new5 free

بررسی رابطه بین میزان مذهبی بودن با سلامت روان

199.000تومان

توضیحات

دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان
دانشکده ادبیات و علوم انسانی گروه علوم اجتماعی
پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد (M.A)
رشته: علوم اجتماعی گرايش: جامعه شناسی

فهرست مطالب

عنوان صفحه
چکیده 1
مقدمه 2
فصل اول:کلیات
1-1- طرح مسأله 4
1-2- اهميت پژوهش 5
1-3- اهداف پژوهش 7
1-4- قلمرو مکانی تحقیق 7
1-5- قلمرو زمانی 7
1-6- جامعه آماری و نمونه 7
1-7- فرضیات تحقیق 8
1-8- تعریف مفاهیم 8
فصل دوم : ادبیات نظری و پيشينه پژوهش
2-1- مبانی نظری سلامت روان 10
2-1-1- تعریف سلامت 10
2-1-2- دیدگاه های مربوط به سلامتی و بیماری 10
2-1-3- الگوهای عمده در تعریف سلامت 11
2-1-4- تعریف سلامت روان 12
2-1-5- الگوهای سلامت روان 14
2-1-6- ویژگی های سلامت روان 16
2-1-7- عوامل موثر بر سلامت روان 18
2-1-8- نظام ارزشی و سلامت روان 19
2-1-9- نظریات سلامت روان 20
2-1-9-1- نظریه فروید 20
2-1-9-2- نظریه آدلر 21
2-1-9-3- نظریه مازلو 22
2-1-9-4- نظریه اریکسون 23
2-1-9-5- نظریه کورت لوین 23
2-1-9-6- نظریه کارل راجرز 24
2-1-9-7- ویلیام گلاسر 26
2-1-9-8- اریک فروم 26
2-1-9-9- دیدگاه رفتارگرایی 27
2-1-9-10- دیدگاه هستی گرایی 27
2-2- مبانی نظری دینداری 28
2-2-1- تعریف دینداری 28
2-2-2- کارکردهای دین 30
2- 2-3- خاستگاه دین و دینداری 30
2-2-4- نظریه های دینداری 33
2-2-4-1- دورکیم 33
2-2-4-2- نظریه تفهمی وبر 35
2-2-4-3- نظریه مارکس درباره دین 36
2-2-4-4- دینداری از نظر واخ 37
2-2-4-5- رویکرد کارکرد گرایی اسمیت 38
2-1-9-6- رویکرد کارکرد گرایی براون 38
2-1-9-7- رویکرد نئوکارکرد گرایی بینیگر 38
2-2-4-8- نظریه جامعه شناسی شناخت برگر و لاکمن 39
2-1-9-9- الگوی دینداری لنسکی 40
2-1-9-10- الگوی دینداری گلاک و استارک 41
2-2-4-11- نظریه دگرگونی ارزشی اینگلهارت 43
2-1-9-12- نظریه فروید 44
2-1-9-13- نظریه فروم 46
2-3- تحقیقات پیشین 50
2-3- 1- پژوهشهای داخلي 50
2-3-2- پژوهشهای خارجی 57
2-4- چهارچوب نظری 59
2-4- مدل تحقیق 64
فصل سوم: روش¬شناسی تحقیق
3-1- روش تحقیق 65
3-2- جامعه آماری 65
3-3- نمونه آماری و روش محاسبه حجم نمونه 65
3-4- روش نمونه گیری 66
3-5- روش گردآوری اطلاعات 66
3-6- ابزار گردآوری اطلاعات 67
3-7- روایی و پایایی ابزارهای اندازه گیری 68
3-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 69
3-7- تعریف متغیرهای مستقل و وابسته 69
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده ها
4-1- توصیف شاخص های جمعیت شناختی 78
4-2- تجزیه و تحلیل توصیفی متغیرها 79
4-1-2- توصیف متغیر دینداری و ابعاد آن 79
4-1-2- توصیف متغیر سلامت روان 79
4-3- آمار استنابطی 80
4-4- رگرسیون چند متغیره 85
4-5- تحلیل مسیر باکاربرد Amos graphics 86
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري
5-1- بحث و نتیجه گیری 88
5-2- پیشنهادات تحقیق 91
5-3- محدودیت های تحقیق 91
منابع و مآخذ 92
پرسشنامه 100

