اثرات اقتصادی اجتماعی پروژه بین المللی منارید بر شاخص زیست محیطی بیابان زدایی

39,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

مدیریت تحصیلات تکمیلی
دانشکده آب و خاک
گروه مرتع و آبخیزداری
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته بیابان زدایی

اثرات اقتصادی- اجتماعی پروژه بین المللی منارید بر شاخص زیست محیطی بیابان زدایی
(مطالعه موردی: هامون شهر- سیستان)

 

چكيده

پروژه بین المللی منارید، اولین پروژه چند زمینه ای است که بدنبال استقرار مشارکت و انسجام سازمانی در سه سطح مردم، سازمان های دولتی و سازمان های غیر دولتی به منظور مدیریت پایدار سرزمین با تأکید بر مدیریت پایدار منابع طبیعی آغاز به فعالیت نموده است و علی رغم مشکلات عدیده ای که بر سرِ اجرای آن وجود دارد، با مؤفقیت در منطقه در حال اجرا است. با توجه به لزوم آگاهی دقیق از بازده و تطابق پروژه با شرایط منطقه ای، ارزیابی عملکرد پروژه و آثار زیست محیطی آن و نگرش اهالی منطقه در زمینه آثار این پروژه، این تحقیق با هدف بررسی اثرات اقتصادی- اجتماعی پروژه بین المللی منارید بر شاخص زیست محیطی بیابان زدایی، از دیدگاه ساکنان روستاهای پایلوت در سایت هامون شهر سیستان انجام شد. چهار روستای پایلوت در پروژه به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند و حجم نمونه با استفاده از فرمول Best survey software، 147 ( و برای دقت بیشتر 150) خانوار به شيوه نمونه گيري تصادفي ساده انتخاب شدند. اطلاعات بدست آمده از طريق نرم افزار آماري SPSS ، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتایج آثار زیست محیطی پروژه از طریق آزمون های تفاوت میانگین T و Anova در سطح آزمون 5%، برای تمامی پارامترها به جز وضعیت مسکن، مثبت و معنی دار بدست آمد. تأثیر اجرای پروژه از طریق آزمون معنی دار chi- square در سطح اطمینان 99% برای شاخص معیشت و درآمد تحت متغیّر اقتصادی در سطح کم و شاخص های اشتغال و سرمایه گذاری در سطح متوسط، شاخص بهداشت و امکانات رفاهی تحت متغیّر اجتماعی در سطح زیاد، سواد و آموزش، مهاجرت و مشارکت در سطح متوسط، معنی دار شد. همچنین شاخص بیابان زدایی تحت متغیّر زیست محیطی در سطح متوسط معنی دار بدست آمد. اثرات اقتصادی- اجتماعی پروژه بر شاخص بیابان زدایی منطقه به روش آزمون همبستگی پیرسون مورد آزمون قرار گرفت و نتایج ماتریس همبستگی برای شاخص های اشتغال، سرمایه گذاری، معیشت و درآمد، سواد و آموزش و مشارکت رابطه مثبت و معنی دار در سطح آزمون 1%، مثبت و معنی دار برای شاخص بهداشت و امکانات رفاهی در سطح آزمون 5% و معکوس و معنی دار برای شاخص مهاجرت در سطح آزمون 1% را نشان داد. نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه نشان می دهد شاخص های سرمایه گذاری، سواد و آموزش و معیشت و درآمد به ترتیب بیشترین تأثیر را بر متغیّر وابسته یعنی بیابان زدایی در منطقه داشته است. نتایج این تحقیق مؤثر بودن عوامل اقتصادي و اجتماعی را بر میزان مشارکت ساکنان و مؤفقیت طرح های زیست محیطی کاملاً روشن می سازد، لذا مطالعه و توجه به مسائل اقتصادي و اجتماعی ساکنان در جهت احیاء و توسعه منابع طبیعی منطقه کاملاً ضروري می باشد.
کلمات کلیدی: توسعه پایدار، منارید، مقابله با بیابان ( بیابان زدایی)، مشارکت مردمی، هامون شهر.

فهرست مطالب

عنوان ……….. صفحه
فصل اول: مقدّمه و کلیّات
1-1- مقدّمه 2
2-1- بیان مسئله 3
3-1- اهمیّت وضرورت انجام پژوهش 7
4-1- اهداف پژوهش 10
5-1- سؤالات پژوهش 10
6-1- فرضیات پژوهش 11
7-1- معرفی پروژه بین المللی منارید 11
8-1- چارچوب نظری پژوهش 13
1-8-1- مفاهیم مشارکت 13
2-8-1- تاریخچه مشارکت 14
3-8-1- ارزشیابی مشاركتی روستایی (PRA) 14
1-3-8-1- توانمندسازی 15
2-3-8-1- تغییر جهت 15
3-3-8-1- محلّی کردن 15
4-3-8-1- احساس لذت و شادمانی از ارزشیابی 15
5-3-8-1- جامعیت 16
4-8-1- انواع مشارکت 23
1-4-8-1- مشارکت تحمیل شده 16
2-4-8-1- مشارکت ابزاری 16
3-4-8-1- مشارکت توسعه ای 16
5-8-1- نظریه های مشارکت 17
1-5-8-1- نظریه مهاتما گاندی 17
2-5-8-1- نظریه ژلیوس نیرره 17
3-5-8-1- نظریه عبید الله خان 17
4-5-8-1- نظریه ویتز 18
5-5-8-1- نظریه فریدمن و ویوور 18
6-5-8-1- نظریه کاردل انگیز (شارل فوریه) 18
9-1- مدیریت مشارکتی 18
10-1- ضرورت مشارکت در توسعه پایدار روستایی 19
11-1- نقش مشارکت مردمی در توسعه پایدار روستایی 20
12-1- مشارکت جوامع محلّی در مدیریت پایدار منابع طبیعی و کشاورزی 20
13-1- تعاریف واژه ها و متغیرها 21
1-13-1- مفهوم توسعه 21
2-13-1- توسعه اقتصادی 21
3-13-1- توسعه اجتماعی 22
4-13-1- مفهوم پروژه 22
5-13-1- مسائل زیست محیطی 22
6-13-1- شاخص های زیست محیطی 22
7-13-1- بیابان زایی 23
8-13-1- بیابان زدایی 23
9-13-1- مدیریت مشارکتی در منابع طبیعی 23
10-13-1- طرح های مدیریت منابع طبیعی 24
11-13-1- مفهوم انسجام سازمانی 24
12-13-1- صندوق تسهیلات محیط زیست جهانی (GEF) 24
13-13-1- برنامه عمران سازمان ملل متحد(UNDP) 25

