48 سال گذشته شدت فرسایش بادی در محدوده فرودگاه 10 برابر شده است.
حاج عباسی و همکاران (1386)، در تحقیقی به بررسی اثر تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و برخی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک‌های جنوب و جنوب غربی اصفهان پرداختند. بدین منظور از هشت منطقه از دو بخش مراتع دست‌نخورده و مرتع دست‌خورده و از دو لایه 0-15 و 15-30 سانتی‌متری، نمونه‌برداری خاک انجام دادند. نتایج تحقیقاتشان نشان داد که تغییر کاربری اراضی مرتعی مورد مطالعه به کشاورزی در برخی از مناطق بر حسب نوع استفاده از اراضی پس از تغییر کاربری آن‌ها (کشت دیم یا آبی) سبب افزایش تقریباً 39 درصدی در میزان ماده آی خاک و در برخی نیز سبب کاهش 26 درصدی در میزان آن شده است. رسانایی الکتریکی خاک نیز در اثر این تغییر کاربری تقریباً 41 درصد افزایش یافت. درحالی‌که تغییر کاربری به کشاورزی سبب ایجاد اختلاف معنی‌دار آماری در ویژگی‌های میانگین وزنی قطرخاکدانه¬ها، وزن مخصوص ظاهری و اسیدیته در دو لایه مذکور نشد.
کیانی و همکاران (1386) در بررسی تاثیرجنگل تراشی روی معرف‌های کیفیت خاک در اراضی لسی استان گلستان نشان دادند: 1. مقدار مواد آلی در منطقه جنگلی به دلیل اضافه شدن بقایای درختان به خاک و تجزیه ضعیف بیشتر از سایر کاربری‌هاست، 2. میزان کربنات کلسیم در لایه سطحی منطقه جنگل تراشی شده به دلیل عملیات زراعی بیشتر از خاک جنگلی است. به نظر می‌رسد کشت و کار در این مناطق عامل بالا آمدن آهک از افق کلسیک زیرین باشد، 3. قطر وزنی متوسط خاک دانه‌ها در زمین‌های زراعی به دلیل کاهش مقدار مواد آلی خاک و فعالیت‌های زراعی به طرز قابل‌توجهی متفاوت از سایر کاربری‌هاست.
عجمي و همكاران (1387) با بررسي اثر تغيير كاربري بر پارامترهاي كيفيت خاك در زمينهاي لُسي شرق استان گلستان نشان دادند عمليات زراعي طولاني مدت روي زمينهاي شیب‌دار منطقه كه پيش از اين تحت پوشش طبيعي جنگل قرار داشتند، بافت خاك را از كلاس لوم رسي سيلتي به بافت سبك لوم سيلتي تبديل كرده است.
ماهینی و همکاران (1388)، جهت بررسی رابطه میان پوشش، کاربری اراضی و معیارهای سیمای سرزمین باکیفیت آب در حوزه‌های آبخیز قره‌سو و گرگان رود از روابط رگرسیونی استفاده کردند و ارتباط معنی‌داری میان 10 متغیر مربوط به پوشش، کاربری اراضی و معیارهای سیمای سرزمین با متغیرهای کیفی آب را نشان دادند.
قربانی دشتکی و همکاران (1389) طی مطالعه‌ای تأثیر تغییر کاربری اراضی را بر تغییرات مکانی پارامترهای نفوذ آب به خاک در منطقه تنگ نثار بن واقع در استان چهارمحال و بختیاری مورد بررسی قراردادند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که میانگین نفوذ تجمعی آب به خاک طی زمان آزمایش در کاربری مراتع حفاظت‌شده بیشتر از مقدار آن در مراتع تخریب‌شده بوده است که به نظر می‌رسد عملیات شخم و در نتیجه تخریب مرتع و ایجاد لایه متراکم ناشی از خاک ورزی یکی از دلایل کاهش نفوذ آب به خاک در مراتع تخریب‌شده نسبت به مراتع حفاظت شده باشد.

