new5 free

دانلود پایان نامه بررسي نقش پناهندگان و فراريان در بروز خصومت ميان ايلخانان و مماليك

59.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

 

دانشگاه آزاد اسلامي واحد بجنورد

 

 

پايان نامة كارشناسي ارشد رشتة تاريخ ( M.A )

 

موضوع

بررسي نقش پناهندگان و فراريان در بروز خصومت ميان ايلخانان و مماليك

 

استاد راهنما

دكتر اميد سپهري راد

 

استاد مشاور

دكتر ابوالحسن مبيّن

 

نگارش

………………

 

 

سال تحصيلي 1387

 

 

ISLAMIC AZAD UNIVERSITY

Bojnourd Branch

 

 

“M.A” Thesis on History

 

 

 

Subject:

A  study  of  refugees  and immigrants  role  in  appearing  enemity  between

Ilkhans  and  Mamluks

 

 

 

Thesis Advisor:

Dr . Omid  Sepehri  Rad

 

 

Consulating Advisor:

Dr . Abolhasan  Mobayen

 

 

 

By:

……………………..

 

 

 

February/2009

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                                                  صفحه                                                                                          چكيده                                                                                                                            1

مقدمه / طرح تحقيق                                                                                                           2        نقد منابع                                                                                                                                    9        

بخش اول : بررسي اصطلاح وافديه، حكومت مماليك و فراريان در زمان سلطنت هلاكوخان و قطز  15

فصل اول : معني و مفهوم اصطلاح وافديه و شكل گيري حكومت مماليك                           16

  1. تعريف واژة وافديه 16
  2. حكومت مماليك مصر و شام 19

الف. ريشه و نژاد و پيشينة ورود مماليك به مصر                                      19

ب. چگونگي تأسيس حكومت مماليك بحري                                         21

فصل دوم : فراريان و پناهندگان در عصر هلاكوخان و قطز                                               26

  1. وافدية خوارزمشاهي 26
  2. وافدية شام 28
  3. پناهندگي ابن العبري 28

فصل سوم : وافديه و مستأمنين در زمان هلاكوخان و ملك ظاهر بيبرس                         30

  1. وافديه به پيش قراولي امراي الوس جوجي 30

الف. منشأ و خاستگاه اين گروه از فراريان مغول                                      33

ب. علل بروز اختلاف ميان هلاكوخان و بركه                                          35

ج. گرايش خان الوس جوجي به مماليك مصر                                         38

  1. فرار و پناهندگي شمس الدين سلار بغدادي                                                    41
  2. پناهنده شدن كرمون أغا 45
  3. وافدية شيراز                                                 49
  4. وافدية بغداد                                                                                             52
  5. وافدية تاتار(سال 662 ﻫ / 1264 م) 53
  6. فرار و پناهندگي جلال الدين پسر دواتدار كوچك 53

بخش دوم : بررسي نقش پناهندگان و فراريان از زمان سلطنت آباقاخان تا پايان سلطنت بايدو    57

فصل اول : حركت وافديه در زمان سلطنت آباقاخان و ملك الظاهر بيبرس                            58

  1. فرار و پناهندگي خاندان ابن تيميه ( 667 ﻫ / 1269 م ) 59
  2. فرار و پناه خواهي امير شمس الدين بهادر 60
  3. وافدية روم (آسياي صغير) 62

الف. فراريان روم در سال 674 ﻫ  و تحريك سلطان بيبرس

براي حمله به اين منطقه                                                             62

ب. نقش معين الدين پروانه در تحريك سلطان مماليك                               63

ج. نقش اعراب خفاجه در نبرد ابلستان                                                  66

  1. نتيجة نبرد ابلستان ؛ شكل گيري دو موج از وافديه 68

الف. وافديه به پيش قراولي بيجر بهادر                                                 68

ب. فرار فخر الدين ابراهيم ( شيخ عراقي ) به قلمروي بيبرس                     68

  1. فرار و پناهندگي خدير المهراني 69

فصل دوم. تحليلي بر آمد و شد و تأثيرات گروه هاي وافديه در دورة سلطنت ملك ظاهر بيبرس 70

الف. شمار و تأثيرات وافديه در امور نظامي مماليك                                              71

ب. تأثيرات وافدية دانشمند، فرهيخته و هنرمند بر امور ديوانسالاري و هنري مصر         73

 فصل سوم : فراريان و پناهندگان  در زمان سلطنت آباقاخان و سيف الدين قلاوون                 75

  1.    فرار و پناهندگي شحنة مغول به مصر(سال 680 ﻫ / 1281 م)                                  75
  2.     پناهخواهان سياسي به پيش قراولي عزالدين آيبك شامي                               77

الف : نقش نائب دمشق در يورش ايلخانان به شام                                     78

  1.       به تخت نشستن سلطان احمد تكودار                                                             80

الف : وافديه به همراهي فردي به نام شيخ علي از طايفة اويراتيه                       81

ب : وافدية مغول ( 682 ﻫ / 1283 م )                                                      81

  1.          به پادشاهي رسيدن ارغون خان بن آباقا                                                           82
  2.   بررسي تأثيرات گروه هاي فراري و پناهنده در دوران

آباقاخان و احمد تكودار – سيف الدين قلاوون الفي                                               83

  1. به سلطنت رسيدن گيخاتوخان بن آباقا                                                                        84
  2.      به سلطنت رسيدن بايدو بن طراغاي بن هلاكوخان                                              85

بخش سوم : بررسي نقش وافديه، فراريان و پناهندگان در زمان جلوس غازان خان                   86

فصل اول : وافديه و مستأمنين زمان سلطنت غازان خان                                                   87

  1.            وافدية اويراتيه ( 695 ﻫ / 1296 م )                                                                88

الف. چگونگي فرار اويرات ها به قلمروي مماليك                                                89

ب. تعداد و شمار وافدية اويرات                                                        90

ج. علل فرار اويرات ها                                                                   91

  1. سياسي 91

1-1  بررسي جدال هاي درون خانوادگي

مغولان و تأثير آن در فرار اويراتيه                                      91

1-2  مقابلة غازان خان با تحركات منفي

اويراتيه در منطقة ديار بكر                                              92                          2. مذهبي                                                                                93

د. محل استقرار وافدية اويرات                                                           94

ﻫ. نفوذ اويرات ها در دولت مملوكان مصر                                              95

  1. پناهندگي سولامش امير الامراي روم و برادرش قطقطو به مماليك مصر 97

فصل دوم : فرار امراي شام به نزد غازان خان                                                                100

  1. فراريان به رياست سيف الدين قبچاق منصوري 100

الف. نقش اويراتيه در شكست مماليك در نبرد مجمع المروج                          101

ب. نقش امراي شام در نبرد مجمع المروج (وادي الخزاندار)                       102

ج. علت فرار امراء مصر و شام                                                           103

د. بازگشت قبچاق از اطاعت غازان خان و اطاعت از مصريان                  104

  1. تحليل و بررسي امواج گروه هاي فراري در زمان گيخاتوخان و غازان خان               106

بخش چهارم : بررسي نقش فراريان و پناهندگان در زمان اولجايتو و ابوسعيد              108

فصل اول : فراريان مغول در زمان سلطنت الجايتو و ملك الناصر                                        109

  1. پناهندگي امير آخوران غازان خان             109
  2. فرار امير بدرالدين جنگي بن البابا حاكم شهر آمد 110

فصل دوم : فراريان شام در زمان سلطنت اولجايتو                                                          111

  1. پناهندگي امراي شام ( 712 ﻫ / 1313 م ) 111

الف. چگونگي استقبال سلطان الجايتو از فراريان شام                                            112

ب. علت گريختن امراء شام به نزد ايلخانان                                                        113

ج. نقش فراريان در حملة الجايتو به قلعة رحبه الشام                                             115

  1. پناهندگي اعراب آل فضل ( بني فضل ) به سلطان الجايتو 117

الف. پناهنده شدن سليمان پسر امير حسام الدين مهنا                                            117

ب. پناهندگي امير حسام الدين مهنا                                                                  118

  1. پناهنده شدن پسر رئيس مكه نزد الجايتو 119

فصل سوم : فراريان و پناهندگان زمان سلطنت ابوسعيد                                                                121

