new5

برنامه ریزی ارتقاء کیفیت زندگی در نواحی خرد شهری

49.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

چكيده رساله:

مطالعات کیفیت زندگی به دلیل سودمندی در تدوین و اجرای راهبردها و سیاست های عمومی و برای ارزیابی و نظارت بر سیاست ها و راهبردهای عمومی اجراشده، مورد توجه برنامه ریزان و سیاستگذاران می باشد. کیفیت زندگی می تواند توسط شاخص های عینی و ذهنی و یا با ترکیب این دو شاخص سنجش شود. پژوهش های کیفیت زندگی که برای کمک به برنامه ریزان و سیاستگذاران شهری طراحی شده اند، باید با استفاده از هر دو شاخص عینی و ذهنی سنجش شوند. زیرا این روش به تشخیص حالت های کیفیت زندگی کمک می کند.

در این پژوهش، یک روش ترکیبی از جمع آوری و تحلیل داده ها به منظور سنجش کیفیت زندگی به کار گرفته شده است. به منظور  آزمودن جنبه های مختلف کیفیت زندگی، چهار عرصه از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و کالبدی زندگی انتخاب شدند. این عرصه ها دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری، اجتماعی، مسکن و زیست محیطی  می باشند. پژوهش بر اساس داده هایی از ممیزی خانوار و داده های ثانویه می باشد. 101 سرپرست خانواده از طریق ممیزی خانوار باسوالات باز و بسته مصاحبه شده اند. خانوارهای نمونه به طور تصادفی انتخاب شده اند. با استفاده از تحلیل توصیفی و تحلیل فضایی سطح کیفیت زندگی ذهنی و عینی در عرصه ها سنجش شده است. با ترکیب کیفیت ذهنی و عینی سنجش شده در عرصه ها، حالت های کیفیت زندگی برای محلات منطقه 10 شهر تهران تشخیص داده شده است.

در این پژوهش سطح کیفیت زندگی ذهنی برای هفت محله خوب می باشد. این محله ها عبارتند از: هفت چنار، بریانک، کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، زنجان شمالی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی. سطح کیفیت زندگی عینی نیز برای چهار محله کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی مناسب می باشد. با ترکیب کیفیت زندگی ذهنی و عینی، حالت های کیفیت زندگی  که بهزیستی، سازش پذیری، ناهنجاری و محرومیت می باشند، برای هر محله از منطقه 10 تشخیص داده می شود. که بهزیستی و محرومیت مطابقت میان کیفیت زندگی ذهنی و عینی را نشان می دهد، از طرف دیگر ناهنجاری و سازش پذیری عدم مطابقت میان کیفیت زندگی ذهنی و عینی را نشان می دهد. در این پژوهش سه حالت کیفیت زندگی  برای محلات منطقه 10 تشخیص داده شده اند که بهزیستی، محرومیت و سازش پذیری می باشند. محلات منطقه 10 که در زمینه این عرصه ها ( دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری، اجتماعی، مسکن و زیست محیطی)  در بهزیستی می باشند، محلات کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی می باشند. در این محلات کیفیت زندگی ذهنی و عینی ساکنین خوب می باشد. ساکنین محله های شبیری- جی، سلیمانی- تیموری و هاشمی محرومیت را تجربه می کنند. محله هایی که در محرومیت می باشند، کیفیت ذهنی و عینی بد در عرصه ها داشتند. ساکنین محله های هفت چنار، بریانک و زنجان جنوبی سازش پذیری را تجربه می کنند، به دلیل آنکه آنها کیفیت زندگی ذهنی خوبی دارند، اگرچه کیفیت عینی زندگی آنها نامناسب  است. این نتایج نشان می دهد که این دو سنجه همیشه سطح  یکسانی از کیفیت زندگی را نشان نمی دهد.

به طور کلی، یافته های این پژوهش بیان می کند که مقیاس بزرگ مطالعات می تواند تنوع کیفیت زندگی در مقیاس های کوچک را پنهان کند. یافته ها همچنین اهمیت مطالعه همزمان کیفیت زندگی عینی و ذهنی را به جای مطالعه هریک به طور جداگانه، آشکار می سازد.

نتایج این گونه مطالعات می تواند به برنامه ریزان محلی در بهبود و داشتن درک بهتری از وضعیت کیفیت زندگی ساکنین کمک نماید. در نتیجه آنها می توانند مشکلاتی که اجتماع و نیز اکثر نواحی محروم با آن مواجه می شوند را به گونه ی بهتری اولویت بندی کنند.

واژگان كليدي :

کیفیت زندگی، کیفیت زندگی ذهنی، کیفیت زندگی عینی، حالت های کیفیت زندگی، محلات منطقه 10 شهر تهران.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دانشگاه شهید بهشتی

دانشکده معماری و شهرسازی

گروه برنامه ریزی و طراحی مجتمع زیستی

دوره کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری

 

 

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی شهری

 

 

برنامه ریزی ارتقاء کیفیت زندگی در نواحی خرد شهری،

مورد پژوهی: منطقه 10 شهر تهران

 

 

استاد راهنما: دکتر مظفر صرافی

استاد مشاور: دکتر فرخ مشیری

 

دانشجو: …………………………….

 

 

زمستان 1392

 

 

 

 

نام‌خانوادگي: ………………                        نام: ………………..

دانشكده: معماري و شهرسازي                          رشته تحصيلي: گروه برنامه ریزی و طراحی مجتمع زیستی- رشته برنامه ریزی شهری

نام استادراهنما: آقای دکتر مظفر صرافی                      تاريخ فراغت از تحصيل: 22/10/1392

عنوان پايان‌نامه: برنامه ریزی ارتقاء کیفیت زندگی در نواحی خرد شهری، مورد پژوهی محلات منطقه 10 شهر تهران.

چكيده رساله:

مطالعات کیفیت زندگی به دلیل سودمندی در تدوین و اجرای راهبردها و سیاست های عمومی و برای ارزیابی و نظارت بر سیاست ها و راهبردهای عمومی اجراشده، مورد توجه برنامه ریزان و سیاستگذاران می باشد. کیفیت زندگی می تواند توسط شاخص های عینی و ذهنی و یا با ترکیب این دو شاخص سنجش شود. پژوهش های کیفیت زندگی که برای کمک به برنامه ریزان و سیاستگذاران شهری طراحی شده اند، باید با استفاده از هر دو شاخص عینی و ذهنی سنجش شوند. زیرا این روش به تشخیص حالت های کیفیت زندگی کمک می کند.

در این پژوهش، یک روش ترکیبی از جمع آوری و تحلیل داده ها به منظور سنجش کیفیت زندگی به کار گرفته شده است. به منظور  آزمودن جنبه های مختلف کیفیت زندگی، چهار عرصه از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و کالبدی زندگی انتخاب شدند. این عرصه ها دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری، اجتماعی، مسکن و زیست محیطی  می باشند. پژوهش بر اساس داده هایی از ممیزی خانوار و داده های ثانویه می باشد. 101 سرپرست خانواده از طریق ممیزی خانوار باسوالات باز و بسته مصاحبه شده اند. خانوارهای نمونه به طور تصادفی انتخاب شده اند. با استفاده از تحلیل توصیفی و تحلیل فضایی سطح کیفیت زندگی ذهنی و عینی در عرصه ها سنجش شده است. با ترکیب کیفیت ذهنی و عینی سنجش شده در عرصه ها، حالت های کیفیت زندگی برای محلات منطقه 10 شهر تهران تشخیص داده شده است.

در این پژوهش سطح کیفیت زندگی ذهنی برای هفت محله خوب می باشد. این محله ها عبارتند از: هفت چنار، بریانک، کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، زنجان شمالی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی. سطح کیفیت زندگی عینی نیز برای چهار محله کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی مناسب می باشد. با ترکیب کیفیت زندگی ذهنی و عینی، حالت های کیفیت زندگی  که بهزیستی، سازش پذیری، ناهنجاری و محرومیت می باشند، برای هر محله از منطقه 10 تشخیص داده می شود. که بهزیستی و محرومیت مطابقت میان کیفیت زندگی ذهنی و عینی را نشان می دهد، از طرف دیگر ناهنجاری و سازش پذیری عدم مطابقت میان کیفیت زندگی ذهنی و عینی را نشان می دهد. در این پژوهش سه حالت کیفیت زندگی  برای محلات منطقه 10 تشخیص داده شده اند که بهزیستی، محرومیت و سازش پذیری می باشند. محلات منطقه 10 که در زمینه این عرصه ها ( دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری، اجتماعی، مسکن و زیست محیطی)  در بهزیستی می باشند، محلات کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی می باشند. در این محلات کیفیت زندگی ذهنی و عینی ساکنین خوب می باشد. ساکنین محله های شبیری- جی، سلیمانی- تیموری و هاشمی محرومیت را تجربه می کنند. محله هایی که در محرومیت می باشند، کیفیت ذهنی و عینی بد در عرصه ها داشتند. ساکنین محله های هفت چنار، بریانک و زنجان جنوبی سازش پذیری را تجربه می کنند، به دلیل آنکه آنها کیفیت زندگی ذهنی خوبی دارند، اگرچه کیفیت عینی زندگی آنها نامناسب  است. این نتایج نشان می دهد که این دو سنجه همیشه سطح  یکسانی از کیفیت زندگی را نشان نمی دهد.

به طور کلی، یافته های این پژوهش بیان می کند که مقیاس بزرگ مطالعات می تواند تنوع کیفیت زندگی در مقیاس های کوچک را پنهان کند. یافته ها همچنین اهمیت مطالعه همزمان کیفیت زندگی عینی و ذهنی را به جای مطالعه هریک به طور جداگانه، آشکار می سازد.

نتایج این گونه مطالعات می تواند به برنامه ریزان محلی در بهبود و داشتن درک بهتری از وضعیت کیفیت زندگی ساکنین کمک نماید. در نتیجه آنها می توانند مشکلاتی که اجتماع و نیز اکثر نواحی محروم با آن مواجه می شوند را به گونه ی بهتری اولویت بندی کنند.

واژگان كليدي :

کیفیت زندگی، کیفیت زندگی ذهنی، کیفیت زندگی عینی، حالت های کیفیت زندگی، محلات منطقه 10 شهر تهران.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

فصل اول- کلیات پژوهش…. 1

1-1-مقدمه. 2

2-1-سابقه و ضرورت پژوهش…. 2

3-1- مشکل پژوهش…. 4

4-1- اهدف پژوهش…. 4

1-4-1-هدف اصلی.. 4

2-4-2- اهداف فرعی.. 4

5-1- پرسش های پژوهش…. 5

6-1- فرضیه های پژوهش…. 6

7-1- تعریف اصطلاحات کلیدی پایان نامه. 7

8-1- روش شناسی پژوهش…. 8

1-8-1- منابع داده ها و روش های جمع آوری آنها 8

2-8-1- تحلیل داده ها 9

3-8-1-  روش های تجویز راهکارها و راه حل ها در مرحله تجویز. 15

9-1- ساختار پایان نامه. 15

فصل دوم- تشریح چارچوب نظری، تجربی و فنی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی… 18

1-2- مقدمه. 19

2-2- هدف… 19

3-2- روش کار. 19

4-2- معرفی و تشریح پایه های نظری مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی.. 21

1-4-2- مقدمه. 21

2-4-2- هدف.. 21

3-4-2- روش کار 21

5-3-2-  معرفی تعاریف پایه انگاشت کیفیت زندگی.. 22

1-5-3-2- ابعاد کیفیت زندگی.. 23

2-5-3-2  تعاریف ناظر بر ابعاد عینی و ذهنی کیفیت زندگی.. 23

6-3-2-  معرفی سیر تحول تفکر انگاشت کیفیت زندگی.. 25

1-6-3-2-  تعریف استاندارد زیست.. 25

2-6-3-2- مقایسه استاندارد زیست و کیفیت زندگی.. 26

3-6-3-2- تفاوت استاندارد زیست و کیفیت زندگی.. 27

4-6-3-2- سیر تحولات انگاشت کیفیت زندگی.. 27

7-3-2- معرفی و تعریف انگاشت های مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی.. 33

8-3-2-  رویکردهای کیفیت زندگی.. 35

9-3-2-  بررسی انگاشت کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری.. 36

1-9-3-2- تعریف کیفیت زندگی در چارچوب تفکر و عمل برنامه ریزی.. 36

2-9-3-2- تاثیر مفهوم کیفیت زندگی بر برنامه ریزی.. 36

3-9-3-2- اهمیت مطالعه کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری.. 37

4-2- معرفی و تشریح پایه های تجربی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی.. 39

1-4-2- مقدمه. 39

2-4-2- هدف.. 39

3-4-2- روش کار 39

4-4-2- معرفی تجارب بکارگیری انگاشت و شاخص های کیفیت زندگی در کشورهای بیشتر توسعه یافته. 40

1-4-4-2-  مطالعه شاخص کیفیت زندگی در گرند تراورس آمریکا موسوم به Q1998. 40

2-4-4-2- مطالعه شاخص کیفیت زندگی در آنتاریو کانادا 42

5-4-2- معرفی تجارب بکارگیری انگاشت و شاخص های کیفیت زندگی در کشورهای در حال توسعه. 43

