new5
حراج!

دانلود پایان نامه ارتش و دولـت دکتر مصـدق

49.000تومان 39.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(MA)

رشته تاریخ انقلاب اسلامی

 

عنوان:

ارتش و دولـت دکتر مصـدق

 

استاد راهنما:

دکتر حجّت فلاح توتکار

 

استاد مشاور:

دکتر امیر تیمور رفیعی

 

نگارش:

……………….

زمستان 90

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                     صفحه

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………. 1

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….. 2

فصل اول – کلیات

1-1-بیان مسأله……………………………………………………………………………………………………… 6

1-2-سؤالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………. 7

1-3- فرضیه ها……………………………………………………………………………………………………… 7

1-4- پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………… 7

1-5- روش کار……………………………………………………………………………………………………… 8

1-6-  نقد وبررسی منابع…………………………………………………………………………………………… 8

1-6-1- اسناد………………………………………………………………………………………………………… 9

1-6-2-روزنامه ها و مجلات……………………………………………………………………………………… 9

1-6-3- خاطرات…………………………………………………………………………………………………. 11

1-6-4- تحقیقات جدید…………………………………………………………………………………………….. 12

فصل دوم- نگاهی کوتاه به وضع نیروهای نظامی ایران در اواخر دوره قاجار و دوره پهلوی اول

2-1-تأسیس ارتش نوین…………………………………………………………………………………………… 14

2-2- واحدهای نظامی قبل از کودتای 1299…………………………………………………………………. 14

2-2-1- ژاندارمری………………………………………………………………………………………………. 15

2-2-2- بریگاد مرکزی………………………………………………………………………………………….. 17

2-2-3- بریگاد قزاق……………………………………………………………………………………………… 17

2-2-4- نیروی نظامی بیگانگان………………………………………………………………………………… 19

2-3- تشکیل قشون متحدالشکل…………………………………………………………………………………. 22

2-3-1- ارتش نوین و دو گرایش در آن………………………………………………………………………… 24

2-3-2- سازمان ستاد و لشکرها………………………………………………………………………………… 26

2-3-3- تحصیلات و آموزش نظامیان………………………………………………………………………….. 29

2-3-4- نظام وظیفه (سربازگیری)……………………………………………………………………………… 30

2-3-5- تسلیحات و تجهیزات……………………………………………………………………………………. 31

2-3-6- منابع مالی(بودجه)……………………………………………………………………………………… 32

2-3-7- امنیه………………………………………………………………………………………………………. 33

2-3-8- نظمیه (شهربانی)……………………………………………………………………………………….. 34

2-4- تقویت و توسعه ارتش………………………………………………………………………………………. 35

2-4-1- سازمان ستاد و لشکرها………………………………………………………………………………… 36

2-4-2-نفرات و بودجه…………………………………………………………………………………………… 38

2-4-3- آموزش و تسلیحات…………………………………………………………………………………….. 39

2-4-4- نیروی هوایی……………………………………………………………………………………………. 40

2-4-5- نیروی دریایی……………………………………………………………………………………………. 41

2-4-6- امنیه………………………………………………………………………………………………………. 43

2-4-7- نظمیه…………………………………………………………………………………………………….. 43

فصل سوم- نظامیان، فترت و احیای دولت مطلقه 1330-1320

3-1-تهاجم روس و انگلیس………………………………………………………………………………………. 46

3-1-1- فروپاشی ارتش………………………………………………………………………………………….. 48

3-1-2- اشغال پایتخت وکناره گیری رضاشاه………………………………………………………………… 50

3-2-بازسازی ارتش……………………………………………………………………………………………… 52

3-2-1- سازمان لشکرها، ستاد و آموزش……………………………………………………………………… 53

3-2-2- ژاندارمری………………………………………………………………………………………………. 54

3-2-3- نیروی دریایی و نیروی هوایی………………………………………………………………………… 55

3-2-4- مستشاران آمریکایی در ایران………………………………………………………………………… 56

3-3- بحران آذربایجان و کردستان……………………………………………………………………………… 58

4-3-  رزم آرا در صحنه سیاست……………………………………………………………………………….. 59

فصل چهارم- سازمانهای نظامی در دوره نخست وزیری دکتر مصدق

4-1-نخست وزیری مصدق………………………………………………………………………………………. 62

4-2- حزب کبود، نهضت ملی، گروه رزم آرا………………………………………………………………… 64

4-3- سازمان افسران حزب توده……………………………………………………………………………….. 65

4-3-1- ساختار و تشکیلات سازمان افسران حزب توده…………………………………………………….. 80

4-3-2- اساسنامه(آیین نامه) سازمان افسران حزب توده……………………………………………………. 85

4-4- کانون افسران بازنشسته…………………………………………………………………………………… 89

4-5- سازمان افسران ناسیونالیست……………………………………………………………………………… 91

فصل پنجم- دکتر مصدق و ارتش

5-1-دکترمصدق و تسلط بر ارتش……………………………………………………………………………… 96

5-2- واقعه 30 تیرماه 1331…………………………………………………………………………………. 101

5-3- تصفیه ارتش………………………………………………………………………………………………. 106

5-4- واقعه 9 اسفند 1331……………………………………………………………………………………. 112

5-5-توطئه، ربودن و قتل سرتیپ افشار طوس……………………………………………………………… 129

فصل ششم- ارتش و فروپاشی دولت ملی دکتر مصدق

6-1-ارتش و کودتا……………………………………………………………………………………………… 141

6-2- ارتش و کودتای نظامی 25 مرداد 1332…………………………………………………………….. 151

6-3- ارتش و کودتای نظامی 28 مرداد 1332…………………………………………………………….. 160

6-4- نقش و عملکرد افسران حزب توده در کودتای 28 مرداد 1332………………………………….. 165

6-5- نقش و عملکرد طرفداران سلطنت در کودتای 28 مرداد 1332………………………………….. 170

6-5-1-  سران کودتا…………………………………………………………………………………………… 171

6-5-1-1- سرلشکر فضل الله زاهدی………………………………………………………………………… 171

6-5-1-2- سرهنگ نعمت الله نصیری……………………………………………………………………….. 172

6-5-1-3- سرهنگ عباس فرزانگان………………………………………………………………………… 172

6-5-1-4- سرتیپ هدایت الله گیلانشاه……………………………………………………………………….. 173

6-6-نقش و عملکرد افسران ناسیونالیست در کودتای 28 مرداد 1332………………………………… 173

نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………. 174

منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………… 176

چکیده لاتین………………………………………………………………………………………………………. 184

 

 

چكيده

  هدف پژوهش حاضر آشنايي با مواضع و عملكرد نيرو هاي نظامي و انتظامي (به طوركلي ارتش) در قبال دولت دکتر محمد مصدق  و تأثير آن در كودتاي 28 مرداد 1332 مي باشد. دكتر مصدق فردي ميهن پرست و مشـروطه خواه بود و خواستـار اين بود كه شاه تنهـا در كشــور سلطنت كند و نه حـكومت. امـا بعد از مخالفت هايي كه بين شاه و دكتر مصدق  صورت گرفته شاه در صدد بركناري مصدق برآمد و در اين راستا شاه توانست از افسران تصفيه شده استفاده كند و عليه دكتر مصدق وارد عمل شد. دكتر مصدق با تصدي پست وزارت جنگ و تبديل آن به وزارت دفاع ملي تا حدودي توانست بر سلطه شاه بر ارتش جلوگيري كند اما به دليل وابستگي فرماندهان به شاه در اين راه موفق نبود. ولي در فرآيند شكل گيري كودتا، سرانجام شاه دستور بركناري دكتر مصدق را از نخست وزيري صادر كرد. به طور كلي كودتاي 28 مرداد حاصل هم انديشي دولت آمريكا و انگلستان؛ همكاري نزديك با افسران تصفيه شده ارتش و ارتباط مستقيم با افسران  طرفدار دربار و شاه بود و این ائتلاف زمینه ساز کودتا و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق بود.

