new5 free

دانلود پایان نامه بررسی نقش و آثار فتح مكه در پيشبرد اسلام

59.000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

                                                                       دانشگاه آزاد اسلامی                                              

       واحد تهران مركز

دانشكده ادبيات و علوم انساني، گروه تاريخ

                        پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.Sc)

 

گرايش تاريخ اسلام

 

 

 

عنوان:

بررسی نقش و آثار فتح مكه در پيشبرد اسلام

 

 

استاد راهنما:

دکتر محمد سپهري

 

 

 

نگارنده:

….

 

 

تابستان93

 

 

 

تعهدنامه اصالت پايان نامه كارشناسي ارشد

 

اينجانب …… دانش آموخته مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته به شماره دانشجويي ……… در رشته تاريخ اسلام كه در تاريخ 27/5/1393 از پايان نامه خود تحت عنوان: بررسي نقش و آثار فتح مكه در پيشبرد اسلام با كسب نمره 17 و درجه بسيار خوب دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم:

1- اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، كتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه هاي موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشحصات آن را در فهرست ذكر و درج كرده ام.

2- اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاهها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.

3- چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ كتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.

4- چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را بپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرك تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.

 

نام و نام خانوادگي: …..

تاريخ و امضاء:

 

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                          صفحه

چکیده………. 1

مقدمه……….. 2

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- بیان مسأله….. 6

2-1- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق…… 6

3-1- پيشينه تحقيق…….. 7

4-1- جنبه جديد بودن……….. 9

5-1- اهداف تحقیق……. 9

6-1- سؤالات تحقیق…… 10

7- 1- فرضیه ها…. 10

8-1- ساماندهي تحقيق……….. 10

9-1-روش تحقيق………. 11

10-1- روش گردآوري اطلاعات…. 11

فصل دوم: موقعيت و جايگاه مكه و كعبه قبل از اسلام

1-2- موقعيت جغرافيايي جزيره العرب…. 22

2-2- موقعيت جغرافيايي مكه……… 23

3-2- موقعيت اقتصادي مكه…. 24

4-2- مكه در ادوار گذشته ….. 28

5-2- كوههاي اطراف مكه……. 28

6-2- دره هاي اطراف مكه…… 29

7-2- چگونگي بوجود آمدن خانه كعبه….. 43

1-7-2- حل مشكل……. 43

8-2 چگونگي بوجود آمدن مسجد الحرام و اهميت آن……. 44

9-2- جايگاه كعبه نزد ملت ها…….. 44

1-9-2- اعراب…… 44

2-9-2- ايرانيان….. 45

3-9-2- يمني ها…. 45

4-9-2- روميان….. 46

10-2- جايگاه كعبه نزد اديان مختلف…… 47

1-10-2- يهود…… 47

2-10-2- نصارا….. 47

3-10-2- هندو…… 48

4-10-2- صابئين……….. 48

5-10-2- چرا كعبه را كعبه ناميدند……….. 49

6-10-2- نام هاي كعبه در قرآن…… 50

7-10-2- چرا مكه را بكه ناميدند….. 52

8-10-2- علت نام گذاري مكه به ام القري……. 53

9-10- ويژگي هاي كعبه در قرآن…. 54

10-2- قسمتهاي مقدس كعبه………. 58

1-10-2- ملتزم…… 58

2-10-2- مستجار………. 58

3-10-2- شاذروان……… 58

40-10-2- حطيم……….. 59

5-10-2- حجر اسماعيل……… 59

6-10-2- ناودان رحمت……… 59

7-10-2- مقام ابراهيم….. 60

8-10-2- پرده كعبه…….. 60

9-10-2- اركان كعبه…… 61

10-10-2- ركن حجرالاسود……….. 61

فصل سوم: مكه در دوران اسلامي

1-3-  مكه از ظهور اسلام تا هجرت…….. 64

2-3- تاريخ پيامبر اسلام (ص) (ولايت، بعثت، دعوت)….. 66

1-2-3- كودكي و نوجواني….. 66

2-2-3- كليد شخصيت محمد(ص) در نوجواني و جواني………. 66

3-2-3- جواني…… 67

4-2-3- ازدواج….. 67

5-2-3- آغاز رسالت…… 68

6-2-3- دعوت خصوص- پنهاني و تبليغ عملي……. 68

7-2-3- انذار خويشاوندان و دعوت آشكار…… 69

8-2-3- دعوت عمومي و آغاز صف بندي موحدان و مشركان در مكه…….. 69

9-2-3- علل مخالفت با اسلام…….. 70

10-2-3- اقدامات مشركان….. 70

11-2-3- شگردهاي مسالمت آميز……….. 71

12-2-3- نيرنگ هاي مردم فريب و مجمع تهمت هماهنگ……. 71

13-2-3- اقدامات عليه بنيان فكري نهضت…… 71

14-2-3- اقدامات عليه حاميان نهضت….. 72

15-2-3- انزواي سياسي و محاصره اقتصادي ………. 73

16-2-3- توفيق دعوت در مكه و زمينه هاي هجرت به مدينه….. 74

17-2-3- آخرين توطئه و هجرت پيامبر(ص) به مدينه…… 74

3-3- هجرت و نقش ديني، اجتماعي و سياسي آن…. 75

1-3-3- تاسيس ملت و گسترش اسلام…. 76

2-3-3- وحدت جامعه در سايه پيوند معنوي افراد…. 77

3-3-3- همزيستي مسالمت آميز در قالب نخستين قانون اساسي…….. 78

4-3- ماهيت جنگ هاي پيامبر (ص)……. 78

1-4-3- تدابير جنگي….. 79

2-4-3- جريان نفاق و منافقان…….. 80

3-4-3- صلح حديبيه….. 82

4-4-3- بركات صلح حديبيه……….. 89

5-4-3- اعلام جهاني رسالت………. 89

5-3- ايمان به راه راستين (مباهله)……….. 90

1-5-3- فتح مكه پايان قدرت سياسي مشركان در حجاز…. 90

2-5-3- چاره جويي قريش…. 93

3-5-3- دستور بسيج…… 94

4-5-3- به دام افتادن جاسوس…….. 96

5-5-3- حركت به سوي مكه………. 97

6-5-3- تاكتيك جالب ارتش اسلام……… 100

7-5-3- عباس ابوسفيان را از ميان اردوگاه مسلمانان مي برد…… 101

8-5-3- ابوسفيان در حضور پيامبر……….. 101

9-5-3- مكه بدون خونريزي تسليم مي شود…. 102

10-5-3- ابوسفيان رهسپار مكه مي گردد……… 104

11-5-3- نيروهاي نظامي اسلام وارد شهر مي شوند………. 105

12-5-3- شكستن بتها شستشوي كعبه….. 106

13-5-3- ورود سپاه اسلام به مكه و پرچمداري علي (ع)………. 107

14-5-3- بت شكني علي (ع) در فتح مكه……. 108

15-5-3- پيامبر عفو عمومي اعلام مي كند…….. 109

16-5-3- بلال اذان مي گويد………. 109

17-5-3- پيامبر با خويشاوندان خود سخن مي گويد……… 110

18-5-3- سخنان تاريخي پيامبر در مسجدالحرام……. 111

19-5-3- جنايتگران دستگير مي شوند….. 113

20-5-3- زنان مكه با پيامبر بيعت مي كنند……. 113

21-5-3- بتخانه هاي مكه و حوالي آن ويران مي شود……. 114

 