1-5-4-2-  مطالعه شاخص کیفیت زندگی در شهر لیما در کشور پرو 43

2-5-4-2-  مطالعه شاخص کیفیت زندگی در شهر آدیس آبابا در کشور اتیوپی.. 44

3-5-4-2-  مطالعه شاخص کیفیت زندگی در مناطق 22 گانه شهر تهران در کشور ایران. 46

4-5-4-2- کیفیت زندگی مردم شهر تهران بر اساس پرسشنامه WHOQOL-BREF. 46

6-4- 2- شواهد تجربی در سنجش کیفیت زندگی عینی و ذهنی.. 47

5-2- معرفی روشها و فنون مرتبط با بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری.. 48

1-5-2-  مقدمه. 48

2-5-2- هدف.. 48

3-5-2- روش کار 48

4-5-2- سنجش کیفیت زندگی.. 50

1-4-5-2- عرصه های زندگی.. 50

2-4-5-2- اصول اساسی سنجش کیفیت زندگی.. 52

3-4-5-2- رهنمودهایی برای سنجش کیفیت زندگی.. 52

4-4-5-2- سنجش عینی کیفیت زندگی با استفاده از تجزیه و تحلیل داده های ثانویه. 54

5-4-5-2- سنجش ذهنی کیفیت زندگی با جمع آوری داده های اولیه و تجزیه و تحلیل داده های ممیزی.. 56

6-4-5-2- تحلیل مقایسه ای بین رهیافت های ذهنی و عینی کیفیت زندگی.. 57

7-4-5-2- تئوری های رابطه میان شاخص های عینی و ذهنی کیفیت زندگی.. 59

8-4-5-2- ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی.. 60

9-4-5-2- حالت های کیفیت زندگی.. 60

5-5-2- مدل های انگاشتی کیفیت زندگی.. 61

6-2- جمع بندی و معرفی چارچوب انگاشتی پژوهش…. 70

1-6-2- هدف.. 70

2-6-2- روش کار 70

3-6-2- جمع بندی چارچوب های نظری انگاشت کیفیت زندگی.. 71

4-6-2- جمع بندی تجارب جهانی بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی.. 72

5-6-2- جمع بندی چارچوب های فنی انگاشت کیفیت زندگی.. 74

6-6-2- معرفی چارچوب انگاشتی پژوهش…. 76

فصل سوم- معرفی  فرایند انتخاب و شناخت موردپژوهی… 78

1-3- مقدمه. 79

2-3- هدف… 79

3-3- روش کار. 79

4-3- تشریح دلایل انتخاب شهر تهران به عنوان زمینه کار و منطقه 10 شهر تهران به عنوان مورد پژوهی پایان نامه. 81

5-3- شناخت و توصیف محدوده مورد پژوهی.. 81

1-5-3- مقدمه. 81

2-5-3- بررسی و شناخت منطقه 10 شهر تهران به ‌عنوان محیط سيستم مورد برنامه‌ريزي.. 83

1-2-5-3- مقدمه. 83

2-2-5-3- سیر تحولات شکل گیری منطقه 10. 83

3-2-5-3- موقعیت و تقسیمات اداری منطقه. 84

4-2-5-3- ویژگی های سازمان فضایی منطقه 10 شهر تهران. 86

3-5-3-  بررسی و شناخت محلات دهگانه منطقه 10 به ‌عنوان سيستم مورد برنامه‌ريزي.. 98

6-3- جمع بندی.. 110

فصل چهارم- بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در تحلیل ویژگی های مورد پژوهی پایان نامه. 112

1-4- مقدمه. 113

2-4- هدف… 113

3-4- روش کار. 113

4-4- معرفی فرایند سنجش کیفیت زندگی در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران.. 115

1-4-4- گام نخست- انتخاب عرصه های زندگی و شاخص های مربوط به آنها در منطقه 10 شهر تهران.. 115

2-4-4- گام دوم- سنجش کیفیت زندگی در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران از دیدگاه ساکنان.. 118

1-2-4-4-  طراحی پرسشنامه به منظورجمع آوری داده های اولیه. 118

2-2-4-4- تحلیل روایی و پايايي پرسشنامه. 119

3-2-4-4- معرفی جامعه آماری و تعیین حجم نمونه. 120

4-2-4-4- تفکیک حجم نمونه بر حسب جمعیت محلات اداری مورد پژوهی، منطقه 10 شهر تهران. 121

5-2-4-4- نتایج تحلیل کیفیت زندگی ذهنی در سطح منطقه 10 و محلات 10 گانه آن. 122

1-5-2-4-4- تحلیل ویژگی های خانوار در منطقه 10 شهر تهران. 122

2-5-2-4- 4- تحلیل کیفیت زندگی ذهنی در عرصه های چهارگانه. 124

3-5-2-4-4- تعیین وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در محلات منطقه 10 شهر تهران. 143

3-4-4- گام سوم- سنجش کیفیت زندگی عینی در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران.. 145

1-3-4-4- آماده سازی لایه ها 145

2-3-4-4- تعیین کیفیت زندگی عینی درارتباط با عرصه ها 167

1-2-3-4-4- کیفیت زندگی عینی مربوط به عرصه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری.. 167

2-2-3-4-4- کیفیت زندگی عینی مربوط به عرصه اجتماعی.. 174

3-2-3-4-4- کیفیت زندگی عینی مربوط به عرصه مسکن.. 176

4-2-3-4-4- کیفیت زندگی عینی مربوط به عرصه زیست محیطی.. 178

3-3-4-4- تعیین وضعیت کیفیت زندگی عینی در محلات منطقه 10. 181

4-4-4-گام چهارم- تلفیق ابعاد عینی و ذهنی و تعیین حالت های کیفیت زندگی.. 183

5-4- جمع بندی.. 187

فصل پنجم- طراحی برنامه ارتقا کیفیت زندگی نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران.. 191

1-5- مقدمه. 192

2-5- هدف… 192

3-5- روش کار. 192

4-5- تولید بیانیه اهداف برنامه ریزی برای ارتقا کیفیت زندگی نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران… 193

1-4-5- مقدمه. 193

2-4-5- بازبینی اهداف برنامه های توسعه منطقه 10 شهر تهران.. 194

3-4-5- تدوین اهداف برنامه ریزی ارتقا کیفیت زندگی بر اساس مشکلات تعیین شده در بخش تحلیل مورد پژوهی.. 195

4-4-5- تدوین بیانیه نهایی اهداف برنامه ریزی ارتقا کیفیت زندگی نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران.. 198

5-5- انتخاب و بکارگیری روش طراحی برنامه ارتقا کیفیت زندگی در نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران… 199

1-5-5-  بررسی فنون  طراحی برنامه شهری.. 199

1-1-5-5- روش تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط.. 199

           2-1-5-5-  فن بهينه سازي تصميم. 202

3-1-5-5- معرفی تدوین  سناریو. 202

4-1-5-5- فن تحلیل سطوح بالقوه 203

5-1-5-5- فن نقشه‌هاي هم‌پوش… 203

2-5-5- انتخاب فن مناسب طراحی برنامه ارتقا کیفیت زندگی در نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران.. 203

3-5-5- بکارگیری فن تحلیل عرصه های تصمیم گیری در برنامه ریزی برای ارتقا کیفیت زندگی در محلات دچار محرومیت و سازش پذیری منطقه 10 شهر تهران.. 205

1-3-5-5-گام نخست: تولید عرصه های تصمیم گیری مرتبط برای بکارگیری در فرایند برنامه ریزی ارتقاء کیفیت زندگی نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران. 205

2-3-5-5- گام دوم : تولید اختیارهای مربوط به عرصه های تصمیم گیری تعیین شده 207

3-3-5-5- گام سوم : تولید نمودار اختیارو تعیین سازگاری/ناسازگاری میان اختیارها 208

4-3-5-5- گام چهارم : تولید سناریوهای گزینه بر اساس موانع اختیارهای تصمیم گیری.. 211

5-3-5-5- گام پنجم: ارزيابي و انتخاب سناريوي برتر. 214

4-5-5- تولید راهبردهای ارتقای کیفیت زندگی بر اساس سناریوی برتر. 215

فصل ششم- نتیجه گیری و ارائه پیشنهادها 218

1-6- مقدمه. 219

2-6- نتیجه گیری.. 219

1-2-6- پاسخ به پرسش های پژوهش…. 219

2-2-6- پاسخ به فرضیات پژوهش…. 230

3-6-1- دستاوردهای نظری و عملی پژوهش…. 234

4-6- ارائه پیشنهادها 237

5-6- معرفی قیود و محدودیت های انجام این پایان نامه. 237

منابع و ماخذ.. 238

پیوست شماره یک: پرسشنامه ساکنین.. 243

پیوست شماره دو: آلفای کرونباخ سوالات… 246

چکیده انگلیسی.. 247

 

فهرست جدول ها

جدول شماره 1-1- رویارویی اهداف و پرسش های پایان نامه. 6

جدول شماره 2-1- گردآوری داده های ثانویه. 9

جدول شماره 3-1- طیف لیکرت به کار رفته در پژوهش…. 11

جدول شماره 4-1- حالت های کیفیت زندگی.. 14

جدول شماره 1-2- نمونه هایی از تعاریف کیفیت زندگی.. 24

جدول شماره2-2-  تحول تاریخی شکل گیری انگاشت کیفیت زندگی.. 31

جدول شماره3-2-  مطالعات مربوط به کیفیت زندگی.. 31

جدول شماره 4-2-  خلاصه ای از تعاریف ارائه شده از بهزیستی در منابع مختلف… 33

جدول شماره 5-2-  خلاصه مطالعات کیفیت زندگی شهری.. 47

جدول شماره 6-2- عرصه های کیفیت زندگی.. 51

جدول شماره 7-2- قوت ها و ضعف های دو رهیافت کیفیت زندگی.. 59

جدول شماره 8-2-  حالت های کیفیت زندگی.. 61

جدول شماره 9-2- خلاصه شاخص ها: نمونه هایی از سراسر جهان.. 73

جدول شماره 10-2- خلاصه مطالعات بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی.. 74

جدول شماره1-3:خطر پذیری زلزله در مناطق 22 گانه تهران با توجه به مدلهای مختلف زلزله. 86

جدول شماره 2-3 – جدول مقایسه جمعيت و میزان رشد جمعیت شهر تهران و منطقه 10 در سال‌های 75-1385. 87

جدول شماره 3-3-  جدول مقایسه اندازه متوسط خانوار در شهر تهران و منطقه 10 شهر تهران در سال‌های 75-1385. 88

جدول شماره 4-3 – جمعيت برحسب سن و جنس‌در شهر تهران و منطقة 10 شهر تهران در سال 1385. 88

جدول شماره 5-3- تعداد و سهم جمعيت در مناطق 22 گانه تهران و محلات منطقه 10 شهر تهران در سال‌ 1385. 89

جدول شماره 6-3- تراکم ناخالص جمعیتی مناطق 22 گانه شهر تهران بر اساس جمعیت سال 1385. 90

جدول شماره 7-3- جدول مقایسه میزان سواد در منطقه 10 شهر تهران.. 90

جدول شماره 8-3- جمعيت 10 ساله و بيشتر منطقة 10شهر تهران بر حسب جنس،‌ وضع فعاليت و بخشهاي عمده فعاليت – 1385  91

جدول شماره9-3- مساحت معابر اصلي منطقه 10. 92

جدول شماره 10-3 –  درصد و مساحت کاربری های شهر تهران و  منطقه 10. 95

جدول شماره 11-3-  توزیع نسبی خانوارهای معمولی شهر تهران و منطقه 10 شهر تهران بر اساس نحوه تصرف محل سکونت،1385  97

جدول شماره12-3-تعداد اتاق در اختیار خانوارهای ساکن در شهر تهران و منطقه 10 شهر تهران،1385. 97

جدول شماره 13-3- واحدهای مسکونی معمولی برحسب مساحت زیربنا در شهر تهران و منطقه 10 شهر تهران،1385. 98

جدول شماره 14-3- ویژگی های مناطق شهر تهران.. 110

جدول شماره 15-3- ویژگی های محلات 10 گانه منطقه 10. 111

جدول شماره 1-4- فهرست عرصه ها، متغیرها و  شاخص های مربوط به متغیرهای کیفیت زندگی در منطقه 10 شهر تهران.. 117

جدول شماره 2-4- تفکیک حجم نمونه بر حسب جمعیت محلات اداری منطقه 10 و توزیع آن.. 121

جدول شماره 3-4- ویژگی های فردی در منطقه 10 شهر تهران.. 123

جدول شماره 4-4- ویژگی های خانوار در منطقه 10 شهر تهران.. 123

جدول شماره 5-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر حمل و نقل و ارتباطات.. 125

جدول شماره 6-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات آموزشی.. 126

جدول شماره 7-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات فرهنگی.. 128

جدول شماره 8-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات بهداشتی و درمانی.. 129

جدول شماره 9-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات اورژانسی.. 130

جدول شماره 10-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات تفریحی و ورزشی.. 131

جدول شماره11 -4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر خدمات تجاری.. 132

جدول شماره12-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  عرصه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری.. 134

جدول شماره 13-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به شاخص متغیر نرخ سواد. 135

جدول شماره14-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به شاخص متغیر نرخ اشتغال.. 136

جدول شماره15-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به شاخص متغیر فضای قابل سکونت… 136