 

كليد واژه

مصدق، ارتش، شاه، افسران تصفيه شده.

 

 

مقدمه

در سرتا سر تاريخ ايران، ارتش از اهميت سياسي و نظامي و اجتماعي بزرگي برخوردار بوده است. هر كشوري براي حفظ مرزهاي خود در مقابل تهاجمات خارجي و همچنين براي محافظت از امنيت داخلي خصوصاً در برابركانون هاي سياسي، اجتماعي، ضد حكومت نياز به قواي نظامي و انتظامي(ارتش) دارد، چون عملكرد گروه هاي حاكم بر جامعه با خواست هاي مردم هماهنگ و گاه متعارض است، وجود اين دو نيرو كه معمولاً در پيوند و همدست يكديگرند در جامعه ضروري است. اين دو نيرو در اكثر جوامع سنتي و از جمله در ايران چنان ساختار مشتركي هستند كه گاه تفكيك آنها مشكل است[1]. از لحاظ اهميت موضوع بايد اين نكته را به يادداشت كه در دوره حكومت رضا شاه ساختار قشون متحد الشكل و به طور كلي ارتش نوين ايران بنا نهاده شد و ارتش به عنوان ركن اصلي قدرت در حكومت پهلوي تبديل شد و دولت و مجلس هيچ نقشي در نيروهاي نظامي كشور نداشتند و كنترل كامل ارتش در دست رضا شاه بود و ارتش پيوستگي زيادي با سلطنت داشت و مع الوصف ارتش پشتيبان حكومت پهلوي بود.

با اشغال ايران در شهريور 1320 و سقوط دولت مطلقه رضا شاه، ارتش نويني را كه او تشكيل داده بود از هم فروپاشيد. با روي كار آمدن محمد رضا شاه او به عنوان فرمانده كل قوا منصوب شد و با كمك ايالات متحده آمريكا  ارتش را بازسازي و در اختيار خود گرفت. ارتش بازسازي شده در سال 1325 در مقابله با جدا سازي آذربايجان نقش مؤثري ايفاء كرد و مدتي بعد رزم آرا رياست ستاد ارتش را بر عهده گرفت و به تقويت آن پرداخت. ارتش در اين دوره تحت تأثير گروه هاي گوناگون سیاسی قرار داشت و به تأثیر پذیری از فضای سیاسی کشور گروه های چون سازمان نظامي افسران حزب توده، كانون افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسيوناليست پديد آمد و به گسترش نقش خود در ارتش تأكيد داشتند. پس از ملي شدن صنعت نفت، دكتر مصدق به نخست وزيري رسيد. اما دولت تسلطي بر عملكرد نظاميان نداشت و نظاميان به تشويق دربار به مخالفت با سياست هاي دكتر مصدق مي پرداختند و از اين رو دكتر مصدق با در اختيار گرفتن منصب وزارت جنگ سعي مي كرد سلطه ي دربار را بر ارتش كم رنگ كند و سيطره ي دولت را بر ارتش بيشتر سازد. پس از 30 تير 1331 شاه مجبور بود با سياست هاي دكتر مصدق همراهي كند و شاه مجبور شد كه رياست وزارت جنگ را به دكتر مصدق واگذار كند زيرا در آن مقطع شاه توانايي مقابله با افكار عمومي را نداشت. تلاش دكتر مصدق براي وادار كردن شاه به سلطنت و نه حكومت بود با اين وجود روابط دكتر مصدق با مجلس از يك سو و با شاه از سوي ديگر به پايان راه و بن بست نزديك مي شد.

به نظر مي رسد در اين دوره 12 ساله از شهریور 1320 تا كودتاي 28 مرداد 1332، ارتش و سلطنت توانستند به موازات با يكديگر قدرت از دست رفته را احياء كنند و به پيوستگي قبل از شهريور 1320 برسانند. در اين ميان ارتش در اختلافاتي كه بين دربار با دكتر مصدق وجود داشت به طرفداري و حمايت از دربار و شاه نقش بازي مي كرد. دكتر مصدق براي از ميان برداشتن موانع و هموار كردن مسير دولت و برنامه هاي خود به پشتيباني افكار عمومي و روندهاي مسالمت آميز متكي بود. اما مخالفين منتظر فرصت مناسب براي كودتا و توسل به نيروهاي نظامي براي سرنگوني او بودند. رد پاي كودتا بر ضد دکتر مصدق را مي توان از اوايل زمامداري او در تير 1330 دنبال كرد. به نظر مي رسد محافل سياسي داخلي کشور حتي پيش از انگليسي ها و آمریکائیها در فكر كودتا و بركناري دكتر مصدق بوده اند. وقوع كودتاي 28 مرداد و نقش افسران نظامي در سرنگوني دولت دكتر مصدق بيانگر آن است كه دكتر مصدق در نيل به اين هدف خود براي تسلط بر ارتش ناكام مانده است. زيرا دكتر مصدق معتقد بود كه ارتش بايد زير نظر و كنترل غير نظاميان و توسط آنها اداره شود و ارتش با سرنگوني دولت دكتر مصدق و جايگزين كردن يك فرد نظامي به قدرت نمايي پرداخت. در اين پژوهش سعي شده است كه دوران چند ماهه دولت دكتر مصدق را كه از جمله دوران مهم و حساسي از تاريخ معاصر ايران مي باشد بررسي و گرايش هاي سياسي افسران ارتش را در دوره دوساله دولت دكتر مصدق و تأثيرات متقابل ارتش و سياست را مورد ارزيابي قرار دهد.

پايان نامه حاضر در شش فصل نوشته شده که شامل يك فصل كليات و در پنج فصل اصلي تهيه و تنظيم شده است.

 فصل اول: اين فصل مربوط به فصل كليات مي باشد.

 فصل دوم: اين فصل با نگاهي كوتاه به وضع نيروهاي نظامي ايران در اواخر دوره قاجار و دوره پهلوي اول دارد كه از سه مبحث تشكيل شده است. مبحث اول نگاهي مختصر به واحدهاي نظامي قبل از كودتاي 1299 دارد كه اين واحدهاي نظـامي شامل: ژاندارمري، بریگاد قزاق، بريگـاد مركـزي و نيـروهاي نظـامي بيگانگـان مي باشد. در مبحث دوم نگاهي مختصر به چگونگي تشكيل و ايجاد قشون متحد الشكل كه زمينه هاي پيدايش و تأسيس ارتش نوين را ايجاد مي كند و در برگيرنده دو گرايش در ارتش، سازمان ستاد و لشكرها، تحصيلات و آموزش نظاميان، نظام وظيفه، تسليحات و تجهيزات، منابع مالي، امنيه و نظميه مي باشد. در مبحث سوم به توضيح درباره تقويت و توسعه ارتش نوين پرداخته ايم كه شامل: سازمان ستاد لشكرها، نفرات و بودجه، آموزش و تسلیحات، نيروي هوايي و دريايي، امنيه و نظميه را در بر مي گيرد.

