حراج!

مطالعه تطبیقی بندر آزاد چابهار با بندر گوادر پاکستان از لحاظ عملکرد اقتصادی و سیاسی

990,000تومان 400,000تومان

توضیحات

در سال های اخیر بنادر جمهوری اسلامی ایران نقش بی بدیلی را در تثبیت و تقویت جایگاه ایران به عنوان پل ارتباطی آسیا-اروپا و کریدور شمال- جنوب از طریق ارائه خدمات حمل ونقل وانتقال کالا بر عهده داشته اندکه در این میان بندر چابهار به جهت برخورداری از موقعیت ممتاز در شرق تنگه هرمز و دریای عمان در مسیرخطوط اصلی کشتیرانی به آفریقا، آسیا و اروپا قرار گرفته و به عنوان کوتاه ترین راه ارتباطی و ترانزیتی کشورهای آسیای میانه و افغانستان به بازارهای خلیج فارس، شرق آفریقا و دیگر نقاط جهان از نقش ممتازی برخوردار است و توسعه این بندر و منطقه آزاد تجاری در این منطقه نیز در همین راستا صورت می گیرد.یکی از مهمترین عوامل تاثیر گذار در فرایند توسعه این بندر،حضور رو به گسترش و رقابت شدید بندر گوادر در همسایگی این بندر در کشور پاکستان است که با توجه به سرمایه گذاری کشورهای خارجی بویژه چین در سالهای اخیر به رقیبی جدی برای بندر چابهار تبدیل شده است.این وضعیت بادرک مشابهت های جغرافیایی این بندر همچون واقع شدن در مسیر کریدور شمال و جنوب اهمیت دو چندانی برای بندر چابهار پیدا می کند و با ادامه سیاستهای اخیر پاکستان در راستای ارتباط با کشورهای شمال از طریق این بندر، در سالهای آتی توسعه این بندر به رقیب مهمی برای چابهار تبدیل خواهد شد. در این زمینه هر چندپاکستان با موانعی همچون کمبود زیر ساختهای مناسب و کافی، عدم وجود زیر ساخت های حمل و نقلی، نبودظرفیت صنعتی و تجاری و همچنین مشکلاتی در ساختار اجتماعی-سیاسی خود در قالب توسعه اقتصادی-سیاسی ناکافی، عدم امنیت پایدار-حمله به مهندسان چینی فعال درتوسعه بندر گوادر مواجه می باشد. اما به همین میزان عدم توسعه زیر ساختهای مناسب برای بندر چابهار که دارای موقعیت لجستیکی مناسب،موقعیت جغرافیائی منحصر به فرد چابهار،موقعیت ممتاز تجاری وترانزیتی بین هند وافغانستان وآسیای میانه، مجاورت با منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار واولین بندر ورودی به آبهای جمهوری اسلامی ودسترسی به آبهای اقیانوسی از یکسو و دارای امنیت وثبات سیاسی پایدار در کشورمی باشد که فرصتهای مهمی را برای کشورمان در حوزه های مختلفی چون؛ تجارت و روابط ترانزیتی هند با روسیه وآسیای میانه وافغانستان، بر عهده گرفتن بخش مهمی از ترانزیت کشورهای محصور در خشکی کشورهای همسایه افغانستان و ترکمنستان و.. فراهم نموده است که در پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل آن در قالب عملکرد اقتصادی-سیاسی دو بندر پرداخته می شود.

 

 

 

مقدمه

بنادر در سیستم حمل و نقل کشورهای متصل به دریا نقش عمده ای را ایفا می کنند. به طوری که از آنها به عنوان گلوگاه ارتباطی آن کشور با دنیای خارج یاد می شود و ماموریت اصلی آنها در سیستم حمل و نقل، تخلیه و بارگیری کالا از کشتی به بندر و برعکس می باشد. کشور ما نیز به دلیل داشتن مرزهای خشکی و دریایی گسترده، موقعیت استراتژیک، دسترسی به آب های آزاد و داشتن شیوه های مختلف حمل و نقل می تواند به عنوان یک مسیر ترانزیتی مهم در سطح منطقه و جهان عمل نموده و استفاده مناسب و مطلوبی را از این صنعت کسب نماید. در میان بنادر کشورمان، بندر چابهار از موقعیت مناسبی برخوردار است. 