جدول شماره16-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  عرصه اجتماعی در سطح منطقه 10 و محلات دهگانه آن.. 137

جدول شماره17-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص متغیر مساحت مسکن.. 138

جدول شماره18-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص متغیر کیفیت واحد مسکونی.. 139

جدول شماره 19-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  عرصه مسکن در سطح منطقه 10 و محلات دهگانه آن.. 140

جدول شماره20-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص متغیر آلاینده های هوا 141

جدول شماره21-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  شاخص های متغیر فاصله از خیابان.. 142

جدول شماره22-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  عرصه زیست محیطی در سطح منطقه 10 و محلات دهگانه آن.. 143

جدول شماره23-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  کیفیت زندگی  در سطح منطقه 10 و محلات دهگانه آن.. 144

جدول شماره 24- 4- مقایسه 9 کمیتی ساعتی برای مقایسه دودویی معیارها 171

جدول شماره 25-4: معیارها و امتیازدهی بین معیاری و ضریب اهمیت هر معیار در ارزیابی کیفیت عرصه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری   172

جدول شماره 26-4- میزان رضایت پاسخ دهندگان نسبت به  کیفیت زندگی  در سطح منطقه 10 و محلات دهگانه آن.. 188

جدول شماره 27-4- ماتریس تشخیص حالت های کیفیت زندگی.. 190

جدول شماره 1-5-  بازبینی اهداف برنامه های فرادست… 194

جدول شماره 2-5- تدوین اهداف بر مبنای مشکلات مطرح شده در بخش تحلیل مورد پژوهی.. 196

جدول شماره 3-5- بیانیه نهایی اهداف.. 199

جدول شماره 4-5- مقایسه روش های  طراحی برنامه شهری و انتخاب روش مناسب بکارگیری.. 205

جدول شماره 5-5- تولید نهایی و توجیه عرصه های تصمیم گیری منتج از بیانیه نهایی اهداف برنامه ریزی.. 207

جدول شماره 6-5- تعیین اختیارها در عرصه های تصمیم گیری، در چارچوب اهداف و راهبردها 208

جدول شماره 7-5 – جدول معرفی عرصه ها و اختیارها 209

جدول شماره 8-5-  تشریح ناسازگاری بین اختیار ها 211

جدول شماره 9-5- معرفی سناریوهای گزینه. 214

جدول شماره 10-5-  امتياز سناريوهاي گزينه از نظر تطابق با اهداف برنامه‌ريزي.. 215

جدول شماره 11-5- بیانیه راهبردی ارتقاء کیفیت زندگی  نواحی برنامه ریزی (محلات دارای حالت های محرومیت و سازش پذیری) منطقه 10 شهر تهران.. 217

جدول شماره 1-6- نمونه هایی از تعاریف کیفیت زندگی.. 221

جدول شماره 2-6- خلاصه شاخص ها: نمونه هایی از سراسر جهان.. 222

جدول شماره 3-6- فهرست عرصه ها، متغیرها و  شاخص های مربوط به متغیرهای کیفیت زندگی در منطقه 10 شهر تهران.. 225

جدول شماره 4-6- وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در منطقه 10 شهر تهران و محلات دهگانه آن.. 226

جدول شماره 5-6- ماتریس تشخیص حالت های کیفیت زندگی.. 229

 

فهرست نمودارها

نمودار شماره 1-1-  چارچوب روش شناختی تحلیل داده ها 10

نمودار شماره 2-1-  ساختار پایان نامه. 17

نمودار شماره 1-2-روش کار فصل 2. 20

نمودار شماره 2-2-چارچوب انگاشتی پژوهش 77

نمودار شماره 1-3- روش کار فصل 3. 80

نمودار شماره 2-3- سيستم‌هاي تشكيل دهنده ساختار فضايي شهري.. 82

نمودار شماره 1-1-  روش کار فصل 4. 114

نمودار 2-4- ساخت سلسه مراتب برای انجام فرایند AHP. 171

 

فهرست شکل ها

شکل شماره 1-2-  مدل نمایش ارتباط بین رضایتمندی در عرصه ها و رضایتمندی از زندگی.. 63

شکل شماره 2-2-  مدل نشان دهنده روابط بین رضایت عرصه مسکونی و کیفیت زندگی.. 64

شکل شماره 3-2-  مدل نمایش دهنده ارتباط بین شرایط عینی، پاسخ های ذهنی و رضایت از همسایگی.. 65

شکل شماره 4-2- مدل متصل کننده فعالیت ها ومنابع تفریحی به بهزیستی فردی (کیفیت زندگی) و کیفیت اجتماع. 65

شکل شماره 5-2-  کیفیت زندگی که بر، ارتباطات بین نیازهای انسانی، ادراکات ذهنی از تامین نیاز و فرصت های ارائه شده دلالت می کند. 67

شکل شماره 6-2- چارچوب مفهومی (تسفازقی،2009) 68

شکل شماره 1-3- نقشه تحلیلی وضعیت دسترسی به وسائط حمل و نقل عمومی منطقه 10 شهر تهران.. 94

شکل شماره 2-3- نقشه کاربری اراضی منطقه 10. 96

شکل شماره 3-3- نقشه نواحی و محلات منطقه 10 شهر تهران 99

شکل شماره 1-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا ایستگاه اتوبوس… 146

شکل شماره 2-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا ایستگاه اتوبوس تندرو 147

شکل شماره 3-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا ایستگاه تاکسی.. 147

شکل شماره 4-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مترو 148

شکل شماره 5-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا خیابانهای اصلی 149

شکل شماره 6-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص دسترسی به فضای پارکینگ 150

شکل شماره 7-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا دبستان.. 150

شکل شماره 8-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا راهنمایی.. 151

شکل شماره 9-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا دبیرستان.. 152

شکل شماره 10-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا هنرستان.. 152

شکل شماره 11-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مساجد و مراکز مذهبی.. 153

شکل شماره 12-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مراکز فرهنگی 154

شکل شماره 13-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا بیمارستان.. 154

شکل شماره 14-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مراکز بهداشتی- درمانی.. 155

شکل شماره 15-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا ایستگاههای آتشنشانی.. 156

شکل شماره 16-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا ایستگاههای پلیس…. 156

شکل شماره 17-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا تسهیلات ورزشی 157

شکل شماره 18-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا پارک و فضای سبز. 158

شکل شماره 19-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مراکز تفریحی.. 158

شکل شماره 20-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا مراکز تجاری.. 159

شکل شماره 21-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله تا راسته های فعالیتی.. 160

شکل شماره 22-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص نرخ مشارکت اقتصادی 161

شکل شماره 23-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص نرخ سواد. 162

شکل شماره 24-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص نرخ سواد. 163

شکل شماره 25-4- لایه  رستری ایجاد شده از شاخص مساحت مسکن.. 164

شکل شماره 26-4- لایه رستری ایجاد شده از شاخص عمر ساختمان.. 164

شکل شماره 27-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله از گره های ترافیکی.. 165

شکل شماره 28-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله از پایانه های حمل و نقل عمومی.. 166

شکل شماره 29-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله از خیابان.. 166

شکل شماره 30-4- لایه های رستری ایجاد شده از شاخص فاصله از پمپ بنزین و منابع سوخت… 168

شکل شماره 31-4- لایه های مربوط به متغیرهای هفت گانه عرصه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری.. 168

شکل شماره 32-4- تعیین وضعیت کیفیت دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری.. 173

شکل شماره 33-4- لایه متغیرهای مربوط به عرصه اجتماعی.. 174

شکل شماره 34-4- تعیین وضعیت کیفیت عرصه اجتماعی.. 175

شکل شماره 35-4- لایه متغیرهای مربوط به عرصه مسکن.. 176

شکل شماره 36-4- وضعیت کیفیت  عرصه مسکن.. 177

شکل شماره 37-4- لایه متغیرهای مربوط به عرصه زیست محیطی.. 179

شکل شماره 38-4- وضعیت کیفیت عرصه زیست محیطی.. 180

شکل شماره 39-4- وضعیت کیفیت زندگی عینی در محلات منطقه 10. 182

شکل شماره 1-5- سطوح سه گانه تجرید در روش تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط.. 201

شکل شماره 2-5 – نمودار اختیار در روش تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط.. 202

شکل شماره3-5-   نمودار درخت تصمیم در روش تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط.. 202

شکل شماره 4-5- گام های فن تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط.. 206

شکل شماره 5-5- نمودار دايره‌اي عرصه‌هاي تصميم‌گيري و ميله‌هاي مانع در نواحی برنامه ریزی منطقه 10 شهر تهران.. 210

شکل شماره 6-5- درخت توليد سناريوهاي گزينه. 213

شکل شماره 1-6- وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در عرصه ها و کیفیت ذهنی کل در منطقه 10 شهر تهران و محلات دهگانه آن  227

شکل شماره 2-6- وضعیت کیفیت زندگی عینی در عرصه ها و کیفیت ذهنی کل در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران.. 228

شکل شماره 3-6- حالت های مختلف کیفیت زندگی در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران.. 229

شکل شماره4-6- کیفیت زندگی مناطق 22 گانه شهر تهران، 1385. 232

شکل شماره 5-6- گوناگونی کیفیت عینی در هریک از محلات با کیفیت عینی منطقه 10 شهر تهران.. 232

شکل شماره 6-6- گوناگونی کیفیت زندگی ذهنی در هریک از محلات با کیفیت ذهنی منطقه 10 شهر تهران.. 233

 

فهرست نقشه ها

نقشه شماره 1-3- موقعیت منطقه در شهر تهران و معرفی محلات دهگانه آن منطقه 10. 85

نقشه شماره 1-4- وضعیت کیفیت ذهنی زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران.. 184

نقشه شماره 2-4- وضعیت کیفیت عینی زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران.. 185

نقشه شماره 3-4- حالت های کیفیت زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران.. 186

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

                                                کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 



فصل اول- کلیات پژوهش

1-1- مقدمه

این فصل در هشت بخش ارائه می گردد. در بخش نخست موضوع پژوهش تبیین و تشریح شده است. در بخش دوم مشکلات پژوهش عنوان شده اند. اهداف اصلی و اهداف فرعی پژوهش در بخش سوم معرفی شدند. در بخش چهارم این فصل پرسش های پژوهش عنوان شدند و در بخش پنجم فرضیات پژوهش مطرح گشتند. اصطلاحات کلیدی مربوط به این پایان نامه در بخش ششم تعریف شدند، در بخش هفتم روش شناسی پژوهش توضیح داده شد و سرانجام در بخش آخر، ساختار  پژوهش ارائه گردید .

2-1- طرح موضوع

در آغاز قرن 21 اهمیت شاخص های اجتماعی و مسائل مرتبط با کیفیت زندگی و رضایتمندی در دانش اجتماعی، در بسیاری از کشورهای جهان به اثبات رسیده بود. حجم گسترده ای از کتابهای به چاپ رسیده، معانی ارائه شده، مجلات انتشار یافته، ایجاد سازمانهای رسمی بین المللی، برگزاری کنفرانس ها و همایش های بین المللی، نشانه هایی از گسترش مفاهیمی از این دست می باشد.

در این چارچوب، مفاهیمی نظیر کیفیت و رضایتمندی ریشه های خود را از تحقیقات مختلف در زمینه های سلامت، امنیت، رفاه، رضایتمندی سکونتی و محیط کالبدی شهری اتخاذ می کنند. کیفیت زندگی، انگاشتی جامع، گسترده و پیچیده است که شرایط مادی و معنوی زندگی انسانها را در بر می گیرد و علاوه بر استانداردهای مادی زندگی به ابعاد اجتماعی، محیطی، کالبدی، فرهنگی و روان شناختی زندگی نیز توجه دارد و در دو سطح فردی و جمعی مورد سنجش قرار می گیرد. کیفیت زندگی دو بعد دارد که به عنوان ابعاد عینی و ذهنی شناخته می شوند. کیفیت زندگی عینی، چگونگی شرایط عینی(بیرونی) زندگی مردم را منعکس می کند و با استفاده از شاخص های عینی که مرتبط با واقعیات قابل مشاهده زندگی و برآمده از داده های ثانویه می باشند، سنجش می شود. کیفیت زندگی ذهنی، ادراکات ذهنی(درونی) مردم را از شرایط عینی و از وضعیت زندگی خود منعکس می سازد و با استفاده از سنجه های ذهنی سنجش می شود. این انگاشت، به روش های متفاوت توسط اجتماعات پژوهشی مختلفی به کار گرفته شده است. با این وجود، هیچ تعریف پذیرفته شده جهانی از آن وجود ندارد و در نتیجه در میان انتظام های مختلف بر اساس هدفی که می خواهند بدست بیاورند و روش شناسی که به کار می برند، به روش های متفاوتی مفهوم سازی شده است.  این تفاوت ها امکان داشتن تعریف پذیرفته شده جهانی و رویکرد روش شناسی برای ارزیابی و سنجش کیفیت زندگی را محدود می سازد. اما رویکردهای روش شناختی و انگاشتی موجود، می تواند راهنمایی برای انتخاب یک یا ترکیبی از روش های موجود برای تحلیل کیفیت زندگی برای محدوده ای خاص باشد.