فصل سوم: اين فصل تحت عنوان نظاميان، فترت و احياي دولت مطلقه ايــران از 1320تا1330 را در بـر مي گيرد كه از دو مبحث تشكيل مي شود. مبحث اول در مورد تهاجم روس و انگليس به ايران و فروپاشي ارتش و نهايتاً اشغال پايتخت و كناره گيري رضا شاه از حكومت را مورد ارزيابي قرار مي دهد. در مبحث دوم به ادامه بازسازي ارتش پرداخته ايم كه شامل: سازمان لشكرها، ستاد و آموزش، ژاندارمري، نيروي دريايي و هوايي، مستشاران آمريكا در ايران، بحران آذربايجان، رزم‌آرا در صحنه سیاست را بررسي مي كنيم.

فصل چهارم: اين فصل دربردارنده سازمانهاي نظامي در دوره نخست وزيري دكتر مصدق مي باشد كه به نخست وزيري دكتر مصدق و سازمان نظامي افسران حزب توده، كانون افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسيوناليست را مورد تحليل  قرار مي دهد. البته در اين فصل سعي شده است كه بيشتر نقش  و عملكرد سازمان افسري حزب توده مورد بررسي قرار داده شود.

فصل پنجم: اين فصل با عنوان گذاري دكتر مصدق و ارتش قصد دارد عملكرد دكتر مصدق و نحوه تصفيه ارتش و چگونگي سيطره و تسلط دكتر مصدق بر ارتش را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد و به چگونگي وقايع 30 تير ماه و 9 اسفند ماه 1331 و ماجراي توطئه، ربودن و قتل افشار طوس رئيس شهرباني را بررسي کند.

فصل ششم: كه فصل پايانی پایان نامه مي باشد. تحت عنوان ارتش و فروپاشي دولت دكتر مصدق نام گرفته است و به همين امر زمينه ها و دلايل فروپاشي اين ساختار عظيم را دسته بندي و تحليل خواهيم كرد كه عبارت است از: ارتش و كودتا، ارتش و كودتاي 25 مرداد 1332، ارتش و كودتاي 28 مرداد 1332، نقش و عملكرد افسران حزب توده در كودتاي 28 مرداد، نقش و عملكرد افسران طرفدار سلطنت در كودتاي 28 مرداد و نقش و عملكرد افسران ناسيوناليست در كــودتاي 28 مرداد، و با انجــام جمع بندي و نتيجه گيري پایان نامه به اتمام مي رسد.

 

 

 

بیان مسأله

در سراسر تاریخ ایران، ارتش از اهمیت سیاسی و اجتماعی بزرگی برخوردار بوده است. ارتش نوین ایران پس از کودتای سوم اسفند 1299 تشکیل شد و در دی 1300 به طور رسمی آغاز به کار کرد. واحدهای نظامی در قشون متحد الشکل ادغام شدند و تحت نظر وزارت جنگ و فرماندهی واحدی قرار گرفتند. کلیه ی واحدهای نظامی و انتظامی تا پایان سلطنت رضا شاه از حوزه ی نظارت قوه مقننه، قوه مجریه و کابینه خارج و زیر نظر مستقیم رضاشاه بودند. بدنبال اشغال ایران از طرف متفقین در سوم شهریور 1320 به فروپاشی ارتش انجامید. اما ضرورت حفظ ارتش برای دفاع از تمامیت ارضی کشور و تسلط بیگانگان به بخشی از خاک ایران باعث شد که حکومت مرکزی و سیاسی کشور به بازسازی ارتش بپردازد و محمدرضا شاه بعنوان فرمانده کل قوا، با کمک ایالات متحده ارتش را بازسازی و در اختیار خود قرار دهد. ارتش بازسازی شده در سال 1325 در مقابله با جدا سازی آذربایجان نقش مؤثری ایفا کرد و مدتی بعد رزم آرا ریاست ستاد ارتش را بر عهده گرفت و به تقویت بیشتر آن پرداخت.

ارتش در این دوره تحت تأثیر گروه های گوناگون سیاسی قرار گرفت و به تأثیر پذیری از فضای سیاسی کشور گروه هایی چون سازمان نظامی حزب توده، سازمان افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسیونالیست پدید آمد و به گسترش نقش خود درارتش تأکید داشتند. پس از ملی شدن صنعت نفت دکتر مصدق به نخست وزیری رسید اما دولت تسلطی بر عملکرد نظامیان نداشت. نظامیان به تشویق دربار به مخالفت با سیاستهای دکتر مصدق می پرداختند از این رو مصدق تصمیم گرفت با در اختیار گرفتن منصب وزارت جنگ سلطه ی دربار را بر ارتش کم رنگ کند و سیطره ی دولت را بر ارتش بیشتر کند. پس از 30 تیر مصدق آن چنان قدرت و دربار از آن چنان ضعفی برخوردار بود. تلاشهای دکتر مصدق برای وادار کردن شاه به سلطنت و نه حکومت بود با این وجود، روابط مصدق با مجلس از یک سو و با شاه از سوی دیگر به پایان راه و بن بست نزدیک می شد.

مصدق برای از میان برداشتن موانع و هموار کردن مسیر دولت و برنامه های خود به پشتیبانی افکار عمومی و روند مسالمت آمیز متکی بود. اما مخالفین منتظر فرصت مناسبی برای کودتا و توسل به نیروهای نظامی برای سرنگونی او بودند. ردپای کودتا بر ضد مصدق را می توان از اوایل زمامداری او درتیر 1330 دنبال کرد. به نظر می رسد محافل سیاسی داخلی مخالف مصدق حتی پیش از انگلیسی ها و آمریکائیها در فکر کودتا و برکناری دکتر مصدق بودند. وقوع کودتای 28 مرداد و نقش افسران نظامی در سرنگونی دولت دکتر مصدق بیان گر آن است که دکترمصدق در نیل به این هدف خود برای تسلط بر ارتش ناکام مانده است و ارتش با سرنگونی دولت دکتر مصدق و جایگزین کردن یک فرد نظامی به قدرت نمایی پرداخت.

1-2- سؤالات تحقيق

1-2-1- آيا ارتش در بين سال هاي 1332-1320  به صورت مستقل و جداگانه عمل مي كرد يا از ديگر نهادهاي قدرت دستور مي گرفت؟

2-2-1- برنامه دولت دكتر مصدق در ارتباط با ارتش چه بود؟

3-2-1- نقش ارتش در سرنگوني دولت دكتر مصدق چگونه بوده است؟

 

1-3- فرضيه ها

1-3-1- ساختار ارتش در بين سال هاي 1320-1332 متأثر از گرايش هاي سياسي متفاوت جامعه بود كه اين گرايش ها در سازمان افسران حزب توده و افسران ناسيوناليست نمود پيدا مي كرد و در مقابل این سازمانها طرفداران دربار در كانون افسران بازنشسته حضور داشتند.

2-3-2- دکتر مصدق با تصدی پشت نخست وزیری علیرغم در اختیار گرفتن ارتش نتوانست بر نظامیان ارتش کنترل کاملی داشته باشد. چون یکی از کانون های اصلی قدرت سلطنت، ارتش محسوب می شود. در اولین دوره نخست وزیری دکتر مصدق، ارتش به عنوان یک نهاد در راستای اهداف سیاسی شاه و دربار نقش بازی می کرد. اما در دومین مرحله از نخست وزیری دکتر مصدق در صدد بود که وزارت جنگ را از اختیار شاه خارج کند تا از کارشکنی های دربار جلوگیری کند. دکتر مصدق از همان آغاز دوره دوم نخست وزیری رئیس شهربانی، رئیس ستاد ارتش، فرماندار نظامی تهران و چند تن دیگر از افسران شهربانی را که در غائله سی ام تیرماه دست داشتند برکنار و پاکسازی ارتش از افسران فاسد و توطعه گر را در برنامه کار خود قرارداد.