منابع

1. احمدي ايلخچي، ع.، حاج‌عباسي، م ع.، جلاليان، ا.، 1381، اثر تغيير كاربري زمينهاي مرتعي به ديمكاري بر توليد رواناب، هدررفت و كيفيت خاك در منطقه دوراهان چهارمحال و بختياري، مجله علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي، شماره4، صفحات 103-114
2. اکبرزاده، ع.، ذوالفقاری، ا.، خلیلی راد، ر.، 1388، تاثیر تغییر کاربری اراضی جنگل و مرتع به زمین کشاورزی بر توزیع اندازه خاکدانه ها و برخی از خواص خاک، مجموعه مقالات یازدهمین کنگره علوم خاک ایران، گرگان، صفحه 1855 – 1853
3. باي بوردي، م.، 1372، فيزيك خاك، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1672، تهران، 671 صفحه
4. پور احمد، ا.، سیف الدینی، ف.، پرنون ز.،1390، مهاجرت وتغییر کاربری اراضی، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، شماره 5، صفحات 131-152
5. پیشداد سلیمان آباد، ل.، سلمان ماهینی، ع .، نجفی نژاد، ع.، 1390، ارزیابی اقتصادی تغییر کاربری اراضی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چراغ ویس سقز)، مجله کاربرد سنجش از دورو GIS در علوم منابع طبیعی سال دوم، شماره 1، صفحات 15-30
6. چاروسایی، ک.، 1387، بررسی تاثیر تغییر کاربری اراضی (تبدیل مناطق جنگلی و مرتعی به اراضی زراعی) بر برخی خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و حاصلخیزی خاکهای استان لرستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات خوزستان، 106 صفحه
7. حاج عباسي، م ع.، بسالت پور، ا.، مللي، ا ر.، 1386، اثر تبديل مراتع به اراضي کشاورزي بر برخي ويژگيهاي فيزيکي و شيميايي خاکهاي جنوب و جنوب غربي اصفهان علوم و فنون کشاورزي و منابع طبيعي، سال 11، شماره 42، صفحات: 525-534
8. خالدی، ش.، 1385، احياي كوير ميقان ، نشريه علوم جغرافيايي، ج 5، ش 6 و 7 ، 129-152،
9. دیانتی تیلکی، ق.، قادری وانگاه.، ب.، 1385، مقایسه برخی خصوصیات خاک در مراتع تحت چرای طبیعی و دست کاشت منطقه متش استان گیلان، قصلنامه علوم و فنون منایع طبیعی، صفحه 90-96،
10. رفاهي، ح.، 1378، قرسايش بادي و کنترل آن ، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران،
11. رفیعیان، م.، محمودی، م.، 1389، الگو های تحلیلی تغییر کاربری زمین رویکرد نظری و مدل سازی، انتشارات آذرخش
12. شفیع زاده, م., احمدی, ح., اختصاصی, م. ر., نوروزی, ع. ا. 1384. بررسی تاثیر کاربری اراضی بر شدت فرسایش بادی در محدوده فرودگاه امام خمینی (ره). اولین همایش ملی فرسایش بادی، ص. 461–470. یزد.
13. شیعه، ا.، مقدمه ای بر برنامه ریزی شهری انتشارات دانشکاه علم صنعت ،1383، ص 32
14. صادقيان، ن.، نيشابوري، م ر.، صفرعليزاده، ن.، اوستان، ش.، قورچي، م.، 1386، تاثير برخي از خصوصيات خاك بر روي شاخص پايداري خاكدانه ها، مجله دانش كشاورزي
15. طلایی، ر.، 1384، بررسی برخی تغییرات فیزیکی و شیمیایی خاکهای مرتعی تبدیل شده به اراضی دیم در حوزه دو جاق چای استان اردبیل، مجموعه مقالات نهمین کنگره علوم خاک ایران، تهران، صفحه 537 تا 538،
16. عبدالهیان نوقابی، م.، برادران فیروزآبادی، م.، 1380، معرفی روش ساده و سریع تعیین منحنی رطوبت خاک، مجله چقندر، جلد 17، شماره 2، 12ص،
17. عجمي، م.، خرمالي، ف.، ايوبي، ش.، 1387، تغييرات برخي پارامترهاي كيفيت خاك بر اثر تغيير كاربري زمينهاي در موقعيتهاي مختلف شيب زمينهاي لسي در شرق استان گلستان، مجله تحقيقات آب و خاك ايران، شماره1،صفحات 15-30،
18. عليزاده، ا.، 1384، رابطه ي آب و خاک و گياه، انتشارات آستان قدس رضوي، 472 صفحه،
19. فتاحی، ب.، 1382، بررسی چرای موجود روی پوشش گیاهی و خاک در مراتع ییلاقی پلور، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مرتعداری، دانشگاه تربیت مدرس، 79 صفحه
20. فلاح‌زاده، ج.، حاج‌عباسي، م.، 1390 ، تغيير شاخصهاي كيفيت خاك در اثر احياي زمينهاي شور دشت ابركوه در ايران مركزي، مجله علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي، شماره15،صفحات 139-149،
21. قادری وانگاه، ب.، 1384، مقایسه مراتع تحت چرای آزاد و مناطق دست کاشت از نظر تولید رواناب و رسوب، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مرتعداری، دانشگاه تربیت مدرس، 84 صفحه،