  1. وافديه به سال 717 ﻫ 121
  2. شورش تيمورتاش و پناهندگي او به مماليك 121

الف : علت عصيان و سركشي تيمورتاش                                                           123

ب : پناهندگي تيمورتاش و انعقاد قرارداد صلح ميان ايلخانان و مماليك                      124

  1. ورود امراي شام به نزد ابوسعيد 124
  2. نگاهي كلي به گروه هاي فراري و پناهخواه از آغاز به

سلطنت رسيدن الجايتو تا پايان كار ابوسعيد بهادرخان                                                      126

نتيجه گيري                                                                                                                      128

پيوست ها                                                                                                                       

شمارة يك / 1 . جدول و فهرست امواج وافديه و مستأمنين ايلخانان                                                  133

شمارة دو / 2 . جدول و فهرست فراريان مماليك مصر و وابستگان آنها به ايلخانان مغول                          135

كتابنامه                                                                                                                           136

ABSTRACT                                                                                                               143

 

 

 

 

چكيده 

          بررسي نقش پناهندگان و فراريان در بروز خصومت ميان ايلخانان و مماليك

يكي از تحولات برجسته در نيمة سدة هفتم هجري / سيزدهم ميلادي، برپايي حكومت ايلخانان مغول در چارچوب مرزهاي سياسي ايران است. از ويژگي هاي قابل توجه اين حكومت، چالش هاي مرزي و اختلافات سياسي- نظامي آنان با همساية غربي خود، مماليك مصر بود. در اين ميان، نقش گروه هاي فراري و پناهنده در بروز و تشديد خصومت ميان ايلخانان و مماليك از اهمّيت خاصي برخوردار است.

اين رساله برآن است تا با بهره گيري از روش تحقيق تاريخي به بررسي توصيفي و تحليلي نقش پناهندگان و فراريان در بروز و تداوم روابط خصمانه ميان ايلخانان و مماليك، به تبيين امواج افراد و گروه هاي فراري، علل تحركات و تأثيرات ناشي از فعاليت هاي آنان بپردازد.

مسئلة اساسي پژوهش حاضر بررسي تحركات و اقدامات گروه هاي فراري و پناهنده در شكل گيري و تداوم خصومت در مناسبات سياسي _ نظامي ميان ايلخانان و مماليك مي باشد. همچنين واكاوي علل و عوامل سركشي گروه هاي فراري، چگونگي برخورد طرفين مخاصمه با آنان و تأثيرات و تغييرات ناشي از حضور اين امواج مخالف در قلمروي دشمن نيز از ديگر مسائل اصلي مطروحه در رسالة حاضر مي باشد.

بررسي منابع و مآخذ نشان مي دهد كه فراريان به دلايل مختلف سياسي، نظامي، اقتصادي و… با ملحق شدن به طرفين مخاصمه، طي مدت شصت / 60 سال، در شكل گيري و تشديد وضعيت جنگي ميان دو دولت، نقش مؤثري را ايفا كردند. از گروه هاي فراري و پناهنده به خوبي استقبال مي شد و آنها با پيوستن به يكي از         دو دولت، علاوه بر تحريك آنان براي حمله به قلمروي طرف مقابل، امتيازات خاص و قابل توجهي را نيز دريافت كردند و موجبات تغييرات مختلف سياسي، نظامي، اقتصادي، فرهنگي و … را فراهم نمودند.

 

 

 

 

 

كليد واژه: ايلخانان، مماليك، وافديه، مستأمنين، فراريان، پناهندگان، روابط خارجي .

 

 

 

مقدمه: طرح تحقيق

اضمحلال خوارزمشاهيان، اسماعيلية الموت و خلافت عباسي بغداد، در زمرة برجسته ترين پيامدهاي يورش مغولان به قلمروي اسلامي محسوب مي شوند. تكاپوهاي نظامي- سياسي اين مهاجمان موجبات شكل گيري حكومت مغولي ايلخانان را در چارچوب مرزهاي ايران فراهم ساخت. با           به قدرت رسيدن منگوقاآن فرزند تولوي، امپراتوري مغول دستخوش تحولاتي بنيادين و چشمگير گرديد. متعاقب آن ايران نيز از اين تغييرات در امان نماند، زيرا دستيابي به ايران راه را براي فتوحات آيندة مغولان آماده مي كرد. از طرفي، هنوز برخي از مناطق خوارزمشاهي به طور كامل تصرف نشده و قدرت مغولان به طور تمام و كمال استحكام نيافته بود.

بنابراين به دستور منگوقاآن در قوريلتاي سال 651 هجري / 1253 ميلادي، برادر وي هلاكوخان با توجه به لزوم از سرگيري فتوحات، به ايران و سرزمين هاي غربي اعزام شد. هلاكوخان مي بايست قلاع اسماعيليه و مركزيّت بغداد را به عنوان دو كانون خطرساز سياسي، نظامي و مذهبي عليه حاكميت مغولان، تصرف كند. البته وي در ادامة مأموريت خود به شمال بين النهرين و مناطق شام و مصر         هم نظر داشت و به دنبال دستيابي به آن نواحي نيز بود. هلاكوخان با از ميان برداشتن اسماعيلية الموت در 654 ﻫ / 1256 م، و خلافت عباسي بغداد در 656 ﻫ / 1258 م، به دو هدف اساسي از پيش        تعيين شدة خود دست يافت.

هلاكوخان در ادامة فتوحات خود رو به منطقة شام نهاد، و شهرهاي حلب و دمشق را       تصرف نمود. در اين هنگام خبر فوت ناگهاني منگوقاآن و بروز اختلاف جهت جانشيني ميان قوبيلاي و       اريغ بوكا، باعث شد كه هلاكوخان به ناچار به مقّر حكومتي خويش در آذربايجان مراجعت نمايد. كتبوقانويان فرماندهي سپاهيان مغول را در زمان نبود هلاكو به عهده گرفت، و در سال 658 ﻫ / 1260 م در محلي به نام عين جالوت از سپاهيان مماليك شكست سختي خورد.

برآيند نهايي اين فرايند پر فراز و نشيب چندين ساله، تشكيل حكومت ايلخاني و تثبيت آن در چارچوب مرزهاي سياسي _ تاريخي ايران بود. دولت تازه تأسيس ايلخانان طي مدت هشتاد و اندي سال موجب بروز تحولات عميق و شگرف در معادلات منطقه اي و مناسبات بين المللي ( فرامنطقه اي ) گرديد.

 

با استقرار ايلخانان در ايران، مرزهاي اين قدرت تازه تأسيس با همسايگانش اعم از مغول و    غير مغول، عرصة بروز كشمكش و درگيري هاي متداوم در طول ساليان دراز بود. مهّم ترين، متشنّج ترين و در عين حال پيچيده ترين روابط خارجي ايلخانان، در سرحدات غربي آنان دنبال مي شد. مهّم و متشنّج از آن جهت كه مملوكان مصر در سرحدّات خود نسبت به كمترين پيشروي ايلخانان                       واكنش نشان مي دادند.

به علاوه وجود قدرت هايي نظير سلجوقيان روم، امپراتوري بيزانس، حكومت ارمنستان صغير، امراي شام و قبايل پراكندة عرب ( بني فضل و بني خفاجه ) در صحراي ميان شام و عراق، اوضاع  پيچيده اي را در روابط ايلخانان و مماليك به وجود آورده بود. اتّحاد ايلخانان با سلاجقة روم و ارمنستان صغير و از طرفي پيوند مماليك با امراي شام و برخي از امراي تركمان آسياي صغير و قبايل عرب      بني فضل و بني خفاجه، دو جبهة مقابل را شكل داده بود، و هر يك از اين نيروها مي توانستند به عنوان متحد نظامي، طرفين مخاصمه را حمايت كنند.

به هر شكل، بعد از استقرار هلاكوخان در ايران و شكست سهمگين مغولان در عين جالوت،     و مقاومت سرسختانة مماليك در برابر اقدامات توسعه طلبانة ايلخانان، طولاني ترين روابط خصمانه بين طرفين به وجود آمد. بطوريكه باعث استقرار و تداوم وضعيت جنگي بين دو حكومت به مدّت 60 سال گرديد. علاوه بر لشكركشي هاي گسترده، كينة ايلخانان نسبت به مماليك مصر و بالعكس به اشكال مختلف از جمله زد و خوردهاي محدود مرزي، ارسال نامه هاي تهديد آميز، اعزام جاسوس،             رد و بدل كردن سفرا، تلاش جهت ايجاد اتحادية نظامي عليه رقيب و به ويژه پناه دادن به فراريان و پناهندگان تداوم يافت.