3-3-3- با برعهده گرفتن وزارت جنگ توسط دکتر مصدق و اقدام به تصفیه فرماندهان ارتش و جابجایی فرماندهان عالی، این عوامل موجب بروز مشکلاتی در دولت دکتر مصدق شد و ازآنجائیکه ارتش پیوند خود را در سلطنت پهلوی می دانست هرگونه اقدامی را که به این پیوند ضربه می زد، در مقابل آن عکس العمل نشان می داد. دکتر مصدق به دنبال آن بود که به هر قیمتی که شده است، مانع آن شود که براندازی دولت او را بصورت قانونی جلوه دهند و با منحل کردن مجلس او این راه را بست و نهایتاً کودتا به وقوع پیوست.

به طور كلي كودتاي 28 مرداد حاصل هم انديشي دولت آمريكا و انگلستان؛ همكاري نزديك با افسران تصفيه شده ارتش و ارتباط مستقيم با افسران  طرفدار دربار و شاه بود و این ائتلاف زمینه ساز کودتا و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق بود.

اهداف تحقيق

  • مشخص كردن نقش ارتش در سقوط دولت ملي دكتر مصدق.
  • بررسي نگاه دقيق تر بر جايگاه ارتش در دروه نخست وزيري دكتر مصدق.
  • بررسي نقش افسران و نظاميان در كودتا و سرنگوني دولت دكتر مصدق در 28 مرداد 1332.

 

  • پيشينه تحقيق

در مورد ارتش و دولت دكتر مصدق یک پژوهش مستقل و جامع صورت نگرفته است. موضوع مورد نظر هنوز نياز به كار دارد. مي توان به كتاب دولت مطلقه، نظاميان و سياست در ايران 1357-1299، وحيد سينايي، تهران، انتشارات كوير، 1384 اشاره كرد كه تا حدودي مي تواند نياز ما را برآورده كند.

1-5- روش كار

روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي مي باشد كه در اين روش با گردآوري اسناد و مداركي كه در كتابخانه ها موجود مي باشد و از طريق فيش برداري به جمع آوري اطلاعات مي پردازيم. با توجه به طرح اوليه، پس از استخراج و طبقه بندي مطالب خواهيم پرداخت. روش گردآوري اطلاعات بدون شك كتابخانه اي خواهد بود. در اين روش ما از اطلاعات متشابه، متفاوت و متضاد استفاده مي كنيم. پس از استخراج اطلاعات مورد نياز با توجه به اصل موضوعات و اعتبار آنان و طبقه بندي اطلاعات به تجزيه و تحليل آنان مي پردازيم. در اين روش ما نيز بايد از نقد بيروني و نقد دروني نيز استفاده كنيم. اطلاعاتي را كه ما به دست مي آوريم بايد از نظر درستي يا نادرستي به اصل ترجيح به سند و اصل ترجیح به راوی مورد نقد و ارزيابي قرار گيرند.

 

 

1-6- نقد و بررسي منابع

نگاهي انتقادي به رويدادهاي تاريخي و گزارش هاي منابع به منظور رسيدن به شواهد تاريخي، مسأله اي مهم در مطالعات تاريخي می باشد. البته با وجود اينكه شمار منابع در حوزه ي تاريخ معاصر ايران فراوان است ولي نقد و بررسي منابع به گونه اي مورد توجه قرار گرفته است. در بررسي منابع مورد استفاده در اين پايان نامه مي توان آنها را به چند دسته تقسيم نمود.

 

1-6-1- اسناد

بي ترديد مطمئن ترين و معتبرترين منابع  براي گرد آوري اطلاعات مهم تاريخي اسناد مي باشند. اسناد از اين  منظر داراي اهميت هستند كه در متن واقعه بوده اند و جزئي از پديده تاريخي محسوب مي شوند. مراكزي مهم و مستعدي در ايران وجـود دارد كه در زمينه جمــع آوري و نگهداري اسنــاد فعاليت مي كنند از جمله مي توان از سازمان اسناد ملي ايران، مجلس شوراي اسلامي، مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران و دفتر مطالعات سياسي و اسناد وزارت امور خارجه نام برد. در راستاي استفاده از اسناد، مراكز گوناگون و افراد مختلفي اقدام به جمع آوري و چاپ اسناد كرده اند. اسناد داخلي مربوط به به اين واقعه به سركردگان كودتا بر مي گردد، يعني اين اسناد را بايد در نزد درباريان و ساير عوامل كودتا جستجو نمود.

در اين ميان نوشته ها، يادداشـت ها، اعلاميه ها و روزنامه هاي حــزب توده هم جاي خود را دارنــد كه مي توان از آنها به عنوان اسناد مورد توجه قرار گيرند. بنابراين آنچه باقي مي ماند، اسناد و مدارك مربوط به سازمان اطلاعات انگليس و سازمان «سيا» مي باشد و اهميت آنها در رسميت آنهاست و بيشتر استنادات مهم مربوط به همان اسناد و مداركي است كه آنها منتشر كرده اند. اسنادي كه در اين پايان نامه مورد استفاده قرار گرفته شده است برگرفته شده از مجموعه ي اسناد مي باشند كه بيشتر آنها به صورت كتاب در آمده اند براي نمونه مي توان به اسناد سخن مي گويند: مجموعه اسناد سري روابط خارجي ايران با آمريكا و انگليس در دوران نهضت ملي ايران، احمد علي رجايي، جلد 2، تهران، انتشارات قلم، 1382، صفحات 1191-1261 اشاره كرد و از اسنادي كه به صورت كتاب در آمده اند در فصل پنجم و ششم مورد استفاده قرار  گرفته شده است.

 

1-6-2-  روزنامه ها و مجلات

بعد از اسناد در دومين مآخذ معتبركه همواره در تحقيقات مورد استفاده قرار مي گيرند و يك شـــرح جامع اي را در اختيار پژوهشگر  قرار مي دهد روزنامه ها هستند. روزنامه ها در هر زماني كه چاپ مي شوند معرف اوضاع سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و … مردم و كشور را در همان دوران منتشر مي كند. البته بايد نسبت وابستگي يا عدم وابستگي روزنامه ها به دولت را در نظر گرفت. روزنامه ها در جهان معاصر منبع اساسي و مهم براي تحقيق در تاريخ، فرهنگ و هنر يك ملت به شمار مي روند. با مطالعه و بررسي يك نشريه در طول دوره انتشار آن، مي توان تصويري نسبتاً گويا و ملموس از جريانات و فضاي حاكم آن دوره را به دست آورد، و مقايسه آن با احوال كنوني مشخص مي كند كه هر يك از آن جريانات و وقايع اتفاقيه از كجا آغاز شده و چگونه شكل گرفته و به كجا رسيده است[2]. در اين پژوهش سعي شده كه روزنامه هاي متفاوتي از جمله روزنامه اطلاعات، كيهان، باختر امــروز، آتش، شاهد، داد و… مورد استفاده قــرار گيرد، و به معـرفی دو روزنامـه اطلاعات و آتش می پردازیم.