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده
1-2- پژوهش های انجام گرفته در داخل کشور 27
2-2- پژوهش های انجام گرفته در خارج از کشور 31

فصل سوم: مواد و روش ها
پیش درآمد 35
1-3- مروری بر جغرافیای منطقه مورد مطالعه 35
1-1-3- روستای کیخا 37
1-1-1-3- وضعیت اقتصادی روستای كيخا 37
2-1-1-3- وضعیت اجتماعی روستای كيخا 37
2-1-3- روستای بلند 38
1-2-1-3- وضعیت اقتصادی روستای بلند 38
2-2-1-3- وضعیت اجتماعی روستای بلند 38
3-1-3- روستای پودینه 38
1-3-1-3- وضعیت اقتصادی روستای پودینه 38
2-3-1-3- وضعیت اجتماعی روستای پودینه 39
4-1-3- روستای سنچولی 39
1-4-1-3- وضعیت اقتصادی روستای سنچولی 39
2-4-1-3- وضعیت اجتماعی روستای سنچولی 40
2-3- روش تحقیق 40
1-2-3- نوع مطالعه و روش اجرا 40
2-2-3- جامعه آماری 40
3-2-3- شیوه ی نمونه گیری 41
4-2-3- ابزار تحقیق و روش تجزیه و تحلیل 42
5-2-3- بررسی متغیّرها و شاخص های مورد پژوهش 43
6-2-3- تعیین روایی و پایایی پژوهش 45

فصل چهارم: نتایج وبحث
پیش درآمد 48
1-4- آمارتوصیفی 49
1-1-4- جنسیت پاسخگویان ساکن روستاهای پایلوت 49
2-1-4- روستای محل سکونت پاسخگویان 50
3-1-4- تحصیلات پاسخگویان 51
4-1-4- وضعیت شغلی 52
5-1-4- سابقه سکونت 53
6-1-4- زمین زراعی 54
7-1-4- اراضی زیر کشت 55
8-1-4- اراضی زیرکشت به کمک پروژه 56
9-1-4- درآمد کشاورزی 57
10-1-4- وضعیت مسکن 58
11-1-4- فعالیت های اقتصادی موردعلاقه 59
12-1-4- فعالیت های زیست محیطی موردعلاقه 60
2-4- تحلیل استنباطی 61
1-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس جنسیت 61
2-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس روستا 62
3-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس سطح تحصیلات ساکنان 63
4-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس شغل سرپرست 64
5-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس سابقه سکونت 65
6-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس میزان اراضی 66
7-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس میزان اراضی زیرکشت 67
8-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس درآمد کشاورزی 68
9-2-4- آثار زیست محیطی پروژه منارید براساس وضعیت مسکن 69
3-4- تأثیر اجرای پروژه بر متغیّرهای اقتصادی و اجتماعی 70
1-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص اشتغال 70
2-3-4- تأثیراجرای پروژه بر شاخص سرمایه گذاری 72
3-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص معیشت و درآمد 73
4-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص سواد و آموزش 75
5-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص مهاجرت 76
6-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص بهداشت و امکانات رفاهی 78
7-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص مشارکت 80
8-3-4- تأثیر اجرای پروژه بر شاخص بیابان زایی 83
4-4- آزمون های همبستگی 84
1-4-4- رابطه اشتغال با آثار زیست محیطی پروژه منارید 84
2-4-4- رابطه سرمایه گذاری با آثار زیست محیطی پروژه منارید 84
3-4-4- رابطه معیشت و درآمد با آثار زیست محیطی پروژه منارید 85
4-4-4- رابطه سواد و آموزش با آثار زیست محیطی پروژه منارید 86
5-4-4- رابطه مهاجرت با آثار زیست محیطی پروژه منارید 86
6-4-4- رابطه بهداشت و امکانات رفاهی با آثار زیست محیطی پروژه منارید 87
7-4-4- رابطه مشارکت با آثار زیست محیطی پروژه منارید 88
5-4- تحلیل رگرسیون عوامل اقتصادی و اجتماعی پروژه منارید بر شاخص بیابان زدایی 89
6-4- نتیجه گیری کلی 91
7-4- محدویت های پژوهش 92
8-4- پیشنهادات 93