از دیگر سو ،در انتهای جنوب غربی پاکستان و بر روی بزرگترین راه دریایی و تجاری جهان شهر گوادر قرار گرفته است و بهترین نقطه و منطقه جهت احداث بزرگترین بندر جهان شناخته شده است. شهر گوادر با داشتن حدود  60 کیلومتر نوار ساحلی و نیز با ساخت و ساز اسکله از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در آینده نزدیک، نه تنها برای پاکستان بلکه مرکزی برای تجارت دریایی افغانستان، چین و کشورهای آسیای مرکزی خواهد شد. همچنین در آینده بعنوان یک شهر بین المللی شناخته خواهد شد و نه تنها پاکستان از لحاظ اقتصادی پیشرفت خواهد کرد، بلکه کشورهایی همچون چین، افغانستان، تاجیکستان، قزاقستان، آذربایجان، ترکمنستان و حتی روسیه نیز از این بندر استفاده خواهند نمود که این امر بر اهمیت گوادر افزوده است. توسعه بندر گوادر که می تواند به اصلی ترین قطب تجاری و اقتصادی پاکستان تبدیل شود و رقیبی بسیار جدی برای بندر چابهار در جنوب شرقی ایران باشد، در واقع بخشی از طرح بزرگ احداث کریدور اقتصادی پاکستان و چین است که دو کشور اراده ای جدی برای اجرای سریع آن دارند. پاکستان، با طرح توسعه بندر گوادر، ضمن اینکه به دنبال توسعه ایالت بلوچستان و رونق بخشیدن به اقتصاد این ایالت و در نهایت رونق بخشیدن به اقتصاد این کشور است، درصدد رقابت جدی با بندر در حال توسعه چابهار ایران است و سعی دارد با اجرای سریع طرح های توسعه این بندر، زمینه های سرمایه گذاری ها و فعالیت های اقتصادی و تجاری خارجی را از چابهار برباید. بندر گوادر بلوچستان در ۷۲ کیلومتری مرز ایران و در ۴۰۰ کیلومتری مرکز استان هرمزگان ،بزودی شاهد پیشرفتهای چشمگیری نسبت به چابهار و بندرعباس ایران خواهد بود. در سال ۲۰۰۱ چین و پاکستان برای احداث تأسیسات و استقرار تجهیزات در بندر گوادر با هم به توافق رسیدند. بندر گوادر، عمان و امارات را نیز در آینده پشت سر خواهد گذاشت و به قطب صادرات و واردات بین المللی تبدیل خواهد شد .پاکستان در بلوچستان با ایجاد طرح های بزرگ و سرمایه گذاری های زیاد، اهمیت این منطقه را برای سرمایه گذاران خارجی به خصوص چینی ها دو چندان کرده است. بلوچستان پاکستان غنی ترین و وسیع ترین ایالت این کشور به شمار می آید و درعین حال توسعه نیافته ترین و کم جمعیت ترین در میان چهار ایالت این کشور محسوب می شود. دولت پاکستان در سالهای اخیر چند طرح توسعه را در این ایالت به اجرا گذاشته است که طرح توسعه بندر عمیق گوادر مهم ترین آنها است. شبه جزیره گوادر در موقعیت جغرافیایی راهبردی در محل تلاقی اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج فارس قرار دارد.