 

در این مطالعه ما از تلاش های قبلی انجام شده در زمینه تعریف کیفیت زندگی استفاده نموده و با ارائه آنها این تعریف از کیفیت زندگی را مبنای مطالعه قرار می دهیم: ” کیفیت زندگی انگاشتی چندوجهی، نسبی، متاثر از زمان، مکان و ارزش های فردی و اجتماعی است. این انگاشت از یک سو به عوامل بیرونی و عینی زندگی وابسته می باشد و از سوی دیگر به برداشتهای فردی افراد از جایگاهشان در زندگی در بستر فرهنگ و سیستم های ارزشی ای که در آنها رشد می کنند، وابسته می باشد.

بر اساس سنجش همزمان کیفیت زندگی عینی و ذهنی و تلفیق آنها با یکدیگر، سطح کیفیت زندگی شامل چهار حالت می گردد که به عنوان بهزیستی، ناهنجاری، سازش پذیری و محرومیت شناخته می شوند. این حالت ها، درونداد مهمی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری می باشند تا مشکلات نواحی، دلایل نارضایتی و اولویت های شهروندان در زندگی را تشخیص دهند. بهزیستی زمانی است که احساس ذهنی افراد و شرایط عینی زندگی خوب است (زپف، 1984). اگر هم شرایط ذهنی و هم شرایط عینی بد باشد، حالت محرومیت وجود دارد. از سوی دیگر، اگر شرایط ذهنی خوب و شرایط عینی زندگی بد باشد، حالت سازش پذیری وجود دارد و علاوه بر این اگر شرایط ذهنی بد و شرایط عینی زندگی خوب تشخیص داده شود، حالت ناهنجاری اتفاق می افتد.

همچنین در بین انتظام های فکری مختلف درگیر با مطالعات کیفیت زندگی، این توافق وجود دارد که کیفیت زندگی به توصیف و ارزیابی شرایط زندگی مردم در یک مکان معین مربوط می باشد. با وجود اینکه پژوهش های بسیاری برای مطالعه کیفیت زندگی انجام شده است، این پژوهش ها از نظر عرصه های زندگی که مورد مطالعه قرار می دهند متنوع می باشند. علاوه بر این، مقیاس به کار گرفته شده در مطالعات مختلف، متنوع می باشد، بعضی مطالعات در سطح ملی می باشند، برخی در سطح منطقه ای ، اما مطالعات بسیار کمی در مقیاس های کوچکتر شبیه همسایگی یا سطح خرد شهری انجام شده است. بنابراین بیشتر مطالعات کیفیت زندگی در سطح منطقه و کشور می باشند. اما این نوع ارزیابی های با مقیاس بالا می تواند تغییرات فضایی بزرگ در کیفیت زندگی که ممکن است در مقیاس های کوچک مانند بخش یا مراکز شهر غالب باشد را پنهان نماید. در چنین شرایطی از تغییرات محلی در مطالعات با مقیاس بزرگ اغلب چشم پوشی می گردد. در نتیجه، آن دسته از مطالعات کیفیت زندگی که تلاش دارند تغییرات کیفیت زندگی را در مقیاس های کوچکتر بررسی کنند، واجب می باشد.

به همین خاطر این پایان نامه بر آن است تا کیفیت زندگی را در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران با در نظر گرفتن هر دو کیفیت زندگی عینی و ذهنی و تلفیق آنها با یکدیگر مورد سنجش قرار دهد، تا حالت های کیفیت زندگی در این محلات تشخیص داده شود و بر اساس حالت های تشخیص داده شده اولویت های برنامه ریزی ارتقای کیفیت زندگی برای محلات مختلف منطقه 10 تعیین گردد.  این مطالعه توجه خاصی به نواحی دچار محرومیت خواهد داشت و برنامه های راهبردی در راستای بهبود وضعیت این نواحی تدوین خواهد نمود.

3-1- ضرورت پژوهش

ساخت یک چارچوب مفهومی از کیفیت زندگی جهت ارتقاء زمینه هایی نظیر رشد و توسعه شهری و رفاه فردی لازم و ضروری است. چنین چارچوبی جهت گسترش دانش تئوریک موثر بوده و همچنین گسترش و  رشد ابزارهایی جهت ارتقاء جنبه هایی از کیفیت زندگی را فراهم می آورد. مطالعات کیفیت زندگی از سوی افراد بسیاری به عنوان درونداد مهمی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری در راستای تشخیص عوامل کلیدی تاثیر گذار بر کیفیت زندگی افراد نگریسته می شوند. با وجود سودمندی این مطالعات، در ایران، سنجش کیفیت زندگی به شکلی جامع و هدفمند در مقیاس های کوچکتر از شهر انجام نشده است. علاوه براین کیفیت زندگی شهری معمولاً یا بر اساس شاخص های عینی و با استفاده از داده های ثانویه و یا با استفاده از شاخص های ذهنی از دیدگاه ساکنان و ارزیابی میزان رضایت آنها از زندگی شهری سنجش می شود. به ندرت شاخص های عینی و ذهنی کیفیت زندگی در ارتباط با یکدیگر به کار گرفته می شوند. این در حالیست که سنجش همزمان آنها و تلفیق کیفیت زندگی عینی و ذهنی با یکدیگر، حالت هایی از کیفیت زندگی را روشن می سازد که درونداد مهمی برای سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری می باشند که توسط آنها مشکلات نواحی، دلیل نارضایتی و اولویت های شهروندان در زندگی را تشخیص دهند. منطقه 10 شهر تهران، منطقه ای با ده محله و با فعالیت غالب مسکونی می باشد که در طول زمان با مشکلات اجتماعی و کالبدی بسیاری مواجه بوده است.  لذا، برنامه ریزی برای ارتقای کیفیت زندگی در محلات آن مستلزم سنجش کیفیت زندگی با استفاده از شاخص های عینی و ذهنی به طور همزمان می باشد تا محلات دارای اولویت، به منظور ارائه راهبردهای ارتقای کیفیت زندگی تعیین گشته و برنامه ریزی ارتقای کیفیت زندگی برای محلات موردنظر صورت گیرد.

4-1- اهدف پژوهش

1-4-1- هدف اصلی

هدف اصلی این پژوهش سنجش کیفیت زندگی ساکنین شهری در محلات منطقه 10 شهر تهران،  در سطح خرد شهری، با در نظر گرفتن هر دو کیفیت زندگی عینی و ذهنی و نیز ارائه راهبردهایی به منظور ارتقای کیفیت زندگی در نواحی برنامه ریزی آن می باشد.

در همین راستا، اهداف خردتری را که این بررسی به دنبال دستیابی به آنهاست می توان به صورت زیر برشمرد:

2-4-1- اهداف فرعی

الف) اهداف کلی

  1. کوشش در جهت شناخت مفاهیم مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی و عوامل تاثیر گذار بر آن.
  2. شناخت نقش و جایگاه مفهوم کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری.

 

ب) اهداف موردی

  1. کوشش در جهت معرفی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت زندگی شهری افراد ساکن در منطقه 10 شهر تهران.
  2. سنجش کیفیت زندگی عینی و ذهنی در محلات منطقه 10 شهر تهران.
  3. تشخیص حالت های کیفیت زندگی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران.
  4. تجویز یک برنامه در سطح نواحی خرد شهری شامل راهبردها و سیاست های برنامه ریزی، به منظور ارتقاء کیفیت زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران.

5-1- پرسش های پژوهش

برای هر یک از اهداف سوالات زیر تعیین شده است. در واقع این رویارویی اهداف با پرسش های پایان نامه نشان می دهد که با پاسخگویی به پرسش های پایان نامه، به اهداف پایان نامه نیز پاسخ داده می شود.

الف) پرسش های کلی

  1. کیفیت زندگی شهری چیست و معیارها و شاخص های تعریف کننده آن کدامند؟
  2. در برنامه ریزی شهری چه الگوها و مدل هایی برای سنجش کیفیت زندگی شهری وجود دارد؟

ب) پرسش های موردی

  1. عرصه ها و شاخص های تاثیرگذار بر کیفیت زندگی در منطقه 10 شهر تهران کدامند؟
  2. میزان کیفیت زندگی ذهنی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران چه اندازه است؟
  3. میزان کیفیت زندگی عینی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران چگونه است؟
  4. چهار حالتی که نتیجه ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی است در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران چیست؟
  5. مزیت های تشخیص حالت های کیفیت زندگی چیست؟
  6. چگونه می توان با بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در فرایند برنامه ریزی شهری، کیفیت زندگی را در محلات دارای حالت های سازش پذیری و محرومیت ارتقاء بخشید؟

اهداف فرعی و پرسش های پژوهش در جدول زیر نشان داده شده اند.

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 1-1- رویارویی اهداف و پرسش های پایان نامه

  اهداف فرعی پرسش های پژوهش
 

 

کلی

 

 

·         کوشش در جهت شناخت مفاهیم مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی و عوامل تاثیر گذار بر آن. ·         کیفیت زندگی شهری چیست و معیارها و شاخص های تعریف کننده آن کدامند؟
·         شناخت نقش و جایگاه مفهوم کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری. ·         در برنامه ریزی شهری چه الگوها و مدل هایی برای سنجش کیفیت زندگی شهری وجود دارد؟
 

 

 

 

 

 

 

موردی

 

 

 

 

تحلیلی

·         کوشش در جهت معرفی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت زندگی شهری افراد ساکن در منطقه 10 شهر تهران. ·         عرصه ها و شاخص های تاثیرگذار بر کیفیت زندگی در منطقه 10 شهر تهران کدامند؟
 

·         سنجش کیفیت زندگی عینی و ذهنی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران.

 

·         میزان کیفیت زندگی ذهنی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران چه اندازه است؟

·         میزان کیفیت زندگی عینی در سطح خرد شهری چه اندازه است؟

 

·         تشخیص حالت های کیفیت زندگی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران.

 

·         چهار حالتی که نتیجه ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی است، در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران چیست؟

·         مزیت های تشخیص حالت های کیفیت زندگی چیست؟

 

 

تجویزی

·         تجویز یک برنامه در سطح نواحی خرد شهری شامل راهبردها و سیاست های برنامه ریزی، به منظور ارتقاء کیفیت زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران. ·         چگونه می توان با بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در فرایند برنامه ریزی شهری، کیفیت زندگی را در محلات دارای حالت های سازش پذیری و محرومیت ارتقاء بخشید؟

ماخذ: نگارنده، ،1392.

 

6-1- فرضیه های پژوهش

فرضیات این پژوهش به قرار زیر می باشد:

فرضیه 1

  • مقیاس بزرگ مطالعات کیفیت زندگی، گوناگونی فضایی در مقیاس های محلی را پنهان می کند.

فرضیه 2

  • بررسی موقعیت رفاهی افراد با بررسی شرایط عینی و ذهنی به طور همزمان امکان پذیر است .

 

7-1- تعریف اصطلاحات کلیدی پایان نامه

این پایان نامه در فرایند مرور موضوع مورد پژوهش با انگاشت ها و اصطلاحات کلیدی سرو کار دارد که به این شرح می باشد:

نخست- برنامه ریزی: مفهوم برنامه ریزی با ماهیت چند انتظامه، دورنمای جامع، ویژگی های تغییر یابنده و به طور پیوسته خود را در به زیر پرسش بردن، دشوار است که بتوان آنرا در یک یا چند جمله تعریف کرد. با این وجود، در زمان های مختلف برنامه ریزی توسط صاحبنظران تعریف شده است، تعاریفی که با وجود تفاوت ها دارای زمینه های مشترکی اند که به صورت فشرده در زیر قابل بیان است:

الف) برنامه ریزی با آینده سروکار دارد. هرچند که باید به این نکته توجه نمود که ماهیت برنامه ریزی و خصلت آینده نگری آن نشانگر یک ناسازنمایی است، زیرا از یک سو برنامه ریزی به معنای کوششی است در جهت افزایش اطمینان درمورد آینده و از سوی دیگر آینده به طور ذاتی غیر قابل پیشگویی است و با احتمالات و عدم قطعیت سرو کار دارد. یک راه میانه، میزانی از پیشگویی، از تدوین آماج و میزان قابل توجهی از عدم قطعیت را می پذیرد.

ب) برنامه ریزی کوشش آگاهانه توسط نهادهای دموکراتیک در جهت دستیابی به اهدافی مشخص یا گشودن مشکلاتی ویژه است.

دوم- کیفیت زندگی: ” کیفیت زندگی انگاشتی چندوجهی، نسبی، متاثر از زمان، مکان و ارزش های فردی و اجتماعی است. این انگاشت از یک سو به عوامل بیرونی و عینی زندگی وابسته می باشد و از سوی دیگر به برداشتهای فردی افراد از جایگاهشان در زندگی در بستر فرهنگ و سیستم های ارزشی ای که در آنها رشد می کنند، وابسته می باشد.”

سوم: کیفیت زندگی عینی: کیفیت زندگی عینی، چگونگی شرایط عینی(بیرونی) زندگی مردم را منعکس می کند و با استفاده از شاخص های عینی که مرتبط با واقعیات قابل مشاهده زندگی و برآمده از داده های ثانویه می باشند، سنجش می شود.

چهارم: کیفیت زندگی ذهنی: ادراکات ذهنی(درونی) مردم را از شرایط عینی و از وضعیت زندگی خود منعکس می سازد و با استفاده از سنجه های ذهنی سنجش می شود.