فصل چهارم: نقش فتح مكه در توسعه اسلام

1-4- موانع و مخالفين گسترش اسلام…… 118

2-4- عوامل گسترش اسلام…. 118

3-4- فتح مكه، همان فتح مبين و فتح قريب….. 120

1-3-4- كساني كه بعد از فتح مكه به اسلام روي آوردند……….. 121

2-3-4- تاثيرات فتح مكه در توسعه و تثبيت اسلام……….. 123

4-4- نقش يهوديان و ديگر اديان و نگاه قبائل و موضع گيري آنها در قبال فتح مكه….. 128

1-4-4- تحركات هوازن در مقابل اسلام و لشكركشي پيامبر(ص) به حنين………. 128

2-4-4- غنايم جنگ و كشتگان……. 130

3-4-4- فتح آخرين سنگر مشركان(طائف)……. 130

4-4-4- تسليم شدن مالك بن عوف…….. 132

5-4-4- تقسيم غنايم…… 132

6-4-4- لشكركشي به شام(غزوه تبوك)……….. 133

7-4-4- گسترش اسلام در جزيره العرب در سال نهم و دهم….. 135

8-4-4- آخرين سرايا….. 137

9-4-4- وسعت و موقعيت جغرافيايي اسلام پس از فتح مكه تا رحلت پيامبر (ص)….. 139

5-4- نتیجه گیری……….. 140

منابع …. 143

 

چکیده:

پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای پیدا کرد و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در    محدوده ی این شبه جزیره بیشتر نیز می شد و لازم بود تا پیامبر اکرم (ص) با حضور در مکه یک بار دیگر حضور اسلام را به نمایش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قریش مواجه و در نهایت با انعقاد قرارداد صلحی به نام صلح حُدیبیه، زمینه را برای فتوحات بعدی از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.

آن چه قابل تأمل است این است که چه عواملی در فتح مکه تاثیر گذار بوده و فتح مکه چه تأثیری در جزیره العرب داشته است؟ بدون شک پیروزی ها و موفقیت های مستمر سپاه اسلام به خصوص در سالهای اخیر مانند صلح حُدیبیه، فتح خیبر و رخدادهای پس از آن و هم چنین پیشجبینی های قرآن و امدادهای غیبی الهی، نقش پیامبر و شخصیت معنوی وی، دارا بودن قوای نظامی مؤثر و پا در رکاب و ایمان و توکل مسلمانان را می توان از عوامل اصلی فتح مکه دانست.

فتح مقتدرانه مکه توسط لشکریان اسلام موجب گردید که این مقطع حساس در تاریخ اسلام به عنوان نقطه عطفی به حساب آید و همواره از آن به عنوان سرمنشاء و خاستگاه بسیاری از فتوحات آتی اسلام یاد گردد. از نظر قرآن، اتمام نعمت بر پیامبر(ص) با این فتح آغاز شده که خود زمینه ساز دست یابی پیامبر(ص) به همه مقاصد بعثت و اهداف پیامبری بوده است. پیامبر اسلام (ص) با فتح بدون خونریزی مکه اثبات کرد که اسلام، نه تنها دین خشونت و اجبار نیست بلکه دین رافت و مهربانی است و با عفو عمومی و بخشش همگانی نمونه ای از اخلاق حسنه اسلامی را به نمایش گذاشت. این فتح علاوه بر فتوحات معنوی و اخلاقی، فتوحات فراوان دیگری نیز در پی داشت تا آن جا که جغرافیای اسلامی را که مختص مدینه بود به شکل قابل ملاحظه ای توسعه داد. پیامبر (ص) توانست با این پیروزی بر مکه و حکومت قریش تسلط یابد و اسلام را در آن جا به تثبیت برساند و به دنبال آن و از برکت این فتح، سرزمین های اطرف مکه که در تسلط قبیله هوازن بود مانند سرزمینهای بنی سعد، بنی خشم و بنی هلال را تحت سیطره حکومت اسلامی درآورد.

بنابر آنچه گفته شد، فتح مکه به رهبری مدبرانه پیامبر اکرم(ص) و قدرت بلامنازع لشکر مقتدر اسلام و ایمان و توکل بر خدا و استفاده از تاکتیک غافلگیری مشرکان صورت گرفت که همان منشاء        پیشرفت های بعدی و تمدن اسلامی در شبه جزیره عربستان و حتی در سایر ممالک گردید.

      كليد واژه گان: فتح مکه، اسلام، ايمان، پيامبر، جزيره العرب، قريش، قواي نظامي

مقدّمه

شهر مكه در عصر جاهليت، مركز تجاري، و از اين رو، مورد توجه بود و از اقصي نقاط عالم براي خريد و فروش بدان مكان مي آمدند. در عين حال، اين شهر براي جهانيان آن زمان، داراي ارج و منزلتي معنوي نيز بوده است. آيات و روايات به روشني بيان مي كنند كه اين شهر مركز معنوي بوده و كعبه ارج و منزلتي خاص نزد اقوام مختلف داشته است. براي مثال، به دو نمونه اشاره مي كنيم:

الف. خداوند می فرماید: «وَ أَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالا وَ عَلَي كُلِّ ضَامِر يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجّ عَمِيق؛ و در ميان مردم براي (اداي) حج بانگ برآور تا (زائران) پياده و (سوار) بر هر شتر لاغري ـ كه از هر راه دوري مي آيند ـ به سوي تو روي آورند.كه حضرت ابراهيم(ع) مأمور به دعوت مردم آن زمان به انجام مراسم حج شده است.

ب. باز خداوند در جای دیگر مي فرمايد: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْت وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَ هُدًي لِّلْعَالَمِينَ.» اين آيه به گفته برخي از مفسّران هم دلالت بر جنبه معنوي كعبه مي كند و هم جنبه مادي آن؛ يعني، واژه «مباركاً» (خيركثير) بر جنبه مادي اشاره دارد و واژه هدي للعالمين بر جنبه معنوي.