فهرست جداول

جدول 3-1- ضریب پایایی متغیرهای تحقیق 69
جدول 4-1- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت 77
جدول 4-2- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن 78
جدول 4-3- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات 78
جدول 4-4- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل 79
جدول 4-5- میانگین و انحراف معیار دینداری و ابعاد آن 79
جدول 4-6- میانگین و انحراف معیار سلامت روان و ابعاد آن 80
جدول 4-7- همبستگی بین دینداری و سلامت روان 80
جدول 4-8- همبستگی بین بعد اعتقادی دینداری و سلامت روان 81
جدول 4-9- همبستگی بین بعد تجربی دینداری و سلامت روان 81
جدول 4-10- همبستگی بین بعد مناسکی دینداری و سلامت روان 82
جدول 4-11- همبستگی بین بعد پیامدی دینداری و سلامت روان 82
جدول 4-12- همبستگی بین سن و سلامت روان 83
جدول 4-13- نتایج میانگین و انحراف معیار سلامت روان مردان و زنان بر اساس آزمون تی تست 83
جدول 4-14- نتایج میانگین و انحراف معیار سلامت روان مجردان و متاهلان بر اساس تی تست 84
جدول 4-15- میانگین و انحراف معیار سلامت روان پاسخگویان برحسب تحصیلات……………………..84
جدول 4-16- معادله رگرسیون چند گانه سلامت روان بر حسب ابعاد دینداری 86

فهرست نمودارها

عنوان صفحه
شکل 4-1- نمودار تحلیل مسیر 87

چکیده

هدف از این مطالعه بررسی رابطه بین میزان مذهبی بودن با سلامت روان شهروندان شهر یاسوج بوده است. برای چارچوب نظری از نظریات آلپورت، روی، دورکیم، اسمیت، چاهن، اریکسون، ویتهاید و کاهگرن استفاده شده است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان 15 سال و بالاتر ساکن شهر یاسوج بوده و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 383 نفر برآورد گردید. روش نمونه گیری، نمونه گیری تصادفی ساده و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بوده است. برای تحلیل داده ها از آزمون تی تست مستقل، تحلیل واریانس یک طرفه، ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر استفاده شده است. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد بین دینداری و سلامت روان رابطه معنی دار و مثبتی در سطح 99 درصد اطمینان وجود دارد. بین ابعاد دینداری (بعد اعتقادی، مناسکی، تجربی و پیامدی) با سلامت روان رابطه معنی داری و مثبتی وجود دارد. بین سن و سلامت روان رابطه معنی دار و مثبتی وجود دارد. نتایج آزمون تی تست مستقل نشان داد که سلامت روان زنان بیشتر از سلامت روان مردان و سلامت روان متاهلان بیشتر از سلامت روان مجردان می باشد. نتایج آزمون تحلیل واریانس یک طرفه نشان داد که بين سلامت روان برحسب تحصیلات تفاوت معنی داری وجود ندارد. نتایج رگرسیون چند متغیره گام به گام نشان داد نقش بعد اعتقادی دینداری در تبیین سلامت روان بیش از دیگر متغیرها است و بعد از آن بعد مناسکی دینداری در تبیین سلامت روان بیشترین نقش را داشته است. بر اساس نتایج آماری amos به ترتیب بعد اعتقادی (311/0)، بعد مناسکی (257/0)، بعد تجربی (106/0) بالاترین اثر را در تبین مدل مسیر داشته اند و بعد پیامدی (087/0) کمترین اثر را در تببین مدل مسیر داشته است.
کلید واژه ها: سلامت روان، بعد اعتقادی، مناسکی، تجربی، پیامدی