سوم- نواحی خرد شهری: اگر شهر به عنوان یک سیستم کلی در نظر گرفته شود، متشکل از اجزایی خواهد بود که این اجزا با یکدیگر ارتباط تنگاتنگ دارند و این موضوع پویایی شهر را به دنبال دارد. بر  این اساس مکان ها توسط یک نظام متقابل فضایی با یکدیگر همبستگی یافته اند. این اجزا در قالب نواحی خرد شهری قابل بررسی می باشند و برنامه ریزی برای این نواحی نیز برنامه ریزی نواحی خرد شهری نامیده می شود.

 

 

 

 

8-1- روش شناسی پژوهش

روش های  پژوهش به کار گرفته شده  در این مطالعه ترکیب هردو روش کیفی و کمی می باشد. داده های کمی، در مورد شرایط عینی و اطلاعات پایه دیگر از داده های ثانویه جمع آوری گردید. داده های کیفی در مورد ادراکات محلی، از خانوارهای نمونه و با استفاده از پرسشنامه ساختار یافته حاصل گردید.

 

1-8-1- منابع داده ها و روش های جمع آوری آنها

پژوهش حاضر بر اساس منابع اولیه و ثانویه اطلاعات است. داده های اولیه از طریق نمونه گیری خانوار، روشهای مبتنی بر مصاحبه و مصاحبه های میدانی جمع آوری شد. داده های ثانویه از روش کتابخانه ای جمع آوری گردید. منابع و روش های بکارگرفته شده برای جمع آوری داده های موردنیاز پژوهش به طور خلاصه آورده شده است.

1-1-8-1- جمع آوری داده های اولیه

برای تولید داده های موردنیاز از منابع اولیه، از رویکردهای روش شناختی میدانی استفاده گردید. این روش شامل تکمیل پرسشنامه از واحدهای تحلیل ( ساکنین اجتماعات محلی منطقه 10 شهر تهران)، مصاحبه با مردم محلی، مشاهده موضوعات در محدوده های سکونتگاهی منطقه، مصاحبه با متخصصین موضوع پژوهش در جهت اصلاح شاخص های نظری می باشد. این تکنیک ها  برای جمع آوری داده های مربوط به عرصه های ذهنی زندگی به کار گرفته شدند. پرسشنامه های ساختار یافته برای مصاحبه استفاده شدند. پرسشنامه ها به دو شیوه زیر تکمیل شدند:

الف) تکمیل پرسشنامه توام با مصاحبه: در این شیوه خود پرسشنامه را در دست گرفته و سوالات را به ترتیب طرح نموده و جواب آنها را پس ازدریافت از پاسخگو در پرسشنامه وارد نمودیم. معمولاً این نوع استفاده از پرسشنامه در مورد خانوارهایی به کار گرفته شد که سطح سواد و آگاهیهای عمومی آنها نسبتاً پایین بوده و پاسخگویان شخصاً قادر به خواندن سوالات و یا درک مفهوم آنها نبودند.

ب) تکمیل پرسشنامه بدون مصاحبه: در این شیوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تکمیل نمود و پرسشگر تنها بکار تکمیل پرسشنامه نظارت نمود. این شیو معمولاً در مواردی بکار گرفته شد که پاسخگویان از اقشار تحصیلکرده و برخوردار از حد متوسطی از آگاهیهای اجتماعی بودند.

در ارتباط با جامعه آماری، حجم نمونه، روش نمونه گیری و نیز پایایی و پویایی پرسشنامه ها در بخش تحلیل کیفیت زندگی ذهنی به طور مفصل توضیح داده خواهد شد.

 

 

2-1-8-1- جمع آوری داده های ثانویه

داده های ثانویه برای تحلیل کیفیت زندگی عینی در منطقه 10، جمع آوری شدند. برای جمع آوری این داده ها از روش کتابخانه ای استفاده گردید. این روش شامل مطالعه اسناد مختلف، تهیه داده ها و آمارها از سازمان های متعدد( نظیر داده های جمعیتی، اقتصادی و غیره) ، بررسی های اینترنتی و مطالعه پایگاههای مختلف داده ها، مطالعه پایان نامه ها و کتب علمی، بررسی گزارش ها و طرح های سازمان های مختلف، تهیه نقشه های مختلف موضوعی و نظایر آنها  می باشد. در جدول زیر داده های جمع آوری شده در طی به انجام رسیدن پژوهش معرفی شدند. ضمناً، منابع داده ها و فرمت منابع در جدول زیر نشان داده شده است.

جدول شماره 2-1- گردآوری داده های ثانویه

ردیف داده منبع فرمت
1

2

3

4

اطلاعات (1375- 1385) شهر تهران

اطلاعات (1375- 1385) منطقه 10 شهر تهران

اطلاعات محلات منطقه 10 (1385)

نقشه های کاربری زمین، توزیع کاربری های خدماتی  مختلف، خیابان ها و جزآن

نقشه های نرخ سواد، نرخ مشارکت اقتصادی

آمار مرکز آمار ایران

آمار مرکز آمار ایران

سند توسعه محلات منطقه 10

شهرداری منطقه 10 شهر تهران

جمعیت 1385

pdf

Pdf

Pdf

GIS

Shp

ماخذ: نگارنده، 1392.

 

2-8-1- تحلیل داده ها

داده های خام جمع آوری شده، با توجه به نیاز پژوهش مورد پردازش و طبقه بندی قرار گرفته اند و برای تجزیه و تحلیل آماری وارد نرم افزار SPSS و برای تجزیه و تحلیل فضایی و تولید نقشه های مبتنی بر داده های آماری، وارد نرم افزار GIS شدند.

1-2-8-1- شیوه های تحلیل داده ها

استراتژی های پژوهش که در این مطالعه به کار رفتند روش های کمی و کیفی را با یکدیگر ترکیب می کنند. مزیت کاربرد هم زمان روش های کمی و کیفی در مطالعه کیفیت زندگی شهری، در بین پژوهشگران به طور فزاینده ای رسمیت یافته است. چارچوب روش شناسی بکار گرفته شده برای تحلیل داده ها در نمودار زیر نشان داده شده است.

 

 

 

کلیات

 

نمودار شماره 1-1-  چارچوب روش شناختی تحلیل داده ها

تعیین اهداف اصلی و اهداف فرعی پژوهش

 

تعیین سوالات پژوهش

 

تشخیص داده های مورد نیاز

 

داده های اولیه

 

داده های ثانویه

 

·         نمونه گیری خانوار

 

·         داده های سرشماری

·         خدمات و تسهیلات کالبدی مانند مدارس، پارک و جز آن

·         محدوده محلات

 

تعریف مساله

 

کیفیت زندگی ادراکی
اطلاعات فضایی

 

تحلیل
 
تحلیل آماری (SPSS)

 

سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)

 

تحلیل فضایی

 

Spatial Analysis

 

 

وضعیت کیفیت زندگی عینی و ذهنی در محلات منطقه 10
ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی
تشخیص چهار حالت کیفیت زندگی
تعیین اولویت برنامه ریزی
تولید راهبردهای برنامه ریزی
تعیین فرضیات پژوهش

 

 
AHP
Index Ovelay

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ماخذ: نگارنده، 1392.

شیوه های تحلیل کیفیت زندگی ذهنی و عینی در ادامه به تفصیل توضیح داده شده است.

1-1-2-8-1- تحلیل کیفیت زندگی ذهنی

پس از ورود اطلاعات مربوط به پرسشنامه ها در نرم افزار SPSS ، تحلیل آنها به صورت زیر انجام گرفته است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-1- ساختار پایان نامه

پایان نامه حاضر در قالب 6 فصل کلی تدوین می گردد که عبارتند از: فصل اول: ارائه طرح کلی پایان نامه، فصل دوم: معرفی چارچوب های نظری، تجربی و فنی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی، فصل سوم: شناخت مورد پژوهی، فصل چهارم:  بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در تحلیل مورد پژوهی پایان نامه، فصل پنجم: طراحی برنامه برای مورد پژوهی و فصل ششم: جمع بندی و تبیین نتایج می باشد.

فصل اول- این فصل به طرح کلی پایان نامه اشاره دارد و با توجه به عنوان پایان نامه به بیان مشکل پژوهش، اهداف پژوهش، سوالات پژوهش، چارچوب مفهومی پژوهش می پردازد.

فصل دوم- این فصل چارچوب نظری، تجربی و فنی برای کیفیت زندگی می سازد. هدف از تشریح چارچوب نظری، تجربی و فنی انگاشت کیفیت زندگی، تعیین چارچوب نظری و فنی مناسبی برای بکارگیری در مورد پژوهی می باشد. در این گام تعاریف گوناگون از انگاشت کیفیت زندگی و چگونگی ارتباط آن با برنامه ریزی شهری، توسعه تاریخی این انگاشت و تجارب بکارگیری آن در سایر کشورها و سپس روش ها و فنون بکارگیری کیفیت زندگی و سنجش آن ارائه شده است.

فصل سوم- در این فصل، نتایج چارچوب های نظری، تجربی و فنی امکان انتخاب مورد پژوهی را فراهم می کند، محلات  منطقه 10 شهر تهران به عنوان مورد پژوهی پایان نامه انتخاب می گردد و ساختار فضایی آن با هدف فراهم نمودن نیازهای اطلاعاتی برای مرحله تحلیل مورد بررسی و شناخت قرار می گیرد.

فصل چهارم-  این فصل به معرفی فرایند سنجش کیفیت زندگی در مورد پژوهی پایان نامه می پردازد. معرفی و بکارگیری روش، اصول و فرایند قابل بکارگیری انگاشت کیفیت زندگی در تحلیل مورد پژوهی پایان نامه و تعیین حالت های کیفیت زندگی در آن. در واقع در این مرحله، بر مبنای چارچوب قابل بکارگیری در مورد مورد پژوهی، به بکارگیری روشهای انتخاب شده در ارزیابی وضعیت جاری محلات منطقه 10 شهر تهران با معیارهای کیفیت زندگی پرداخته می شود.

فصل پنجم- در این فصل با بکارگیری بروندادهای حاصل شده از فصل پیشین به تدوین برنامه پرداخته می شود، یعنی یک برنامه ریزی ارتقای کیفیت زندگی برای محلاتی از منطقه 10، که دارای حالت محرومیت می باشند صورت می گیرد. نتایج این فصل امکان پاسخگویی به پرسش ها و اهداف و فرضیات پایان نامه را فراهم می کند.

فصل ششم- در این فصل چگونگی دستیابی به اهداف و پرسش های پایان نامه توضیح داده می شود. همچنین دستاوردهای پایان نامه و پیشنهادهای مربوط به ادامه کار پایان نامه تشریح می گردند.

ساختار پایان نامه در نمودار زیر نشان داده شده است.

 

 

 

نمودار شماره 2-1- ساختار پایان نامه (ماخذ: نگارنده، 1392).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

                               تشریح چارچوب نظری، تجربی و فنی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی

 

 

 

 

 

فصل دوم- تشریح چارچوب نظری، تجربی و فنی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی

1-2- مقدمه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 3-6- فهرست عرصه ها، متغیرها و  شاخص های مربوط به متغیرهای کیفیت زندگی در منطقه 10 شهر تهران

عرصه متغیر شاخص عینی(Index) شاخص ذهنی
 

 

 

 

 

 

 

 

 

دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری

 

 

 

 

 

 

حمل و نقل و ارتباطات

فاصله تا ایستگاه اتوبوس  

میزان رضایت از دسترسی به وسایل حمل و نقل عمومی( قابل استفاده بودن، راحتی و امنیت )

فاصله تا ایستگاه اتوبوس تندرو
فاصله تا خطوط تاکسیرانی
فاصله تا ایستگاه مترو
فاصله از شبکه های دسترسی میزان رضایت از دسترسی به خیابان های اصلی منطقه
دسترسی به فضای پارکینگ میزان رضایت از دسترسی به پارکینگ های عمومی
 

خدمات آموزشی

فاصله تا دبستان میزان رضایت از دسترسی به دبستان
فاصله تا مدرسه راهنمایی میزان رضایت از دسترسی به مدرسه راهنمایی
فاصله تا دبیرستان میزان رضایت از دسترسی به دبیرستان
فاصله تا هنرستان میزان رضایت از دسترسی به هنرستان
خدمات فرهنگی فاصله تا مساجد و مراکز مذهبی میزان رضایت از دسترسی به مراکز مذهبی
فاصله تا مراکز فرهنگی میزان رضایت از دسترسی به مراکز فرهنگی
خدمات بهداشتی و درمانی فاصله تا بیمارستان میزان رضایت از دسترسی به بیمارستان
فاصله تا مراکز بهداشتی- درمانی میزان رضایت از دسترسی به مراکز بهداشتی
خدمات اورژانسی فاصله تا ایستگاه آتش نشانی میزان رضایت از دسترسی به ایستگاههای آتش نشانی
فاصله تا ایستگاه های  پلیس میزان رضایت از دسترسی به نیروهای امنیتی
خدمات تفریحی و ورزشی فاصله تا تسهیلات ورزشی میزان رضایت از دسترسی به تسهیلات ورزشی
فاصله تا پارک و فضای سبز میزان رضایت از دسترسی به پارک و فضای سبز
فاصله تا مراکز تفریحی میزان رضایت از دسترسی به مراکز تفریحی
خدمات تجاری فاصله تا مراکز تجاری روزانه میزان رضایت از دسترسی به مراکز تجاری روزانه
فاصله از راسته های فعالیتی میزان رضایت از دسترسی به راسته های فعالیتی
 

اجتماعی

نرخ باسوادی نرخ باسوادی بالای 6 سال میزان رضایت از سطح سواد
اشتغال نرخ مشارکت اقتصادی میزان رضایت از وضعیت شغلی
فضای قابل سکونت نرخ تراکم خانوار در واحد مسکونی میزان رضایت از تعداد خانوار در واحد مسکونی
 

مسکن

مساحت مسکن مساحت  عرصه مسکونی میزان رضایت از مساحت مسکن
کیفیت مسکن عمرساختمان مسکونی میزان رضایت از کیفیت واحد مسکونی
 

 

 

زیست محیطی

 

 

آلاینده های هوا

فاصله از گره های ترافیکی میزان رضایت نسبت به  دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از  گره های ترافیکی منطقه
فاصله از پایانه های حمل و نقل عمومی (پایانه اتوبوس، پایانه خط اتوبوس، ایستگاه مترو و ایستگاه بی. ار.تی) میزان رضایت نسبت به  دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از پایانه های حمل و نقل عمومی و توقف گاهها
فاصله از پمپ بنزین و منابع سوخت میزان رضایت نسبت به دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از پمپ بنزین و منابع سوخت
آلاینده صوتی فاصله از خیابان های  اصلی میزان رضایت نسبت به  دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از خیابان های اصلی به عنوان آلوده کننده صوتی

ماخذ: نگارنده، 1392.