رسالت پيامبر(ص) در شهر مكه آغاز شد، شهر مكه، براى ابلاغ و گسترش اسلام از زمينه‏اى برخوردار بود كه مناطق ديگر جهان از آن بى‏بهره يا كم‏بهره بودند.ويژگيهاى اين منطقه از جهات مختلفى مى‏توانست در تكامل و رشد اسلام در ميان مردم مؤثر باشد.

نخستين مسأله، تقدس كعبه نزد اعراب بود.كعبه‏اى كه حضرت ابراهيم(ع) بنا كرد، از قرنها قبل از بعثت، به عنوان خانه و معبدى محترم مورد توجه همگان قرار داشته و تقدس خاصى به مكه مى‏بخشيد، اين تقدس تا جايى بود كه در پناه و پرتو كعبه، مكه شهر امن و امان تلقى مى‏شد .از كتب تاريخى به دست مى‏آيد كه كعبه نزد اكثر ملل جهان از قديم الايام مورد احترام بوده است، ايرانيان صائبى مذهب و آشوريان،كعبه را يكى از خانه‏هاى هفتگانه و معظم جهان مى‏پنداشتند و چون كعبه بسيار قديمى بود برخى آن را خانه «زحل» مى‏دانستند.

دومين مسأله آن كه مكه يك مركز تجارى بود و افزون بر آن كه مكيان اهل تجارت بودند  و هر سال دو مرتبه راهى مناطق شامات و يمن و حبشه براى تجارت مى‏شدند، خود مكه نيز محل رفت و آمد كاروانهايى بود كه از شما به جنوب يا از غرب به شرق مى‏رفتند، از اين رو مكه محل رفت و آمد بسيارى از تجار آن روزگار بود.

سومين مسأله آن كه مكه حرم تلقى مى‏شد. وقتى ابراهيم(ع) به اين منطقه لم يزرع آمد، اقدام به بناى خانه‏اى نمود،  كه «بيت الله الحرام» نام گرفت. ابراهيم(ع) پس از ساختن كعبه دعا كرد تا خدا مكه را شهرى امن قرار دهد. خداوند دعاى او را مستجاب فرمود و آنجا را «حرم امن» قرار داد چنان كه خود خداوند نيز به اين شهر قسم ياد مى‏كند. علاوه بر حرمت مكه، ماههاى حرام عاملى بود تا قبايل در ماههاى مزبور به راحتى و با اطمينان از عدم حمله قبايل ديگر، بتوانند به مكه و بازارهاى اطراف آن بروند

چهارمين مسأله موقعيت جغرافيائى مكه نسبت به جهان آن روز بود. اين شهر در ميان ايران و روم در شرق و غرب، وضعيت ميانه‏اى داشت و بويژه بعدها در گسترش دعوت اسلامى در هر دو سوى جهان نقش مهمى داشت.

ويژگيهاى گفته شده براى شهر مكه، سبب شد تا هم از لحاظ «خبرى» و هم از جهت «عملى» اين شهر نقش مهمى را در گسترش و تمدن اسلام ايفا كند. روشن است كه تكليف‏ پيامبر(ص) ابلاغ اسلام به مردم بود و گسترش خبرى اسلام از اين نقطه به سراسر جهان و مناطق دور افتاده جزيرة العرب، خود عمل به اين وظيفه مهم بود. امن بودن شهر مكه كه عرب به پيروى از ابراهيم(ع)آن را پذيرفته و مراعات مى‏كرد سهمى قابل توجه در كار نشر دعوت اسلامى داشت.

پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای پیدا کرد و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در محدوده ی این شبه جزیره بیشتر نیز می شد و لازم بود تا پیامبر اکرم (ص) با حضور در مکه یک بار دیگر حضور اسلام را به نمایش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قریش مواجه و در نهایت با انعقاد قرارداد صلحی به نام صلح حدیبیه، زمینه را برای فتوحات بعدی از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.

فتح مکه، همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است، بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند. در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.

 

بنابراین در فصل اول بعد از بیان اهمیت موضوع و هدفهای تحقیق به بررسی چند منبع اصلی پرداخته و در پایان واژگان کلیدی تعریف و  تفسیر شده است.

در فصل دوم بعد از بررسی موقعیت شبه جزیره عربستان به تاریخ و جغرافیای مکه از زمان حضرت ابراهیم تا ظهور اسلام اشاره شده و در ادامه جایگاه کعبه نزد ملت ها و ادیان مختلف، بررسی نام ها و ویژگی های کعبه در قرآن ، قسمت های مقدس کعبه و… ذکر گردیده است.

در فصل سوم به مکه در دوران اسلامی از ظهور اسلام تا زمان هجرت و از هجرت تا فتح مکه در سال هشتم هجری اشاره شده و واقعه فتح مکه به روشنی تبیین شده است.

در فصل چهارم نقش و تاثیرات فتح مکه در توسعه و تثبیت اسلام و نقش یهودی ها و دیگر ادیان و نگاه قبائل و موضعگیری آنها و تغییراتی که از فتح مکه تا رحلت پیامبر اکرم(ص) از نظر وسعت و موقعیت جغرافیایی مکه صورت گرفته است را مورد بررسی قرار داده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

كليات تحقيق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1. بیان مسأله:

به اعتقاد غالب مورخین، فتح مکه به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اسلام مطرح می باشد. تا پیش از هجرت پیامبر اکرم (ص) به مدینه، گستره ی دین اسلام محدود به افرادی چند بوده و حفظ و بسط آن منوط به تطابق با شرایط سخت و پیچیده ای بوده. پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه ندای اسلام در محدوده شبه جزیره عربستان، گستره قابل ملاحظه ای یافته و به مرور زمان و با پیروزی های تاریخی مسلمین بر کفار و مشرکین، حوزه اثر اسلام در محدوده ی این شبه جزیره بیش تر نیز می شد. لیکن پس از لشکر کشی مسلمین به رهبری پیامبر اعظم (ص) به مکه و فتح این شهر به نحوی که در کتب مختلف تاریخی به تفضیل شرح داده شده است، حوزه ندای اسلام نیز دیگر محدود به شبه جزیره عربی نبوده و قطعاً دیگر ممالک آن دوران نیز از اخبار این حوزه با خبر بوده اند. فتح مقتدرانه مکه توسط لشکریان اسلام، موجب گردید که این مقطع حساس در تاریخ اسلام به عنوان نقطه عطفی به حساب آورد و همواره از آن به عنوان سرمنشاء و خاستگاه بسیاری از فتوحات آتی اسلام و سرآغاز نمادی از تمدن که در آینده به عنوان تمدن اسلام شهرت یافت یاد گردد.

2-1. اهمیت و ضرورت انجام تحقیق:

از آن جا که فتح مکه با امداد های غیبی الهی و با تدبیر پیامبر اکرم و توکل و ایمان مسلمانان و رشادت قوای نظامی به پیروزی رسید، نقطه عطفی در تاریخ اسلام مطرح می باشد. چرا که باید توجه داشت، فتح مکه، همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است، بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند. در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.