منابع و مآخذ 96
ضمائم 103
Abstract 110

فهرست جداول

عنوان …… صفحه
جدول 1-3- تعداد جمعیت و نمونه آماری چهار روستای پایلوت پروژه منارید 41
جدول 2-3- گویه ها و شاخص های متغیّر اقتصادی 43
جدول 3-3- گویه ها و شاخص های متغیّر اجتماعی 44
جدول 4-3- گویه ها و شاخص های متغیّر زیست محیطی 45
جدول 5-3- ضریب آلفای کرونباخ شاخص های مورد مطالعه 46
جدول 1-4- توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب جنسیت 49
جدول 2-4- توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب روستای محل سکونت 50
جدول 3-4- توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب سطح تحصیلات 51
جدول 4-4- توزیع فراوانی شغل سرپرستان خانوار در روستاهای پایلوت 52
جدول 5-4- توزیع فراوانی سابقه سکونت پاسخگویان در روستاهای پایلوت 53
جدول 6-4- توزیع فراوانی میزان اراضی زراعی پاسخگویان در روستاهای پایلوت 54
جدول 7-4- توزیع فراوانی اراضی زیرکشت در روستاهای پایلوت 55
جدول 8-4- توزیع فراوانی اراضی زیرکشت به کمک پروژه در روستاهای پایلوت 56
جدول 9-4- توزیع فراوانی درآمد کشاورزی پاسخگویان در روستاهای پایلوت 57
جدول 10-4- توزیع فراوانی وضعیت مسکن پاسخگویان در روستاهای پایلوت 58
جدول 11-4- توزیع فراوانی فعالیت های اقتصادی مورد علاقه پاسخگویان در روستاهای پایلوت 59
جدول 12-4- توزیع فراوانی فعالیت های زیست محیطی موردعلاقه پاسخگویان در روستاهای پایلوت 60
جدول 13-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس جنسیت 61
جدول 14-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس روستا 62
جدول 15-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس سطح تحصیلات 63
جدول 16-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس روستا 64
جدول 17-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس سابقه سکونت 65
جدول 18-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس میزان اراضی 66
جدول 19-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس میزان اراضی زیرکشت 67
جدول 20-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس درآمد کشاورزی 68
جدول 21-4- آزمون تفاوت ميانگين آثار زیست محیطی پروژه منارید بر اساس وضعیت مسکن 69
جدول 22-4- ميانگين و انحراف معيارتأثیر اجرای پروژه بر اشتغال 70
جدول 23-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر اشتغال 71
جدول 24-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص اشتغال 71
جدول 25-4- ميانگين و انحراف معيارتأثیر اجرای پروژه بر سرمایه گذاری 72
جدول 26-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر سرمایه گذاری 72
جدول 27-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص سرمایه گذاری 73
جدول 28-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر معیشت و درآمد 73
جدول 29-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر معیشت و درآمد 74
جدول 30-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص معیشت و درآمد 74
جدول 31-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر سواد و آموزش 75
جدول 32-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر سواد و آموزش 75
جدول 33-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص سواد و آموزش 76
جدول 34-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر مهاجرت 77
جدول 35-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر مهاجرت 77
جدول 36-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص مهاجرت 77
جدول 37-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر بهداشت و امکانات رفاهی 79
جدول 38-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر بهداشت و امکانات رفاهی 79
جدول 39-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص بهداشت و امکانات رفاهی 79
جدول 40-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر مشارکت 80
جدول 41-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر مشارکت 80
جدول 42-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص مشارکت 81
جدول 43-4- ميانگين و انحراف معيار تأثیر اجرای پروژه بر بیابان زایی 83
جدول 44-4- نتایج مربوط به تأثیر اجرای پروژه بر بیابان زایی 83
جدول 45-4- نتایج مربوط به مقدار کای دو شاخص بیابان زدایی 83
جدول 46-4- آزمون همبستگی اشتغال با آثار زیست محیطی پروژه منارید 84
جدول 47-4- آزمون همبستگی سرمایه گذاری با آثار زیست محیطی پروژه منارید 84
جدول 48-4- آزمون همبستگی معیشت و درآمد با آثار زیست محیطی پروژه منارید 85
جدول 49-4- آزمون همبستگی سواد و آموزش با آثار زیست محیطی پروژه منارید 86
جدول 50-4- آزمون همبستگی مهاجرت با آثار زیست محیطی پروژه منارید 86
جدول 51-4- آزمون همبستگی بهداشت و امکانات رفاهی با آثار زیست محیطی پروژه منارید 87
جدول 52-4- آزمون همبستگی مشارکت با آثار زیست محیطی پروژه منارید 88

فهرست اشکال

عنوان …….. صفحه
شکل 1-1- لوگو پروژه بین المللی منارید 11
شکل 1-3- موقعیت سایت منارید نسبت به سیستان، استان و کشور 36
شکل 1-4- نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس جنسیت 49
شکل 2-4- نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان براساس روستای محل سکونت 50
شکل 3-4- نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان براساس سطح تحصیلات 51
شکل 4-4- نمودار توزیع فراوانی شغل سرپرستان خانوار در روستاهای پایلوت 52
شکل 5-4- نمودار توزیع فراوانی سابقه سکونت پاسخگویان در روستاهای پایلوت 53
شکل 6-4- نمودار توزیع فراوانی میزان اراضی زراعی پاسخگویان در روستاهای پایلوت 54
شکل 7-4- نمودار توزیع فراوانی اراضی زیرکشت در روستاهای پایلوت 55
شکل 8-4- نمودار توزیع فراوانی اراضی زیرکشت به کمک پروژه در روستاهای پایلوت 56
شکل 9-4- نمودار توزیع فراوانی درآمد کشاورزی پاسخگویان در روستاهای پایلوت 57
شکل 10-4- نمودار توزیع فراوانی وضعیت مسکن پاسخگویان در روستاهای پایلوت 58
شکل 11-4- نمودار توزیع فراوانی فعالیت های اقتصادی مورد علاقه پاسخگویان در روستاهای پایلوت 59
شکل 12-4- نمودار توزیع فراوانی فعالیت های زیست محیطی مورد علاقه پاسخگویان در روستاهای پایلوت 60
شکل 13-4- اثرات یادگیری مشارکتی در روستاهای پایلوت 82