 

روزنامه اطلاعات

با يك ديد و نگرش متمايل به سلطنت و دولت انتشار مي يافت و در راستاي اين دو نهاد عمل مي كرد و اطلاعات سياسي، نظامي، اقتصادي، فرهنگي و به طور كلي مسائل روزانه كشور را منتشر مي كند. با اينكه اين روزنامه يك روزنامه دولتي بوده است. اما اخبار و اطلاعات آن در زمره موثق ترين و معتبرترين روزنامه هاي رسمي كشور محسوب مي شود.

 

 

 صاحب امتياز: ع. مسعودي، فرهاد مسعودي- سر دبير: حسين بني احمد- محل انتشار: تهران- ناشر: موسسه مطبوعاتي اطلاعات- فاصله انتشار: روزنامه (عصر)- زبان: فارسي و در اکثر مواقع در هشت صفحه انتشار می یافت. و این روزنامه از سال 1305 به چاپ رسیده است. بيشترين سالهاي استفاده از اين روزنامه در اين پژوهش بين سالهاي 1330 تا كودتاي 28 مرداد 1332 مي باشد.

 

روزنامه آتش

از جمله روزنامه هاي ديگري كه در اين پژوهش استفاده شده است روزنامه آتش مي باشد كه اين روزنامه با تيتراژ نسبتاً زيادي به فعاليت خود ادامه مي داد و در سطح يك روزنامه دولتي فعاليت مي كرده است. این روزنامه داراي ديدي انتقادي نسبت به فعاليت هاي کابینه ها بوده است، مخصوصاً از زماني كه دكتر مصدق به نخست وزيري منصوب شد. اين روزنامه در دوره نخست وزيري مصدق داراي ديدي انتقادي نسبت به فعاليت هاي دولت بوده است و مطالب اين روزنامه در ماه هاي پاياني دولت دكتر مصدق بسيار تند شده بود. همچنين دكتر مظفر بقايي كه ارتباط نزديك با صاحب امتياز اين روزنامه داشت، مطالب انتقادي خود را از طريق اين روزنامه منعكس مي كرد.

 

 

 

صاحب امتياز: سيد مهدي مير اشرافي- مدير روزنامه: سيد شمس الدين قنات‌آبادي- محل انتشار: تهران- ناشر: انتشارات آتش- فاصله انتشار: 4 روز در هفته (به طور نامرتب) روزانه. نخستين شماره اين روزنامه در 18 آبان ماه 1325 منتشر شده است و در چهار صفحه انتشار می یافت. بيشترين سالهاي استفاده از اين روزنامه در اين پژوهش بين سالهاي 1331 تا كودتاي 28 مرداد ماه 1332 مي باشد.

اما مير اشرافي نماينده مجلس در ادوار 17، 18، 20 بود از مخالفان سر سخت دولت دكتر مصدق و از عوامل موثر كودتاي 28 مرداد 1332 به شمار مي رود.

 

 

1-6-3-خاطرات

خاطرات وتألمات دكتر محمد مصدق،دكتر محمد مصدق، با مقدمه غلامحسين مصدق، به كوشش ايرج افشار، تهران، علمي، چاپ دوازدهم، 1388.

اين كتاب نوشته هايي است ارزشمند از دكتر محمد مصدق و مركب از دو كتاب كه در روزهاي زندان لشكر دوم زرهي و سكونت مقيد و اجباري در احمد آباد نوشته و از خويش به يادگار گذاشته است. كتاب اول «شرح مختصري از زندگي و خاطرات» دكتر مصدق نام دارد و در بيست و چهار فصل به نگارش در آمده است، كه سرگذشت روزگار جواني و دوران تحصيل او و سپس تصدي چند مقام دولتي را در بردارد و حوادث مهم دوران زندگي خودش را تا پايان ايام تصدي وزارت امور خارجه در سال 1302 شمسي نوشته است.

كتاب دوم «شرح مختصري از تاريخ ملي شدن صنعت نفت در ايران» و مركب از سه بخش است: بخش اول با عنوان «تصدي مقام نخست وزيري»، بخش دوم «لايحه ديوان عالي كشور است» در اينجا بايد توضيح داده شود درباره لايحه ديوان عالي كشور، كه دكتر مصدق پس از محكوميت در دادگاه تجديد نظر فرجام خواست و لايحه اي تنظيم كرد و به ديوان عالي كشور داد ولي ديوان عالي كشور مصدق را نپذیرفتند تا اظهارات دفاعي خود را بيان كند ناچار مطالبي كه مورد نظرش بود در لايحه اي به نام «لايحه الحاقي» در سه فصل نوشت. بخش سوم «عرض جواب به فرمايشات اعليحضرت همايون شاهنشاه» نام دارد كه دكتر مصدق پاسخي به قسمت هايي از مطالب كتاب «مأموريت براي وطنم» مي دهد. اين كتاب داراي اطلاعات سياسي در اين دوران تاريخي مي باشد و در زمره مهمترين و معتبرترين كتاب ها به شمار مي رود.

 

 

 

1-6-4- تحقيقات جديد

كتاب جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران و كودتاي 28 مرداد 1332 يكي از مهمترين كتاب هاي سرهنگ غلامرضا نجاتي مي باشد كه بيانگر تاريخ جنبش ضد استعماري ملت ايران براي ملي كردن صنعت نفت و بالاخص، كودتاي 28 مرداد 1332 مي باشد. سرهنگ نجاتي در اين كتاب به تحليل مطالب کمتر پرداخته و با گرد آوري بسياري از اسناد مهم و مشروح مذاكرات  و مصاحبه با معاصرين این امكان را فراهم آورده است تا خوانندگان از رويدادهايي كه منجر به سركوب شدن جنبش ضد استعماري ملت ايران گرديد، آگاهي كافي به دست آورند. كتاب جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران و كودتاي 28 مرداد 1332 به صورت دو كتاب، اما در يك جلد مجلل به چاپ رسيده است. كتاب اول مقدمه اي بر كتاب دوم، كتاب اول با عنوان جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران در سه فصل  مفصل نوشته شده است و كتاب دوم با عنوان كودتاي 28 مرداد 1332 در سه فصل به چاپ رسيده است.

در پايان اين كتاب به ضمايم پرداخته شده، كه به يادداشت هاي سرگرد دكتر علميه، يادداشت ها و نامه هاي دكتر حسين فاطمي، كودتاي 28 مردادنوشته مارك –ج- گازيورسكي و از چاپ هشتم با افزودگی: دو گزارش از دكترجرج مك گي و گزارش سرهنگ ورنون والترز با ترجمه سرهنگ نجاتي آورده شده است. نجاتي، غلامرضا، جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران و كودتاي 28 مرداد 1332، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتم، 1378.

كتاب ديگري كه حائز اهميت مي باشد كتاب خواب آشفته نفت و نهضت ملي ايران، كه با قلم محمد علي موحد نوشته شده است. اين كتاب در دو جلد به چاپ رسيده است. مطالب اين دو كتاب در چهار بخش تنظيم يافته است. بخش اول در واقع مقدمه اي است به سه بخش ديگر؛ و آن گذري است تند و شتابزده بر وقايعي از تصويب قانون ممنوعيت واگذاري امتياز نفت به خارجيان در آذر ماه 1323 تا تصويب اصل ملي شدن صنعت نفت در اسفند 1329 جريان داشت. سه بخش ديگر كتاب شرح ماجراهايي كه با تصويب اصل ملي شدن صنعت نفت آغاز شد و به كودتاي 28 مرداد سال 1332 منتهي گرديد.

موحد، محمد علي، خواب آشفته نفت: دكتر مصدق و نهضت ملي ايران، تهران، نشر كارنامه، 1378.