صرف نظر از تمام آثار مثبت و منفی که توسعه بندر گوادر می تواند بر بندر چابهار و ایران داشته باشد، باید در نظر داشت که یکی از الزامات توسعه اقتصادی و تجاری منطقه خلیج فارس، وجود یک مرکز تجاری در سواحل شمالی دریای عمان است که در این بین چابهار و گوادر بهترین موقعیت را برای این مهم دارند. بدون تردید هر یک از این دو منطقه که سریع تر به نتیجه و توسعه برسند و از امکانات و تسهیلات بیشتری برخوردار گردند، بیشتر می توانند فعالیت های اقتصادی و تجاری را جذب کنند .به ویژه آنکه که چابهار از مزیت بیشتر و حساستری به لحاظ ترانزیت کالا به افغانستان و آسیای مرکزی برخوردار است و بدون تردید، اگر بندر چابهار بتواند نقش خود را در تعاملات اقتصادی و تجاری پیدا کند بندر گوادر نخواهد توانست به عنوان یک رقیب جدی در برابر چابهار عرض اندام کند.

به اعتقاد کارشناسان از آنجا که توسعه و تجهیز گوادر ممکن است، بندر و منطقه آزاد چابهار را در معرض رقابتی سخت در زمینه ترانزیت کالا به کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان و همچنین مرکزیت تجاری و اقتصادی در دریای عمان قرار دهد، پس در این شرایط لازم است با درک دقیق و واقعی شرایط در حال ظهور، تسریع در توسعه و تجهیز بندر و منطقه آزاد چابهار جدی گرفته شود. در این شرایط لازم است با درک دقیق و واقعی شرایط در حال ظهور ،توسعه و تجهیز منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار جدی گرفته شود . تثبیت شرایط کنونی، ماهیت وجودی منطقه آزاد چابهار را در معرض خطر قرار می دهد. پیشنهاد می شود با بهره گیری از تجربه پاکستان در بندر آزاد گوادر ،زمینه فعالیت و مشارکت قدرت های اقتصادی در چابهار فراهم گردد و با در نظر گرفتن اعتباری خاص و قابل توجه ،طرح های زیر ساختی از جمله سیستم حمل و نقل ریلی، جاده ای و هوایی و همچنین تجهیز بندرگاه های منطقه جدی گرفته شود. چابهار در مقایسه با دو منطقه آزاد دیگر از مزیت بیشتر و حساستری به لحاظ ترانزیت کالا به افغانستان و آسیای مرکزی برخوردار بود. بدون تردید، اگر چابهار توانسته بود در طول یک دهه گذشته جایگاه واقعی خود را در تعاملات اقتصادی و تجاری منطقه پیدا کند، بندر گوادر نمی توانست به عنوان یک رقیب جدی خود را نشان دهد. در هر حال جدای از پیشنهاد فوق، لازم است برنامه ریزی های میان مدت و بلندمدت منطقه آزاد چابهار با توجه به شرایط ایجاد شده انجام گیرد و به نوعی زمینه همکاری دو منطقه فراهم شود. این مهم الزاماً نیازمند یک عزم ملی و همه جانبه است.

 

 

 

2( بندر چابهار

از زمان حضور پرتغالیها از نخستین دهه های قرن 16 در آبهای جنوب تا ظهور انگلیس بعنوان قدرت درخلیج فارس، در طول جنگ جهانی اول همواره بخشی از فعالیتهای تجاری و دریانوردی رایج در آبهای جنوبی ایران در بنادر جنوبی استان سیستان و بلوچستان متمرکز بوده است. وجود فعالیتهای دریائی در بنادر جنوب استان در اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 نشانه این است که بنادر مزبور در داد و ستد کالاهای تولیدی و مورد نیاز بخش شرقی کشور و مبادله با بنادر پاکستان و هندوستان فعال بوده اند. خلیج چابهار با بریدگی طبیعی در حاشیه دریای عمان در مقایسه با دیگر مناطق ساحلی و جنوب ایران دارای موقعیت ممتازی در امر کشتیرانی و حمل نقل دریائی است . وجود آبهای عمیق در خلیج وسیع شرایط مناسبی را برای پهلوگیری کشتیهای بزرگ و ایجاد تاسیسات بندری با هزینه مناسب و صرفه اقتصادی در این منطقه فراهم کرده است .  