مقدمه

بيماري هاي رواني همواره به عنوان خطري انسان و جامعه را تهديد مي کنند. در عصر حاضر اين خطر کم و بيش احساس مي شود و مشکلات فراواني را موجب شده است . روانپزشکي و مذهب هر دو بر اهميت انسانها و با معني بودن تجربيات آنان تاکيد داشته و در جهت آرامش و سرور نوع بشر در زمينه مقتضايات اجتماعي و واقعيات ها کوشش مي نمايند. آن چه که در اندازه گيري مذهب مهم است نوع جهت گيري مذهبي افراد است که به دو صورت دروني و بيروني تجلي مي يابد . جهت گيري مذهبي دروني يک تعهد مذهبي کامل و صد در صد به مذهب است. در اين نوع جهت گيري مذهبي نيت فرد اين است که عبد خدا و در خدمت ايزد منان باشد. در حالي که جهت گيري مذهبي بيروني يک تعهد کاذب , مصنوعي و دروغين به مذهب است به طوري که فرد اعمال مذهبي را انجام مي دهد تا به آسايش، امنيت، موقعيت اجتماعي و … برسد.
بهداشت روانی و پیشگیری از اختلالات روانی و شیوع آنها در جامعه از مقولاتی است که ذهن بسیاری از متخصصین بهداشت روانی به خود مشغول کرده است. امروز جوامع مختلف بسیج شده اند تا سیاست های مربوط به این موضوع را سامان دهند. علت این امر، اهمیت این موضوع و تأثیر بهداشت روانی روی کارکردهای مختلف انسان است. یکی از مسائل بسیار مهم و ضروری، تشخیص عوامل مؤثر بر بهداشت روانی است. در سال های اخیر دین به عنوان یکی از عمده ترین متغیرهای موثر بر رفتار و حالات روانی افراد مورد توجه بسیاری از متخصصین علوم رفتاری قرار گرفته است تا جایی که برخی دین را عامل اساسی در بهداشت فردی و اجتماعی معرفی کرده اند. اهمیت دین و و باورها و نهادهای دینی بر انسان و زندگی فردی و اجتماعی او کاملاً آشکار است. دین به شکل های مختلف در هر فرهنگی وجود دارد و معمولاً نقش اصلی و اغلب محوری را در زندگی افراد بازی می کند. دین یک عامل اصلی در زندگی بسیاری از انسان هاست و می توان میزان دینداری فرد و تعهد او به آداب و تعالیم دینی و مذهبی را یکی از عوامل بسیار مهم و تأثیر گذار بر بهداشت روانی او دانست.
هر جامعه ترکیبی از زنان و مردانی است که داشتن سلامت روانی ناشی از ایمان به خدا،توجه به ارزش های مذهبی و حضور آن در زندگی در تعین مسیر زندگی آنها تاثیرات متفاوتی خواهد گذاشت. همچنین زنان به عنوان نیمی از افراد جامعه و نقش های متفاوت اجتماعی که دارند ازدایره توجه به ارزش های مذهبی بیرون نیستند و توجه به ارزش های دینی و حفظ دینداری و تاثیر آن بر سلامت روان آنان به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر دینداری و سلامت روان کل جامعه تاثیر خواهد گذاشت.
دین مقوله ی شناخته شده ای است که در طول تاریخ همواره با انسان بوده، حتی انسان های اولیه هم مفهومی از خدا و پرستش و در نتیجه گرایشات دین داری را از خود بر جای گذاشته اند و مستندات تاریخی و باستان شناختی این نظر را تأیید می کنند. مسئله اساسی که در این تحقیق مطرح شده به رابطه ی بین دین و دین داری و عقاید مذهبی با سلامت روان افراد می پردازد. به عبارت دیگر بررسی این نکته حائز اهمیت است که آیا افرادی که عقاید دینی بالاتری دارند در زمینه سلامت روان هم به همین ترتیب در سطح بالایی از بهنجاری قرار دارند یا نه؟ بنابراین، پژوهش حاضر نیز با هدف تعیین میزان ارتباط بین دینداری و سلامت روانی در شهروندان شهر یاسوج انجام گرفته است.
در این تحقیق، در فصل اول به طرح مساله، اهداف تحقیق، سوالات، فرضیات تحقیق و قلمرو زمانی و مکانی تحقیق پرداخته می شود. فصل دوم ادبیات نظری و تحقیقات پیشین را مطالعه می کند. فصل سوم به روش شناسی تحقیق می پردازد. فصل چهارم اختصاص به تجزیه و تحلیل داده ها دارد و در فصل پنجم به نتیجه گیری، پیشنهادات و محدودیت های تحقیق می پردازیم.