22. قربانی دشتکی، ش.، همایی، م.، مهدیان، م ح.، 1389، تاثیر تغییر کاربری اراضی بر تغییرات مکانی پارامترهای نفوذ آب به خاک، نشریه آبیاری و زهکشی، شماره 2، جلد 4، صفحات 206-221،
23. كياني، ف.، جلاليان، ا.، پاشايي، ع.، خادمي، ح.، 1386، نقش قرق و تخريب مراتع بر شاخصهاي كيفيت خاك در زمينهاي لسي استان گلستان، مجله علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي، شماره 41، صفحات 453-463،
24. کاویانی، ن.، 1387، بررسی خصوصیات فیزیکوشیمیایی، میکرومورفولوژی و کانی شناسی بر روی خاک‌های لسی در یک ردیف اقلیمی در کاربری‌های طبیعی در استان گلستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات خوزستان، 149 صفحه،
25. کردوانی، پ.، 1373، مناطق خشک جلد اول، ویژگیهای اقلیمی،علل خشکی و چگونگی پیدایش، مؤسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران چاپ سوم
26. لاهور پور، ش.، 1383، تاثیر شدت چرا بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در مراتع ییلاقی چرندو در استان کردستان، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مرتعداری، دانشگاه تربیت مدرس، 68 صفحه،
27. ماهینی، س.، نجفی نژاد، ع.، آذرم دل، ح.، 1388، بررسی رابطه کاربری، پوشش و معیارهای سیمای سرزمین با کیفیت آب‌های سطحی حوضه‌های قره سو گرگانرود، پنجمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران،
28. محمدي، ج.، نائل، م.، 1384، بررسي تغييرپذيري كيفيت خاك سطحي در اكوسيستمهاي انتخابي در منطقه زاگرس مركزي، مجله علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي، شماره 9: صفحات 105-119،
29. محمودی، ش.، حکیمیان، م.، 1377، مبانی خاکشناسی، ترجمه، انتشارات دانشگاه تهران، 701 صفحه
30. میرزا علی، ا.، 1383، بررسی تاثیر قرق بر روی پوشش گیاهی و خاک سطحی مراتع شور گمیشان در استان گلستان، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مرتعداری، دانشگاه تربیت مدرس، 59 صفحه،
31. نصیري محلائي، م.، کوچکي، ع.، رضواني، پ.، بهشتي، ع.، 1383، اگرواکولوژي، دانشگاه فردوسي مشهد،
32. Bear M, H., Hedrix, P, F.,Coleman, D, C., 1994, Water Stable aggregate and organic matter fractions in conventional ad no till soil, Soil Sci, Soc Amer, J, 58: 777-786,
33. Bhupinderpal-Singh-Hedley, M,J., Saggar, S., Francis, G,S., 2004, Chemical Fractionation to Characterize Changes in SulpHur and Carbon in Soil Caused by Management, Eur,J,Soil Sci, 55, 79–90,
34. Boix-Fayos, C., Calvo-Cases, A., Imeson , A,C., Soriano-Soto, M,D., 2001, Influence of Soil Properties on the Aggregation of some Mediterranean Soils and the Use of Aggregate Size and Stability as Land Degradation Indicators, Catena, 44, 47–67,
35. Bolan, N, S., Hedley, M, J., White, R, E., 1991, Process of soil acidification during nitrogen cycling with empHasis on legume based pastures, Plant Soil, J, 134: 53-63
36. Bredja, J,J., Moorman, T,B., Karlen, D,L., Dao, T,H., 2000, Identification of regional soil quality factors and indicators: I, Central and southern high plains, Soil, Sci, Soc, Am, J, 64:2115–2124,
37. Bremner, J,M., Mulvaney, C,S., 1982, Nitrogen total, In: Buxton, D.R. (Ed.), Methods of Soil Analysis, Part 2: Chemical Analysis, American Society of Agronomy Inc, and Soil Science
38. Castro Filho, C., Lourenco, A., Guimaraes, M, F., Fonseca, I.C.B., 2002, Aggregate Stability under Different Soil Management Systems in a Red Latosol in the State of Parana, Brazil, Soil Tillage Research, 65, 45–51,
39. Celik, I., 2005, Land-use Effects on Organic Matter and PHysical Properties of Soil in a Southern Mediterranean Highland of Turkey, Soil Tillage Research, 83, 270-277,
40. Chibsa, T., Ta’a, A., 2009, Assessment of Soil Organic Matter under Four Land Use Systems, In Bale Highlands, Southeast Ethiopia A, Soil Organic Matter Contents in Four Land Use Systems: Forestland, Grassland, Fallow Land and Cultivated Land, World Applied Sciences Journal, 6 (9), 1231-1246,