فصل اول:
مقدمهوکلیات

1-1- مقدمه

در ارتباط با مسائل اجتماعي و اقتصادي بيابان زايي باید این واقعيت را قبول كرد كه مسائل و مشكلات فعلي بيابان و بيابان زايي در ايران صرفا مشكلات فني و تكنيكي نيست بلكه مسا ئل ساختاري و اجتماعي و چه بسا سياسي است. در حوزه وسيع و گسترده بيابان بیشترین ارتباط با جوامع روستایي است، بنابراين شناخت ساختار اجتماعی و اقتصادی جامعه روستایی از جمله توفيقات كاري مطالعات و پروژه ها محسوب مي شود. وضع جوامع روستایي در زمينه هاي اجتماعي و اقتصادي ويژگي هاي خاص خود را دارد. ارتباط اين جامعه با محيط اطراف خود در طول زمان باعث بوجود آمدن روابط و عرف خاصي در سطح روستا گرديده كه بسته به شرايط محيط در مناطق مختلف متفاوت است، بنابراين در هر برنامه اي كه در ارتباط با جامعه ی روستايي باشد، شناخت ساختار اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي روستا و عملكرد آن ضرورت دارد و بدون توجه به آن هر گونه طرحي نه تنها با مؤفقيت همراه نخواهد بود بلكه باعث بروز ناهماهنگي و به هم زدن ساختار سنتی اجتماعی و اقتصادی روستا نیز خواهد شد. فعاليت هاي چند دهه اخير بيابان زدايي تا حدودي گوياي اين واقعيت است، زيرا در اغلب طرح هايي كه تاكنون به مرحله اجرا درآمده به وضعيت اجتماعي و اقتصادي مردم كمتر توجه شده است به طوري كه مردم در مقام معارضه با منابع طبيعي بوده اند. در این زمینه بايستي خلاء ناشي از ضعف فرهنگی به ویژه فرهنگ منابع طبیعی به طریقی پر شود. ضمن آنكه اقدامات قانوني در برابر متجاوزين به منابع طبيعي براي هر قشري از جامعه با قاطعيت اجرا گردد.
به نظر کارشناسان از دیدگاه شرایط زیست محیطی، جهان امروز با چهار مشکل جدی و عمده شامل افزایش میزان آلودگی هوا، آلودگی آب ها، تخریب لایه اوزون و تخریب سرزمین یا بیابان-زایی مواجه است که از میان چهار مشکل فوق مسئله بیابان زایی اهمیت بیشتری دارد، زیرا از یک سو کشور ما به دلایل شرایط خاص اقلیمی و موقعیت جغرافیایی در معرض این پدیده است و از سوی دیگر این مسئله درد مشترک کشورهای جهان سوم است (سلطانیه 1383). بیابان زایی به مفهوم تخریب سرزمین یا کاهش توان بیولوژیکی در مناطق خشک و نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب تحت تأثیر دو دسته عوامل طبیعی و انسانی است (عبدی نژاد 1386). Logo (2000) نیز بیابان زایی را فقر اکوسیستم در نواحی خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب معرفی نموده و این فقر را نتیجه ی فعالیت های بی رویه ی انسان و خشکسالی می داند. این پدیده ، فعّالانه در حال تکوین است و تأثیر جدّی بر روند زندگی بسیاری از انسان ها به ویژه روستائیان گذاشته است. این وضعیت به دلایل گوناگون از جمله عدم بهره برداری صحیح از منابع طبیعی مناطق خشک و نیمه خشک، افزایش روزافزون جمعیت، مسائل اجرایی، عدم شناخت فرهنگ منابع طبیعی و … پدید آمده است. سالیان طولانی نیز دستگاه های ذیربط برای حل این مشکل کوشیده اند ولی متأسفانه کمتر با مؤفقیت همراه بوده است. در این زمینه اگر به جلب مشارکت مردم در احیاء سرزمین توجه نشود مسلماً صرف بودجه های اختصاص داده شده چندان با مؤفقیت همراه نخواهد بود. نتایج مطالعات مختلف نشان می دهد که مهار رشد بیابان از عهده دولت بر نمی آید مگر اینکه سرمایه گذاری شایسته در مورد جلب مشارکت روستائیان در زمینه بیابان زدایی سرلوحه طرح ها و فعالیت ها قرار گیرد. بدیهی است که جلب این مشارکت هم کار آسانی نیست و باید از جهات مختلف درباره آن به تحقیق پرداخت و عوامل مؤثر در جلب مشارکت در این زمینه بررسی شود، چرا که شناسایی این عوامل مقدم بر اجرای هرنوع کار برای کنترل بیابان می باشد.
امروزه تمام تلاش ها در جهت توسعه انسانی در راستای کاهش تهدیدها و افزایش فرصت ها است. در کشورهای توسعه یافته، شکل گیری NGO ها (سازمان های غیر دولتی) از واجبات است و در هر کار و پروژه ای بایستی سهم سازمان های دولتی، مردم و NGO، مشخص باشد. در نتیجه در امر حفظ منابع طبیعی امکان مشارکت وجود دارد اما مشارکتی پیچیده و همه جانبه که در این خصوص نمی توان ساده اندیشی کرد. ساختار جمعی، شرایط قبل و حال مردم و لایه های روان شناختی بایستی صورت بگیرد و الگوی در نظر گرفته شده بایستی انعطاف پذیر بوده و با شرایط حال مطابقت کند، تک بخشی نباشد و بدون شناخت با محیط پژوهشی طراحی نگردد و آسیب شناسی هر کدام از اضلاع مثلث ( دولت، مردم و NGO ) به خوبی صورت گرفته باشد (گزارش 1 توسعه یاران مهر، 1392).