طرفين متخاصم از پناهندگان و فراريان به خوبي استقبال مي كردند و حتّي در مقاطعي نيز با   دادن امتيازات ويژه و قابل توجه، سعي در جلب نظر اين افراد و گروه ها داشتند. اين نمايندگان از    جنبه هاي مختلف نظامي، سياسي، حكومتي، اطلاعاتي، تجاري، صنعتي، هنري و … نزد حاكمان جديد خود تأثير گذار بودند.

توجه به نقش افراد و گروه هاي فراري و پناهنده، روزنه اي جديد در مناسبات ميان ايلخانان و مماليك مي گشايد. مناسباتي تؤامان با خصومت دو طرف، كه در نهايت با تحويل  و  بازگرداندن  آخرين

 

 

 

پناهنده از جانب مماليك به ايلخانان به پايان رسيد و مقدمات انعقاد قرار داد صلح ميان طرفين به سال 723 ﻫ / 1323 م را فراهم ساخت.

تبيين مراحل مختلف روابط ايلخانان و مماليك، متأثر از نقش پناهندگان و فراريان،            تبيين و تحليل جايگاه و نقش آنان در بروز تداوم روابط خصمانه ميان ايران و مصر، از موضوعات اساسي مورد بررسي رسالة حاضر مي باشد.

 

  1. بيان مسئله :

يكي از جنبه هاي برجسته و در عين حال مغفول در مناسبات پيچيده و پر فراز و نشيب    ايلخانان و مماليك، فرار و پناهندگي بسياري از پناهجويان مغول، ترك، كرد و مسلمانان بومي به دولت مماليك مي باشد. از سوي ديگر فرايند پناهندگي، از جانب وابستگان دولت مماليك به قلمروي ايلخانان نيز شكل گرفت. نظير اين جريان نه تنها در ادوار گذشتة تاريخي ايران، بلكه در دوره هاي بعد از ايلخانان هم كمتر به چشم مي خورد.

مسئله اساسي اينست كه، چرا نيروهاي فراري و پناهجوي مغول كه در منابع عربي از آنان        به عنوان « وافدين » و« مستأمنين » ياد شده است، به دشمن خود پناهنده مي شدند؟ اين كه چرا دولت مماليك از حضور آنان در قلمروي خود استقبال نموده، و آنان را وارد صفوف نيروي خود مي كردند؟ همچنين واكاوي اين جريان كه چرا پناهندگي از جانب نيروهاي مماليك به دولت مغول نيز              به طور متقابل انجام مي شد؟ چرا ايلخانان از آنان استقبال كرده، و بعضاً به آنان در نظام حكومتي خود مناصبي نيز اعطا مي كردند؟ و سرانجام اين كه پناهندگان و فراريان چه نقشي در تحريك طرف مقابل جهت حمله به قلمروي ديگري داشتند؟ در زمرة سؤالاتي است كه پاسخ به آنها از اهداف اين رساله   مي باشد.

هدف اصلي اين پژوهش، بررسي تحليلي رخدادهاي سياسي و نظامي در مناسبات ايلخانان و مماليك، و نقش پناهندگان در تكوين و تداوم مناسبات خصمانة دو طرف مي باشد. همچنين تبيين امواج افراد و گروه هاي فراري و پناهنده، علل اين تحركات و تأثير آن در تداوم روابط خصمانة دو حكومت  تا زمان انعقاد قرار داد صلح در سال 723 ﻫ / 1323 م، و به طور دقيق تر تا پايان حكومت ايلخاني از    657 – 736 ﻫ  / 1259 – 1336 م، نيز مد نظر است.

 

 

  1. پيشينة تحقيق :

در رابطه با تحولات دوران ايلخاني تاكنون پژوهش هاي علمي _ تحقيقي متعدد و سودمندي توسط محققان ايراني و خارجي به صورت كتاب، رساله و يا مقاله تدوين شده است. بررسي تحولات سياسي، بيان اوضاع و احوال اجتماعي، نگاه به تغييرات قابل توجه اداري، مذهبي و فرهنگي،        تشريح روابط خارجي و به طور كلي پژوهش در باب جنبه هاي مختلف دولت ايلخانان، از موضوعات مورد بررسي اين نوشته ها مي باشد.

البته اين تحقيقات هيچكدام به طور مستقل به موضوع مورد مطالعة اين رساله نپرداخته اند.    بلكه به طور پراكنده و گذرا و در لابه لاي مطالب و نوشته هاي خود به طور محدودي به آن اشاره كرده اند. به استناد قلّت مطالب موجود در اين زمينه شايد بتوان ادعا كرد، كه تاكنون هيچ گونه تحقيق          و پژوهشي مستقل در خصوص موضوع اين رساله به زبان فارسي تدوين نشده است.

در بين محققان اروپايي و در برخي از پژوهش هاي جديد به صورت پراكنده به موضوع      مورد بحث اشاره شده است. در يك مقاله به زبان انگليسي موضوع رسالة حاضر، به شكلي خاص مورد   بررسي قرار گرفته است. اين پژوهش در سال 1951 ميلادي، توسط ديويد آيالون در مجلة           فرهنگ اسلامي(مجلد 25 )، چاپ حيدر آباد هند، تحت عنوان ” وافديه در قلمروي پادشاهي مملوكان” به چاپ رسيده است. اين مقاله به عنوان نوشته اي قابل توجه و ممتاز در اين موضوع، حائز اهميّت مي باشد. البته آيالون منابع فارسي را  مورد اعتنا قرار نداده، و بيشتر از روايات و مطالب منابع عربي به عنوان سند استفاده كرده است. حال اينكه نگارنده در پژوهش حاضر با تكيه بر منابع  فارسي و عربي، به تحقيق دررابطه با نقش و جايگاه پناهندگان و فراريان در روابط ايلخانان و مماليك پرداخته است. ضمن اينكه آيالون به صورت بسيار محدود و گذرا گروه هاي فراري و پناهندة دورة ايلخانان      را ذكر كرده است و بيشتر به امواج فراري پيش از تشكيل دولت ايلخانان ( وافدية خوارزمشاهي ) پرداخته است.

آميتاي پرايس نيز در كتاب خود تحت عنوان “مغولان  و مماليك ( نبرد مماليك و ايلخانان بين سال هاي 1260 – 1281“( به معرفي افراد و گروه هاي فراري و پناهنده پرداخته است. همچنين در كتابي تحت عنوان” خاور ميانه در قرون وسطي نوشتة رابرت ايروين تأثيرات وسيع و گستردة       گروه هاي فراري و پناهنده، از جنبه هاي مختلف مورد بررسي قرار گرفته است. نوشته هاي محققان اروپايي، در انتخاب موضوع اين رساله تأثيري بسزا داشته است.

منابع عربي نيز به سبب سالشماري وقايع و رويدادها به ترتيب وقوع و ذكر توالي ايام در خصوص حوادث، از اهميّت زيادي برخوردار هستند. ضمن اينكه اطّلاعات پراكنده و در عين حال دقيقي در خصوص موضوع رساله در اختيار قرار مي دهند.

بديع و بي سابقه بودن اين موضوع، بي اعتنايي مورخين ايراني به ثبت و ذكر دقيق تمامي افراد   و گروه هاي فراري و پناهنده، عميق نبودن تحقيقات پيشين دربارة اين موضوع، انتشار مواد و          منابع پژوهشي جديد و ضرورت انجام يك پژوهش همه سويه و مستقل جهت روشن ساختن زواياي   ناشناختة اين موضوع، باعث شد تا نگارنده در وادي اين پژوهش گام نهد.