اگر چه ابعاد گسترده فتح مکه موجب شده است که این فتح را زمینه ساز دیگر فتوحات اسلام قلمداد نمایند لیکن در متون تاریخی عمومی به بررسی دقیق این عوامل زمینه ای پرداخته نشده و به درستی مشخص نشده است که چه عواملی از فتح مکه، در فتوحات آتی اسلام اثرگذار بوده است. از این رو ما در این تحقیق در پی آن هستیم که به بازخوانی فتح مکه پرداخته و این پیروزی عظیم را از زوایای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم.

     3-1. پيشينه تحقيق:

بررسی های انجام گرفته نشان دهنده آن است که مورخین از فتح مکه به عنوان یکی از بزرگترین منشاء  تحول و تمدن اسلامی و نقطه عطفی در تاریخ اسلام یاد می کنند، لذا کتب مختلفی در مورد فتوحات صدر اسلام و غزوات پیامبر اکرم(ص) به رشته تحریر در آمده است که آثار مربوط به فتح مکه از برجستگیهای خاصی برخوردار است چرا که فتح مکه در اواخر سالهای عمر پیامبر(ص) و معمولا در زمان تثبیت اسلام در شبه جزیره عرستان به وقوع پیوست لذا مورخین خصوصا مورخین شیعه از فتح مکه به عنوان یک سکوی پرتاب برای گسترش و بسط اسلام یاد می کنند بنابراین در ذیل به برخی از آثار مربوطه اشاره می کنیم.

  • تاریخ مفصل عَرب قبل از اسلام، اثر دکتر جواد علی، ترجمه دکتر محمد حسین روحانی، در این کتاب ضمن اشاره به جاهلیت و مآخذهای تاریخی جاهلی به طبیعت و موقعیت جغرافیایی جزیره العرب پرداخته و روابط اعراب با سایر ادیان و طبقات اعرابی را مورد بررسی قرار داده و به جایگاه مکه و فتح آن در گسترش اسلام اشاره کرده است.
  • تاریخ تمدن اسلام، تالیف جرجی زیدان، ترجمه علی جواهر کلام، در این کتاب که یکی از منابع مهم تاریخی می باشد به تمدن عرب پیش از اسلام و در زمان اسلام و پیدایش دولت اسلامی اشاره شده است. در ادامه به بحث ثروت دولت های اسلامی و علت های پیدایش و از دست رفتن ان ثروت ها و وضع حکومت در زمان پیامبر اسلام(ص) و جنگ ها و غزوات مختلف آن حضرت و علت های پیروزی پیامبر اسلام(ص) در فتوحات مختلف و وضع حکومت خلفای راشدین، امویان، عباسیان، امویان اندلس، فاطمیان و سیاست هریک در استحکام مبانی فرمانروایی و رفتار انان با مردم پرداخته است. وی در پایان، نظامات اجتماعی و طبقات مردم و عادات و رسوم اجتماعی و زندگی خانوادگی و تمدن و تجمل و آثار عمران در ممالک و شهرها و دستگاه فرمانروایان اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.
  • تاریخ ایران بعد از اسلام، تالیف دکتر عبدالحسین زرین کوب، در این کتاب بعد از مآخذشناسی تاریخ اسلام و ایران به موقعیت اسلام و مکه در مهد اشاره کرده، موقعیت جزیره العرب و اعراب بدوی را مورد بررسی قرار داده است. همچنین به جایگاه مکه درگسترش اسلام و دعوت پیامبر اکرم(ص) اشاره کرده، فتوحات و غزوات اسلام را تا حجه الوداع مورد تحلیل قرار داده و در پایان به نقش اعراب در ایران نیز پرداخته است.
  • تاریخ پیامبر اسلام، تالیف دکتر محمد ابراهیم آیتی، این کتاب ضمن بررسی زندگانی اجداد رسول خدا(ص)، مناصب قریش مقارن ظهور اسلام و مبادی تاریخ عرب عدنانی و قریش مورد بررسی قرار داده است و در ادامه به تحلیل زندگانی رسول اکرم(ص) پرداخته و حوادث مهم دوران نوجوانی آن حضرت تا بعثت را مورد کنکاش قرار داده است. همچنین حوادث، غزوات و سیریه های حادث شده از سال اول هجرت تا رحلت پیامبر اکرم(ص) را به تفکیک سال مورد تحلیل و بررسی قرار داده که در غزوات سال هشتم به تفضیل به تحلیل غزوه فتح مکه و اتفاقاتی که در این غزوه پیش آمده پرداخته و سریه های پس از فتح مکه که به دنبال آن اتفاق افتاده را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.
  • فروغ ابدیت، تالیف جعفر سبحانی، در جلد دوم این کتاب به تجزیه و تحلیل کاملی از زندگانی پیامبر اکرم (ص) پرداخته و بطور مفصل جنگ های صدر اسلام را مورد بررسی قرار داده، همچنین مسائل مربوط به فتح مکه و مقدمات و ماخرات آن را مورد تجزیه و تحلیل در آورده است.
  • تاریخ اسلام (از پیدایش عرب تا پایان خلافت عثمان)، تالیف سیدهاشم رسولی محلاتی، در این کتاب ضمن بررسی موقعیت شبه جزیره عربستان، زندگانی رسول خدا(ص) از ولادت تا نوجوانی و ازدواج تا بعثت و همچنین هجرت آن حضرت تا رحلت را مورد بررسی قرار داده و به وقایع مهم سالهای بعد از هجرت از جمله فتح مکه اشاره کرده است.
  • تاریخ تحلیلی اسلام، تالیف سید جعفر شهیدی، در قسمت ابتدایی کتاب به موقعیت جغرافیایی عربستان و اوضاع اجتماعی، سیاسی آن پیش از اسلام، در هنگام ظهور اسلام و زندگانی پیامبر(ص) و حوادث بعد ازهجرت و غزوات پیامبر(ص) را مورد تحلیل تاریخی قرار داده است.
  • تاريخ سياسي اسلام (سيره رسول خدا)، تأليف رسول جعفريان، این کتاب به زبان اردو است، که ضمن بيان گوشه‌هايي از تاريخ صدر اسلام، به تشريح سيره پيامبر(ص) در ابعاد مختلف تبليغي، اخلاقي، اجتماعي، سياسي و نظامي مي‌پردازد و شيوه آن حضرت براي دعوت مشرکان به دين اسلام و روي آوردن به عبادت الهي به جاي عبادت بت‌ها را بررسي تاريخي مي‌کند. نگارنده در مقدمه ابتدا به بحث درباره اوضاع عرب جاهليت از لحاظ سياسي، اجتماعي، فرهنگي و… پرداخته و مفهوم جاهليت را در لغت و اصطلاح بررسي کرده است. وي از جنبه زماني و مکاني چهل سال قبل از بعثت پيامبر اسلام را دوران جاهليت ناميده، که اين مطلب از ديدگاه فرهنگ قرآني مردود است، زيرا مردم ايران و روم که در آن عصر جزو اعراب نبودند، از نظر فرهنگ قرآن کريم مردمان دوره جاهليت ناميده شده‌اند. نويسنده به مرکزيت شبه جزيره عربستان در زمينه مسايل تجاري و همچنين محوريت عبادي آن به دليل وجود خانه خدا در آن و تقدس کعبه اشاره کرده و اوضاع مکه در آن دوران را وصف مي‌کند. در فصل دوم اعتقادات ديني و شريعت عملي مردم جزيره‌العرب مانند شرک و بت‌پرستي، مسيحيت، يهوديت و حنفيت بررسي، تاريخي گرديده و حالات و اوضاع ديني پيامبر اسلام (ص) در آن زمان از جهت عبادي بيان شده است. نويسنده در ادامه زمينه‌هاي حيات وحياني رسول خدا ( تا قبل از بعثت در غار حرا) دوران تحنّث را بيان کرده و پيشينه اخلاقي آن حضرت را براي مردم زمان جاهليت و داشتن خصلت‌هاي ممتاز انساني تشريح مي‌کند. در فصل سوم اوضاع فرهنگي شبه جزيره عربستان مقارن با عصر بعثت، جهل مفرط مردم و اهميت دادن دين اسلام به علم و دانش بيان مي‌شود. برخورد پيامبر اسلام(ص) با مشرکان قريش در مکه در دوران رسالت به رغم فشارهاي آنان، مهاجرت مسلمانان به حبشه و دشمني‌هاي قريش با رسول خدا، و تحلیل پیروزیهای اسلام، از ديگر مطالب کتاب مذکور محسوب مي‌شود.
  • سيره صحيح پيامبر اعظم (ص) ترجمه كتاب الصحيح من سيره النبي الاعظم (ص) تأليف علامه سيدجعفر مرتضي عاملي با ترجمه دكتر محمد سپهري. در اين كتاب سيره نبي مكرم اسلام (ص) مورد بحث و بررسي قرار گرفته است به شكلي كه در جلد هفتم اين كتاب به برخي       سريه هاي پيامبر (ص) اشاره كرده و سريه ذات السلاسل و چند سريه و حادثه ديگر در تاريخ زندگاني پيامبر اسلام را تحليل نموده است. همچنين به طور مفصل مباحث  مربوط به فتح مكه و مسائل مختلف قبل و بعد از آن و اقدامات بي ثمر قريش و چگونگي حركت سپاه اسلام به مكه و برنامه تاكتيكي پيامبر(ص) براي فتح مكه و حوادث و سريه هاي بعد از آن مورد بحث و تحليل قرار داده است.