2-1- بیان مسئله

یکی از عوامل محدودیت مدیریت جامع منابع طبیعی، منابع علمی ا ست. منابع اطلاعاتی در رابطه با ماهیّت، گستره و شدت تخریب منابع طبیعی در مناطق مختلف کشور محدود می باشد و گرایش به سمت تمرکز بر علائم مشهود تخریب سرزمین، نسبت به پرداختن به علت های اصلی آن، بیشتر است. جمع آوری و هماهنگ سازی اطلاعات از منابع و بخش های مختلف به علّت پیچیدگی و وسعت مطالب، محدودیت بزرگی به شمار می رود. علاوه بر این، تلفیق موضوعات اقتصادی- اجتماعی و زیست محیطی، پرداختن به توسعه ی پایدار را کاری دشوار می کند. در رابطه با مدیریت پایدار منابع طبیعی در ایران و مقابله با بیابان زایی ابتکارات و اقداماتی انجام گرفته شده است، اما این ابتکارات عمدتاَ در سطح محلّی بوده و مستندسازی فرایندهای کاری و آموزه ها انجام نگرفته و یا خیلی کمرنگ بوده است. در نتیجه، دسترسی به اطلاعات و تجارب مؤفق که می توانست مورد بهره برداری پروژه ها و ابتکارات جدید قرار بگیرد، به راحتی میسّر نیست. از طرفی عدم یکپارچگی و جامعیت مدل های متعارف توسعه، باعث بروز بحران در پایداری سرزمین، تهدید و تخریب منابع طبیعی، عدم عدالت و ناپایداری در بهره وری اقتصادی، مشکلات زیست محیطی، چالش های بهداشت سلامت، فرسایش، مرگ بیولوژیکی، بحران آب، بحران نیترات، افزایش گازهای گلخانه ای و بهم خوردن تعادل های بوم شناختی در سرزمین می-گردد. به همین دلیل در راهبردهای نوین برای تحقق توسعه پایدار به جای تأکید بر انتقال خدمات، اقدامات فیزیکی و سخت افزاری و انتقال تکنولوژی های جدیدتر، ارتقاء مهارت ها در اعمال مدیریت مشارکتی مبتنی بر چرخه اطلاعات، نقش اصلی را بر عهده دارند که با هدف توانمندسازی و دخالت آگاهانه جوامع محلی به ویژه در بخش روستایی و کشاورزان کوچک در چارچوب عملیات تحقیق- توسعه محقق می شود.
توجه به سه سرمایه ی بزرگ اجتماعی1، فیزیکی2و انسانی3در برنامه ریزی محلّی بسیار مؤثر است. یکی از ابزار برنامه ریزی محلّی، توجه به مشارکت فعال و همه جانبه ی افراد جامعه در تمام ابعاد مختلف توسعه و دیگری توجه کافی به دانش بومی افراد جامعه است. سازمان های مردم نهاد با آگاه سازی و جلب اعتماد و بالا بردن سطح مشارکت، سرمایه ی اجتماعی را تقویت کرده و راه را برای توسعه ی اجتماعی هموار می سازند (سواری و همکاران، 1391).
بررسي مسائل اجتماعي مشارکت و رابطه ي آن با پديده ی بيابان زايي نشانگر اهميت فوق العاده-ی آن در حل مسائل بيابان زايي است. اگر بيابان زايي انسان ساخت (در مقابل بيابان زايي طبيعي) را نتيجه ی روابط نامناسب انسان با طبيعت و محيط زيست بدانيم، كه در دهه هاي اخير با شدت بيشتري رو به افزايش نهاده، ابعاد كمّي عنصر انسان در قالب عوامل جمعيتي و ابعاد كيفي عنصر انسان در قالب رفتارهاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي او تأثير به سزايي در بروز اين پديده دارد (فیروزنیا، 1383). بنابراين تعداد جمعيت (سرمایه انسانی) و ابعاد كيفي عوامل انساني نقش به-سزايي در زمينه بيابان زايي و مقابله با آن ايفا مي كند (احمدی و همکاران، 1391) و نیاز به مشارکت، استفاده از دانش بومی را اجتناب ناپذیر می کند.
در توسعه اجتماعی، اعضاء جامعه نقش اصلی را در فرایند توسعه دارند و به عنوان عوامل فعّال، درگیر مسائل پیرامون خود شده و به فعالیت وا داشته می شوند. در مورد عواملی که زندگی شان را تحت تأثیر قرار می دهد مانند تدوین و اجرای سیاست ها، برنامه ریزی، توسعه و ارائه خدمات و تغییرات آنها مشارکت خواهند کرد (sahebzadeh and nobaya، 2011).
زیرساخت های روستایی را می توان سرمایه های عمومی و اجتماعی روستاها دانست که توسعه آن باعث بهبود شرایط و کیفیت زندگی و معیشت مردم محلی و ارتقای کارایی زندگی اجتماعی و اقتصادی آنها خواهد شد. مثلاً توسعه زیرساخت های خدمات بهداشتی و آموزشی، باعث بهبود کیفیت منابع انسانی و افزایش توانایی های آنها (در جایگاه های فردی و اجتماعی) خواهد شد. این فعالیت ها جزء سرمایه های فیزیکی قرار می گیرند (رضویان و همکاران، 1388).
دردیدگاه‌های سنتی مدیریت توسعه، سرمایه‌های اقتصادی، فیزیکی و نیروی انسانی مهم ترین نقش را ایفا می‌کردند اما در عصر حاضر برای توسعه بیشتر از آنچه به سرمایه‌اقتصادی، فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم زیرا بدون این سرمایه، استفاده از دیگر سرمایه‌ها به طور بهینه انجام نخواهد شد. در جامعه‌ای که فاقد سرمایه ی ‌اجتماعی است، سایر سرمایه‌ها تلف می‌شوند. از این‌رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل اساسی برای نیل به توسعه پایدار محسوب می شود.
از نقطه نظر مدیریتی، اتخاذ یک استراتژی مبتنی بر ملاحظات بیوفیزیکی، می تواند علاوه بر تأمین منافع معیشتی، سرمایه گذاری بیشتر در زمینه مدیریت پایدار سرزمین را به ارمغان آورد. فعالیت هایی نظیر مدیریت جامع محصولات کشاورزی در سطح مزرعه، ایجاد انگیزه برای کشاورزی پایداردر جوامع روستایی، انتقال دانش و فناوری و به کارگیری سیاست های تأثیرگذار در سطح ملی و منطقه ای در راستای افزایش امنیت شغلی، برای رسیدن به راهکارهای پایدار در زمینه چالش های زیست محیطی، بسیار ضروری است.
در 22 اسفندماه سال1351، توافق نامه ای میان دولت های ایران و افغانستان مبنی بر اجازه ی ورود 26 m3/s آب (850 میلیون مترمکعب در سال) از رودخانه هیرمند به ایران امضاء شد ولی متأسفانه در زمان رژیم طالبان (1996) اجرای توافق نامه متوقف و منجر به وقوع فاجعه ای زیست محیطی و اقتصادی- اجتماعی در استان سیستان و بلوچستان شد، به طوری که به شدت موجب روند نزولی شاخص های اکولوژیکی و انسانی گردید (افشاری،1391).
در سپتامبر 2010 ( شهریور 1389)، به منظور ظرفیت سازی ملی برای مدیریت پایدار محیط زیست و حمایت از منابع طبیعی به ویژه آب و خاک در چارچوب برنامه های توسعه ملی و همچنین اجرایی نمودن برنامه های توسعه زیست محور با تأکید بر بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی و ذینفعان خرد در راستای آرمان های هزاره سوم سازمان ملل متحد، پروژه ای تحت عنوان “تقویت و انسجام سازمانی برای مدیریت یکپارچه منابع طبیعی”، تدوین و به تصویب رسیده و سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور به نمایندگی از طرف دولت، به عنوان مجری پروژه انتخاب شد و در چهار سایت الگویی سمنان و تهران، حوزه آبخیز رزین در کرمانشاه، بهاباد در استان یزد و هامون شهر در استان سیستان و بلوچستان به اجرا در آمد. منارید، اولین پروژه چند زمینه ای است که بدنبال استقرار مشارکت و انسجام سازمانی در سه سطح مردم، سازمان های دولتی و سازمان های غیردولتی به منظور مدیریت پایدار سرزمین با تأکید بر مدیریت پایدار کشاورزی و مراتع همچون برقراری تعادل در بهره برداری از منابع آب های سطحی و زیرزمینی در حوزه های آبخیز، تغییر اقلیم با تأکید بر مدیریت کاربری اراضی و پیشگیری از تغییر آن و ترسیب کربن و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، حفاظت از تنوع زیستی می باشد (گزارش 2 توسعه یاران مهر، 1392).