بندر چابهار در ساحل شرقی خلیج چابهار و در طول جغرافیایی60 درجه و 31 دقیقه و عرض جغرافیایی 25 درجه و 21 دقیقه و در استان سیستان و بلوچستان واقع گردیده است. بندر چابهار بعنوان یکی از بنادر مهم در جنوب ایران و در بخش شمالی دریای عمان قرار گرفته است. این بندر به علت موقعیت استراتژیکی و دستیابی به آبهای آزاد بین المللی جایگاه ویژه ای در مبادلات ایران با سایر کشورهای منطقه دارد. از سوی دیگر، این بندر بعلت نزدیکی به کشورهایی نظیر افغانستان، پاکستان و آسیای میانه، در آینده ای نزدیک با اتصال به شبکه ریلی کشور اهمیت ویژه ای در ترانزیت کالا به این کشورها خواهد داشت. همچنین این بندر بعنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، یکی از نقاط کلیدی در حاشیه خلیج فارس و دریای عمان بوده و در کریدور شمال– جنوب نقش مهمی ایفاد خواهد کرد )زارع و همکاران ،

با توجه به اینکه بندر چابهار به لحاظ دور بودن از منطقه حساس خلیج فارس و تنگه هرمز دارای موقعیت خاص استراتژیک می باشد و در مواقع بحرانی در خلیج فارس می تواند نقش عمده ای در تجارت بین المللی کشور ایفا کند و همچنین فاصله 1647 کیلومتری چابهار تا مشهد به عنوان کوتاهترین راه ارتباطی و ترانزیتی با کشورهای افغانستان و آسیای میانه، شرق آفریقا و دیگر نقاط جهان و نیز قرار گرفتن چابهار در مسیر کریدور ترانزیت شمال – جنوب و شرق – غرب به اهمیت آن افزوده است )سیاره و همکاران ،1391(.

 

 

 

1-2( چابهار و چالش های پیش رو

بندر چابهار در معادلات حمل ونقل جهانی و ترانزیت کالا در سطح بین المللی کاملا شناخته شده است. این بندر که با داشتن موقعیت لجستیکی مناسب و حضور منطقه آزاد چابهار می توانست به دریچه ورودی کریدور شمال جنوب و محور شرق تبدیل شود، پس از گذشت 35 سال از انقلاب اسلامی همچنان محروم و منتظر است.

معضلات قانونی و ناتوانی مدیران مناطق آزاد ایران که ناشی از فاصله بسیار زیاد تفکر مدیران ایرانی با تفکرات استراتژیک مدیران بین المللی است، زمینه از دست رفتن فرصتهای بسیار طلایی در جذب سرمایه های خارجی را به ویژه در منطقه آزاد چابهار فراهم نموده است. موقعیت منحصربفرد چابهار و منطقه آزاد قدرتمند آن می توانست این بندر را به عنوان نقطه مبدأ و ورود کریدورهای بین المللی حمل ونقل جهانی مبدل کند، اما اتفاقی که اکنون شاهد آن هستیم حمل کالا به بنادر دبی وصادرات مجدد آن از طریق بندر شهید رجایی به مقصد کشور های آسیای میانه واروپا می باشد.

 

 

 

2-2( آینده بندر چابهار

با نگاهی به جلو و بررسی چشم انداز بندر می توان در دو بخش این چشم انداز را بررسی کرد. بخش اول نقاط قوت و فرصتهایی که بندر با آن روبرو است و بخش دوم پیش بینی ترافیک کالای بندر در آینده می باشد. 