 

پاسخ به سوال 2:

وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در سطح محلات منطقه 10، حاصل وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در هریک از عرصه های چهارگانه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری، اجتماعی، مسکن و زیست محیطی بوده است که نسبت به کیفیت زندگی ذهنی در منطقه 10 شهر تهران سنجیده شده است. برای هریک از شاخص ها، متغیرها و عرصه ها نمره میانگین بدست آمده است. چنانچه نمره میانگین شاخص/متغیر/عرصه ای بزرگتر از نمره میانگین همان شاخص/متغیر/عرصه در سطح منطقه 10 شهر تهران باشد وضعیت کیفیت زندگی ذهنی ناراضی و چنانچه کمتر مساوی آن باشد، وضعیت کیفیت زندگی ذهنی راضی تعیین می گردد.

در جدول و شکل زیر وضعیت کیفیت زندگی در هریک از عرصه های چهارگانه و نیز کیفیت زندگی ذهنی در محلات منطقه 10 شهر تهران نشان داده شده است.

عرصه

 

منطقه 10 و محلات آن میانگین عرصه عرصه

 

منطقه 10 و محلات آن میانگین عرصه عرصه

 

منطقه 10 و محلات آن میانگین عرصه
دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری منطقه 10 2.5 اجتماعی منطقه 10 3 مسکن منطقه 10 3.7
سلسبیل شمالی راضی سلسبیل شمالی راضی سلسبیل شمالی راضی
کارون شمالی راضی کارون شمالی راضی کارون شمالی راضی
زنجان جنوبی راضی زنجان جنوبی ناراضی زنجان جنوبی راضی
سلسبیل جنوبی ناراضی سلسبیل جنوبی ناراضی سلسبیل جنوبی راضی
کارون جنوبی ناراضی کارون جنوبی راضی کارون جنوبی راضی
هاشمی ناراضی هاشمی ناراضی هاشمی ناراضی
بریانک راضی بریانک راضی بریانک راضی
هفت چنار راضی هفت چنار راضی هفت چنار راضی
سلیمانی-تیموری ناراضی سلیمانی-تیموری ناراضی سلیمانی-تیموری ناراضی
شبیری- جی ناراضی شبیری- جی راضی شبیری- جی ناراضی
زیست محیطی منطقه 10 3.3 کیفیت زندگی ذهنی ساکنین منطقه 10 3.2 وضعیت کیفیت ذهنی ساکنین در سطح منطقه 10 و محلات آن در حد متوسط
سلسبیل شمالی راضی سلسبیل شمالی 2.5 راضی
کارون شمالی ناراضی کارون شمالی 2.8 راضی
زنجان جنوبی راضی زنجان جنوبی 3.1 راضی
سلسبیل جنوبی ناراضی سلسبیل جنوبی 3.2 راضی
کارون جنوبی راضی کارون جنوبی 3 راضی
هاشمی راضی هاشمی 3.6 ناراضی
بریانک راضی بریانک 3 راضی
هفت چنار راضی هفت چنار 2.9 راضی
سلیمانی-تیموری ناراضی سلیمانی-تیموری 3.6 ناراضی
شبیری- جی ناراضی شبیری- جی 3.5 ناراضی

جدول شماره 4-6- وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در منطقه 10 شهر تهران و محلات دهگانه آن

ماخذ: نگارنده، بر اساس نتایج پرسشنامه ها.1392

 

شکل شماره 1-6- وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در عرصه ها و کیفیت ذهنی کل در منطقه 10 شهر تهران و محلات دهگانه آن (ماخذ: نگارنده،1392).

وضعیت کیفیت زندگی ذهنی عرصه اجتماعی کیفیت زندگی ذهنی عرصه دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری
وضعیت کیفیت زندگی ذهنی عرصه زیست محیطی وضعیت کیفیت زندگی ذهنی عرصه مسکن
وضعیت کیفیت زندگی ذهنی در محلات منطقه 10

 

سوال شماره 3:

وضعیت کیفیت زندگی عینی با معرفی 30شاخص و نیز تعریف آستانه هایی برای هر شاخص تعیین شد. این آستانه ها با استفاده از نظر کارشناسان، مطالعات پیشین انجام شده، مطالعات مهندسان مشاور و کتاب دکتر حبیبی و مهندس مسائلی انتخاب گردید. چنانچه ناحیه ای بیرون از آستانه تعریف شده قرار بگیرد امتیاز صفر و نواحی درونی آستانه ها، امتیاز یک را به خود اختصاص می دهند. وضعیت کیفیت عینی هر عرصه با رویهم گذاری و وزن دهی به لایه متغیرهای (که از رویهم گذاری لایه شاخص ها با نسبت تاثیر یکسان در کیفیت زندگی بدست آمد) آن عرصه بدست آمد. در مرحله آخر با فرض نسبت تاثیر یکسان لایه عرصه های چهارگانه در کیفیت عینی، رویهم گذاری لایه عرصه ها انجام گردید و لایه رستری وضعیت کیفیت زندگی عینی در محلات منطقه 10 شهر تهران بدست آمد. محله ای که بیش از 50 درصد سطح آن امتیاز بالاتر از 0.5 داشتند به عنوان محله با کیفیت زندگی مناسب و در غیر این صورت کیفیت زندگی نامناسب تشخیص داده شد.

شکل شماره 2-6- وضعیت کیفیت زندگی عینی در عرصه ها و کیفیت ذهنی کل در محلات دهگانه منطقه 10 شهر تهران (ماخذ: نگارنده،1392).

پاسخ به سوال 4:

مقایسه بین کیفیت عینی و ذهنی زندگی در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران برحسب حالات چهارگانه مطرح شده توسط زپف (Zapf,1984) و با استفاده از جدول متقاطع انجام گرفت. وضعیت کیفیت زندگی هر یک از محلات به عنوان یکی از چهار حالت بهزیستی، ناهنجاری، سازش پذیری و محرومیت شناسایی شد.

جدول شماره 5-6- ماتریس تشخیص حالت های کیفیت زندگی

کیفیت زندگی ذهنی

 

کیفیت زندگی عینی

کیفیت زندگی ذهنی
راضی ناراضی
 

 

کیفیت زندگی عینی

 

مناسب

بهزیستی

(سلسبیل شمالی، کارون شمالی، سلسبیل جنوبی، زنجان جنوبی)

ناهنجاری

(-)

 

نامناسب

سازش پذیری

( زنجان جنوبی، بریانک، هفت چنار)

محرومیت

( هاشمی، سلیمانی- تیموری، شبیری- جی)

ماخذ: نگارنده، بر اساس زپف

همانگونه که در نقشه زیر نشان داده شده است، سه حالت از حالت های جدول فوق در محلات منطقه 10 شهر تهران وجود دارد و حالت ناهنجاری به معنای آنکه شرایط عینی و بیرونی خوب باشد ولی ساکنین ابراز نارضایتی داشته باشند، در این محلات مشاهده نشده است.

شکل شماره 3-6- تشخیص حالت های کیفیت زندگی(کیفیت زندگی ذهنی+ کیفیت زندگی عینی= حالت های کیفیت زندگی)

حالت های کیفیت زندگی در محلات منطقه 10:

·         محلات کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی: بهزیستی

·         محلات هفت چنار، بریانک، زنجان جنوبی: سازش پذیری

·          محلات شبیری- جی، سلیمانی- تیموری و هاشمی: محرومیت

وضعیت کیفیت زندگی عینی:

·         محلات کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی: مناسب

·         محلات شبیری- جی، سلیمانی- تیموری، هفت چنار، بریانک، هاشمی، زنجان جنوبی: نامناسب

وضعیت کیفیت زندگی ذهنی:

·         محلات شبیری- جی، سلیمانی- تیموری و هاشمی: ناراضی

·         هفت چنار، بریانک، کارون جنوبی، سلسبیل جنوبی، زنجان جنوبی، کارون شمالی و سلسبیل شمالی: راضی

 

پاسخ به سوال 5:

تشخیص حالت های کیفیت زندگی برای تشخیص مطابقت و یا عدم مطابقت کیفیت زندگی عینی و ذهنی مهم است. علاوه بر این تشخیص حالت های کیفیت زندگی اطلاعات مهمی در مورد اولویت های ساکنین در زندگی و رضایتمندی یا ادراک از شرایط موجود زندگی آنها در اختیار قرار می دهد. این قضیه می تواند به برنامه ریزان و سیاست گذاران شهری در طراحی و اجرای پروژه ها و سرمایه گذاری های توسعه، به منظور ارتقای کیفیت زندگی ساکنین یک ناحیه کمک کند. این حالت ها همچنین این موضوع که در کجا، چه زمانی و در چه سطحی سرمایه گذاری های توسعه باید انجام گردد را برجسته می کند. داشتن اطلاعات واضح در زمینه اینکه چه سرمایه گذاری خاصی برای یک ناحیه بخصوص موثر است، مهم می باشد. تشخیص حالت های کیفیت زندگی، همچنین می تواند به فرمول بندی و به کاربردن سیاست ها و راهبردهای عمومی بر اساس علایق و اولویت های شهروندان برای زندگی کمک می کند.

تشخیص حالت های کیفیت زندگی، همچنین برای ارزیابی تاثیر سرمایه گذاری های به کار گرفته شده بر وضعیت زندگی ساکنان مهم است.  زیرا سرمایه گذاری ها می تواند اثر مثبت و منفی بر زندگی شهروندان داشته باشد. این مهم است که تاثیر آنها در زندگی ساکنین ارزشگذاری گردد. اثرات تشخیص داده شده میتوانند برای سرمایه گذاری های توسعه آینده از طریق درس گرفتن از موارد پیشین به کار گرفته شوند.

تشخیص حالت های کیفیت زندگی همچنین برای مطالعات بیشتر در زمینه کیفیت زندگی نیز مهم می باشد، بویژه برای یافتن دلایلی که موجب می شود افراد نسبت به شرایط موجود زندگی خود، ادراکات متفاوتی داشته باشند. زیرا فهمیدن دلایل عدم مطابقت می تواند به برنامه ریزان و سیاست گذاران در طراحی و اجرای برنامه های توسعه بر اساس اولویت ها و ادراکات ساکنین کمک می کند.

پاسخ به سوال 6:

با تدوین بیانیه اهداف در راستای هدف اصلی و استراتژیک این پژوهش که ارتقای کیفیت زندگی در محلات منطقه 10 شهر تهران می باشد، اهداف توسعه و ارتقا در هریک از عرصه های چهارگانه تحلیل تعیین می شود. از تکنیک AIDA برای تولید سناریوهای گزینه استفاده می گردد. عرصه های تصمیم گیری با توجه به عرصه های تحلیل انتخاب شده و در هریک از عرصه های تصمیم گیری دو اختیار باهم گرد نیامدنی تعیین می شوند. از نمودار تولید اختیار برای تولید سناریوهای گزینه استفاده می گردد. سناریوها رتبه بندی می شوند و بهترین سناریو با بالاترین امتیاز نسبت به سناریوهای دیگر برای ارائه راهبرد بر اساس آن انتخاب می گردد.

اجزای این سناریو عبارت است از:

  • توسعه حمل و نقل عمومی
  • توسعه جدید کاربری های خدماتی
  • ارتقاء امنیت اجتماعی با استفاده از نظارت مردمی
  • ارتقاء وضعیت اقتصادی ساکنان
  • افزایش مشارکت مردمی
  • ارتقاء کیفیت مسکن
  • ارتقاء کیفیت محیط زیست

که در هریک از این زمینه های موضوعی راهبردها و سیاست هایی به منظور ارتقای کیفیت زندگی در محلات دارای حالت های سازش پذیری و محرومیت ارائه می گردد.