41. Emadi, M., Baghernejad , M., Memarian, H.M., 2009, Effect of Land Use Change on Soil Fertility Characteristics Within Water-Stable Aggregates of Two Cultivated Soils in Northern Iran, Land Use Policy, 26, 452–457,
42. Emadi, M., Baghernejad, M., Fathi, H., Saffari, M., 2008, Effect of Land Use Change on Selected Soil PHysical and Chemical Properties in North Highlands of Iran, Journal of Applied Sciences, 8(3): 496-502,
43. Ferreras, L, A., Costa, J, L., Garcia, F, O., Pecorari, C., 2000, Effect of no-tillage on some soil pHysical properties of a structural degradaee Petrocalcic Paleudoll of the southern Pampa of Argentina, Soil Tillage Res, 54: 31-39,
44. Haghighi, F., Gorgi, M., Shorafa, M., 2010, A Study of the Effects of Land Use Changes on Soil PHysical Properties and Organic Matter, Land Degradation and Development, (www,interscience,wiley,com) DOI: 10: 999-1002,
45. Hajabbasi, M,A., 2002, Soil Degradation Due to Change in Land Use (Dry lands of Central Zagrous, Iran), ICESA conference, 471-473,
46. Izquierdo, A-E., Ricardo Grau, H., 2009, Agriculture Adjustment, Land-use Transition and Protected Areas in Northwestern Argentina, Journal of Environmental Management, 90, 858-865,
47. Jafari, M., Azarnivand, H., Souri, M., Sardari, M., 2006, Study of Organic Matter Content Variation Agricultural lands
48. Kay, B,D., 2000, Soil Structure, In: Sumner, E.M. (Ed.). Handbook of Soil Science, CRC Press, Boca Raton London, New York, Washington, D,C., 229–264,
49. Kemper, W,D., Rosenau, R,C., 1986, Aggregate stability and size distribution, In: Klute A. (ed). Methods of soil analysis, Part1, Agronomy monograpHs, 9, America Society of Agronomy, Madison, WI,
50. Khodaverdiloo, H., and M. Homaee. 2004. Pedotransfer functions of some calcareous soils. 10(27): 1–11. In EuroSoil. N. Whrle, and M. Scheurer, (eds.). 4–12 Sept. 2004. Freiburg, Germany.
51. Lal, R., Blum, W,H., Valentine, C., Stewart, B,A., 1997, Methods for Assessment of soil Degradation, CRC Press , 547-554,
52. Le Bissonnis, Y., 1996, Aggregate stability and assessment of soil crustability and erodability: I, Theory and methodology, European Journal of Soil Science, 47:425- 435,
53. Lima, L. A., M. E. Grismer, and D. R. Nielsen. 1990. Salinity effect on yolo loam hydraulic properties. Soil Sci. 150(1): 451-458.
54. Lovey, G,J., Miller, V,P., 1997, Aggregate stabilities of some south eastern U, S, soils, Soil Sci, Soc, Am, J, 67:1176-1182,
55. Loynachan, T,E., Cooper, T,H., Kimble, J,M., Milford, M,H., Smith, D,B., 2005, Soil, society and Environment,American Geological Institute,
56. Martinez-Mena, M., Lopez, J., Almagro, M., Boix-Fayos, V., Albaladejo, J., 2008, Effect of Water Erosion and Cultivation on the Soil Carbon Stock in a Semiarid Area of South-East Spain, Soil and Tillage Research, 99, 119-129,
57. Meyer,W,B., Turner, B,L., 1996, Land-Use/Land-Cover Cgehan: Challenges for GeograpHers, Geojournal 39(3): 237-240,
58. Mojiri, A., Hamidi, A,A., Ramaji, A., 2012, Potential decline in soil quality attributes as result of land use change in a hillslope in Lordgan, Western Iran, African Journal of Agricultural Reserch 7(4),577-582,
59. Mugabe, F. T. 2004. Pedotransfer functions for prediction three points on the moisture characteristics curve of a Zimbawean soil. Asian J. Plant Sci. 3(6): 679-682.
60. Nael, M., Khademi, H., Hajabbasi, M,A., 2004, Response of soil quality indicators and their spatial variability to land degradation in central Iran, Applied Soil Ecology, 27:221-232,
61. Nelson, D, W., Sommers, L, E., 1996, Total Carbon, Organic Carbon, and Organic Matter, In D, L, Sparks et al, (ed,) Methods of soil analysis,Part 3, NO, 5., SSSA and ASA, Madison, WI, 961-1010,