4-1. جنبه جدید بودن:

مورخین به طور مفصل ابعاد مختلف فتح مکه و چگونگی حادث شدن آن و مقدمات و ماخرات آن را مورد بررسی قرار داده و عوامل پیروزی اسلام و پیامبر اکرم(ص) در فتح مکه را مورد تحلیل و کنکاش قرار داده اند ولی آن چه در هاله ای از ابهام است، این است که چه عواملی از فتح مکه، در فتوحات بعدی اسلام اثرگذار بوده است که در این تحقیق بررسی و تحلیل عوامل اثرگذار فتح مکه در فتوحات بعدی اسلام جنبه ابتکار و نوع آوری دارد.

    5-1.  اهداف تحقیق:

از جمله اهداف این تحقیق عبارتند از:

1-  بررسی تاریخی فتح مکه

2-  شناخت عوامل موثر بر فتح مکه

3- شناخت تاثير فتح مكه در گسترش اسلام

  6-1. سؤالات تحقیق:

سوال اصلی: فتح مکه چه اثری در گسترش اسلام در جزیره العرب داشته است؟

سؤالات فرعي:

1- چه عواملی موجب فتح مکه شده است؟

2- کدام یک از عوامل اصلی فتح مکه، در گسترش اسلام در جزیره العرب موثر بوده است؟

7-1. فرضیه :

به نظر مي رسد:

1- فتح مکه با رهبری مدبرانه پیامبر اکرم(ص) زمينه گسترش اسلام در جزيره العرب را فراهم و موجب گرديد قبايل باديه نشين آزادانه به دعوت اسلام بگروند.

2- پیروزی ها و موفقیت های مستمر سپاه اسلام از یک طرف و امدادهای غیبی الهی، نقش پیامبر، دارا بودن قوای نظامی مؤثر و ایمان و توکل مسلمانان را می توان از عوامل اصلی فتح مکه دانست.

3- از میان عوامل فراوان مؤثر در فتح مکه، می توان به، نقش مؤثر پیامبر اسلام (ص)، توکل و ایمان مسلمانان و وجود قوای نظامی مؤثر به عنوان عوامل اصلی گسترش اسلام در جزیره العرب اشاره کرد.

8-1.  ساماندهي تحقیق:

اين تحقيق در چهار فصل زير ساماندهي مي شود:

فصل اول: كليات

فصل دوم: بررسي موقعيت و جايگاه مكه و كعبه قبل از اسلام

فصل سوم: مكه در دوران اسلامي

فصل چهارم: نقش فتح مكه در توسعه اسلام

نتيجه گيري

منابع و مأخذ

9-1. روش تحقیق:

توصیفی- تحلیلی و از نوع تاریخی

10-1. روش گرد آوری اطلاعات:

کتابخانه اي

11-1 0 تعریف واژه‌ها و اصطلاحات:

1-11-1 0  فتح مکه:

الف) تعریف فتح: فتح اسم مصدر است به معنی گشودن، بازکردن، پیروز شدن، گشودن شهری و گرفتن آن، گشایش و پیروزی(عمید، 1364،ج6، ص862) در جای دیگر از فتح، به معنی بازکردن، گشودن، تسخیر کردن، پیروز شدن، گشایش و پیروزی یاد کرده اند.( معین، 1364، ج6، ص1303)  و در لغت نامه دهخدا از آن به در فراخ گشاده (منتهی الارب) و فیروزی و گشایش نام برده شده است. (دهخدا، 1373، ص14958)

همانطور که گفته شد یکی از معانی واژه فتح، گشودن است که از آن واژه فتاح یکی از اسما و صفات الهی گرفته شده است. خداوند در آیه ۲۶ سوره سبا خود را نام فتاح می ستاید. البته در این آیه،  معنای دیگری از واژه نیز به دست داده می شود که ارتباط تنگاتنگی با گشایش دارد، زیرا در این آیه خداوند به معنای داور در روز قیامت معرفی شده که میان مردم داوری و قضاوت می کند.( قرطبی، ج ۱، ص ۱۰۵ و نیز اسما و صفات الهی فقط در قرآن، محقق، ج ۲، ص 1033)

از آن رو فتاح به معنای داوری و قضاوت میان مردم آمده است که میان ایشان گشایش ایجاد کرده و گره کور مشکلات و اختلافات میان آنان را باز کرده و بر پایه حق و عدالت عمل می کند. در این که چرا خداوند در سوره فتح سخن از پیروزی و فتح آشکار مسلمانان به میان می آورد، مطالبی چند گفته شده است. با این همه می توان از مطالب یاد شده این معنا را به دست آورد که عوامل و علل گوناگونی در تحقق آن نقش دارد که ارتباط تنگاتنگی با فتح و گشایش دارد؛ زیرا در این باره مصادیقی به عنوان علل نامگذاری بیان شده است که همگی آن ها نقش تحول آفرینی در سرنوشت جمعی مسلمانان داشته است.