2-2-6- پاسخ به فرضیات پژوهش

  • فرضیه اول

مقیاس بزرگ مطالعات کیفیت زندگی، گوناگونی فضایی در مقیاس های محلی را پنهان می کند.

در فصل دوم، بخش چهارم با عنوان معرفی و تشریح پایه های تجربی مرتبط با انگاشت کیفیت زندگی، به پژوهش انجام شده توسط شهرداری تهران با موضوع مطالعه شاخص کیفیت زندگی در مناطق 22 گانه شهر تهران اشاره شده است. در این مطالعه کیفیت زندگی عینی در مناطق 22 گانه شهر تهران با معرفی عوامل و شاخص های مربوط به این عوامل سنجش گردید. لازم به ذکر است که این مطالعه فقط شاخص های عینی محدودی (شاخص های عینی که در سطح مناطق 22 گانه شهر تهران قابل دسترس بودند)  را در سنجش کیفیت زندگی در شهر تهران به کار گرفته و امکان تلفیق این داده ها با شاخص های ذهنی فراهم نبوده است. تصویر به دست آمده از کیفیت زندگی در شهر تهران حاکی از کیفیت زندگی مناسب در سطح منطقه 10 شهر تهران است.

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره4-6- کیفیت زندگی مناطق 22 گانه شهر تهران، 1385

 

 

 

 

 

 

ماخذ: اطلس کلانشهر تهران، 1385.

در ارتباط با آزمون این فرضیه، در این پژوهش تلاش شده است با انتخاب مورد پژوهی در سطح خرد شهری در یکی از مناطق شهر تهران و نیز انتخاب عرصه ها و شاخص هایی برای سنجش کیفیت زندگی که تا حدودی به عرصه ها و شاخص های مطالعه سنجش کیفیت زندگی در مناطق 22 گانه شهر تهران نزدیک هستند (شاخص های عینی که در سطح محلات منطقه10شهر تهران قابل دسترس بودند) به آزمون آن پرداخته شود.

نتیجه حاصل از سنجش کیفیت زندگی عینی در محلات منطقه 10 شهر تهران، نشان می دهد که در این محلات دهگانه وضعیت کیفیت زندگی عینی با کیفیت عینی منطقه 10 شهر تهران (مناسب) مشابهت ندارد.

شکل شماره 5-6- گوناگونی کیفیت عینی در هریک از محلات با کیفیت عینی منطقه 10 شهر تهران

ماخذ: نگارنده، 1392.

در زمینه کیفیت زندگی ذهنی نیز همانگونه که در این پژوهش نشان داده شد، میانگین سطح رضایتمندی از کیفیت زندگی در سطح منطقه 10 شهر تهران 3.2 می باشد که بر اساس طیف لیکرت پنج نقطه ای به کار گرفته شده، این سطح رضایتمندی در حد متوسط قرار می گیرد. این در حالیست که در سطح محلات دهگانه منطقه، میانگین سطح رضایتمندی نسبت به کیفیت زندگی بر اساس طیف لیکرت به سه دسته راضی، درحد متوسط و ناراضی تشخیص داده شده است.

شکل شماره 6-6- گوناگونی کیفیت زندگی ذهنی در هریک از محلات با کیفیت ذهنی منطقه 10 شهر تهران (ماخذ: نگارنده، 1392)

 

این به این معناست که که کیفیت زندگی در مقیاس های کوچک، متنوع و گوناگون می باشد و بنابراین این فرضیه که مقیاس بزرگ مطالعات کیفیت زندگی، گوناگونی فضایی در مقیاس های محلی را پنهان می کند تایید می گردد.

  • فرضیه شماره 2

بررسی موقعیت رفاهی افراد با بررسی شرایط عینی و ذهنی به طور همزمان امکان پذیر است .

همانگونه که در فصل چهارم در بخش ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی بر اساس ماتریس زپف(1984) در محلات منطقه 10 شهر تهران نشان داده شد، با ترکیب کیفیت زندگی عینی و ذهنی سنجش شده در سطح محلات منطقه 10 شهر تهران، حالت های جدیدی از کیفیت زندگی حاصل می گردد که این حالت ها، موقعیت رفاهی ساکنین در محلات را نشان می دهد. بنابراین مطالعه همزمان کیفیت زندگی ذهنی و عینی به جای مطالعه هر یک به صورت جداگانه اهمیت پیدا می کند.

همانطور که در فصل چهارم بدان پرداخته شد، در سنجش کیفیت عینی در محلات منطقه 10 شهر تهران، محلات بریانک، هفت چنار و زنجان جنوبی محلاتی با کیفیت نامناسب تشخیص داده شدند. این در حالیست که بر اساس پرسشنامه های تکمیل شده، ساکنین این محلات از کیفیت زندگی در آن راضی بودند. بنابراین تنها با سنجش کیفیت عینی محلات نمی توان در ارتباط با وضعیت رفاهی ساکنین آن قضاوت نمود. در واقع این محلات توسط ساکنین آنها مورد پذیرش قرار گرفته اند و می توان آنها را یک محیط تاثیرگذار دانست، این منطق تحلیل توسط گانز ارائه شده است.  وی عنوان می کند که یک محیط تاثیرگذار می تواند نوعی محیط بالقوه باشد که به صورت آشکارا یا پنهان توسط استفاده کنندگان مورد پذیرش قرار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


منابع و ماخذ

  • تقی زاده مطلق، محمد (1381)، ” برنامه ریزی برای بهبود وضعیت زندگی از استاندارد تا کیفیت زندگی”، فصلنامه جستارهای شهرسازی، شماره اول، تهران.
  • چدويك، ج. م. (1365)، «نقش ارزيابي در روند برنامه‌ريزي شهري و منطقه‌اي»، ترجمه: زهره قراگزلو، مركز تحقيقات ساختمان و مسكن، تهران.
  • خوارزمی، شهیندخت (1383)،” کیفیت زندگی و الزامات عصر دیجیتال در ایران “، روزنامه دنیاي اقتصاد، مورخه 9 و 10 و 11 و 12 اسفند ماه.
  • دانشپور، زهره (1388)، ” جزوه روشهای طراحی برنامه و معرفی فن تحلیل عرصه های تصمیم گیری مرتبط (AIDA)”، دانشکده معماری و شهرسازی، درس کارگاه برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
  • دانشپور، زهره (1389)، «جزوه اصول پايه برنامه‌ريزي شهري»، درس نظريه‌هاي برنامه‌ريزي شهري، دانشكده معماري و شهرسازي، دانشگاه شهيد بهشتي، تهران.
  • رفیعیان، مجتبی (1387)، ” سنجش میزان رضایتمندی سکونتی ساکنان محله نواب”، پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره 67، 68-53.
  • زبردست، اسفندیار، (1380)، “کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، نشریه هنرهای زیبا، 10، 21-13.
  • غیاثوند، الهام (1388)، ” تاثیر سرمایه های اجتماعی بر کیفیت زندگی، فصلنامه مهندس مشاور، شماره 45.
  • لطفی، صدیقه(1388)، ” مفهوم کیفیت زندگی شهری: تعاریف، ابعاد و سنجش آن در برنامه ریزی شهری”، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیای انسانی، شماره چهارم.
  • مركز آمار ايران، «نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375»، تهران.
  • مركز آمار ايران، «نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385»، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله شبیری-جی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله سلیمانی- تیموری”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله هفت چنار”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله بریانک”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله هاشمی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله کارون جنوبی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله سلسبیل جنوبی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله زنجان جنوبی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله کارون شمالی”، تهران.
  • موسسه اندیشه سرای شهر، (1389)، ” توصیف محله سلسبیل شمالی”، تهران.
  • مهدیزاده، جواد (1382)، ” برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری، تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران”، مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران، تهران.
  • مهندسين مشاور طرح و معماری (1384)، «طرح تفصيلي منطقه 10 شهر تهران»، تهران.
  • مهندسین مشاور طرح و کاوش پاسارگاد (1391)، ” گزارش سند توسعه راهبردی CDS محله شبیری- جی”، تهران.
  • مهندسین مشاور بانی شهر (1391)، “سند توسعه محله هفت چنار”، تهران.
  • مهندسین مشاور طرح و نقش امین (1391)، ” گزارش سند برنامه ریزی توسعه محله بریانک “، تهران.
  • مهندسین مشاور طرح و کاوش پاسارگاد (1391)، ” گزارش برنامه ریزی و مطالعات محله هاشمی “، تهران.
  • مهندسین مشاور شهر کالبد (1391)، ” گزارش برنامه اقدامات محله سلسبیل جنوبی “، تهران.
  • مهندسان مشاور تخت پولاد (1391)، “سند توسعه محله سلسبیل شمالی”، تهران.
  • مهندسين مشاور بوم‌سازگان (1386)، «طرح جامع جديد تهران»، تهران.
  • نورمحمدزاد، حسين (1385)، «تعيين و تبيين هدف در فرآيند برنامه‌ريزي شهر»، نشريه هنرهاي زيبا، شماره 26، تابستان 1385، تهران.

Refrences:

  • Aklanoğlu Filiz and Erdoğan Elmas. (2011)” Improvement Quality of Life for an Anatolian Traditional Settlement: Konya-Sille Case” Social and Behavioral Sciences 35 , 420 – 430.
  • Bardo,A.R (2010)”THE COMPARABILITY OF HAPPINESS AND LIFE SATISFACTION: A LIFE COURSE APPROACH”, Master of Gerontological Studies, Miami University.
  • Boyer R. and D. Savageau (1981)”Places Rated Almanac : Your Guide To Finding The Best Places To Live In America”, New York : Rand Mc Nally.
  • Das,D (2008),” Urban Quality of Life: A Case Study of Guwahati”, Social Indicators Research, 88(2), 297–310.
  • Dekker, F. & Others (1978): “A Multi-Level Application of Strategic Choice at the Sub-Regional Level”, TPR, Vol.49.
  • Dissart, J. Deller, S. (2000).”Quality of Life in the Planning Literature”. Journal of Planning Literature, 15: 135-161.
  • EDAW, Inc., 753 Davis Street, San Francisco, CA 94111, Quality of Life Bulletin/Manual ,1998.
  • Federation Of Canadian Municipalities(FCM) (2002)”The FCM Quality Of Life Reporting System- Second Report ” Canada.
  • Federation Of Canadian Municipalities (FCM),(2003),” Quality Of Life Reporting System”- Third Report. Canada .
  • Ilić Ivana , Milić Ivona and Aranđelović Mirjana. (2010)” ASSESSING QUALITY OF LIFE: CURRENT APPROACHES” Acta Medica Medianae 49(4):52-60.
  • Kamp,I.,K,Van, Leidelmeijer, K., Marsman, G. and de Hollander, A. (2003)” Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study”, Landscape and Urban Planning, NO.65(1-2).
  • Keles Rusen. (2011) ” The Quality of Life and the Environment” Social and Behavioral Sciences 35:23 – 32.
  • Kerce,E. (1992) “Quality of Life: Meaning, Measurement, and Models”, San Diego, California: Delbert M. Nebeker.
  • Lambiri, Dionysia. (2006), “Quality of Life in the Economic and Urban Economic Literature”, JEL classification: R00, 131, R12.
  • Maggino,F.& Ruviglioni,E.,(2009) “Methodologies to Integrate Subjective and Objective Information to Build Well-Being Indicators”, Introduction to Social Epidemiology, 23-1.
  • Marans, R. W. (2002) “Understanding environmental quality through quality of life studies: The 2001 DAS and its use of subjective and objective indicators”, Landscape and Urban Planning, 65 (2003) 73–83.
  • Marans, R. W. (2011) “Quality of Urban Life Studies: An Overview and Implications

for Environment-Behaviour Research”, Procedia – Social and Behavioral Sciences 35

9-22.

  • Marans,R.W & Stimson,R.J(2011)” Investigating Quality of Urban Life:Theory, Methods, and Empirical Research”, Social Indicators Research Series, Volume 45.
  • Massam, B.H. (2002),”Quality of life: Public planning and private living”, Progress in Planning, 58: 141–227.
  • McCrea, R., Shyy, T., Stimson, R. (2006)”What is the Strength of the Link Between Objective and Subjective Indicators of Urban Quality of Life?”,Applied Research in Quality of Life, 1: 79–96.
  • Mccrea, R., Marans, R., & Stimson, R. (2011)” Subjective Measurement of Quality

of  Life Using Primary Data Collection and the Analysis of Survey Data”, Social

Indicator Research,45.55-75.