 

  1. سؤال هاي تحقيق :

جهت پژوهش در خصوص اين موضوع نخست به طرح چندين پرسش پرداخته، و سپس براي هر كدام از سؤالات فرضيه اي در نظر گرفته شده است. اصلي ترين و قابل توجه ترين پرسش هاي قابل طرح در اين خصوص عبارتند از :

  • علل و عوامل فرار و پناهندگي نيروهاي مغول به قلمروي مماليك و بالعكس چه بوده است؟

2- گريختگان و فراريان دو طرف به كدام يك از طبقات و اقشار جامعه تعلق داشتند؟

3- برخورد دولت هاي ايلخاني و مماليك با اين پناهندگان چگونه بوده است؟

4- آيا به كارگيري اين گروه هاي فراري در نظام حكومتي دشمن عملي بوده است؟ اگر پاسخ مثبت باشد، افراد و گروه هاي فراري در چه زمينه و جنبه هايي در نزد طرف مقابل اثر گذار بوده اند؟

5- آيا گرايش هاي مذهبي و تغيير كيش سلاطين ايلخاني در كميّت و كيفيّت فرايند پناهندگي افراد دخالت داشته است؟

6- آيا تحريكات الوس جوجي ( اردوي زرين ) و اتّحاد آنان با مماليك در حركت فراريان به سمت مرزهاي دولت مماليك مؤثر بوده است؟

7- آيا امواج پي در پي فراريان در تحريك طرفين جهت يورش به قلمروي طرف مقابل تأثير داشته اند؟

 

 

 

  1. فرضيات تحقيق :

براي يافتن پاسخ اين سؤالات، فرضياتي طرح شده كه مهم ترين آن ها عبارتند از :

  فرار و پناهندگي هر دو گروه به يكديگر به خاطر درگيري هاي داخلي بر سر قدرت و استقلال طلبي امراء نواحي گوناگون بوده است، و اين امر منجر به جستجوي اين گروه ها براي اتحاد نظامي با دشمن و پناهندگي شده است. از سوي ديگر دلايل اقتصادي (مانند خراج و…)،           فشارهاي اجتماعي، منازعات سلاطين با گروه هاي مخالف و ترس آنان از انتقام سلطان و به قتل رسيدن توسط وي، برخي تحريكات خارجي و چندين عامل ديگر نيز، در انجام و تسريع اين فرايند نقشي     بسزا داشته است.

  احتمالاً، بيشتر گروه هاي جامعه در بين پناهندگان و فراريان حضور داشته اند. ممكن است اين افراد شامل عامة مردم (مردم عادي)، امرا و وابستگان ايشان، لشكريان و سربازان، علما، صنعتگران، تجّار و بازرگانان، هنرمندان و … باشند.

–  به نظر مي رسد از فراريان به خوبي استقبال مي شده است، و حضورآنان به دلايل گوناگون به عنوان پناهنده، با اكرام و احترام فراوان همراه بوده است.

–  افراد فراري بعضاً در سيستم اطلاعاتي و جاسوسي به عنوان مخبر، و در ارتش به عنوان سرباز، و حتّي در مقاماتي بالاتر به عنوان امراء نواحي دربين نيروهاي دشمن تركيب و ادغام مي شدند.

–  تغيير كيش و اسلام آوردن برخي از سلاطين مغول ( ايلخانان ) در مقاطعي خاص موجبات آرامش مرزي ميان طرفين را فراهم مي آورد و اين باعث كم شدن امواج فراريان و پناهندگان مي شد. عليرغم اين باز هم شاهد حضور اين گروه ها در شكل گيري تداوم خصومت ميان طرفين هستيم. بنابراين بايد ويژگي ديني سلاطين وگرايشات آنها در اين مورد و متعاقباًًًً واكنش فراريان، به دقّت    بررسي شود. زيرا در دوراني هم كه به لحاظ ديني طرفين هم عقيده بودند، باز شاهد حضور جدي وافديه در شكل گيري درگيري ميان دو گروه مي باشيم.

–  خان اردوي زرين نيز با اتحادي كه ميان خود و مماليك به وجود آورد، تا حدودي موجبات ناامني منطقه را فراهم كرد، و به نظر مي رسد در حركت فراريان و پناهندگان تأثيري بسزا داشته است.

 

–  يكي از نقش هاي تأثير گذار گروه هاي فراري و پناهنده، تحريك و تهييج طرفين          جهت يورش به قلمروي يكديگر بوده است. به گونه اي كه بعضي از يورش ها و تهاجمات دو گروه متأثر از اصرار و پافشاري پناهندگان شكل گرفته است.

 

  1. روش تحقيق :

روش مورد استفاده اين پژوهش از نوع روش تحقيق تاريخي است. به علّت تكرار ناپذيري       و عدم امكان بررسي وقايع و حوادث از طريق روش تجربي، ضرورتاً مي بايست از روش تاريخي       كه مبتني بر تحليل عقلاني و استنتاج ذهني است بهره برد. با تكيه بر اين روش كه داراي ويژگي توصيفي و انتقادي است، به بازسازي رويدادهاي گذشته اقدام مي شود.

با بهره گيري از ويژگي توصيفي، حقايق گذشته از طريق جمع آوري اطلاعات، ارزشيابي و بررسي صحّت سقم اطلاعات، به صورتي منظم و مرتبط ارائه مي گردد. سپس با استفاده از ويژگي انتقادي، با مقايسه همانندي ها و اختلاف ها در وقايع يك دورة تاريخي و درك رابطه علت و معلولي ميان رويدادها، به تجزيه و تحليل واقعي رويدادها پرداخته مي شود. تا در نهايت نتايج قابل دفاعي       در ارتباط با سؤالات پژوهش ارائه گردد.

در اين رساله سعي شده است تا ضمن گردآوري و كنار هم قرار دادن داده هاي تاريخي براساس توالي و ترتيب زماني وقايع و سازماندهي اطلاعات با تكيه بر منابع اصلي و پردازش و استنتاج از آنها، يك بررسي توصيفي و تحليلي از موضوع اصلي دورة تاريخي مورد مطالعه ارائه شود.

شيوة انجام اين پژوهش نيز به صورت كتابخانه اي و جمع آوري اطلاعات به شكل فيش برداري بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

معرفي و نقد گزيدة منابع

 

در خصوص تحولات عصر ايلخاني، نوشته ها و كتب فراواني به زبان هاي مختلف وجود دارد كه مقايسة آنها با يكديگر، حقايق تاريخي اين دوره را روشن مي سازد. منابع قابل استفاده براي پژوهش پيرامون مناسبات ايلخانان با مماليك را مي توان به دو گونة كلي دسته بندي نمود:

الف. منابع فارسي

ب . منابع عربي

 

  1. منابع فارسي:

 

  1. در بررسي وقايع عصر ايلخاني، يكي از معتبرترين آثاري كه بايد مورد توجه قرار گيرد، كتاب ارزشمند جامع التواريخ نوشتة خواجه رشيد الدين فضل الله همداني است كه به دستور       غازان خان تأليف شده است. نگارش اين اثر در سال 700 ﻫ  هنگام حيات غازان خان شروع شد و در زمان الجايتو به سال 710 ﻫ به پايان رسيد. اين اثر مشتمل بر سه جلد بوده است.

جلد نخست حاوي دو فصل است و به تاريخ قبايل ترك و مغول و تاريخ چنگيز خان و جانشينان وي بويژه ايلخانان تا مرگ غازان خان در سال 703 ﻫ / 1304 م اختصاص دارد. فصل دوم اين مجلد كه به وقايع عصر غازان خان پرداخته است به تاريخ مبارك غازاني معروف است. جلد دوم در تاريخ عمومي جهان و اقوام و دولت هاي غير مسلمان و همة اقوامي كه با مغولان روابطي داشته اند     مي باشد. اثري از جلد سوم موجود نيست.

بخش دوم جلد نخست حاوي تحولات شصت سالة دولت ايلخاني از هلاكوخان تا غازان خان و شرح اقدامات نظامي و لشكركشي هاي آنان به مرزهاي غربي از جمله روم و شام، مناسبات با           قدرت هاي مسيحي منطقه از جمله گرجيان و ارامنه، شرح عمليات نظامي، علل و عوامل شكست ها و          پيروزي ها و نامه نگاري هاي ايلخانان با مماليك مصر است.

           

ارزش استنادي اين كتاب به سبب ارائة اطلاعات دقيق در خصوص فراريان و پناهندگان                                                بسيار قابل توجه مي باشد. از آن جمله مي توان به وافدية خوارزمشاهي، وافدية روم در سال 674 ﻫ ، وافدية اويراتيه به سال 695 ﻫ ، فراريان به رياست قبچاق به سال 697 – 698 ﻫ و چندين و چند       گروه ديگر از پناهخواهان اشاره كرد.