برخی علت نامگذاری را در پیروزی مطلق اسلام بر کفر و شرک می دانند.( طبرسي، 1367، ج ۹ و ۱۰، ص ۱۶۶ و زمخشري،1413، ج ۴، ص ۳۳۱ ) برخی پیروزی نمایان و فتح قلعه خیبر را علت نامگذاری آن به فتح المبین بر می شمارند؛ زیرا در این زمان است که مسلمانان توانستند افزون بر شکست مشرکان، مدعیان دورغین ایمان را نیز شکست دهند و زمینه را برای اصلاحات بزرگ دینی در جهان فراهم آورند و اسلام را به عنوان تنها دین کامل و جامع در عرصه دعوت به توحید و معیارهای وحیانی معرفی کنند. این گونه است که شکست یهودیان در خبیر به معنا فتح آشکار تلقی شده است که اسلام بتواند در صحنه جهانی در برابر همه مدعیان ایمان و در مقابله همه کفر بیایستد و انوار خود را بر جهانیان عرضه دارد. (همان، ص ۱۶۷)

خداوند در آیات ۱۳ سوره صف از فتح مکه به عنوان فتح قریب و نزدیک یاد می کند.(طبرسي،1367، ج ۹ و ۱۰، ص ۴۲۳) و برخی بر این باورند که مقصود از فتح مبین نیز همان فتح مکه است. (زمخشری، 1413، ج ۴، ص ۳۳۱ )و از امام رضا(ع) نیز روایت شده که فرمود: آن هنگام که خداوند مکه را برای پیامبرش فتح نمود فرمود: انا فتحنا لکه فتحا مبینا(حويزي، ج ۵ ، ص ۵۷)

باید توجه داشت که علت این که فتح مکه را فتح المبین می دانند، زیرا این فتح همان فتح و پیروزی است که به دنبال آن فتوحات زیادی برای پیامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از این روست که گاه از آن به مطلق فتح یاد می شود. خداوند در آیات سوره نصر تبیین می کند که پیروزی مکه یک پیروزی و فتح تمام عیار بوده است، زیرا زمینه را برای گرایش توده های مردم فراهم آورده است بی آن که هراسی از مشرکان مکه و فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنان داشته باشند.

در حقیقت فتح مکه، همان فتح قریب و فتح مبینی است که فتوحات بسیاری را به دنبال داشته است؛ زیرا شرایط را برای یک دگرگونی تاریخی فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان یک دین با دولت مقتدر در جزیره حجاز خود را تثبیت نماید.

. نعمت فتح المبین

از این روست که خداوند در آیاتی چند از جمله آیات ۱ و ۲ سوره فتح از فتح مکه به عنوان فتح المبین یاد می کند که زمینه اتمام نعمت را بر پیامبر فراهم آورده است و راه مستقیم هدایت را به ایشان نشان داده تا بتواند در یک مسیر راست و بزرگ امت را به سر مقصد برساند.

از نظر قرآن، اتمام نعمت بر پیامبر(ص) با این فتح آغاز شده که خود زمینه ساز دست یابی پیامبر(ص) به همه مقاصد بعثت و اهداف پیامبری بوده است. چنان که یک بار دیگر خداوند این واژه را در هنگام اعلان ولایت امیرمومنان علی(ع) در روز عید غدیر به کار می برد و آن را اتمام نعمت برای عموم مردمان می شمارد. در حقیقت اگر با فتح مکه شرایط به گونه ای رقم خورد تا پیامبر(ص) بتواند موقعیت خود را در رسالت تثبیت کند، اعلان رسمی ولایت امیرمومنان (ع) نیز شرایط تحکیم اسلام و تثبیت دایمی آن را فراهم آورده است. از این روست که از هر دو وضعیت و موقعیت خطرناک و حساس به عنوان اتمام نعمت یاد شده است.

حتی اگر صلح حدییبه را به عنوان مصداق فتح المبین بدانیم چنان که برخی از مفسران چنین گفته اند، باید گفت که صلح حدیبیه به سبب اهمیت آن در تاریخ اسلام و تثیبت حرکت پیامبر(ص) از چنین جایگاه و موقعیت حساس و خطرناکی برخوردار بوده است؛ زیرا به مسلمانان این امکان را بخشید تا به عنوان یک جریان مقبول سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و دینی پذیرفته شوند و اصولا بستن پیمان و قرارداد صلح به معنای پذیرش طرف مقابل است. هنگامی که مشرکان صلح حدیبیه را بستند بر این باور بودند که آنان پیروز میدان هستند ولی نفس قرارداد به معنای پذیرش قدرت سیاسی و اجتماعی و فرهنگی مسلمانان از سوی مشرکان بود که خود یک پیروزی بزرگ برای مسلمانان بود؛ زیرا مسلمانان با این صلح به عنوان یک طرف فعال و تاثیرگذار بر جامعه حجاز پذیرفته شده بودند. این گونه است که صلح حدییبه سرآغاز تحولات عمیق اجتماعی و فرهنگی و سیاسی در جامعه حجاز بوده است و قرآن از آن به فتح آشکار و اتمام نعمت الهی بر مسلمانان یاد می کند.