3-1- اهمیّت و ضرورت انجام پژوهش

یکی از اساسی ترین گام ها در هر گونه مطالعه و اجرای پروژه های توسعه ای، شناخت دقیق مسائل اجتماعی و بهاء دادن به خواست ها، سلیقه ها و دیدگاه های جمعیت بومی، به ویژه بهره-برداران و ذینفعان ساکن در آن جامعه می باشد. منابع طبیعی بستر توسعه پایدار و پشتوانه حیات طبیعی و میراث فرهنگی جامعه انسانی به شمار می رود. رشد فزاینده جمعیت، ضرورت دسترسی به فرصت های شغلی جایگزین، کمبود منابع و فقدان الگوی کارآمد توسعه، موجبات فشار بیش از حد بر منابع طبیعی تجدید شونده را فراهم نموده و امروزه تخریب منابع طبیعی در کشور و روند رو به گسترش تخریب این منابع، لزوم توجه و مشارکت همه ی آحاد جامعه در امر توسعه، حفظ و احیای این منابع امری لازم و ضروری است. در عرصه منابع طبیعی تجدید شونده، نقش بهره برداران در زمینه حفظ، احیا و توسعه آن بسیار حائز اهمیّت است به طوریکه می توان با جلب مشارکت همگان زمینه ساز مؤفقیت طرح های مختلف در زمینه حفظ، احیاء و بهره وری پایدار منابع طبیعی شد. هرچند پایداری توسعه فقط در منابع طبیعی خلاصه نمی شود، اما اعتقاد بر این است که حفظ و احیای منابع طبیعی به عنوان بستر حیات انسان ها مهم-ترین عامل در رسیدن به توسعه پایدار است. با توجه به نقش مردم در توسعه پایدار و نیز گستردگی منابع طبیعی کشور و اهمیت آن در توسعه پایدار، ضرورت همکاری مردم در مدیریت منابع طبیعی مشخص می گردد. یک پروژه ی مهندسی توسعه، علاوه بر جنبه ی سازه ای (مهندسی فنی)، دارای جوانب اقتصادی، اجتماعی (مهندسی اجتماعی) و زیست محیطی (مهندسی زیست محیطی) نیز هست و در همین چارچوب، آنچه که مؤفقیت و اثربخش بودن پروژه ها و برنامه های توسعه را تضمین می کند، بررسی همزمان و هماهنگ همه ی این جنبه ها و شناخت دقیق تعاملات بین آنهاست. از طرفی پدیده ی بیابان زایی به عنوان مانعی در مسیر رشد و توسعه ی اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود. اگر منابع مالی موجود و در دسترس باشد مقابله با بیابان زایی می تواند به طور مؤفقیت آمیز با روش های گوناگون انجام گیرد و ابعاد گوناگون زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را تحت تأثیر قرار دهد (آل ابراهیم و احمدی ندوشن، 1391).
سابقه ی مطالعات و اجرای پروژه های آب و کشاورزی در سیستان به حدود پنجاه سال قبل برمی گردد ولی فقدان جامعیت و همگرایی مطالعات و فعالیت های صورت گرفته با مقتضیات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دشت سیستان، باعث شده است که اکثر طرح ها و پروژه های اجرا شده به اهداف مورد نظر نرسند. باید توجه داشت توسعه ی پایدار دربرگیرنده ی سه مؤلفه ی اصلی زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی است که از دیدگاه زیست محیطی به عنوان مثال استفاده سیستم های آب رسانی و انرژی سازگار با محیط زیست و صرفه جویی در ساخت و سازها مدنظر قرار می گیرد و از لحاظ اقتصادی تحقق نیازهای انسان و ارتقای شرایط زندگی افراد جامعه درنظر گرفته می شود. ازجنبه ی اجتماعی نیز تأکید برعدالت اجتماعی به منظور فراهم کردن تسهیلات زندگی برای تمام گروه ها به شکل عادلانه مطرح می گردد. دردیدگاه توسعه ی پایدارتوجه به محوریت “محیط زیست وانسان” کاربرد در علوم اجتماعی و به عبارتی انعطاف-پذیری، مورد توجه قرار گرفته است ( گزارش 2 توسعه یاران مهر، 1392).
سازمان ملل متحد در سال 1991 توسعه ی پایدار1 را چنین تعریف کرده است: توسعه ی پایدار سیاستی است که در نتیجه ی اعمال آن، منافع مثبت حاصل از مصرف منابع طبیعی بتواند برای زمان های قابل پیش بینی در آینده ادامه و دوام داشته باشد (خسروی، 1391). امروزه توسعه ی پایدار به عنوان الگو واژه ی جدیدی در جهان مطرح شده است. ریشه های توسعه ی پایدار به نارضایتی از نتایج توسعه و رشد اقتصادی- اجتماعی در جوامع شهری و روستایی از نظر بوم-شناسی (اکولوژی) برمی گردد. این الگو درصدد است با الگوهای تولید، توزیع و مصرف ناسازگار با طبیعت به مقابله بپردازد و از اتمام منابع و تخریب محیط زیست جلوگیری کند و تنها فرایند توسعه ای را تأیید می کند که به بهبود کیفیت زندگی انسان ها در حد ظرفیت پذیرش نظام های پشتیبان حیات منجر شود (نوابخش و ارجمند سیاه پوش، 1388).
اهّم ضروریات تحقیق به شرح ذیل می باشد:
 فقدان جامعیّت و همگرایی مطالعات و فعالیت های صورت گرفته با مقتضیات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دشت سیستان.
 بررسی و نقد همزمان با اجرای پروژه و رفع نقایص احتمالی و بهبود عملکرد.
 تشدید خشکسالی و تأثیرات سوء اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی ناشی از آن.
 تأکید بر نیاز مفرط سیستانیان به حقابه ی تالاب هامون در احیای منطقه با توجه به تقویت پیش شرط توسعه پایدار در منطقه که همانا توسعه ی اقتصادی است.