62. Olsen, S,R., Sommers, L,E., 1982, PHospHorus,pp,403-424, In: Methods of Soil Analysis (2nd Ed.). Part 2 ,SSSA, Madison, WI,
63. Omar, S., Bhat, N., Shahid, R,S,A., Assem, A., 2005, Land and vegetation degradation in war-affected areas in the Sabah Al-Ahmad Nature Reserve of Kuwait: A case study of Umm, Ar, Rimam, Journal of Arid Environments 62, pp, 475-490,
64. Page, A,L., Miller, R,H., Jeeney, D,R., 1992, Methods of Soil Analysis, Part 1,PHysical properties, SSSA Pub., Madison, 1750 p,
65. Rai R S,C., Sharma, E., 1998, Comprative assessment of runoff characteristics under different land use pattern within a himalya Watershed,journal of hydrological processes, 12(13):2235-2248,
66. Reiners, W,A., Bouwman, A,F., Parson, W,F,J., Keller, M., 1994, Tropical rainforest conservation to pasture: changes in vegetation and soil properties, Ecol, Appl, 4: 363–377,
67. Russo, D., and E. Bresler. 1977. Effect of mixed Na/Ca solutions on the hydraulic properties of unsaturated soils. Soil Sci. Soc. Am. J. 41: 713-717.
68. Russo, D., and E. Bresler. 1980. Soil-water-suction relationships as affected by soil solution composition and concentration. p. 287-296. In A. Banin and U. Kafkafi (ed.) Agrochemicals in soils. Pergamon Press, N. Y. Elmsford.
69. Ruiz, V., L. Wu, and J. Lu. 2005. Effect of sodicity on the water characteristics of six California soils. In The ASA-CSSA-SSSA International Annual Meetings. 6-10 Nov. Salt Lake City, UT.
70. Rumpel, C., Chabbi, A., Nunan, N., Dignac, M,F., 2009, Impact of Land Use Change on the Molecular Composition of Soil Organic Matter, Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, 85, pp, 431-434,
71. Sahani, U., Behera, N., 2001, Impact of deforestation on soil pHysicochemical characteristics, microbial biomass and microbial activity of tropical soil, Land Degrad, Dev, 12: 93-105,
72. Schaetzl, R., Anderson, S., 2005, Soils genesis and geomorpHology ;Cambridge pub
73. Sliva, L., Williams, D,D., 2001, Buffer zone versus whole catchment approaches to studying land use impact on river water quality, Water Research 35: 3462–3472,
74. Thomas, G, W., 1996, Soil pH and acidity, In D, L, Sparks et al, (ed,) Methods of soil analysis, Part 3 , NO, 5., SSSA and SAS, Madison, WI, 475-490,
75. Tissen, H., Stewart, J, W., 1983, Particle-size fractions and their use in studies of soil organic matter composition in size fraction, Soil Sci, Soc, Am, J, 47: 5090514,
76. USDA, 1996, Soil survey laboratory methods manual, Soil Survey Investigations Report No, 42, Version 3,0, January, United States Department of Agriculture, Natural Resources Conservation Service, National Soil Survey Center, Lincoln, Nebraska, USA,
77. USDA, Economic Research Service, 1997, Agricultural resources and environmental indicators, 1996-1997, Agric, Handb, 712, U,S, Gov, Print, Office, Washington, DC,
78. Vitousek, P,M., Mooney, H,A., Lubchenko, J., Melillo, J,M., 1997, Human Domination of Earth’s Ecosystems, Science, 277, 494–499,
79. Yousefifard, M., Jalaliyan, A., Khademi, H., Shariatmadari, H., 2007, Estimate of Soil Loss and Alimentary Ingredient in Land Use Change Area Via Artificial Rainfall, Journal of Agric, And Natural Resources, 40,1,93-106,
80. Zhao, H.L., Yi, X.Y., Zhou, R.L., Zhao, X.Y., Zhang, T.H., Drake, S., 2006. Wind Erosion and Sand Accumulation Effects on Soil Properties in Horqin Sandy Farmland, Inner Mongolia. Catena 65, 71 – 79.
81. Zhao, W,Z., Xiao, H,L., Liu, Z,M., Li, J., 2005, Soil degradation and restoration as affected by land use change in the semiarid Bashang area, northern China,Catena, 59: 173-186,