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- بیان مساله

مفهوم سلامت، و واژه‌ها‌ي هم‌تراز آن، همچون واژة سلامتي، از مفاهيمي‌اند كه همواره انسان بدان توجه كرده و براي دستيابي به آن ‌كوشيده است. «سلامتي كيفيتي از زندگي است كه تعريف آن مشكل، و اندازه‌گيري واقعي آن تقريباً غيرممكن است»؛ اما به هر حال، مطالعه دربارة «سلامت»، ابعاد آن وعوامل پيش‌بيني‌كننده و ارتقا‌دهندة آن، به دليل اهميت فراوان، همواره مورد توجه پزشكان، فيلسوفان، و روان‌شناسان بوده است. در طول قرن بيستم انسان پيش از تمام تاريخ بشريت دستخوش دگرگوني از نظر شيوه هاي زندگي روابط اجتماعي و مسائل اقتصادي گرديده است. تلاش در جهت صنعتي شدن و گسترش شهرنشيني و زندگي مکانيزه که لازمه آن قبول شيوه هاي نوين براي زندگي است اثر معکوس بر سلامت انسان گذاشته و در ارتباط با مقوله سلامت ابعاد ديگري را مشخص نموده است. يکي از اين ابعاد سلامت روان افراد جامعه است. مقوله اي که اگرچه تازگي ندارد ليکن از نظر تخصصي دير زماني نيست که به آن توجه گرديده است. با توجه به شيوع بيماري رواني در جامعه اهميت تلاش در جهت اعتلاي سلامت رواني افراد هر اجتماعي بارزتر مي گردد.
از ديدگاه سازمان بهداشت جهاني، سلامتي مجموعه اي از حالات رفاه و آسايش كامل جسماني، رواني و اجتماعي تعريف شده است.موضوع سلامتي از بدو پيدايش انسان مطرح بوده است . اما هرگاه از آن سخني به ميان آمده است عموماٌ بعد جسمي آن در نظر گرفته شده است و به بعد رواني آن كمتر توجه شده است. طبق آمار حدود 52 ميليون نفر از مردم جهان در سنين مختلف از بيماريهاي شديد رواني رنج مي برند و 250 ميليون نفر بيماري خفيف رواني دارند. در ايران نيز طبق اطلاعات موجود اين آمار از ساير كشورها كمتر نيست.در زمينه بهنجاري و سلامت رواني مي توان گفت يكي از مهمترين اموري كه در شكل گيري شخصيت آدمي نقش دارد، مذهب و دينداري مي باشد. در سال های اخیر دین به عنوان یکی از عمده ترین متغیرهای موثر بر رفتار و حالات روانی افراد مورد توجه بسیاری از متخصصین علوم رفتاری قرار گرفته است تا جایی که برخی دین را عامل اساسی در بهداشت فردی و اجتماعی معرفی کرده اند. به نظر می رسد ادیان و مذاهب، آموزه هایی به پیروانشان ارائه می کنند که با توجه به میزان تعهد و عمل به این آموزه ها آنان می توانند در کاهش یا افزایش فشارزایی رویدادهای زندگی و اقرات روانشناختی آنها نقش داشته باشند. گفته می شود که ادیان و مذاهب مختلف از طریق مختلفی تأثیر گذار خواهند بود در این رابطه عمدتاً به اصل حمایت های اجتماعی و القاء معنی و امیدواری تأکید می شود. اهمیت دین و و باورها و نهادهای دینی بر انسان و زندگی فردی و اجتماعی او کاملاً آشکار است.
دین به شکل های مختلف در هر فرهنگی وجود دارد و معمولاً نقش اصلی و اغلب محوری را در زندگی افراد بازی می کند. در مورد دین تعاریف متفاوت و گوناگون ارائه گردیده است. فروید معتقد بود که دین پیچیده ترین پدیده در تمدن بشر است و نمی توان با استفاده از یک عامل آن را توضیح داد. ویلیام جیمز دین را به عنوان احساس ها و اعمال و تجربه های فرد در رابطه با آنچه آن را الهی تلقی می کند می داند. به نظر پروسر دین مجموعه ای از باورها، رفتارها، احساسات و نگرش های جدی است. مذهب باعث ايجاد نگرش مثبت به دنيا در فرد مي شود و او را در مقابل رويدادهاي ناگوار زندگي مثل فقدان يا بيماري ياري مي رساند.، مذهب به زندگي فرد معنا و هدف مي دهد. داشتن معنا و هدف در زندگي نشان دهنده سلامت روان است و باعث افزايش توانايي فرد در انجام كارها مي شود. افراد مذهبي با حوادث تروماتيك زندگي كه قابل پذيرش نيستند، راحت تر سازگار مي شوند، مذهب باعث ايجاد اميد در فرد مي شود، افراد مذهبي احساس آزادي شخصي بيشتري نسبت به ديگران مي كنند. به نظر مي رسد كه عوامل متفاوتي در بروز اختلالات رواني و موثر باشد كه از جمله مي توان به وضعيت دينداري آنان اشاره نمود. بنابراين آن چه در اين طرح مورد بررسي قرار گرفته رابطه و تاثير مقوله دين و ميزان مذهبي بودن و تاثير آن بر وضعيت سلامت رواني آنان مي باشد. بر این اساس این تحقیق به بررسی رابطه بین میزان مذهبی بودن با سلامت روان شهروندان شهر یاسوج می¬پردازد.