  1. از ديگر منابع حائز اهميت در مطالعه و تبيين تحولات مرزي دولت ايلخاني كتاب تجزيه الأمصار و تزجيه الأعصار معروف به تاريخ وصاف تأليف شهاب الدين عبدالله بن فضل الله ملقب به وصاف الحضره شيرازي از اديبان و ديوانيان برجستة عصر ايلخاني است. البته نگارنده    در اين رساله از تحرير جديد اين كتاب كه توسط عبدالمحمد آيتي و انتشارات پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي به چاپ رسيده، بهره برده است.

تاريخ وصاف در يك مقدمه و پنج جلد تأليف شده است. بخش اعظم مجلدات پنج گانة        اين كتاب حاوي اطلاعات مفيدي دربارة مسائل سياسي، نظامي، اداري، ديواني و روابط خارجي     حكومت ايلخاني با همسايگان مختلف و همچنين اقدامات هلاكوخان، اسلام پذيري ايلخانان،           برخوردها و تهاجمات ايلخانان به قلمروي مماليك مصر وشام مي باشد. در رابطه با مناسبات خارجي ايلخانان و مماليك، آنچه اهميت اين اثر را برجسته مي كند، اختصاص بخشي از كتاب، هر چند كوتاه و گذرا، به معرفي دولت مماليك و نحوة قدرت يابي و اقدامات سلاطين مملوك است كه در ساير منابع فارسي كمتر به چشم مي خورد.

اطلاعات اين منبع در خصوص وافدية شيراز به سال 662 ﻫ بسيار جامع و كامل مي باشد و جزئيات و فرايند عصيان و سركشي اين گروه از فراريان را به طور كامل تشريح مي كند. ضمن اينكه تاريخ وصاف گزارشات جالب توجهي نيز دربارة تحركات امراي آل فضل و پناهخواهي آنان نزد دو دولت نيز ارائه كرده است.

  1. كتاب مسامره الأخبار و مسايره الأخيار تأليف خواجه كريم الدين محمود بن محمد آقسرايي نيز از ديگر منابع برجسته و مهم دورة ايلخاني محسوب مي گردد. آقسرايي از منشيان دستگاه سلاجقة روم بوده و قسمت اعظم زندگاني خود را در كارهاي ديواني گذرانده و چند بار نزد حكمرانان مغول رفته است.

او اين كتاب را در سال 723 ﻫ به نام تيمورتاش نويان پسر امير چوپان كه از آغاز سلطنت ابوسعيد به حكمراني آسياي صغير تعيين شده بود نوشته است. بنا به تصريح نويسنده كتاب، اين اثر در چهار اصل و در تاريخ عمومي نگارش يافته است. مطالب كتاب چاپي مسامره الأخبار فقط شامل اصل سوم و چهارم بوده و فاقد اصل اول و دوم مي باشد.

اهميت مندرجات كتاب بيشتر در خصوص اطلاعاتي است كه آقسرايي دربارة سلاطين سلجوقي روم، امرا و صاحب منصبان و ذكر رجال آن سرزمين و مناسبات آنان با ايلخانان ارائه كرده است.            به همين سبب مي توان از اين كتاب اطلاعات گرانبها و ارزشمندي را دربارة وافدية روم به سال 674 ﻫ  ذكر كرد. علاوه بر اين فرار امراء شام و مصر به پيش قراولي قبچاق نيز از ديگر مطالب قابل ذكر در اين كتاب است كه داراي ارزش استنادي مطلوبي است.

  1. از ديگر منابع معتبر و اساسي دورة ايلخاني ظفرنامة منظوم تأليف حمد الله بن ابي بكر بن احمد بن نصر مستوفي قزويني مي باشد. اين كتاب به سبك شاهنامه فردوسي و در دو مجلد مي باشد كه مشتمل بر پنج هزار بيت است و دورة فرمانروايي ايلخانان را در سي هزار بيت بيان مي كند.

از جمله اطلاعات با ارزش اين كتاب مي توان به اسلام پذيري احمد تكودار و سياست مذهبي او، مكاتبات غازان خان و مماليك مصر و شرح درگيري هاي ايلخانان و مماليك اشاره نمود.                  علاوه بر اين اطلاعات مهمي در خصوص موضوع رساله در اختيار قرار مي دهد كه از آن جمله مي توان به فرار امراء شام در سال 712 ﻫ  اشاره كرد.

  1. منبع مهم بعدي كتاب تاريخ اولجايتو تأليف ابوالقاسم عبدالله بن علي القاشاني معاصر خواجه رشيدالدين و همكار او در تأليف جامع التواريخ است. قاشاني از منشيان و كاتبان دربار مغول بوده و زير نظر خواجه به گردآوري و تهيه و تنظيم قسمتي از كتاب جامع التواريخ مشغول بوده و بعد از اتمام كار آن به تأليف اثر مستقل خود اقدام كرده است.

اين كتاب وقايع را سال به سال از مرگ غازان خان به سال 703 ﻫ  تا سال 718 ﻫ  يعني        سال هاي اولية سلطنت ابوسعيد مغول دنبال كرده است. اطلاعات اين اثر پيرامون فراريان و پناهندگان دوران سلطنت اولجايتو مانند دو گروه از وافديه به سالهاي 703 و 704 ﻫ  و فراريان شام و               اعراب آل فضل بسيار ارزشمند و قابل توجه است. علاوه بر اين نامه نگاري اولجايتو با مماليك، شرح رويدادهاي آخرين برخورد مرزي ايلخانان با مماليك در قلعه رحبه الشام نيز از ديگر وقايع ذكر شده در اين كتاب است كه حائز اهميت مي باشد.

  1. تاريخ ابن خلدون ( العبر ) تأليف عبدالرحمن بن محمد ابن خلدون نيز يكي ديگر از منابعي است كه اطلاعات مهم و قابل توجهي را در خصوص حكومت ايلخانان مغول بيان كرده است. جلد چهارم اين كتاب در رسالة حاضر مورد استفاده قرار گرفته است. بررسي چگونگي حركت مغولان و به تبع آن شكل گيري حكومت ايلخانان با ذكر وقايع مربوط به دورة هر ايلخان، از نكات قابل توجه در بخش هاي مختلف اين كتاب مي باشد.

از جمله ارزشمند ترين و برجسته ترين اطلاعاتي كه كتاب تاريخ ابن خلدون به دست مي دهد، چگونگي حركت وافدية اويرات در سال 695 ﻫ  با ذكر علل، چگونگي و نتايج آن است.

  1. كتاب الحوادث الجامعه و التجارب النافعه في المائه السابعه، نوشتة كمال الدين عبدالرزاق بن احمد بغدادي معروف به ابن الفوطي ( 642 – 723 ﻫ / 1243 – 1324 م ) است. ابن فوطي اثر خود را در وقايع و حوادث قرن 7 ﻫ به زبان عربي نوشته است. البته وقايع از ابتداي قرن 7 تا سال 625 ﻫ مفقود است.

كتاب حاوي اطلاعات جالبي در خصوص سقوط بغداد، زندگي مسيحيان و يهوديان است.             از جمله مطالبي كه در رسالة حاضر با تكيه بر اين كتاب بيان شده است  مي توان به گروه هاي فراري و پناهنده در سال 662 – 663 ﻫ  به پيش قراولي جلال الدين پسر دواتدار و همچنين وافدية روم و           برخي گروه هاي ديگر مانند فراريان سال 678 ﻫ نيز اشاره كرد.          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. منابع عربي :

 

  1. كتاب الروض الظاهر في سيره الملك الظاهر نوشتة محيي الدين ابن عبدالظاهر از منابع معتبر و اساسي اين دوران محسوب مي گردد. همان طور كه از نام كتاب پيداست، اين منبع وقايع دوران سلطنت ملك ظاهر بيبرس را مورد بررسي قرار مي دهد و به همين سبب از منابع متقدم عربي محسوب مي گردد.

در ارتباط با تحقيق حاضر اين اثر حاوي اطلاعات قابل توجهي در خصوص فراريان و پناهندگان، مخصوصاً در دوران سلطنت بيبرس مي باشد. در اين خصوص مي توان به وافدية الوس جوچي، فراريان و پناهندگان سال هاي 661 و 661 هجري اشاره كرد. ابن عبدالظاهر دربارة علل و چگونگي مخالفت فراريان و پناهندگان اطلاعات دقيق و در عين حال جامعي را بيان مي كند.