 

  • Michelson, W.(1966)” An Empirical Analysis of Urban Environmental Preferences”, J. of the Amer. Institute of Planners, 31: 355-360.
  • Mihaela,C. & Daniel,M.” COMPARATIVE ANALISYS BETWEEN THE OBJECTIVE AND THE SUBJECTIVE QUALITY OF LIFE APPROACH – STRENGTHS AND WEAKNESSES”,Cod JEL: I31.
  • Myers Dowell (1987) ” Community- Relevant Measurmant Of Quality Of Life ” U.S.A. : Urban Affairs Quarterly,Vol. 23 No. 1.
  • Myers, D. (1988)”Building knowledge about quality of life for urban planning”, Journal of the American Planning Association, 54(3), 347–358.
  • Nedjat, S., Montazeri, A., Holakoui, K., Mohammad, K., & Majdzadeh, R. (2008)”Psychometric properties of the Iranian interview-administered version of the World Health Organization’s Quality of Life Questionnaire (WHOQOL-BREF): a population-based study”, BMC Health Services Research, 21, 61.
  • Patrik Vesan, (2011) , “Quality of Life in Europe, Conceptual approaches and empirical definitions”.
  • Porter micheal (2001) “Regional Foundation Of U.S. competitiveness : Finding From The Clusters Of Innovation Project”, San Diego, Clafornia.
  • Rogerson Robert J. (1998) ” Quality Of Life and City Competitiveness”, U.S.A : Urban Studies, Vol. 36, No. 5-6.
  • Santos dela Cruz,P.M. (2011),”MAPPING THE QUALITY OF LIFE EXPERIENCE IN ALFAMA, A case study in Lisbon”, Portugal.Master of Science thesis, Geospatial Technologies.
  • Santos, L. Martins, I. Brito,p (2007)” Measuring Subjective Quality of Life: A Survey to Porto’s Residents”, Applied Research in Quality of Life, 2(1), 51-64.
  • Scottish Executive Social Research. (2005)” WELL-BEING AND QUALITY OF LIFE:MEASURINGTHE BENEFITS OF CULTURE AND SPORT:A LITERATURE REVIEW AND THINKPIECE”.
  • Smith D.M. (1994) ,” Geography and Social Justice “, Oxford: Bastl Blackwell Press.
  • Tehran Municipality ICT Organization,(2011)”ATLAS OF TEHRAN METROPOLIS”.
  • Teklay,Rishan (2012)”Adaptation and Dissonance in Quality of Life: Indicator For Urban Planning and Policy Making”, MSc Thesis.
  • Tesfazghi, E. S. (2009)” Urban quality of life and its spatial distribution in Addis Ababa: Kirkos sub-city”, Enschede: ITC.
  • Tesfazghi, E. S., Martinez, J. A., & Verplanke, J. J. (2010)”Variability of Quality of Life at small scales:Addis Ababa, Kirkos Sub-City”, Social Indicators Research, 98, 73–88.
  • THE INTERNATIONAL ASSOCIATION FOR THE SCIENTIFIC STUDY OF (2000)” QUALITY OF LIFE:ITS CONCEPTUALIZATION, MEASUREMENT, AND APPLICATION”, WHO-IASSID WORK PLAN.
  • (1994)”Human Development Report”,Oxford:Oxford University Press.
  • Veenhoven, Ruut (2001)” QUALITY-OF-LIFE AND HAPPINESS: NOT QUITE THE SAME”Torino, Italia, pp 67-95.
  • Zapf, W. (1984). Individuelle Wohlfahrt: Lebensbedingungen und wahrgenommene Lebensqualita¨t [Individual welfare: Living conditions and noticed quality of life]. In W. Glatzer & W. Zapaf (Eds.),Lebensqualita¨t in der Bundesrepublik. Objektive Lebensbedingungen und subjektives Wohlempfinden (pp. 13–26). Campus: Frankfurt am Main.
  • Zebardast, E. (2009)” The housing domain of quality of life and life satisfaction in the spontaneous settlements on the Tehran metropolitan fringe”, Social Indicators Research, 90, 307–324.

منابع  اینترنتی

  • پایگاه اطلاعاتی مرکز آمار ایران، sci.org.ir.www.
  • سازمان شهرداری ها و دهیاری ها، imo.org.ir.
  • مرجع مدیریت شهری، urbanmanagement.ir.

 

  • (www.investopedia.com).
  • Amazon.com (2005) “Notes On Quality Of Life “

 

 

 

 

 

 

 

مشخصات پرسشنامه

شماره پرسشنامه:

تاریخ تکمیل:

نام محله:

نام پرسش‌گر: صغرا ذوالفقاری گرجکلائی

پیوست شماره 1: پرسشنامه                          دانشکده معماری و شهرسازی

گروه برنامه ریزی و طراحی مجتمع زیستی

رشته برنامه ریزی شهری

پرسشنامه ساکنین

شهروند گرامی

این پرسشنامه در جهت انجام پایان نامه دانشجویی اینجانب با عنوان ” برنامه ریزی ارتقای کیفیت زندگی در نواحی خرد شهری، مورد پژوهی محلات منطقه 10 شهر تهران) در مقطع کارشناسی ارشد رشته برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی تهران و به منظور شناخت نظرات شما درمورد برخی جنبه های زندگی در محلی که ساکن هستید طراحی شده است.  خواهشمندیم با همکاري و ارائه نظرات خود ما را در بررسي این موضوع ياري بفرماييد.

 

بخش 1 – اطلاعات کلی از پرسش شوندگان

  پاسخ دهندگان
سرپرست خانوار زن                                                   مرد
سن  
وضعیت شغلی شاغل                                               بیکار
سطح تحصیلات بی سواد     تحصیلات ابتدایی      تحصیلات راهنمایی        تحصیلات متوسطه       درجه دانشگاهی و بالاتر
اندازه خانوار  
نوع مالکیت ملکی عرصه و اعیان       ملکی اعیان      اجاره ای    در برابر خدمت     رایگان       سایر
هزینه ماهانه خانوار  

بخش 2- ارزیابی ادراک ساکنین از عرصه های زندگی (مقیاس لیکرت)

 

عرصه

متغیر ارزیابی مشخصه ها سطوح ارزیابی
شاخص ذهنی 1 2 3 4 5
 

 

 

 

 

دسترسی به خدمات و تسهیلات شهری

 

 

 

 

 

 

حمل و نقل و ارتباطات

میزان رضایت شما  از دسترسی به وسایل حمل و نقل عمومی( قابل استفاده بودن، راحتی و امنیت ) چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به خیابان های اصلی منطقه چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به پارکینگ های عمومی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
 

خدمات آموزشی

میزان رضایت شما از دسترسی به دبستان چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به مدارس راهنمایی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به مدارس متوسطه چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به هنرستان چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
 

خدمات فرهنگی

میزان رضایت شما از دسترسی به مساجد و مراکز مذهبی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به مراکز فرهنگی (کتابخانه) چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
خدمات بهداشتی و درمانی میزان رضایت شما از دسترسی به بیمارستان چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به مراکز درمانی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
خدمات اورژانسی میزان رضایت شما از دسترسی به ایستگاههای آتش نشانی چگونه است؟

 

بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به نیروهای امنیتی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
 

خدمات تفریحی و ورزشی

میزان رضایت شما از دسترسی به فضای سبز چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به فضای ورزشی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به مراکز تفریحی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
خدمات تجاری میزان رضایت شما از دسترسی و امکانات مراکز خرید چگونه است؟(روزانه و غیر روزانه) بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما از دسترسی به راسته های فعالیتی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
عنوان   عرصه 2- اجتماعی 1 2 3 4       5
 

 

اجتماعی

سطح سواد میزان رضایت شما از سطح سوادتان چگونه می باشد؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
فضای قابل سکونت میزان رضایت شما از فضای سکونتتان چگونه است؟(تعدادخانوار در واحد مسکونی) بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
اشتغال میزان رضایت شما از وضعیت شغلیتان چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
عنوان   عرصه 3- مسکن 1 2 3 4       5
 

مسکن

مساحت میزان رضایت شما از مساحت مسکنتان چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
کیفیت چه مقدار از کیفیت واحد مسکونی خود راضی هستید؟(عمر واحد)  راضی هستید؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
عنوان   عرصه 4- زیست محیطی 1 2 3 4 5
زیست محیطی  

 

آلاینده های هوا

میزان رضایت شما نسبت به دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از  گره های ترافیکی  چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما نسبت به دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از پایانه های حمل و نقل عمومی و توقف گاهها چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
میزان رضایت شما نسبت به دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از پمپ بنزین و منابع سوخت چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی
آلاینده صوتی

 

میزان رضایت شما نسبت به دور بودن از تاثیر  آلودگی های ناشی از خیابان های اصلی به عنوان آلوده کننده صوتی چگونه است؟ بسیار راضی راضی در حد متوسط ناراضی بسیار ناراضی

 

  • علاوه بر موارد مطرح شده در بالا، به منظور ارتقای کیفیت زندگیتان چه موارد دیگری را پیشنهاد می کنید؟

 

 

 

 

 

  • مهمترین مشکلات محله شما کدام است؟
  • وجود فعالیت های مزاحم مانند انبارها و کارگاه­ها
  • باریک بودن خیابان­ها و معابر و مشکل تردد در آنها
  • ازدحام جمعیت و سر و صدای زیاد در محل
  • عدم امنیت
  • عدم پاکیزگی و بهداشت محله
  • آلودگی ناشی از فاضلاب
  • آلودگی ناشی از تجمع زباله
  • آلودگی هوا
  • عدم وجود فضاهای گذران اوقات فراغت
  • کیفیت پایین مسکن
  • سایر………

 

 

پیوست شماره 2: تست روایی پرسشنامه

برای حصول اطمینان از روایی پرسشنامه، از تست آلفای کرونباخ استفاده شده است. با به کارگیری نرم افراز SPSS و وارد نمودن اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه ها و نتایج حاصل از آن ضریب آلفای کرونباخ محاسبه می­شود. نتایج حاصل به صورت زیر است:

آلفای کرونباخ بزرگتر از 7/0 نشان از صحت روایی پرسشنامه است.

Reliability

Scale: ALL VARIABLES

 
Reliability Statistics  
Cronbach’s Alpha N of Items  
.717 27  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Last name: Zolfaghari Gorjkolaee                             First name: Soghra

Faculty of: Architecture and Urbanism                   Branch: Urban plannig

Under Supervision of:  Dr. Sarrafi                                            The date of graduation:1392/10/22

The title of thesis: Planning for Upgrading of Quality of  Life at the  Sub-City  Levels  ; Case Study: District 10  in Tehran city.                            

Abstract

Quality of life (QOF) studies are attracting urban planners and policy makers because of their usefulness for formulating and implementing public policies and strategies and for evaluating and monitoring implemented public policies and strategies. QoL can be measured using subjective, objective indicators or by combining both. QoL research which is designed to facilitate urban planning and policy making should be measured using both subjective and objective indicators. Since This help’s to identify the states of QoL.

To measure QoL a mixed method of data collection and analysis is applied in this study. To examine different aspects of QoL , four  domains from social, economic and physical dimensions of life were selected. These are access to urban facilities and services, social, housing and environment. The study is based on data from a household survey and some secondary data. 101 family head was interviewed through household survey with closed and open ended questions. The sample households were selected randomly. Using descriptive analysis and spatial analysis the level of subjective and objective QoL is measure at domains level. by combining the measured subjective and objective QoL  at domains level,  the states of QoL are identified  for neighborhood of district 10 of Tehran city.

In this study the level subjective QoL is good for seven neighborhoods. These neighborhoods are Haft chenar, Beryanak, Karoun jonobi, Salsabil jonobi, Zanjan jonobi, Karoun shomali and Salsabil shomali. The level objective QoL is suitable for four neighborhoods. These neighborhoods are Karoun jonobi, Salsabil jonobi, Karoun shomali and Salsabil shomali. By combining the subjective and objective Qol the states of QoL that are Wellbeing, Adaptation, Dissonance or Deprivation are identified for each neighborhoods of district 10. Where wellbeing and deprivation shows the match between the subjective and objective QoL; on the other hand adaptation and dissonance shows mismatch between the subjective and objective QoL. In this study the three states of QoL that are  wellbeing, adaptation and deprivation  are identified for neighborhoods of district 10 . the neighborhoods of district 10 that are in wellbeing with this domains(access to urban facilities and services, social, housing and environment) are neighborhood  Karoun jonobi, Salsabil jonobi, Karoun shomali and Salsabil shomali. In this neighborhoods the subjective and objective QoL of residents is good  with four domains. Residents of neighborhoods Shobeiri-jey, Soleimani-Teimori  and Hashemi are experiencing deprivation. The neighborhoods that are in deprivation have bad subjective and objective QoL in domains. Residents of neighborhood Haft chenar, Beryanak, Zanjan jonobi are experiencing adaptation since they have good subjective QoL however their objective QoL is unsuitable. Such results suggest that the two measures do not always indicate the same level of QoL.

In general, the findings of this study indicate that large scale study can hide the variability of QoL at small scales. The findings also reveal the importance of studying both subjective and objective QoL instead of any one of these separately.

The outcomes of these studies may help local planners in improving and having a better understanding of the quality of life conditions of the population. Consequently they can better prioritize the problems that the community face as well as the most deprived areas.

Key words:

Quality of life, Subjective quality of life, Objective quality of life, States of quality of life, neighborhoods of  district 10  in Tehran city.

 

 

 

 

 

Shahid Beheshti University

Faculty of Architecture & Urbanism

Dept of Design & Urban Planning

 

 

 

A Dissertation Submitted in partial of the Requirements for the Master of

Science in Urban Planning

 

Planning for Upgrading of Quality of  Life at the  Sub-City  Levels  ;

Case Study: District 10  in Tehran city.

 

 

Supervisor:

Dr. Mozafar Sarafi

 

Advisor:

Dr. Farokh Moshiri

 

By: Soghra Zolfaghari Gorjkolaee

 

 

 

February 2014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “برنامه ریزی ارتقاء کیفیت زندگی در نواحی خرد شهری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 1 = 6