4-1- اهداف پژوهش

هدف کلی تحقیق حاضر، ارزیابی اثرات اقتصادی- اجتماعی پروژه بین المللی منارید بر شاخص زیست محیطی بیابان زدایی طی بازه زمانی 2010-2013 می با شد که در 4 روستای نمونه در هامون شهر سیستان انجام گرفته است. اهداف جزئی شامل موارد زیر می باشد:
 تعیین اثربخشی پروژه ی بین المللی منارید بر مسائل اقتصادی ساکنان هامون شهر.
 تعیین اثربخشی پروژه بین المللی منارید بر مسائل اجتماعی ساکنان هامون شهر.
 تعیین تأثیر مسائل اقتصادی بر کاهش مناطق بیابانی هامون شهر.
 تعیین تأثیر مسائل اجتماعی بر کاهش مناطق بیابانی هامون شهر.
5-1- سؤالات پژوهش
1- اجرای پروژه ی بین المللی منارید طی بازه زمانی 2011-2013 چه تأثیری بر مسائل اقتصادی- اجتماعی ساکنان هامون شهر دارد؟
2- مسائل اقتصادی- اجتماعی حاصل از پروژه ی منارید چه اثری بر مقابله با بیابان زایی منطقه هامون شهر دارد؟
6-1- فرضیات پژوهش
1- اجرای پروژه ی بین المللی منارید، اثرات مثبت و معنی داری بر مسائل معیشت و درآمد اشتغال، سرمایه گذاری، سواد و آموزش، بهداشت و امکانات رفاهی، مهاجرت و مشارکت ساکنان هامون شهر داشته است.
2- اجرای پروژه ی منارید موجب کاهش روند بیابان زایی در منطقه ی هامون شهر شده است.
7-1- معرفی پروژه بین المللی منارید

شکل 1-1- لوگو پروژه بین المللی مناریدپروژه بین المللی منارید(MENARID) در چارچوب برنامه توسعه پایدار و یکپارچه کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا در هفت کشور ایران، اردن، الجزایر، تونس، مراکش، مصر و یمن اجرا می‌شود. این پروژه در ایران، با مشارکت صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست(GEF)، برنامه توسعه ملل متحد(UNDP) و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور به ‌عنوان نماینده دولت از شهریور 1389 آغاز شده است. هدف اصلی پروژه، رفع خلاءها و موانع قانونی موجود جهت مدیریت یکپارچه منابع طبیعی ازطریق توسعه و تقویت هماهنگی، ظرفیت سازمانی و اشتراک دانش و نیز به نمایش گذاردن شیوه های موفق و پایدار مدیریت آب و اراضی و تعمیم آنها به سطوح بالاتر است .در راستای دستیابی به این هدف، سه مولفه مکمّل زیرتعیین شده است:
 ارتقاء سطح درک و دانش عمومی.
 ایجاد شرایط مناسب جهت توانمند سازی ذینفعان.
 چتر حمایتی همکاری و مشارکت فعالانه.
این پروژه با سیاست‌های تسهیلات محیط زیست جهانی در 4 محور اصلی آن به شرح زیر همسو است:
1- تخریب سرزمین: پروژه منارید بر ایجاد محیطی توانمند برای گنجاندن مدیریت پایدار سرزمین درمتن سیاست‌ها و برنامه‌ها در سطوح ملی و محلی در ایران تأکید دارد.
2- آب‌های بین المللی: با شناسایی عوامل تأثیرگذار و نیازهای گوناگون از منابع آبی، پروژه منارید الگوهای بهره‌برداری پایدار از منابع آب را به منظور برقراری تعادل در بهره برداری ازمنابع آب‌های سطحی و زیرزمینی در حوزه های آبخيز مرزی معرفی خواهد نمود.
3- حفاظت از تنوع زیستی: این پروژه به محدودیت‌های ساختاری و سازمانی و نیز خلاءهای قانونی در ارتباط با مباحث مربوط به حفاظت از تنوع زیستی و فعالیت‌های معیشتی جوامع تحت تأثیر می پردازد.
4- تغییراقلیم: با اندازه‌گیری، پایش و نشان دادن ترسیب کربن و منافع حاصل از آن برای زیست‌بوم و معیشت مردم، این پروژه به کنترل روند تغیر اقلیم کمک می‌کند (سند پروژه بین-المللی منارید، 1390).