 

  • تأسیس ارتش نوین

ادغام واحدهای نظامی و تشکیل قشون متحدالشکل دردی 1300 ش از نخستین آثار و پیامد های کودتای 1299 بود.

 

 

 

فهرست منابع و مأخذ

كتابها:

1- آبراهاميان، یرواند، ايران بين دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدي، محمد ابراهيم فتاحي و ليلايي، تهران، نشر ني، چاپ سيزدهم، 1387.

2-  آوانسيان، اردشير، خاطرات سياسي، به كوشش علي دهباشي، تهران، انتشارات شهاب ثاقب به همكاري  انتشارات سخن، 1378.

  • آيت، حسن، چهره حقيقي مصدق السلطنه، تهران، نشر دفتر انتشارات اسلامي، 1360.
  • اتابكي، منصور علي، بني احمد، احمد، پنج روز رستاخير ملت ايران، تهران 1337.
  • ارسنجايي، حسن، يادداشتهاي سياسي، سي ام تير 1331، تهران،پيرایه بامشاد، 1335.
  • ارفع، حسن، در خدمت پنج سلطان، ترجمه سيد احمدنواب، تهران، نشر مهر آئين، 1377.
  • استوارت، ريچاردآ، در آخرين روزهاي رضا شاه، تهاجم روس و انگليس به ايران درشهريور 1320، ترجمه عبد الرضا هوشنگ مهدوي و كاوه بيات، تهران، بي نا، 1370.
  • اسفندياری بختياري، ثريا، كاخ تنهايي، ترجمه نادعلي همداني، تهران، انتشارات زرياب، چاپ هشتم، 1380.
  • اسكندري، ايرج، خاطرات سياسي ايرج اسكندري، به كوشش علي دهباشي، تهران، علمی، 1368.
  • اسلاميه، مصطفي، زندگينامه محمد مصدق، تهران، انتشارات نيلوفر، 1388.
  • اسناد لانه جاسوسي، جلد 70، مستشاري نظامي آمريكا در ايران (1)، ترجمه دانشجويان مسلمان پيرو خط امام، تهران، مركز اسناد لانه جاسوسي آمريكا،1366.
  • افراسيابي، بهرام، خاطرات و مبارزات دكتر حسين فاطمي، تهران، انتشارات سخن، 1366.
  • افشار، پرويز، تاريخ ژاندارمري ايران، قم، بي نا، 1333.
  • امير احمدي، احمد، خاطرات نخستين سپهبد ايراني، به كوشش غلامحسين زرگري نژاد، تهران، موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگي، 1373.
  • امير خسروي، بابك، نظر از درون به نقش حزب توده ايران، تهران، اطلاعات، 1375.
  • ايدن، آنتوني، خاطرات ايدن، ترجمه كاوه دهگان، تهران، انتشارات فرزانه، 1357.
  • بزرگمهر، جليل، تقريرات مصدق در زندان، به كوشش ايرج افشار، تهران، سهامي عام، 1359.
  • ———-، مصدق در دادگاه تجديد نظر نظامي، تهران، شركت نشر انتشار، 1365.
  • بقايی كرماني، مظفر، خاطرات دكتر مظفر بقايي كرماني، مصاحبه كننده حبيب الله لاجوردي، با مقدمه و ويرايش محمود طلوعي، تهران، علم، چاپ دوم، 1383.
  • بولارد، ريدر ويليام، خاطرات سر ريدر ويليام بولارد سفير كبير انگلستان در ايران (نامه هاي خصوصي و گزارش هاي محرمانه)، ترجمه غلامحسين ميرزا صالح، تهران، طرح نو، چاپ دوم، 1378.
  • بهار، محمد تقي، تاريخ مختصر احزاب سياسي ايران، جلد اول، تهران، كتاب هاي جيبي، 1357.
  • بهرامي، روح الله، اسنادي از قيام سي ام تير 1331، مركز اسناد رياست جمهوري، تهران، سازمان چاپ و انتشار، 1382.
  • بيگلر پور، عليقلي، نفيسي، سعيد، قائم مقامی، جهانگير، تاريخ ارتش نوين ايران، بخش نخست از سال 1300 تا 1320 خورشيدي، تهران، اداره ستاد بزرگ ارتشتاران، 1345.
  • پليس ايران، تهران، روابط عمومي شهرباني كشور،2523.
  • پهلوي، محمد رضا، پاسخ به تاريخ، به كوشش شهريار ماكان، تهران، نشر البرز، چاپ ششم، 1384.
  • تركمان،‌محمد، نامه هاي دكتر مصدق، دو جلد، تهران، نشر هزاران، 1374.
  • ———-، قيام سي ام تير به روايت اسناد و تصادير، تهران، انتشارات دهخدا، 1361.
  • ————، مجموعه اي از مكتوبات، سخنرانيها، پيامها و فتاوي آيت الله كاشاني، جلد 3، تهران، انتشارات چاپبخش، 1361-1362.
  • – ———- ، توطئه ربودن و قتل سرلشكر افشار طوس، تهران، موسسه خدمات فرهنگي رسا، 1363.
  • تفرشي، مجيد، طاهر احمدي، محمود (به كوشش) گزارش هاي محرمانه شهرباني( 1324-1326 ش)، جلد 1، تهران، سازمان اسناد ملي، 1371.
  • تكميل همايون، ناصر، تحولات قشون در تاريخ معاصر ايران، جلد 1، تهران، دفتر پژوهش هاي فرهنگي، 1376.
  • جان زاده، علي، مصدق، انتشارات همگام، 1385.
  • جزني، بيژن، طرح جامعه شناسي و مباني استراتژي جنبشي انقلابي خلق ايران، تهران، مازيار، 1357.
  • ——–، تاریخ سی ساله ایران، بخش اول، تهران، 1337.
  • جوانشير، ف، م، تجربه 28 مرداد، نظري به تاريخ جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران، تهران، انتشارات حزب توده ايران 1359.
  • چپ در ايران، به روايت ساواك، سازمان نظامي حزب توده، تهران، مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، 1380.
  • چه كسي منحرف شد دكتر مصدق يا دكتر بقايي(متن دفاعات دکتر مظفر بقایی کرمانی در دادگاه تجدید نظر)، چاپخانه صنوبر، 1363.
  • حكیم الهي، نصرت الله، عصر پهلوي و تحولات ايران، تهران، نشر كتاب ايران، 1346.
  • خاطرات نصرت اله انتظام، شهريور 1320 از ديدگاه دربار، به كوشش محمد رضا عباسي و بهروز طيراني، تهران، سازمان اسناد ملي ايران، 1371.
  • خسرو پناه، محمد حسين، سازمان افسران حزب توده ايران1333-1323، تهران، مؤسسه نشر و پژوهش شیرازه، چاپ دوم، 1378.
  • خليلي عراقي، محمد رضا، وقايع سوم شهريور، تهران، بنگاه زربخش،1322.
  • دهخدا، علي اكبر، لغت نامه دهخدا، زير نظر دكتر محمد معين و سيد جعفر شهيدي، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاهي، 1373.
  • ذوقي، ايرج، ايران و قدرت هاي بزرگ جنگ جهاني دوم، تهران، انتشارات پاژنگ، 1367.
  • ذبيح، سپهر، ايران در دوران مصدق، ترجمه محمد رفيعي مهر آبادي، تهران، موسسه مطبوعاتي عطائي، 1363.
  • رجايي، احمد علي، اسناد سخن مي گويند، مجموعه کامل اسناد سري مربوط به رویدادها در روابط خارجی ایران با ایالات متحده و انگلستان در دوران نهضت ملی ایران (1951-1954) (مشتمل بر 508 سند رسمی به کلی سری و سری) / در معرفی و بیان اهمیت اسناد این مجموعه فخرالدین عظیمی، پیشگفتار جهانگیر حق شناس؛ پژوهش و برگردان احمدعلی رجایی، میهن سروری (رجایی) تهران، قلم،1382.
  • رجبي، محمد حسن ، زندگي نامه سياسي امام خميني، جلد 1، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1369.
  • رسائي، فرج الله، 2500 سال بر روي درياها، تهران، انتشارات نيروي دريايي، 1350.
  • رضا شاه؛ خاطرات سليمان بهبودي، شمس پهلوي، علي ايزدي، به اهتمام غلامحسين ميرزا صالح، تهران، طرح نو، 1372.
  • روزولت، كرميت، كودتا در كودتا، (طراح كودتاي 28 مرداد در ايران)، مترجم انتشارات جاما، تهران، انتشارات جاما.
  • زاهدي، اردشير، خاطرات اردشیر زاهدي، جلد 1، ويراستار احمد احرار، تهران، كتاب سرا،1385.
  • زربخت، مرتضي، خاطراتي از سازمان افسران حزب توده ايران، در گفتگو با حميد احمدي، تهران، ققنوس،1382.
  • زيبايي، علي، كمونيزم در ايران يا تاريخ مختصر فعاليت كمونيست ها در ايران از اوايل مشروطيت تا فروردين ماه 1343، تهران، بي نام، 1343.
  • سر رشته، حسينقلي، خاطرات من، تهران، ناشر نويسنده، 1376.
  • سرشار، هما، خاطرات شعبان جعفري، تهران، نشر ثالث، چاپ چهارم، 1381.
  • سفري، محمد علي، قلم و سياست، از استعفا رضا شاه تا سقوط مصدق، تهران، نشر نامك، 1371.