این گونه است که صلح حدیبیه به معنای پیروزی معنوی اسلام با دلایل، براهین و معجزات می باشد؛ زیرا بی هیچ گونه هزینه مادی و جانی توانستند دستاوردهای بزرگی چون تثبیت موقعیت اسلام و مسلمانان بر جامعه حجاز را به دست آورند و زمینه نابودی مشرکان و دشمنان را فراهم آورده و دولت ا سلامی را در مدینه و سپس حجاز و نجد تثبیت نماید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

  • قرآن كريم.
  • آیتی، محمدابراهيم، تاریخ پیامبر اسلام، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1369.
  • ابن ابی الحدید، عبد الحمیدهبه الله، شرح نهج البلاغه، چاپ دوم، بیروت، داراحیاءالکتب العربیه، 1967 م
  • ابن اثیر، عزالدین، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، تألیف خلیل مأمون شیحا، بیروت دارالمعرفه، 1997 م
  • ابن بابويه قمي، محمد بن علي بن حسين معروف به شيخ صدوق(1417)، امالي الصدوق، قم، نشر ارمغان طوبي ، چاب اول.
  • ……، خصال،قم، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1403.
  • …….، علل الشرائع، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1380.
  • ابن بابويه قمي، محمد بن علي بن حسين معروف به شيخ صدوق، من لايحضره الفقيه، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1413.
  • ابن سعد، محمد بن سعد بن منيع الزهري، طبقات الکبری، بيروت، نشر مكتبة الخانجي،1421
  • ابن فارس، ابوالحسين احمد، معجم مقاييس اللغه، بي جا، نشرمكتب الاعلام الاسلامي، 1404.
  • ابن کثیر، اسماعيل، السیره النبویه، بيروت، دار المعرفة للطباعة، 1396.
  • ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع، چاپ سوم، 1414.
  • ابن هشام، عبدالملک، سیره النبویه، بیروت، نشر دارالکتب العلمیه، 1418.
  • احمدي ميانجي،شيخ علي احمدي، مکاتیب الرسل وصلّی الله علیه و آله و سلّم، قم،نشردار الحدیث، 1363.
  • امينى،محمدهادي،تاريخ مكه، مترجم: محسن آخوندى، تهران، دفترنشرفرهنگ اسلامي، 1362.
  • بغدادى، محمد بن حبيب، المحبر، مترجم: حسن سیدکسروی، قاهره، نشردارالغد العربی، 1361

18-  بلاذري، احمدبن يحيي، انساب الاشراف،  بيروت، دارالفكر، بي تا.

  • جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام سیره رسول خدا، تهران، انتشارات دلیل ما، 1389.
  • …….، آثار اسلامی مکه  و مدينه، تهران، نشر مشعر.
  • جعفری، یعقوب، تاریخ اسلام از منظر قرآن، قم، دفتر نشر معارف، 1392.
  • ……، فتنه قرامطه در مکه، فصلنامه میقات حج، شماره پنجم.
  • جناتی، محمدابراهيم، الحج، قم، نشر دارالحديث، 1383.
  • جوادعلى،تاريخ مفصل عرب قبل ازاسلام،مترجم:محمدحسين روحاني،مشهد،نشرمشهد، 1367.
  • جوهري، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بيروت، نشردار العلم للملایین، 1974م
  • حريري، محمد يوسف، فرهنگ اصطلاحات حج، قم، نشر دارالحديث، 1387.
  • حسن ابراهیم، حسن، تاریخ الاسلام( السیاسی و الدینی و الثقافی و الاجتماعی)، قاهره، نشر مکتبه النهضه المصریه، 1362.
  • حسني، سيدعلي، مقاله جايگاه كعبه در نزد اقوام جاهلي و پيروان اديان مختلف.
  • حلبی، علی اصغر،تاریخ علم کلام،انتشارات اساطیر،تهران،1376
  • حويزي، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین،مترجم: هاشم رسولي، قم، نشر اسماعیلیان، 2007م
  • دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1373.
  • دياربكرى،حسین بن محمد، تاريخ الخميس فى احوال انفس نفيس،بيروت،نشردارصادر، 1359.
  •  دوانی، علي، تاریخ اسلام از آغاز تا هجرت، تهران، نشر سهره وردي، 1389
  • دينورى،احمد بن داود،اخبارالطوال، مترجم: محمود مهدوی دامغانی، تهران،نشر نی، 1371.
  • ذهبی،شمس الدین محمد بن احمد،تاریخ اسلام،قاهره مکتب القدسی1368
  • رحمتي، محمدكاظم،التاج،تهران، نشر بينا، 1386
  •  رسولی محلاتی، سید هاشم، تاریخ اسلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1377.
  • رشيدرضا، محم، تفيسر المنار، بيروت، نشر دارالمعرفه، 1366.
  • زمخشری، جارالله محمد بن عمر، کشاف، قم، نشر بلاغت، چاپ اول، 1413.
  • ……، ربيع الابرار، قم، نشر بلاغت، چاپ اول.
  • سباعي، احمد، تاريخ مكه از آغاز تا پايان دولت شرفاي مكه، (١٣۴۴ ق)، مترجم: رسول جعفريان، تهران، نشر مشعر، 1385.
  • سبحانی، جعفر، منشور جاويد، قم، موسسه امام صادق، 1388.
  • سيوطي، جلال الدين، دائرة المعارف قرآن (فارسی)، جلال الدين سيوطى، ترجمه محمد جعفر اسلامى، بنياد علوم اسلامى، تهران، 1362.
  • شهیدی، سید جعفر، تاریخ تحلیلی اسلام، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1362.
  • …….، عرشیان، تهران، نشر مشعر.
  • صدري، معجم المفهرس الفاظ القرآن، تهران، نشر سهره وردي، 2005م.
  • صدوق، محمد بن علی بن بایویه، من لایحضرهُ الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، 1413 هـ ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1362.
  • طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت،دارالمعرفه،چاپ دوم، 1367.
  • طبری، تاریخ، ج۲، ص تاریخ الطبری،چاپ دوم بیروت،انتشارات مؤسسه عزالدین1987
  • طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین،کتاب فروشی مرتضوی ،تهران1375
  • طوسي، محمد بن حسن، التبيان في تفسيرالقرآن، بيروت، داراحياء التراث العربي، 1409.
  • عاملی(حُر)، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، تهران، مکتبه الاسلامیه، چاپ ششم، 1367.
  • عبدالباقي، محمدفواد، معجم المفهرس الفاظ القرآن، بي جا، نشر دارالكتب المصريه، 1364
  • عبدالجبار بن احمد، قاضي، المغنی فی ابواب التوحید و العدل نشر،بي جا، الدار المصريه، بي تا.
  • عسقلاني، حمد بن علی بن حجر، الاصابة فی تمیز الصحابة، بيروت، دار الکتب العلمیة، بي تا
  • علي، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام بيروت، نشردار العلم للملایین، بي تا.
  •  عمید، حسن، فرهنگ فارسی، بي جا، انتشارات اشجح، چاپ اول، 1389.
  • غزالي، محمد، فقه السيره، قاهره، نشر دارالشرق، 2000م.
  • فخر رازي، محمد بن عمراعداد، التفسير الکبير، يسروت، نشردار احیاء التراث العربی، 1411.
  • فصلنامه (ميقات حج)، شماره 4، 1372.
  • فناری، محمد بن حمزه، صباح الانس شرح مفاتیح الغیب، تهران، نشر مولی محل، 1382.
  • قبادياني، ناصر؛ دبير سياقي، سيد محمد؛ ناصر خسرو،سفرنامه، تهران، نشر زوار، 1356.
  • قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1412.
  • قرطبي، ضیاءالدین احمد بن عمر بن ابراهیم مالکی، الاسنی فی شرح اسماء الله الحسنی، بي تا.
  • قزويني، زكريا بن محمد، آثار البلاد و اخبار العباد، بيروت، نشر دار، 1373.
  • کربلایی، جواد عباس، الانوار الساطعة فی شرح الزیارة الجامعة، مترجم: محسن اسدي، قم، نشر دار الحدیث، 1384.
  • كردي، عبيدالله محمّد امين، مكه و مدينه تصويرى از توسعه و نوسازى، ترجمه حسين صابري، مشهد، نشر معارف اهل البيت (ع)، 1379.
  • كشفي، جعفر بن ابی اسحاق، تحفة الملوک، گفتارهایی درباره حکمت سیاسی، مترجم: عبدالوهاب فراتي، قم، نشر بوستان كتاب(انتشارات دفترتبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1381.
  • کلینی، ابوجعفر، محمد بن یعقوب، الکافی، قم،دارالحدیث للطباعه والنشر، چاپ اول، 1429.
  • لوبون،گوستاو، تمدن اسلام و عرب، مترجم:سيدهاشم حسينى، مجله ميقات حج، ش 8.، 1329.
  • ماوردی، علی بن محمد، النکت و العیون تفسیر الماوردی، بيروت، نشردار الکتب العلمیه، بي تا
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفاء، 1404.
  • محمدي ري شهري، محمد، حج و عمره در قرآن و حدیث، قم، نشر موسسه فرهنگی دارالحدیث، 1386.
  • مرتضي زبيدي، محمدبن محمد،تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت، نشردار الفکر، 1405.
  • مرتضي عاملي، سيدجعفر، سيره صحيح پيامبر اعظم(ص)، مترجم: دكتر محمد سپهري، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، 1391.
  • مسائلي، مهدي، فرهنگ اصطلاحات حج، تهران، نشر آرما، 1392.
  • مسعودى، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، مترجم: اسعدداغر، قم، نشر دارالهجر، 1962م
  • مصطفوى‏، حسن، لتحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، نشروزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1374.
  • مطهري، مرتضي، پیرامون جمهورى اسلامى، تهران، انتشارات صدرا، 1367.
  • مطهري، مرتضي، نظام حقوق زن در اسلام، تهران،انتشارات صدرا، چاپ چهاردهم، 1381.
  • معین، فرهنگ فارسي معين، تهران، انتشارات امير كبير، 1364.
  • مقریزی، تقي الدين أحمد بن علي بن عبدالقادر بن محمد بن إبراهيم، امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفده و المتاع، قم، نشر دارالكتاب، 1404.
  • ملكي تبريزي، جواد آغا، المراقبات اعمال السنه، مترجم:عبدالكريم موسوی، بيروت، نشرمؤسسه دار الاعتصام، 1339
  • نسايي،ابو عبد الرحمان احمد بن شعيب بن على نَسايى، سنن النسائى،بي جا، نشردارالحياء الترات العربي، بي تا.
  • نظري، محمد، تاريخ تحليلي صدر اسلام، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1385.
  • واقدی، محمدبن عمر، المغازي، تاريخ جنگهاي پيامبر، مترجم: محمود مهدوي دامغاني، مركز نشر دانشگاهي، 1389.
  • وجدى، محمدفريد، دايرة المعارف القرآن الرابع عشر، بيروت، دارالفكر، بي تا.
  • هیثمى، على بن ابى بکر، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1408.
  • ياقوت الحموى،یاقوت بن عبداله، معجم البلدان، مترجم: علي نقي منزوی،تهران، نشرسازمان ميراث فرهنگي کشور، 1380.
  • یعقوبی، احمد، تاریخ الیعقوبی،تهران،انتشارات علمی فرهنگی، 1378.