  1. السلوك لمعرفه دول و الملوك، اثر تقي الدين ابوالعباس احمد مقريزي ( 776 – 845 ﻫ / 1362 – 1442 م ) از منابع اساسي عصر مماليك و ايلخانان است. اين كتاب حاوي اطلاعات ارزشمندي در خصوص روابط مماليك با دولت هاي معاصر از جمله ايلخانان ايران است. السلوك حاوي اطلاعاتي است كه در كتاب هاي ديگر نيامده است. دليل اين امر آنست كه به احتمال زياد مقريزي به منابع ديگري مانند اسناد ديواني دسترسي داشته است.

اهميت اين كتاب در تحقيق حاضر بيشتر بواسطة اطلاعات قابل توجه آن دربارة                   وافدية الوس جوچي، وافدية سال 661 و 662 ﻫ ، فراريان شيراز، بغداد و برخي ديگر از                        گروه هاي فراري و پناهنده مي باشد.

  1. نهايه الأرب في فنون الأدب تأليف النويري نيز از منابع اساسي و قابل توجه در خصوص    نقش فراريان و پناهندگان در شكل گيري خصومت ميان ايلخانان و مماليك مي باشد. مطالب اين منبع  مكرراً در قسمت هاي مختلف رسالة حاضر مورد استناد قرار گرفته است. برخي از مطالب ذكر شده در نهايه الأرب منحصر به فرد است و در ساير منابع عربي ذكر نشده است.

از جمله مهمترين مطالبي كه در تحقيق حاضر با تكيه بر اين كتاب آورده شده است مي توان به وافدية الوس جوچي، فراريان و پناهندگان در سال هاي 661 و 662 هجري اشاره كرد. علاوه بر اين دربارة وافدية روم به سال 674 ﻫ ، فراريان اويرات، پناهخواهي شيخ علي و … نيز گزارشات دقيقي                  توسط نويري ارائه شده است.

 

  1. يكي ديگر از منابع عربي موجود در خصوص وقايع و مناسبات ميان ايلخانان و مماليك كتاب عقد الجمان في تاريخ اهل الزمان تأليف بدرالدين العيني مي باشد. عقد الجمان حاوي اطلاعات نسبتاً خوبي در خصوص وقايع عصر ايلخانان و مماليك است.

بدرالدين عيني نيز همانند ديگر منابع عربي، بيشتر وقايع مربوط به فراريان و پناهندگان                 الوس جوچي، وافدية سال هاي 661 و 662 هجري و فراريان شيراز را ذكر كرده و در اين باره مطالب قابل توجهي را بيان مي كند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     بخش اول :

        بررسي اصطلاح وافديه، حكومت مماليك و فراريان

                 (در زمان سلطنت هلاكوخان و قطز)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

معني و مفهوم اصطلاح وافديه و شكل گيري حكومت مماليك

 

  1. تعريف واژة وافديه

در دورة ايلخانان و مملوكان باتوجه به روابط سياسي توأمان با جنگ و صلح از جانب طرفين،  در مراحل مختلف شاهد حضور افراد و امواج گروه هاي فراري و پناهنده مي باشيم. در منابع عربي از اين امواج تحت عنوان «وافدين، وافدون يا وافديه» و« مستأمنين» يا «تتر المستأمنه»، به معناي گروه هاي فراري و پناهنده ياد شده است. نقش بسزاي وافديه و مستأمنين در تيرگي روابط ميان دو قدرت تازه تأسيس، قابل توجه و داراي اهميّتي وافر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

كتابنامه

منابع اصلي :

 

    آقسرائي ، محمود بن محمد : تاريخ سلاجقه يا مسامره الاخبار و مسايره الاخيار ، به اهتمام و تصحيح عثمان توران ، ( بي جا ، اساطير ، 1362 ، چاپ دوم ) .

ابن بي بي ، حسين بن محمد الجعفري الرغدي : مختصر سلجوق نامه ، باهتمام م . ه . هوتسما . ليدن ، ( بي جا ، بي نا ، 1902 ، چاپ عكسي ) .

    ابن خلدون ، عبدالرحمن بن محمد : العبر ( تاريخ ابن خلدون ) ، ترجمة عبدالمحمد آيتي ، جلد 4 ،                                                           ( بي جا ، موسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالي ، 1368 ،  چاپ اول ) .

ابن عنبه ، جمال الدين احمد : الفصول الفخريه ، به اهتمام سيد جلال الدين محدث ارموي ، (تهران ، نشر علمي و فرهنگي ، 1363 ) .

    ابن فوطي ، كمال الدين عبدالرزاق بن احمد شيباني : الحوادث الجامعه و التجارب النافعه في المائه السابعه            ( الحوادث الجامعه در اخبار و رويدادهاي قرن هفتم ) ، ترجمة عبدالمحمد آيتي ، ( تهران ، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ، 1381 ، چاپ اول ) .

    القاشاني ، ابوالقاسم عبدالله بن محمد : تاريخ اولجايتو ( تاريخ پادشاه سعيد غياث الدنيا و الدين اولجايتو سلطان محمد طيب الله مرقده ) ، به اهتمام مهين همبلي ، ( تهران ، بنگاه نشر و ترجمة كتاب ، 1348 ، بي چاپ ) .

    اهرون ، غريغوريوس ابوالفرج ( ابن العبري ) : ترجمة تاريخ مختصر الدول، ترجمة محمد علي تاج پور و حشمت الله رياضي ، ( تهران ، انتشارات اطلاعات ، 1364 ، چاپ اول ) .

اهري ، ابوبكر القطبي : تاريخ شيخ اويس ، با مقدمه و ترجمه و حواشي انگليسي به سعي و اهتمام ين فن لون ،         ( لاهه ، چاپخانة اكيسلسيور ، 1373 ، چاپ عكسي ) .

    بناكتي ، فخر الدين ابو سليمان داود بن تاج الدين ابوالفضل محمد بن داود: تاريخ بناكتي ( روضه اولي الالباب في معرفه التواريخ و الانساب ) ، به كوشش جعفر شعار ، ( تهران ، انجمن آثار ملي ، 1348 ، بي چاپ ) .

    جوزجاني ، منهاج الدين سراج : طبقات ناصري يا تاريخ ايران و اسلام ، به تصحيح و تحشية عبدالحي حبيبي ،     جلد 2 ، ( تهران ، دنياي كتاب ، 1363 ، چاپ اول ) .

    حافظ ابرو ، نور الله عبدالله بهداديني : ذيل جامع التواريخ رشيدي شامل وقايع 703-781 هجري قمري ) ، به اهتمام خانبابا بياني ، ( تهران ، سلسله انتشارات انجمن آثار ملي ،1350 ، بي چاپ ) .

    خوافي ، فصيح احمد بن جلال الدين : مجمل فصيحي ، به تصحيح و تحشية محمود فرخ ، جلد 1و2 ، ( مشهد ، طوس ، 1339 ، بي چاپ ) .

    خواند مير ، غياث الدين بن همام الدين الحسيني : تاريخ حبيب السير في اخبار افراد بشر ، زير نظر محمد دبير    سياقي ، جلد 3 ، ( تهران ، انتشارات خيام ، 1353 ، چاپ دوم ) .

    رشيد الدين فضل الله ، الوزير ابن عماد الدوله ابي الخير بن موفق علي الدوله : تاريخ مبارك غازاني داستان غازان خان ، به سعي و اهتمام و تصحيح كارل يان ، ( در مطبعة ستفن اويستن در هرتفورد انگلستان ، بي نا ، 1358 هجري قمري مطابق با 1940 ميلادي ، بي چاپ ) .

                          : جامع التواريخ (از آغاز سلطنت هلاكوخان تا پايان دورة غازان خان)، به كوشش بهمن كريمي ، جلد 2 ، ( تهران ، اقبال ، بي تا ، بي چاپ ) .

سمرقندي ، كمال الدين عبدالرزاق : مطلع السعدين و مجمع البحرين ، به تصحيح عبدالحسين نوايي ، ( تهران ، امير كبير ، 1363 )

    شبانكاره اي ، محمد بن علي بن محمد : مجمع الانساب ، به تصحيح مير هاشم محدث ، ( تهران ، امير كبير ، 1363 ، چاپ اول ) .