  • سيفي فمی تفرشي، مرتضي، پليس خفيه ايران 1320-1299، تهران، انتشارات ققنوس، 1368.
  • سینايي، وحيد، دولت مطلقه، نظاميان و سياست در ايران 1357-1299، تهران، كوير، 1384.
  • شوشتري، ابراهيم، فرمان مقاومت، تهران، نشر شيراز، 1376.
  • شوستر، مورگان، اختناق ايران، ترجمه ابوالحسن موسوي شوشتري، تهران، صفي عليشاه، 1351.
  • شهيدي، يحيي، فرمايشات اعليحضرت همايوني شاهنشاه آريامهر بزرگ ارتشتاران درباره ارتش شاهنشاهي و مسائل دفاعي ايران از دي ماه 1317، تا مهر 1353، انتشارات ستاد ارتشتاران.
  • شيخ الاسلام، محمد جواد، سيماي احمد شاه قاجار پس از گذشت هفتاد سال از عقد قرارداد 1919 ایران و انگلیس، جلد 1، تهران، نشر گفتار، 1368.
  • صفائي، ابراهيم، بنيادهاي ملي در شهرياري رضا شاه كبير، تهران، اداره كل نگارش وزارت فرهنگ و هنر 2523.
  • صولت قشقايي، محمد ناصر، سالهاي بحران، خاطرات روزانه محمد ناصر صولت قشقايي از فروردين 1329 تا آذر1332 ، به كوشش نصر الله حدادي، تهران، موسسه خدمات فرهنگي رسا، 1366.
  • طبري، احسان ، كژ راه (خاطراتي از تاريخ حزب توده)، انتشارات امير كبير، تهران، 1366.
  • طيراني، بهروز، اسناد احزاب سياسي ايران (حزب توده ايران)، دو جلد، تهران، انتشارات سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران، 1384.
  • عاقلي، باقر، رضا شاه و قشون متحد الشكل 1300-1320، تهران، نشر نامك، 1377
  • ——-، نخست وزيران ايران از مشير الدوله تا بختيار، تهران، انتشارات جاويدان، 1370.
  • ——-، شرح رجال سياسي- نظامي معاصر ايران، تهران، انتشارات گفتار، 1380.
  • عظيمي، فخر الدين، بحران دموكراسي در ايران 1332-1320، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوي، بيژن نوذري، تهران،آيسم، 1384.1384.
  • عمويي، محمد علي، درُد زمانه، تهران، آنزان، 1377.
  • فردوست، حسين، (خاطرات) ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، جلد 1، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ بيستم و نهم، 1389.
  • فرماندار نظامي تهران، سير كمونيزم در ايران، تهران، سازمان چاپ و انتشار كيهان، 1336.
  • فرمانداري نظامي تهران كتاب سياه، درباره سازمان افسري توده، تهران، چاپ مطبوعات، 1334.
  • فروتن، غلامحسين، يادهايي از گذشته، حزب توده در صحنه ايران، بي نا، بي جا، 1372.
  • فوران، جان، مقاومت شكننده: تاريخ تحولات اجتماعي ايران از صفويه تا سالهاي پس از انقلاب اسلامي، ترجمه احمد تدين، تهران، خدمات فرهنگي رسا، چاپ هشتم، 1378.
  • قائم مقامي، جهانگير، تاريخ ژاندارمري از قديميترين ايام تا عصر حاضر، تهران، اداره روابط عمومي ژاندارمري، 2523.
  • ————–، تاريخ 25 ساله ارتش شاهنشاهي ايران، تهران، سالنامه آريان، 1326.
  • كاتم، ريچارد، ناسيوناليسم در ايران، ترجمه احمد تدين، با مقدمه حاتم قادري، تهران، كوير، چاپ چهارم، 1385.
  • كاتوزيان، محمد علي همايون، مصدق و مبارزه براي قدرت در ايران، مترجم فرزانه طاهري، تهران، نشر مركز، چاپ دوم، 1378.
  • ——————-، مصدق و نبرد قدرت، ترجمه احمد تدين، به انضمام نقدي بر مصدق و نبرد قدرت، محمد تركمان، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، چاپ سوم، 1379.
  • ——————-، اقتصاد سياسي ايران از مشروطيت تا پايان سلسله پهلوي، ترجمه محمد رضا نفيسي و كامبيز عزيزي، نشر مركز، چاپ چهاردهم، 1387.
  • كاظمي، محمد، البرز، منوچهر، به اهتمام علي وزيري، تاريخ پنجاه ساله نيروي زميني شاهنشاهي ايران، تهران، بي نا، 2523.
  • كامبخش، عبد الصمد، نظري بر جنبش كارگري در ايران، جلد 1، تهران، انتشارات حزب توده، 1358.
  • كرونين، استفاني، ارتش و تشكيل حكومت پهلوي در ايران 1305-1289، ترجمه غلامرضا علي بابايي، تهران، انتشارات خجسته، 1377.
  • كيانوري، نور الدين، خاطرات نور الدين كيانوري، تهران، اطلاعات، 1371.
  • گذشته چراغ راه آينده است، پژ‍وهش گروه جامي، ويراستار بيژن نيك بين، تهران، نیلوفر، چاپ سوم، 1381.
  • گود، جيمز، سايه مصدق بر روابط ايران و آمريكا، ترجمه علي بختيار زاده، با مقدمه دكتر عبد الرضا هوشنگ مهدوي، تهران، كوير، 1382.
  • گازيوروسكي، مارك،ج، كودتاي 28 مرداد 1332، ترجمه غلامرضا نجاتي، تهران، انتشار، چاپ هشتم، 1378.
  • مكي، حسين، مختصري از زندگاني سياسي سلطان احمد شاه قاجار، تهران، انتشارات امير كبير، چاپ سوم، 1362.
  • ——–، تاريخ بيست ساله ايران، هشت جلد، تهران، انتشارات علمي، 1374.
  • ——–، كودتاي 28 مرداد 1332، رويدادهاي متعاقب آن، تهران، انتشارات علمي، 1378.
  • ميلسپو، آرتور، مأموريت آمريكاييها در ايران، ترجمه حسين ابوترابيان، تهران، انتشارت پيام، 2536.
  • مويد اميني، داود، از سوم تا بيست و پنجم شهريور، 1320، تهران، بي نام، 1321.
  • مصور رحماني، غلامرضا، كهنه سرباز، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، 1366.
  • ———-، خاطرات سياسي، 25 ساله در نيروي هوايي ايران، تهران، نشر رواق،1363.
  • موحد، محمد علی، خواب آشفته نفت:دکتر مصدق و نهضت ملی ایران، دو جلد، تهران، نشر کارنامه، 1378.
  • ———-، گفته ها و ناگفته ها، تحليلي از گزارش عمليات پنهاني سيا در كودتاي 28 مرداد 1332، تعليقه اي بر كتاب خواب آشفته نفت، تهران، نشر كارنامه، 1379.
  • مهدوي، عبد الرضا هوشنگ، مجموع مقالات، بر كشور ما چه گذشت؟ تهران، انتشارات علمي، 1371.
  • مصدق، محمد، خاطرات و تألمات مصدق، با مقدمه غلامحسين مصدق، به كوشش ايرج افشار، تهران، علمي، چاپ دوازدهم،1388.
  • مظفر بقايي به روايت اسناد ساواك، جلد 1، تهران، مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، 1382.
  • نوايي، عبد الحسين، تاريخ ايران و جهان، جلد سوم، تهران، موسسه نشر هما، 1375.
  • نخجوان، محمد (امير موثق)، تاريخ ارتش شاهنشاهي ايران، تهران، بي نا، 1354.
  • نظري، حسن، گماشتگي هاي بد فرجام، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، 1376.
  • نامور، رحيم و ديگران، شهيدان توده اي، تهران، حزب توده ايران، 1361.
  • نجاتي، غلامرضا، تاريخ سياسي 25 ساله  ايران (از كودتا تا انقلاب) جلد 1، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، چاپ هشتم،1386.
  • ———–،جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران و كودتاي 28 مرداد، تهران، شركت سهامي انتشار، چاپ هشتم، 1378.
  • ———–، مصدق؛ سالهاي مبارزه و مقاومت، 2 جلد، ، تهران، موسسه خدمات فرهنگي رسا، چاپ دوم،1378.
  • وود هاوس، سي- ام، اسرار كودتاي 28 مرداد، شرح عمليات چكمه (آجاکس)، ترجمه نظام الدين  دربندي، تهران، نشر هما، 1364.
  • وطن دوست، غلامرضا، اسناد سازمان سيا درباره كودتاي 28 مرداد و سرنگوني دكتر مصدق، با همكاري حسن زنگنه و رضا دهدشتي، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، 1379.
  • ورقاء، ماشاء الله، در سايه بيم و اميد، رويدادهايي از سازمان افسران وابسته به حزب توده ايران، تهران، نشر بازتاب نگار،1382.
  • يزدي، ابراهيم، كالبد شكافي توطئه، كودتاي نظامي 28 مرداد 1332، تهران، انتشارات قلم، 1381.