1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق

سلامت روانی، از مباحث اساسی در حیطه علوم اجتماعی و روان شناسی است که توجه بسیاری از نهادهای بین المللی، از جمله سازمان جهانی بهداشت را به خود معطوف ساخته است روان شناسان، جامعه شناسان، انسان شناسان، جمعیت شناسان و بسیاری از صاحب نظران علوم مختلف نیز، هر کدام با دید خاصی به سلامت روانی توجه نموده و برای ارتقای کیفیت آن در جوامع بشری، برنامه ها و راهکارهایی ارایه داده اند. حفظ سلامت روانی، از مشکلات مهم و رو به افزایش در جوامع است. هدف از سلامت روان، پیشگیری از ابتلا و کاهش شیوع و جلوگیری از عوارض اختلالات و بیماری های روانی است. هدف از سلامت روان، پیشگیری از ابتلا و کاهش شیوع و جلوگیری از عوارض اختلالات و بیماریهای روانی است. از منظر سازمان جهانی بهداشت، سلامت روانی بخش بسیار مهمی از حیطه سلامت است و برای ارتقای آن باید برنامه ریزی های موثری صورت گیرد.
افراد انسان دارای دو دسته رفتار هستند. رفتارهایی که به منظور تداوم حیات و زندگی بهتر صورت می گیرد و امروزه به منظور بهتر کردن کمیت و کیفیت آن ده ها رشته علمی جدید پدید آمد. دسته دوم رفتارهایی است که بیشتر در حوزه علوم انسانی مورد بررسی قرار می گیرد. این رفتارها برگرفته از ارزش ها و باورهایی است که از ایدئولوژی افراد سرچشمه می گیرد. این ایدئولوژی(جهان بینی) در تمام جنبه های زندگی و روابط فردی و اجتماعی انسان اثر می گذارد. گسترش علم و تکنولوژی به آسایش افراد در بعد جسمانی کمک فراوانی کرد اما سلامت روانی وکسب آرامش افراد امروزه به مساله ایی جدی تبدیل شده است. در نتیجه جهت کسب آرامش روانی توجه به معنویات و بازگشت به سنت های معنوی (که دین جامع ترین مصداق آن است) مورد توجه قرار گرفته است. بررسی های جامعه شناختی در حوزه دین و رشد مطالعات در زمینه روان شناسی مذهب نشان دهنده وجود رابطه بین مذهب و سلامت روانی است و برخی دانشمندان نیز عصر حاضر را دوره بازگشت و بازنگری به دین دانسته اند.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بررسی رابطه بین میزان مذهبی بودن با سلامت روان”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 1 = 8