    مستوفي قزويني : حمد الله بن ابي بكر بن احمد بن نصر : تاريخ گزيده ، به اهتمام عبدالحسين نوائي ، ( تهران ، انتشارات امير كبير ، 1339 ، بي چاپ ) .

                         : ظفر نامة منظوم ، به كوشش نصر الله رستگار ، جلد 2 ، ( تهران ، مركز نشر دانشگاهي ، 1377 ، بي چاپ ، چاپ عكسي ) .

                         : نزهه القلوب با مقابله وحواشي و تعليقات و فهارس ، به تصحيح و تحشيه سيد محمد دبير   سياقي ، ( قزوين ، حديث امروز ، 1381 ، چاپ اول ) .

    مير خواند ، محمد بن خاوند شاه بن محمود : تاريخ روضه الصفا في سيره الانبياء الملوك و الخلفا ، به تصحيح و تحشيه جمشيد كيانفر ، جلد5 ، ( تهران ، اساطير ، 1380 ، چاپ اول ) .

    نطنزي ، معين الدين : منتخب التواريخ ، به اهتمام پروين استخري ، ( تهران ، اساطير ، 1383 ،    چاپ اول ) .

    نوري اژدري ، نورالدين بن محمد : غازان نامة منظوم ، به كوشش محمد مدبري ، ( تهران ، بنياد موقوفات دكتر محمود افشار ، 1380 ، بي چاپ ) .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تحقيقات جديد :

 

آيتي ، عبدالمحمد : تحرير تاريخ وصاف ، ( تهران ، انتشارات پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي ، 1383 ، چاپ سوم ) .

    اشپولر ، برتولد : تاريخ مغول در ايران ( سياست ، حكومت و فرهنگ دورة ايلخانان ) ، ترجمة محمود  مير آفتاب ،    ( تهران ، علمي و فرهنگي ، 1386 ، چاپ نهم ) .

اقبال آشتياني ، عباس : تاريخ مغول از حملة مغول تا تشكيل دولت تيموري ، ( تهران ، امير كبير ، 1384، چاپ هشتم ) .

    بايبوردي ، حسن : تاريخ پناهندگان ايران (از خارج به ايران و از ايران به خارج) از صفويه تا اواخر قاجاريه ،        ( طهران ، انتشارات وحيد ، 1349 ، بي چاپ ) .

    بويل ، ج . آ : تاريخ ايران از آمدن سلجوقيان تا فروپاشي دولت ايلخانان (پژوهش كيمبريج) ، ترجمة حسن انوشه ، جلد 5 ، ( تهران ، اميركبير ، 1381 ، چاپ پنجم ) .

    بياني ، شيرين : مغولان و حكومت ايلخاني در ايران ، ( تهران ، سمت ، 1382 ، چاپ دوم ) .

: دين و دولت در ايران عهد مغول ، جلد 3 ،(تهران ، مركز نشر دانشگاهي ، 1367).

    جوادي ، حسن : ايران از ديدة سياحان اروپايي ( از قديم ترين ايام تا اوايل عهد صفويه ) ، جلد 1 ، ( تهران ،   بوته ، 1378 ، چاپ اول ) .

    زياده ، نيكلا . ا : دمشق در عصر مماليك ، ترجمة جلال الدين اعلم ، (تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1351 ، بي چاپ) .

    زيدان ، جرجي : تاريخ تمدن اسلام ، ترجمه و نگارش علي جواهر كلام ، ( تهران ، امير كبير ،   1384 ، چاپ يازدهم ) .

    ساندرز ، جان جوزف : تاريخ فتوحات مغول ، ترجمة ابوالقاسم حالت ، (تهران ، اميركبير ، 1383 ، چاپ چهارم ) .

    سومر ، فاروق : قراقويونلوها ، ترجمة وهاب ولي ، جلد اول ، ( تهران ، مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالي ، 1369 ، بي چاپ ) .

 شبارو ، عصام محمد : دولت مماليك و نقش سياسي و تمدني آنان در تاريخ اسلام (648 – 923 ه / 1517 – 1250 م) ، ترجمة شهلا بختياري ، ( قم ، انتشارات پژوهشكدة حوزه و دانشگاه ،1380 ، چاپ اول ) .

    طقوش ، محمد سهيل : دولت ايوبيان ، ترجمة عبدالله ناصري طاهري ، ( قم ، انتشارات پژوهشكدة حوزه و دانشگاه ،  1380 ، چاپ اول ) .

    مرتضوي ، منوچهر : مسائل عصر ايلخانان ، ( تهران ، مجموعة انتشارات ادبي و تاريخي موقوفات محمود افشار   يزدي ، 1385 ، چاپ اول ) .

مشكور ، محمد جواد : اخبار سلاجقة روم ، ( تهران ، كتابفروشي تهران ، 1350 ، چاپ اول ) .

نبئي ، ابوالفضل : چوپانيان در تاريخ ايلخانان يا تاريخ آل چوپان ، ( تهران ، دانش امروز ، 1352 ، بي چاپ ) .

 

 

 

 

فرهنگ نامه ها

 

    ترجمة المنجد : ترجمة مصطفي رحيمي اردستاني ، جلد دوم ، (تهران ، انتشارات صبا ، 1377 ، چاپ اول).

    حييم ، سليمان : فرهنگ معاصر كوچك انگليسي _ فارسي ، (تهران ، انتشارات فرهنگ معاصر، 1385 ، چاپ سيزدهم) .

 

 

مقالات :

 

    آميتاي – پرايس ، روون . « غازان، اسلام و سنت مغول از ديد سلاطين مملوك » ، ترجمة غلامرضا وطن دوست و رضا دهدشتي ، فصلنامة پژوهش هاي تاريخي ، دورة جديد ، شمارة 1 و2 ( پاييز و زمستان 1377 ) : ص 27 – 44 .

    الهياري ، فريدون . « تأملي بر رويكردهاي اساسي در مناسبات احمد تكودار با مصر ( 681 – 683 ﻫ )» ، فصلنامة علمي _ پژوهشي علوم انساني دانشگاه الزهرا (س) ، سال 12 ، شمارة 43   ( پاييز 1381 ) : ص 1 – 20 .

    انصاري قمي ، حسن . « قدرت و مشروعيت در دورة ايلخانان مغول » ، معارف ، شمارة 3 ( دورة شانزدهم ) ،               آذر – اسفند 1378 : ص 73 – 84  .

    باراني ، محمد رضا . « نقد و بررسي گرايش ايلخانان به اسلام و تشيع » ، تاريخ در آيينة پژوهش ، پيش شمارة يك ، پاييز 1381 : ص 31 – 73 .

    بختياري ، شهلا . « خلافت عباسيان در مصر (695 ق/1261م– 923 ق/1517م ) » ، مقالات و بررسيها ، سال 22 ، شمارة 66 ( زمستان 1378 ) : ص 205 – 244 .

    تركمني آذر ، پروين . « موقعيت شيعيان ايران در دورة ايلخانان » ، پژوهش نامة علوم انساني ، شمارة 31 ، بي تا :          ص 128 – 139 .

خلعتبري ، اللهيار و سپهري راد ، اميد : « تحليلي بر روابط ايلخانان و امراي عرب آل فضل و نقش آنان در منازعات ايلخانان و مماليك مصر » ، پژوهشنامة تاريخ (فصلنامة تخصصي) دانشگاه آزاد اسلامي بجنورد ، شمارة سوم (تابستان 1385) : ص 31 -50 .

    خير انديش ، عبدالرسول . « بحران تمدن اسلامي در عصر مغول » ، نامة پژوهش ، شمارة 4 ، دورة اول ( بهار 1376) : ص 29 – 47 .

                          . « شكل گيري مرزهاي دولت ايلخاني مغول در ايران » ، تاريخ ( ضميمة مجلة دانشكدة ادبيات و علوم انساني ) ، سال 1 ، شمارة 1 (1379) : ص 183 – 197 .

                          . « موقعيت مسيحيان آسياي غربي در دولت ايلخانان » ، ايران شناخت ، شمارة 4 ، بي تا : ص 1 – 28 .