 

 

 

 

 1-1-2-2( نقاط قوت بندر

توانمندیهای بالفعل بندر را می توان در موارد زیر بر شمرد: 

  • موقعیت جغرافیائی منحصر به فرد چابهار
  • موقعیت ممتاز تجاری و ترانزیتی بین هند و افغانستان و آسیای میانه
  • مجاورت با منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار
  • اولین بندر ورودی به آبهای جمهوری اسلامی و دسترسی به آبهای اقیانوسی
  • دارا بودن موقعیت ترانشیپی
  • امنیت و ثبات سیاسی کشور
  • توان صادراتی و پتانسیلهای بالای استان در بخش معدن
  • شرایط آب و هوائی مناسب و مطلوب بندر چابهار درمقایسه با سایر بنادر جنوبی کشور
  • قرارگرفتن دربریدگی طبیعی خلیج چابهار و ایمنی آن از جریانات شدید اقیانوسی
  • دوری از منطقه پرتنش خلیج فارس و تنگه هرمز و نکته اتکای مطمئن مبادلات تجاری کشور برای شرایط بحرانی

 

 

 2-1-2-2( فرصتهای بندر

  • تجارت و روابط ترانزیتی هند با روسیه و آسیای میانه و افغانستان
  • گرایش ایران به پیوستن به سازمان تجارت جهانی و اتخاذ اقدامات عملی دراین ارتباط
  • طرح احداث خط لوله گاز ایران پاکستان هند و قرارگرفتن چابهار درمسیر این خط لوله
  • مجاورت با کشور محصور در خشکی افغانستان وعدم دسترسی مستقیم این کشور به آبهای آزاد و موقعیت ترانزیتی این کشور به اسیای میانه
  • ناامنی بلوچستان پاکستان و عدم رغبت بلوچهای ناسیونالیست پاکستان به حضور قدرتمند دولت مرکزی در ایالت بلوچستان از طریق توسعه و سرمایه گذاری گسترده دربندر گوادر
  • قرارگرفتن در مسیر ترانزیتی کریدور شمال جنوب
  • توان صادراتی و پتانسیلهای بالای استان در بخش معدن

 

 

 

2-2-2( پیش بینی ترافیک کالای بندر در آینده

این پیش بینی بر اساس مطالعات مهندسین مشاور رویال هاسکونیگ و سازه پردازی ایران که در سال ۱۳۸۵ به منظور طرح توسعه بندر چابهار انجام گرفته و بر مبنای آن طرح جامع چابهار تدوین شده می باشد. تحقق اهداف پیش بینی شده مذکور در گرو طرح های توسعه منطقه ای و محلی، طرح های توسعه صنعتی در بندر بهشتی و طرح توسعه محور شرق و ارائه و خواست مقامات بندری و دولت جمهوری اسلامی ایران برای ایفای نقش مهم و ژئوپولتیک منطقه ای می باشد. متوسط پیش بینی بار بندر چابهار تا سال ۲۰۳۰ میلادی )میانگین پیش بینی حداقل و حداکثر( به ترتیب پیش بینی های فله مایع، کانتینر و فله بسته بندی شده ۶۱۴۸۰(Break Bulk)  تا سال ۲۰۳۰ در موارد زیر ارائه می گردد.

پیش بینی کالاهای ایرانی که ممکن است از طریق بندر چابهار جابجا شود براساس تحلیل و ارزیابی پسکرانه های بندری و حجم تجارتی که انتظار می رود از مسیر بنادر چابهار جذب گردد صورت گرفته است. علاوه بر این موارد ،تجارت ناشی از طرح های توسعه منطقه آزاد چابهار که شامل ساخت پالایشگاه نفت به ارزش ۷/۱ میلیون دلار یا ظرفیت ۲۲۵.۰۰۰ شبکه در روز نیز مورد لحاظ گردیده است.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “مطالعه تطبیقی بندر آزاد چابهار با بندر گوادر پاکستان از لحاظ عملکرد اقتصادی و سیاسی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

49 − = 39