 

Abstract

After the migration of the Prophet (pbuh) from Mecca to Medina Call of Islam in the Arabian Peninsula, the range was remarkable and historic victory of the Muslims over the infidels and pagans, the area of influence of Islam in The scope of the peninsula was more appropriate to the Prophet (pbuh) in the presence of Islam in Mecca once again to demonstrate. Thus, in the sixth year of Hijrah to plan Singular Pilgrimage to Mecca, the Quraysh have prevented the conclusion of a peace agreement, known as the Peace of Hudaybiyyah Finally, areas for further conquest of the conquest of Mecca strength can be produced….

What is inevitable is that what factors influenced the conquered Mecca and Mecca in the Arabian Peninsula has what effect? No doubt, the successes and the continuing success of Islam, especially in recent years, such as the Peace Corps Hdybyh After the conquest of Khyber and events, as well as the Koran and relief Pyshjbyny invisible God, the Prophet and his moral character, having an effective military and feet in stirrups and the Muslim faith and trust can be aware of the conquest of Mecca.

Forceful conquest of Mecca by the Muslim armies led a critical turning point in the history of Islam as considered And always use it as a source or origin of Islam is next conquests.

In the Qur’an, check out blessings upon the Prophet (pbuh) started the conquering that underlie the acquisition of the Prophet (pbuh) was a prophet in all intentions of mission and goals. Prophet Muhammad (PBUH) from Mecca without bloodshed hernia proved that Islam is not a religion of violence and coercion is not a religion of kindness and universal amnesty and forgiveness An example of good morals displayed. The moral conquest of Fatah addition, many other conquests were followed up because of the unique geography of the Medinah Form substantially expanded. Prophet victory over Mecca and the Quraysh could master and Islam where he established and is followed by the blessing The Fatah-dominated territory around Mecca in tribal lands Hvazn like Bani Saad Bani Bani Hilal’s anger and brought under Islamic rule.

According to what was said, briskly led the conquest of Mecca the Prophet (pbuh) and the undisputed power of the mighty armies of Islam and faith and trust in God and using the same tactics of surprise was pagan origin and subsequent development of Islamic civilization in the Arabian Peninsula and even were in other countries.

Key words: Conquest of Makkah, Islam, the faith of the Prophet, the Arabian Peninsula, Quraysh military

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

lam Islamic Azad University

Central Tehran Branch

Faculty of Literature and Humanities

History

Thesis for Master’s Degree

 

 

Subject:

The Role and Effects of Mecca in advance Islam

 

 

 

Supervisor:

Mohammad Sepehri  Dr.

 

 

 

BY:

………..

 

 

 

 

Summer of 93

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “دانلود پایان نامه بررسی نقش و آثار فتح مكه در پيشبرد اسلام”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 + 2 =

شناسه محصول: d2045 دسته: