new5

82 صفحه

فایل Word

چکیده

سیل یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی تهدید¬¬¬کننده جامعه بشری محسوب می¬شود. در دهه‌های اخیر با افزایش جمعیت و تغییر اقلیم اثرات این مخاطره بیشتر شده است. مطالعه ویژگی¬های ژئومورفولوژیکی و مورفومتری حوضه‌ها مرتبط با میزان سیل¬خیزی می¬تواند به مدیریت صحیح این مخاطره کمک نماید. استان کردستان با وجود اقلیم نیمه¬خشک و تغییر-پذیری زیاد توپوگرافی و بارش از پتانسیل بالایی برای این مخاطره برخوردار است. در این پژوهش پتانسیل سیل¬خیزی حوضه¬های متعدد استان کردستان شامل حوضه¬های قرار گرفته در داخل استان و مشترک با استان¬های مجاور با استفاده از شاخص‌های هیدروژئومورفولوژی محاسبه گردید. با این هدف و بر اساس عوامل توپوگرافی و هیدرولوژی سطحی، 18 حوضه شناسایی و مورد ارزیابی قرار گرفتند. در ادامه 12 پارامتر شاخص در ارتباط با سیل‌خیزی شامل طول حوضه، تراکم زهکشی، نسبت انشعاب، فراوانی آبراهه‌ها، طول جریان سطحی، ضریب فرم حوضه، شکل حوضه، ضریب کشیدگی، ضریب گردی، ضریب فشردگی، نسبت بافت و مساحت برای تمام حوضه‌ها محاسبه گردید. از نرم افزارهای GIS و Excel به منظور تسهیل محاسبات و استخراج داده‌ها و SPSS برای طبقه‌بندی و نیز استاندارد کردن داده¬ها استفاده شد. نتایج نشان داد که حوضه‌های آبخیز مورد مطالعه بر اساس پارامترهای مورد مطالعه در دو خوشه قرار می¬گیرند. به ترتیب خوشه 1 دارای 11 حوضه شامل حوضه¬های بیجار، گل¬تپه، تپه اسماعیل، بوکان، رزاب، سقز، انگوران، قروه، سنندج، تکاب و شاهین¬دژ و خوشه 2 دارای 7 حوضه شامل حوضه¬های پاوه، سردشت، بانه، روانسر، کامیاران، مریوان و قزلچه است. همچنین نتایج مقایسه¬ای بیانگر قرارگیری حوضه¬های خوشه 1 در شرق و حوضه¬های خوشه 2 در غرب محدوده مورد مطالعه است. مجموع برآوردها و تحلیل¬های آماری نشان¬دهنده پتانسیل سیل-خیزی بیشتر حوضه¬های شرقی با وجود بارندگی بیشتر حوضه¬های غربی است که دلیل بارز آن ناشی از شرایط توپوگرافی، پوشش گیاهی و لیتولوژیکی خاص حوضه¬های شرقی است.
کلمات کلیدی: سیل¬خیزی، مورفومتری، شاخص¬های آماری، استان کردستان

فهرست مطالب

عنوان…………………………………………………………………………………………………………………………………….صفحه

چکیده

فصل اول: مقدمه و کلیاتافزودن نوشته

1-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………1
1-2-بیان مسئله¬ی پژوهش………………………………………………………………………………………………………..3
1-3-اهداف…………………………………………………………………………………………………………………………………4
1-4-سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………….5
1-5-فرضیات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………..5
1-6-اهمیت و ضرورت انجام پژوهش در حوضه¬ی مطالعاتی……………………………………………………5

فصل دوم: بررسی منابع

2-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………….7
2-2-پیشینه¬ی پژوهش در جهان…………………………………………………………………………………………….7
2-2-1-مطالعات داخلی……………………………………………………………………………………………………………7
2-2-2-مطالعات خارجی………………………………………………………………………………………………………….14
2-3-خلا مطالعاتی……………………………………………………………………………………………17

فصل سوم: مواد و روش¬ها

3-1-منطقه¬ی مورد مطالعه………………………………………………………………………………….19
3-2-ویژگی¬های کلی و جغرافیای طبیعی حوضه¬های استان کردستان…………………………………..24
3-2-1-توپوگرافی………………………………………………………………………………………………….24
3-2-2-اقلیم و آب و هوا……………………………………………………………………………………….25
3-2-3-پوشش گیاهی………………………………………………………………………………………….26
3-2-4-کاربری اراضی………………………………………………………………………………………….27
3-2-5-شیب…………………………………………………………………………………………………………………………..28
3-3-مواد مورد استفاده در پژوهش……………………………………………………………………….30
3-3-1-نقشه¬ها و عکس¬های هوایی………………………………………………………………………..30
3-3-2-نرم¬افزارهای مورد استفاده………………………………………………………………………..30
3-4-روش تحقیق……………………………………………………………………………………………….30
3-5- طبقه¬بندی حوضه¬ها با استفاده از تحلیل خوشه-ای……………………………………………………..36

فصل چهارم: نتایج و یافته¬ها

4-یافته¬ها و نتایج………………………………………………………………………………………………..39

فصل پنج: بحث، نتیجه¬گیری و پیشنهادات

5-بحث، نتیجه¬گیری و پیشنهادات……………………………………………………………………..57
5-1-بحث………………………………………………………………………………………………………….58
5-2- نتیجه-گیری………………………………………………………………………………………………………………….59
5-3-پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………59

فهرست اشکال

شکل 3-1- نقشه موقعیت منطقه و محدوده‌های مورد مطالعه……………………………………………….20
شکل 3-2- نقشه توپوگرافی استان کردستان………………………………………………………………………….25
شکل 3-3- نقشه میانگین بارش سالانه حوضه آبریز استان کردستان……………………………………26
شکل 3-4- نقشه تغییرات پوشش گیاهی استان کردستان……………………………………………………27
شکل 3-5- نقشه کاربری اراضی حوضه آبریز استان کردستان……………………………………………..28
شکل 3-6- نقشه شیب استان کردستان……………………………………………………………………………….29
شکل 4-1- نقشه پهنه¬بندی حوضه¬های آبریز استان کردستان…………………………………………….54
شکل 4-2- نمودار شاخه درختی یا دندروگرام حوضه¬های مطالعاتی حاصل از روش خوشه‌بندی HCA………………………………………………………………………………………………………………………………………55

فهرست جداول

جدول 3-1- محاسبه¬ی شیب حوضه¬های مطالعاتی………………………………………………………………..29
جدول 3-2- پارامترهاي مورفومتریک، رابطه آن‌ها با سیل، نحوه محاسبه ……………………………32
جدول 4-1- تعداد آبراهه¬های زیر حوضه¬های استان کردستان…………………………………………………………….40
جدول 4-2- محاسبه شاخص طول حوضه………………………………………………………………………………41
جدول 4-3- محاسبه شاخص تراکم زهکشی………………………………………………………………………….42
جدول 4-4- محاسبه شاخص نسبت انشعاب………………………………………………………………………….43
جدول 4-5- محاسبه شاخص فراوانی آبراهه…………………………………………………………………………..44
جدول 4-6- محاسبه شاخص طول جریان سطحی………………………………………………………………..45
جدول 4-7- محاسبه شاخص ضریب فرم حوضه…………………………………………………………………..46
جدول 4-8- محاسبه شاخص شکل حوضه……………………………………………………………………………47
جدول 4-9- محاسبه شاخص ضریب کشیدگی……………………………………………………………………..48
جدول 4-10- محاسبه شاخص ضریب گردی………………………………………………………………………..49
جدول 4-11- محاسبه شاخص ضریب فشردگی…………………………………………………………………….50
جدول 4-12- محاسبه شاخص نسبت بافت……………………………………………………………………………51
جدول 4-13- مقادیر کمی پارامترهای مورفومتریک محاسبه شده……………………………………….52
جدول 4-14- نتایج مقادیر کمی پارامترهای استاندارد شده………………………………………………….53
جدول 4-15- نتایج طبقه¬بندی نهایی حوضه¬های مطالعاتی توسط HCA ……………………………54

فصل اول

مقدمه و کلیات

1- کلیات
1-1- مقدمه

همه روزه در سراسر جهان وقایع طبیعی زیادی رخ می‌دهد که تعدادی از آن‌ها تبدیل به بلایای طبیعی می‌شوند. بلایای طبیعی در واقع یک فاجعه یا مصیبت ناشی از وقوع یک پدیده طبیعی پر مخاطره مانند سیلاب، خشکسالی، زلزله، زمین‌لغزش، طوفان و یا آتش‌فشان است که باعث وارد آمدن خسارت مالی و جانی فراوان به جوامع انسانی می‌گردد، اما در مناطقی که ارتباط مستقیم با انسان ندارد و منافع انسانی در میان نیست این وقایع تبدیل به بلایای طبیعی نمی‌شوند (ثروتی و همکاران، 1390).
سیل از جمله¬ی مهمترین بحران طبیعی است که بشر با آن دست و پنجه نرم می¬کند. این بحران را نباید یک بلای طبیعی و آسمانی معرفی کرد بلکه آن را باید رفتار طبیعی محیط دانست که در بستر نظم طبیعت و چارچوب قوانین حاکم بر نظام خلقت رخ می¬دهد. انسان باید با شناخت و مطالعه¬ی دقیق رفتار این پدیده، راه های مقابله و مواجه با آن را بشناسد تا از بروز خسارات و تلفات ناشی از آن جلوگیری کند. مطالعات جهانی نشان می¬دهد که سیلاب¬ها به طور مرتب در حال افزایش و خسارات ناشی از آن‌ها با همه¬ی مراقبت¬های که انجام می¬گیرد بیشتر و بیشتر می¬شود (غیور، حسنعلی. 1385، 102).
سیل به صورت بسیار ساده جریانی است که حجم آب در طول رودخانه نسبت به میانگین بالاتر باشد (وول ، 2000: 4) سیلاب‌ها در طول تاریخ رایج‌ترین، مرگ‌بارترین و پرهزینه‌ترین خطر در میان مخاطرات طبیعی بوده‌اند. خطر وقوع سیل طی زمان افزایش یافته است، به ویژه از زمانی که بسیاری از کشورها مجوز ساخت و ساز در دشت‌های سیلابی را صادر کردند و حتی رشد تجاری و مسکونی در این مناطق را مورد حمایت قرار دادند (کیوسکی ، 2008: 61). در ایران همانند سایر مناطق سیل‌خیز دنیا در دهه‌های اخیر، شدت وقوع سیلاب‌ها و میزان خسارت‌های ناشی از آن به طور چشمگیری افزایش یافته است (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 1380: 7-6)، به طوری که، روند افزایش سیل (شریفی و نوروزی، 1381) در دهه¬های گذشته نشان می‌دهد که تعداد وقوع سیل در دهه‌ی 80 نسبت به دهه‌ی 40 کمابیش 10 برابر شده است و به بیان دیگر 900 درصد افزایش داشته است (عبدی، 1385: 200). در اثر آن تأسیسات عمرانی، امکانات ارتباطی، زمین‌های کشاورزی شهرها و روستاها تخریب شده است. مدیریت صحیح سیلاب و رواناب نیازمند ارزیابی و شناخت توان محیطی حوضه‌ها جهت برنامه‌ریزی‌های مختلف است زیرا اجرای برنامه‌های آمایشی در راستای مدیریت خطر و خسارات سیل با مطالعه و شناخت پتانسیل‌های موجود در حوضه و تلاش در جهت کاهش سیل¬خیزی امکان‌پذیر است. اندازه و تکرار رویداد سیلاب در هر منطقه، بستگی به عوامل متعددی دارد. ویژگی‌های فیزیکی حوضه‌ی آبریز و اقدامات ناشی از فعالیت‌های بشری، در بروز و تشدید سیلاب یا کاهش و افزایش میزان خسارت‌های ناشی از آن دخالت دارند. شناخت این عوامل و دسته‌بندی آن‌ها در هر منطقه‌ای، از اصول اولیه‌ی مهار سیلاب و کاهش خطرات آن است (رضوی، 1387: 75). به عبارت دیگر پیش از هرگونه برنامه ریزي براي کنترل سیل، باید رفتار فرآیندهاي آن را شناخت، (اسمیت، به نقل از قنواتی 1382: 182-174). در بررسی وضعیت سیلاب‌های یک رودخانه علاوه بر ساختار بستر جریان باید ویژگی‌های محیطی کل حوضه نیز ارزیابی شود (برایرلی و فرایرز ، 2005؛ قنواتی، 1382، 174). هر حوضه‌ی آبریز از پهنه‌هایی ساخته شده است که از نظر شیب، ارتفاع، پوشش گیاهی، نفوذپذیری و بسیاری از ویژگی‌های دیگر محیطی با حوضه‌های مجاور تفاوت دارد. پیش از هر اقدام در خصوص برخورد با پدیده‌ی سیلاب یک رودخانه، باید واکنش پهنه‌های بالادست آن رودخانه نسبت به بارش‌های رگباری یا دراز مدت مورد ارزیابی قرار گیرد (یالسین و آیکوریک ، 2004، 174). زیرا شاخص‌های مورفومتری از جمله تعداد مجاری، طول رود، مساحت حوضه، گرد بودن حوضه و محیط حوضه رابطه معنی‌داری را با شکل¬گیری و بزرگی سیل دارند (مقیمی، 1388). پهنه‌بندی حوضه‌ها از نظر درجه و اهمیت در تولید رواناب از جمله اقداماتی است که پژوهشگران متعددی آن را انجام داده¬اند (بروجردی همکاران، 35:1373). این پهنه‌بندی غالباً بر اساس ویژگی‌های مورفومتری و فیزیکی حوضه صورت می‌گیرد که در سطح حوضه در ارتباط با هم عمل می‌کند و ممکن است همدیگر را تقویت یا خنثی کند (فریفته، 25:1370). خصوصیات مورفومتری نشان دهندهی وضعیت کلی حوضه هستند که موضع بسیاری از مطالعات هیدرولوژیکی می‌باشد و در محاسبه سیل و پیش‌بینی سیلاب‌ها از اهمیت خاصی بر خوردار است. با توجه به تغییرپذیری بارش در سطح استان کردستان و کوهستانی بودن این منطقه احتمال وقوع سیل‌ در این منطقه بسیار بالا است. استان کردستان نیز همواره خسارات قابل توجهی را به سبب رخداد سیلاب متحمل ‌شده است. از این میان می‌توان به سیل ناشی از بارندگی‌های رگباری 23 تیر 1378 و بارندگی‌های رگباری 21 مرداد 1384 اشاره کرد (حیدری،1385: 439). با برآورد و پهنه‌بندی میزان سیل‌خیزی حوضه‌های آبریز استان کردستان با دید سیستمی و مبتنی بر شاخص‌های مورفومتری و ژئومورفولوژیکی می‌توان حوضه¬های سیل¬خیز را شناسایی نموده و از میزان خسارات جانی و مالی ناشی از سیلاب در استان کاست که این امر ضرورت توجه به این موضوع را برای ما آشکار می‌سازد.

1-2- بیان مسئله¬ی پژوهش

بلایای طبیعی علت اصلی خسارات غیر قابل جبران در سراسر جهان است. بلایای طبیعی در واقع یک فاجعه یا یک مصیبت ناشی از وقوع یک پدیده طبیعی پر خطر مانند سیلاب، خشکسالی، زلزله، رانش زمین، طوفان و آتش¬فشان است که باعث وارد آمدن خسارات مالی و جانی فراوان به جوامع انسانی می¬گردد (ثروتی و همکاران، 1390: 63) سيل به عنوان یکی از مهم‌ترين بلاياي طبيعي دركشور ما مطرح است و آنچه كه از اين بلا یک فاجعه مي¬سازد عدم آگاهي براي مقابله با عواقب آن و پيشگيري از تأثير سوء وقايع طبيعي بر اركان تندرستی- اقتصادي و محيطي است. پراکنش نامناسب زمانی و مکانی بارش در مناطق خشک و نیمه خشک باعث ایجاد سیلاب¬های مخرب و وارد آمدن خسارات جانی و مالی فراوانی می¬گردد. با توجه به شرایط اقلیمی، بخش مهمی از کشور جزو مناطق خشک و نیمه‌خشک به شمار می¬رود این امر کشور ایران را به لحاظ سیل¬خیزی در رتبه هفت دنیا قرار داده است (نقدی، 1385). عدم رعايت ايمني و استاندارد در شهر سازي و ساختمان سازی، شرايط خاص اقليمي و عدم كارآيي سيستم هاي هشدار دهنده و مبارزه با حوادث و نهايتاً عدم آگاهي كافي مردم نسبت به سيل و نكات ايمني آن غالباً منجر به بروز حوادث و پيامد¬هاي وحشتناكي مي گردد. برآورد احتمال وقوع سیل دارای اهمیت ویژه‌ای می¬باشد. آمارها حاکی از آن است که سیلاب چه از نظر تلفات جانی و چه از نظر تلفات مالی مقام اول را در میان حوادث دیگر داراست (اجاقلو، 1385). با توجه به تغییر¬پذیری بارش در سطح استان کردستان و کوهستانی بودن میزان احتمال سیل¬خیزی در این منطقه بسیار بالا است. بررسی آمار خسارات سیل در سال‌های گذشته نیز نمایانگر این واقعیت است. برآورد و پیش‌بینی سیل¬خیزی حوضه و دستیابی به ارتباط آن با شاخص¬های هیدروژئومورفولوژی نه تنها در مدیریت و بهره‌برداری صحیح از حوضه با اهمیت است بلکه در به حداقل رساندن خسارات ناشی از سیلاب نیز نقش مؤثری را ایفا می‌کند (اجاقلو، 1385). در سطح کشور، حدود 3500 رشته رودخانه همراه با سرشاخه مهم با ویژگی‌های متنوع و متفاوت از نظر هواشناسی و کاربري اراضی وجود دارد اگرچه بررسي طرح‌های مهم سيلاب که به صورت محدود و پراکنده در سطح کشور مطالعه و اجرا شده‌اند، نشان می‌دهد يک راه حل مشخص و مطمئن براي کليه مناطق سیل گیر وجود ندارد اما بدیهی است پديده سيل با وجود همه پیچیدگی‌هایی که دارد قابل بررسي و مطالعه بوده و می‌توان در جهت مهار و کاهش خسارت‌های ناشي از آن و حتي بهره‌برداری اقتصادي از سيل راه‌حل‌های مناسبي جستجو کرد. تحليل¬هاي هيدروليکي و هيدرولوژيکي سيلاب در برنامه-ريزي، طراحي و مديريت سيستم¬هاي هيدروليکي مورد استفاده قرار می‌گیرند. مدیریت سیل با روش¬هاي مختلف سازه¬ای و غیر سازه¬ای یا تلفیقی از آن‌ها امکان¬پذیر است که معمولاً ملاحظات اقتصادي- اجتماعی و توانایی¬هاي فنی و تخصصی در انتخاب روش¬هاي مناسب براي مهار سیلاب مؤثر می¬باشد. از اساسی¬ترین گام¬ها در مدیریت سیلاب و کنترل آن، تخمین خسارات سیل و تعیین مرزهاي دقیق سیلاب یعنی پهنه‌بندی سیلاب می‌باشد (برخوردار و چاووشیان، 1379). یکی از راه¬های که توسط محققان مختلف جهت پهنه¬بندی سیل¬خیزی در سطح جهان و ایران مورد استفاده قرار گرفته است، بررسی شاخص¬های هیدروژئومورفولوژی است. با توجه شرایط ژئومورفولوژی و شاخص¬های مورفومتری یک منطقه می¬توان به پهنه¬بندی و شناسایی نقاط سیل¬خیز در منطقه¬ی مورد مطالعه پرداخت. پهنه¬بندی سیل اطلاعات ارزشمندی را در رابطه با طبیعت سیلاب‌ها و اثرات آن بر اراضی دشت¬های سیلابی و تعیین حریم رودخانه¬ها ارائه می¬دهند. در نتیجه امکان ارسال هشدارهای مناسب در مواقع خطر سیل و تسهیل عملیات امداد و نجات فراهم می¬شود (ولیزاده، 1386). با توجه به افزایش سیل در دهه¬های اخیر (عبدی، 1385: 200). از این رو ضرورت پرداختن به دلایل وقوع سیل و همچنین شاخص¬های مورفومتری حوضه¬های آبریز که می¬تواند اطلاعات ارزشمندی فراهم کند به خوبی احساس می¬گردد تا در شناخت مناطق سیل¬خیز دقت بیشتری شود و برآورد سیل-خیزی و پهنه¬بندی سیلاب با معیارهای علمی صورت گیرد.

1-3- اهداف پژوهش

هدف کلی این پژوهش برآورد و پهنه‌بندی سیل‌خیزی حوضه‌های آبریز با استفاده از شاخص‌های هیدروژئومورفولوژی است. بر این اساس و با توجه به اهمیت موضوع، این مطالعه در همین راستا و با هدف طبقه‌بندی حوضه‌های آبریز استان با استفاده از شاخص‌های هیدرولوژیکی و مورفومتری صورت گرفته است. این کار می¬تواند در ارتباط با برنامه‌ریزی‌های محیطی و آمایش سرزمین مورد استفاده قرار گیرد. اهداف جزئی¬تر عبارت‌اند از:
1. مطالعه و شناخت عوامل مؤثر در سیل¬خیزی حوضه¬های استان کردستان
2. پهنه‌بندی میزان خطر سیل‌خیزی حوضه بر اساس شاخص‌های ژئومورفولوژی و مورفومتری بر سیل‌خیزی حوضه‌های استان کردستان
3. ایجاد و تولید داده¬های مکانی برای تحقیقات بعدی در زمینه¬ی مخاطرات جریانی.
4. شناسایی حوضه¬های با آسیب¬پذیری بالا.
1-4- سؤالات پژوهش
جهت نیل به اهداف اصلی این پژوهش، بر اساس پیشینه تحقیق و وضعیت حوضه‌های مورد مطالعه فرضیات و سؤالاتی به‌صورت زیر مطرح ‌شده است تا با جمع‌آوری داده¬ها به آن‌ها پاسخ داده شود:
1. آیا حوضه¬های که در موقعیت جغرافیایی یکسان قرار دارند، از پتانسیل سیل¬خیزی یکسانی برخوردارند؟
2. آیا پدیده سیلاب به عنوان یک مخاطره طبیعی در حوضه‌های استان کردستان از پتانسیل تخریب بالایی برخوردار است؟
3. با بکارگیری شاخص‌های ژئومورفولوژیکی و آماری می‌توان به پهنه‌بندی مخاطره سیل اقدام کرد؟
1-5- فرضیات پژوهش
1. حوضه¬های هم‌جوار از پتانسیل یکسانی برخوردارند
2. پدیده سیلاب به‌عنوان یک مخاطره طبیعی در غرب محدوده¬ی مورد مطالعه از پتانسیل تخریب بالایی برخوردار است.
3. ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی در سیل‌خیزی حوضه‌های استان کردستان حائز اهمیت است.

1-6- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش در حوضه¬ی مطالعاتی
پدیده سیل از پیچیده‌ترین و پرمخاطره‌ترین حوادث طبیعی به شمار می‌رود که با توجه به شرایط اقلیمی، طبیعی و جغرافیایی منطقه، از نظر تلفات اقتصادی و اجتماعی اهمیت زیادی دارد. با شناسایی نقاط قوت و ضعف کارهای انجام شده تلاش شده است بررسی جامعی بر روی روش‌ها و مدل‌های مختلف مدل بندی و تخمین سیلاب انجام شود. با توجه به اینکه دبی اوج لحظه‌ای سیلاب در بسیاری از موارد اندازه‌گیری نشده و در این زمینه ضعف آماری وجود دارد و از طرفی روند رو به افزایش سیل در سال‌های اخیر حاکی از آن است که اکثر مناطق استان در معرض سیلاب‌های ادواری و مخرب قرار داشته است. از این نظر بسیاری از شهرها، روستاها، تأسیسات صنعتی و کشاورزی و اماکن مسکنی در معرض خطر سیل گیری قرار گرفته‌اند. لذا شناسایی اصولی مناطق سیل‌خیز و آسیب‌پذیر در داخل حوضه آبریز از جمله اقدامات بسیار مهم در کنترل سیل و کاهش خسارات ناشی از آن محسوب می‌شود.

فصل دوم

بررسي منابع

2- بررسی منابع
2-1- مقدمه

با توجه به خطرات ناشی از سیل که جنبه¬های مختلف زندگی بشر را تحت تأثیر قرار می¬دهد لازم است که این مخاطره به‌صورت جدی مورد ارزیابی قرار گیرد. با توجه به اهمیت موضوع پژوهش¬های زیادی در سطح جهان و ایران با استفاده از شاخص-ها و روش¬های مختلف جهت پهنه‌بندی سیل صورت گرفته است؛ در این تحقیق از مجموعه مقالات علمی-پژوهشی و مجموعه مقالات کنفرانس¬های معتبر و پایان¬نامه¬های کارشناسی ارشد و دکتری استفاده شده است که بیشترین پژوهش¬ها به کارایی پارامترهای ژئومورفولوژیکی و مورفومتری در بررسی سیلاب¬های مناطق مطالعه شده اشاره شده است که به اختصار به آنها اشاره می¬گردد.
2-2- پیشینه¬ی پژوهش در جهان
2-2-1- مطالعات داخلی
فرج زاده و نصرتی (1383) در پژوهشی به پهنه‌بندی حساسيت سیل‌خیزی حوضه آبريز گاوه‌رود با استفاده از GIS پرداختند. پس از تهيه داده‌ها و وارد کردن اطلاعات به كامپيوتر از روش‌های مختلف تحليل GIS برای اخذ نتايج استفاده کردند. نتايج حاصل از محاسبه شدت سیل‌خیزی و پتانسيل توليد روان آب در زير حوضه‌ها نشان داد كه زمان تمركز كمتر، شيب زياد و نفوذپذيري كمتر لایه‌های سطحي و همچنين پوشش گياهي تنك حساسيت سیل‌خیزی را بيشتر می‌کند.
حسین زاده (1383)، با تلفیق مدل هیدرولیکی HEC-RAS با نرم‌افزار ARCVIEW از مجموعه نرم‌افزارهای GIS از طریق الحاقیه HEC-GeoRAS به پهنه‌بندی سیل رودخانه لاین‌سو پرداخت. در این طرح که از نقشه‌های با مقیاس 500/1 شرکت سهامی آب منطقه‌ای خراسان استفاده شد، کاربری اراضی منطقه در 16 تیپ طبقه‌بندی گردید و ضریب زبری هر کاربری برای چهار فصل به صورت مجزا و به دو روش کلی سازمان حفاظت آمریکا SCS و استفاده از جداول استاندارد برآورد شد و پهنه سیلاب در اراضی حاشیه رودخانه برای سیلاب‌ها با دوره برگشت 10 تا 200 سال محاسبه و مورد بررسی قرار گرفت و نتیجه گرفت که تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل HEC-RAS می‌تواند در مدیریت مناطق سیل‌خیز، بسیار کارا و توانا باشد.
مهرورزمغانلو و همکاران (1384) نهشته‌های کوارترنری را جهت تعیین مناطق مستعد پخش سیلاب به کمک تکنیک سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی را مورد بررسی قرار داده و اشاره کردند که برای تعیین مکان‌های مناسب جهت پخش سیلاب شناخت کامل از عرصه‌های مستعد رسوب‌های کوارترنر اهمیت بسیار زیادی دارد.
یمانی و عنایتی (1384) در پژوهشی تأثیر ویژگی‌های ژئومرفولوژیک در سیل‌خیزی را از طریق مقایسه میزان تأثیرگذاری متغیرهای مؤثر در دو حوضه فشند و بهجت‌آباد در استان قزوین مورد بررسی قرار دادند. ابزارهای اصلی تحقیق را سیستم اطلاعات جغرافیایی در قالب نرم افزارهایی تشکیل داده است. جهت مقایسه سیل دو حوضه از روش تحلیلی و اختلاف متغیرهای ژئومرفولوژیکی استفاده شده است. با بررسی شرایط طبیعی و پهنه‌بندی خطر وقوع سیل در دو حوضه ملاحظه شد که زمینه‌های طبیعی بسیار مساعدی برای وقوع سیل وجود دارد. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که حوضه آبریز بهجت‌آباد از نظر ژئومرفولوژی نسبت به حوضه آبخیز فشند مراحل تکاملی بیشتری را طی نموده است. همچنین حوضه فشند از نظر ویژگی‌های مرفومتریک به شکل دایره نزدیک‌تر می‌باشد و بدیهی است این حوضه از قابلیت سیل‌خیزی بیشتری نیز برخوردار است؛ در صورتی که حوضه‌های کشیده‌ای مانند حوضه بهجت آباد با نسبت انشعابات متراکم‌تر از زمان تأخیر بالاتری برخوردار بوده و ضریب سیل‌خیزی کمتری دارد.