Abstract
Land use change is defined as turning a given land use into another i.e. hanges in land use patterns or composition in a given area or to exert some modifications in land use. The present research was aimed to evaluate impacts of converting arid regions margins into croplands and orchards on soils chemical and physical properties, wind erodibility and soil moisture curve in Chah Afzal region located at Kavir siah, Yazd province, Iran. Land use treatments included 1-intact marginal saline soils 2-croplands and 3- lands under pistachio cultivation. Within each land use, three soils profile (as three replicates) of which one sample was taken. Having been transferred into soil lab, soils samples were measured for different parameters as per known methods. Finally, analysis was arranged at completely randomized block design. Duncan test was used to mean separation of soils physical and chemical properties and erodibility. According to results, desert marginal land use change forward to cropland and pistachio cultivated lands lowered soil sand, increased silt and there was no significant difference in clay content. Similarly, soils texture did not exposed to tangible changes so that soil texture was found to be moderate type in sandy loam class. Desert margin showed much more electrical conductivity compared to croplands and orchards. This may be attributed to extreme salinity of formers whose salinity was alleviated having been land use changed. Soil lime, bulk density and acidity did not differed under different land uses and soils depths significantly. The more close to croplands, the more value for parameters of bulk density, organic matter total nitrogen, exchangeable and potassium phosphorous and moisture would be. Marginal area showed more porous soils justly observed in depth 0-20 cm in comparison to two other land uses. Croplands and pistachio cultivated lands shoed more Ca, Mg,Na, sodium absorbance ratio and wind erodibility parameter.
Keywords: wind erodablity, land use change, saline soils reclamation, soils moisture curve, Siah Kuh Kavir

Islamic Azad University
Maybod Branch

Faculty of Agriculture
“M.Sc.” Thesis
on Agronomy

Subject

Assesment of Effect conversion of salt affected land in marginal playa to cropland and garden on wind erodibility and soil moisture curve (Case study: margind land of Siahkoh Playa(

Supervisor
Dr.Abolfazl Morovati

Advisor
Dr. Ali Akbar Jamali

By
Ehsan Alamdar

Winter 2014

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بررسی اثر تبدیل اراضی حاشیه کویری به اراضی زراعی و پسته زار بر فرسایش پذیری بادی و ‏منحنی رطوبت خاک”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

58 − 52 =