 

مقالات:

1-آرامش، احمد، «احمد آرامش از اسرار كودتاي 28 مرداد پرده بر مي دارد»، عمليات آجاكس، كهكشان دوره 3، شماره 22، 1371.

2- برهان، عبد الله، «آيا قاتلان سرلشكر افشار طوس شكنجه شدند؟»، نگاه نو، شماره 25، مرداد 1374.

3- بيات، كاوه، «قرار داد 1919 و تشكيل قشون متحد الشكل در ايران»، تاريخ معاصر ایران، كتاب دوم، تهران،  موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگي، بهار 1369.

4- جهانبانی، امان الله، «قزاقخانه ايران»، سالنامه ي دنيا، شماره هجدهم.

5- رایزان، جيمز، تاريخ محرمانه كودتاي 28 مراد سازمان سيا در ايران، ترجمه پرویز صداقت، نشریه انديشه جامعه، شماره 12، بازيابي10403720.

6- نجاتي، غلامرضا، «توطئه نهم اسفند 1331»، ايران فردا، دوره يك، شماره 5، 1371.

7- ———-، «کودتای 28 مرداد 1332»، ایران فردا، دوره یک، شماره 1، 1371.

 روزنامه ها:

1-آتش، تهران، 1332.

2- اطلاعات تهران، 1320 ،1324 ،1325 ،1329 ،1330 ،1331 ،1332 ، 1377.

3- ايران، تهران، 1331.

4- باختر امروز، تهران، 1331، 1332.

5- داد، تهران، 1331، 1332.

6- رزم، تهران، 1333.

7- رهبر، تهران، 1324.

8-شاهد، تهران، 1331-1332.

9- شجاعت، 1332.

10-كيهان، تهران، 1329 ، 1330 ، 1331 ، 1332 .

11- هماورد، تهران، 1327.

 

مجلات:

1- تهران مصور، تهران، 1330.

2- خواندنيها، تهران، 1324، 1330، 1331، 1332، 1333.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Abstract

The purpose of the present study is familiarity with the attitude and performance of the military forces (the army, in general) towards Doctor Mosaddegh’s government and their effect on Mordad 28th coup in 1332.

Dr Mosaddegh was a patriotic and constitutionalist person willing the shah to be the monarch and not the ruler. But after the disputes between the shah and Dr Mosaddegh, the shah was about to dismiss Mosaddegh and in this way , the Shah  could benefit from the dismissed officers and act against Dr Mosaddegh. However, by taking up the position of the head of the war Ministry and changing it to the National Defense ministry, Dr Mosaddegh could nearly prevent the Shah from dominating the army, but he wasn’t successful because of the army commander’s dependence on the Shah. However, in the process of forming the coup, the Shah finally issued the decree dismissing Mosaddegh from premiership. Broadly speaking, Mordad 28th cope was the result of the collaboration between the U.S. and Britain governments and their co-operation with dismissed army officers and direct relation with pro-Shah officers, and this coalition provided the basis of the coup and the overthrow of Dr Mosaddegh’s government.

Key words:

Mosaddegh, army, the Shah, dismissed officers.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ISLAMIC  AZAD  UNIVERSITY

MAHALLAT Branch

Thesis« M.A »

On History

 

Subject:

The army and Doctor Mosaddegh’s  government 

Thesis Advisor

Hojat Fallah Tutkar. Ph.D.

 

Consuitant Professors:

Amir teimur Rafi’i. Ph.D.

 

By:

Hamed Ahmadi

 

February 2012

 

1- تكميل همايون، ناصر، تحولات قشون در تاريخ معاصر ايران، جلد 1، تهران، دفتر پژوهش هاي فرهنگي ، 1376، صص 9-11.

1-روزنامه اطلاعات، سال 1332، جلد اول بدون شماره صفحه.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “دانلود پایان نامه ارتش و دولـت دکتر مصـدق”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

28 + = 37

شناسه محصول: d2041 دسته: برچسب: , ,