    دلريش ، بشري . « افول اقتدار غلام – سپاهيان در عصر ايلخانان » ، پژوهش نامة دانشكدة ادبيات و علوم انساني ، بي شماره ، تابستان 1380 : ص 15 – 38 .

    رضوي ، سيد ابوالفضل . « رقابت ايلخانان مغول و سلاطين مملوك بر سر حج » ، كيهان انديشه ، سال 14 ،            شمارة 83 : ص 161 – 169 .

    ساكت ، محمد حسين . « كانون هاي آموزشي در روزگار مملوكان مصر » ، نشرية دانشكدة الهيات دانشگاه فردوسي مشهد ، شماره 41 و 42 (پاييز و زمستان) ، بي تا : ص 199 – 244 .

سپهري ، اميد . «بررسي روابط ايلخانان و مماليك مصر در دورة سلطنت غازان  خان» ، پژوهش نامة تاريخ دانشگاه آزاد اسلامي بجنورد ، سال 2 ، شمارة 8 ( پاييز 1387) : ص 83 – 113 .

    سجادي ، سيّد صادق . « نگاهي به برخي واژه هاي فارسي رايج در مصر و شام به روزگار سلاطين مملوك » ،        نامة فرهنگستان ، شمارة 14 ، زمستان 1378 : ص 42 – 49 .

    لكهارت ، لارنس . « روابط ادوارد اول و ادوارد دوم از انگلستان با ايلخانان مغول ايران » ، ترجمة منوچهر چهرازي ، كتاب ماه تاريخ و جغرافيا ( 81 – 83 ) : ص 1 – 12 .

    عباسي ، جواد . « امراي مغول و اسلام گرايي در دورة ايلخانان » ، پژوهشنامة دانشكدة ادبيات و علوم انساني دانشگاه شهيد بهشتي ، شمارة 38 ، بي تا : ص 87 – 110 .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع عربي :

 

    ابن الوردي ، زين الدين عمر بن مظفر : تاريخ ابن الوردي ، جلد 2 ، ( بيروت ، داراالكتب العلميه ، 1417 ق ) .

    ابن تغري بردي الاتابكي ، جمال الدين أبي المحاسن يوسف : النجوم الزاهره في ملوك مصر و القاهره ، جلد 7 و 8 ، ( بي جا ، طبعه مصوره عن طبعه دارالكتب وزاره الثقافه و الارشاد القومي المؤسسه المصريه العامه ، بي تا ، بي چاپ ) .

    ابن حجر عسقلاني ، شيخ الاسلام حافظ العصر شهاب الدين احمد بن علي بن محمد بن علي بن احمد : الدرر الكامنه في اعيان المائه الثامنه ، جلد 1 و 2 و 3 و 4 ، (بيروت ، دارالجيل ، 1414 ﻫ / 1993 م ، بي چاپ ) .

ابن سباط ، عزة بن احمد بن عمر : صدق الأخبار ( تاريخ ابن سباط ) ، حققه عمر عبدالسلام التدمري ، جلد 2 ، (طرابلس ، جروس برس ، 1413 ق) .

    ابن عبدالظاهر ، محيي الدين : الروض الظاهر في سيره الملك الظاهر ، تحقيق و نشر عبدالعزيز الخويطر ، ( الرياض ، بي نا ، 1396 ﻫ / 1976 م ، الطبعه الأولي ) .

    ابن كثير دمشقي ، ابي الفداء حافظ : البدايه و النهايه ، جلد13 و 14 ، ( بيروت ، دارالمعرفه ، 1407  قمري ، بي چاپ ) .

ابو الفداء ، عماد الدين اسماعيل : المختصر في اخبار البشر ، الجزء الثاني و الرابع ، (بيروت ، دارالمعرفه ، بي تا).

    الصفدي ، صلاح الدين خليل بن آيبك :  أعيان العصر و أعوان النصر ، التحقيق د . علي أبو زيد و د . نبيل أبو عمشه  و د . محمد الموعد و د . محمود سالم محمد ، جلد 2 و 4 و 5 ، ( دمشق – سوريه ، داراالفكر ، 1418 ﻫ / 1998 م ) .

    العيني ، بدرالدين : عقد الجمان في تاريخ اهل الزمان ، ( به نقل از سايت الوراق al-waraq.net ) .

ذهبي ، شمس الدين : العبر في خبر من غبر ، تحقيق صلاح الدين منجد ، الجزء الرابع ، ( مطبعه حكومت الكويت ، 1386 ق ) .

قلقشندي ، ابي العباس احمد بن علي : صبح الاعشي في صناعه الانشاء ، جلد 8 ، ( قاهره ، دارالكتب المصريه ، 1346 ق ) .

مقريزي ، تقي الدين ابي العباس احمد بن علي بن عبدالقادر  العبيدي :  السلوك لمعرفه دول الملوك ، تحقيق محمد عبدالقادر عطا ، جلد 1 و 2 و 3 ، ( بيروت – لبنان ، دارالكتب العلميه ، 1418 ﻫ / 1997 م ، الطبعه الأولي ) .

 النويري : نهايه الأرب في فنون الأدب ، ( به نقل از سايت الوراق al-waraq.net ) .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع انگليسي :

 

Ayalon , David .” The great  yasa of changiz khan” . (A  reexamination –part c1) . studia slamica . NO 36 . 1972 .

. “The wafidiya in the mamluk kingdom” . hyderabad , deccan .1951.

Amitai – preiss , reuven . Mongols and mamluks : the mamluk – Ilkhanid war .                    1261 – 1281 , Cambridge , 1995.

Chaberlain , Michael . Knowledge and social practice in medieval Damascus  ,                      1190 – 1350 . cambridge university press . 1994.

Daly , m . w – petry , Carl F . The Cambridge history of Egypt : modern Egypt , from           1517 to the end of the twentieth , Cambridge university press , 1988.

    Donald j. kagay – L.j. Andrew Viallon . Crusaders , condottieri , and cannon : Medieval       warfare in societies around the Mediterranean.brill . 2003.                                                Guo , li – Yunini musa ibn Muhammad . Early mamluk Syrian historiography: al                   Yunini Dhaly Mirat Al-zaman . brill . 1998.

Har – el , shai . Struggle for domination in the middle east : the ottoman–mamluk  war  1458 – 91, brill , 1995.

Irwin , Robert . The middle east in the middle ages : the early  mamluk sultanate .  1250 – 1382 , Routledge , 1986.

Levanoni , amalia . A turning point in mamluk history: the third reign of al-naser Muhammad  Ibn Qalawun ( 1310 – 1341 ) . brill . 1995.

Rabbat , Nasser O . The citadel of cario :    a new interpretation of royal mamluk architecture . brill , 1995.

Wink , andre . Al-hind ,  the making of the indo-islamic world . brill . 1991.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Abstract

 

A  study  of  refugees  and immigrants  role  in  appearing  enemity  between  Ilkhans  and  mamluks

 

One of the important development in the middle of 7s/13s century is the stablishment of Ilkhanid government in the form of Political Iran boundaries. Boundary challenges , millitary – political disputes with western neighbour , Mamluks  of  Egypt. among this the role of refugees and immigrants groups in apearing and aggravation enemity between Ilkhans and Mamluks has a special important .

The main guestions of this theses is study of actions immigrants and refugees groups in appearing and prolongation enemity in relations of political – military between Ilkhans and mamluks. Also study of reasons and factors opposition of immigrants groups , circumstance of attitude both parties hostility with their              ( immigrants) and effectives and changes arising of presence this opposed waves in realm enemity is of other original questions in this theses.

This thesis means that by using method of historical researching to do descriptive and analytic study of refugees and immigrants role in appearing and prolongation enemity relation between Ilkhans and Mamluks , making clear waves of refugees individual and groups , movements and effection reasons arised from their activities .

The study of sources showes that immigrants because of diffierent political ,   military , economic and etc. factories by to be joined to enemity both parties , along  60 / sixty years period fulfiled and effective role in appearing and aggravation  warlike situation between two government . It was welcome of immigrants and  refugees groups and they by joining to one of two government  in addition to  instigation them to attack to realm of rival also received special and abundant  distictions and caused different political , military , economic , cultural and etc.  changes .

 

 

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “دانلود پایان نامه بررسي نقش پناهندگان و فراريان در بروز خصومت ميان ايلخانان و مماليك”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 2 =

شناسه محصول: d2044 دسته: برچسب: , , ,