8-1- چارچوب نظری پژوهش

1-8-1- مفاهیم مشارکت
از نظر لغوی، لغت مشارکت مصدر فعل شرکت دادن است که در فرهنگ معین چنین معنی شده است: شریک دادن، انباز گشتن، همدست شدن در کاری، اجتماع حقوق مالکان متعدد در یک شئ که به لحاظ حقوقی دارای تعریف خاصی است. مشارکت در ماهیّت واژگانی جدید خود، از اصطلاحات فرهنگ و علوم غرب اقتباس شده است و برگردانی از واژه participation به معنی شریک شدن، سهیم شدن و و مداخله است. مفهوم مشارکت مانند مفهوم توسعه دارای تعبیرهای زیادی است. مشارکت در مفاهیم توسعه، عبارت است از ایجاد بستر مناسب برای درک واقعی ساختارها و دخالت آگاهانه، آزادانه و داوطلبانه ذینفعان در جهت هم افزایی پتانسیل های اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی در رسیدن به یک هدف که از طریق همکاری متقابل و آگاهانه تمامی سطوح ذینفع یک برنامه در مراحل تصمیم سازی، تصمیم گیری، برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی یک برنامه صورت می گیرد (پاپلي يزدي و ابراهیمی ،1384).
تعاريف متعددي از مشاركت از سوي صاحب نظران ارائه شده كه در ادامه به برخي از آنها مي-پردازيم. در حقيقت مشاركت در نزد صاحب نظران از چنان اعتباري برخوردار است كه بعضاً توسعه را معادل مشاركت مي دانند، لذا توسعه پايدار روستايي بدون اتخاذ روش هایي كه در آن به مشاركت مردمي به عنوان زير بنا نگريسته شود، ميسّر نمي باشد. مشاركت در حقيقت اهرمي است كه انسان هاي ناتوان را بسوي توانمندي ها هدایت كرده و توانايي های بالقوه آنان را به بالفعل تبديل مي كند و بر قدرتشان براي بهره گيري از زندگي مي افزايد، به عبارت ديگر مشاركت در مفهوم دقيق خود به معناي توزيع مجدّد قدرت اقتصادي و سياسي به نفع تهيدستان روستايي كه كنار گذاشته شده اند است. مشاركت را مي توان فرايند توانمندسازي محرومان و طرد شدگان تلقي كرد. اين نظر مبتني بر شناسايي تفاوت هاي گروه ها و طبقات اجتماعي گوناگون به لحاظ قدرت سياسي واقتصادي است. مشاركت به اين مفهوم مستلزم ايجاد سازمان هايي براي فقراست كه دمكراتيك، مستقل وخود اتكا باشند (مطيعي لنگرودي، 1381).
2-8-1- تاریخچه مشارکت
تأکید بر مشارکت مردم در تصمیم های پیرامون منابع طبیعی به عنوان نزدیک ترین و سهل-ترین راه حفظ این منابع به دهه 1930 بر می گردد و از این دهه به بعد تلاش برای کسب دیدگاه و علایق و گروه های اجتماعی به منظور بهبود شرایط محیطی شروع شده است. اما سازمان های دولتی از سه دهه پیش بطور جدی شروع به مشارکت دادن مردم در مدیریت منابع طبیعی به عنوان گام اساسی در توسعه پایدار نموده اند و تأکید می کنند اگر مردم و تشکّل-هایشان از مشارکت در فعالیت های زندگی شان محروم شوند، رشد و توسعه شدیداً بی معنی خواهد بود، لذا مؤفقیت فعالیّت های حفاظتی تنها منوط به طراحی یک برنامه خوب نیست، بلکه وجود سازمانی با ارتباطات و انعطاف پذیری بالا در سطح محلی به منظور مشارکت ساکنین محلّی ضروری می نماید. از این رو مشارکت به عنوان ابزاری تشکّل بخش در فرآیند اختیار دادن به محرومان، درگیری بهره گیران پروژه ها و برنامه های توسعه روستایی در تصمیم گیری و اجرای آن-ها و در نهایت بهره مندی از موهبت های آن، جزئی از زبان و گفتار بسیاری از آژانس های توسعه ای گشته و امروزه برای تنظیم و تطبیق نمودن توان سازمان های دولتی با ظرفیت های محلّی و خودباوری مردمان محلّی کاربرد دارد (مطيعي لنگرودي، 1381).
3-8-1- ارزشیابی مشاركتی روستایی (PRA)
PRA یا به عبارتی ارزشیابی مشاركتی روستایی تكنیكی است كه برای جمع آوری اطلاعات بر مبنای اطلاعات جامعه و نیازهایشان برای استفاده در برنامه های توسعه جامعه و سوادآموزی به كار می رود. تكنیك ها شامل استفاده از نقشه ها، جداول زمان بندی، ماتریس ها و نمودارهایی است كه از منابع محلی استفاده می كنند. مفاهیم اصلیPRA عبارتند از :
1-3-8-1- توانمند سازی
دانش، قدرت است. دانش از فرآیند ها و نتایج تحقیقات بر می خیزد و باید در اختیار مردم محلی قرار گیرد. پس انحصار اطلاعات كه برای برنامه ریزی و تصمیم سازی ضروری است باید شكسته شود، اطمینان در مردم محلی ایجاد شده و بتوانند تجدید قوا كنند به عبارت دیگر، توانمندسازی فرآیندی است که طی آن افراد و گروه ها و جوامع از وضعیت موجود آگاهی یافته و برای تغییر شرایط موجود به سمت شرایط مطلوب با شناسایی نیازها و دارایی های خود، برنامه-ریزی مناسب، آگاهانه و سازمان یافته انجام می دهند.
2-3-8-1- تغییر جهت
فرآیند PRA محققان را به آموزشگر و شنونده و جهت را به تفكر و مقدورات محلّی تغییر می-دهد. محققان باید روش جدیدی را یاد بگیرند و باید از نگرش متكبرانه ای كه روستائیان را کم دانش می داند، دور شوند .
3-3-8-1- محلّی كردن
استفاده وسیع از امكانات محلی مشاركت فعال، تشویق روستائیان در سهیم شدن در ارزیابی ها.
4-3-8-1- احساس لذت و شادمانی از ارزشیابی
PRAباید جذاب بوده و تأكید در این رهیافت بر فرایند بوده و نه سرعت است .
5-3-8-1- جامعیت
افزایش حساسیت به واسطه توجه به فرآیند، شامل گروه های حاشیه ای و روستائیان پیشرو، زنان، بچه ها، افراد مسن و …
4-8-1- انواع مشاركت
1-4-8-1- مشاركت تحميل شده
نوعي مشاركت كه از طريق برگزيدگان يا نخبگان، ديگران را به طریق تكنيك هاي رواني – اجتماعي يا مكانيسم هاي فرهنگي به فعالیت می کشانند. هدف مشاركت لزوماً رفع نيازهاي واقعي وانتظارات مشاركت كنندگان نيست (مطيعي لنگرودي، 1382).
2-4-8-1- مشاركت ابزاري
در اين نوع مشاركت و يا از ديدگاه طرفداران اين نوع مشاركت انسان ها وسيله هستند و غالباً ترجيح داده مي شود كه همه مردم براساس يك الگو رفتار كنند و مشابه هم باشند. در اين مشاركت هم مي توان از همبستگي هاي فرهنگي و اجتماعي استفاده نمود (مطيعي لنگرودي، 1382).
3-4-8-1- مشاركت توسعه اي

احمدی، ح. جعفریان جلودار، ز.1383. تأثیر عملیات بیابان زدایی در وضعیت اجتماعی و اقتصادی شهرکرمان، نشریه علمی- پژوهشی مرکز تحقیقات بین المللی همزیستی با کویر دانشگاه تهران، 9(2): 226-207.
احمدی، ح.، ناصری، ح.، مددی زاده، ن و پورحاجی زاده، ا.1391 . نقش مسائل اجتماعی، اقتصادی فرهنگی در توسعه بیابان زایی و راه های مقابله با آن(مطالعه موردی: جنوب استان کرمان). اولین همایش ملی بیابان. 27 و 28 خردادماه 1391. مركز تحقیقات بین المللی بیابان. پردیس كشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.
احمدي،ح.، خراساني، ن.، كرمي، م و آذركار، س م. 1383. برآورد فرسايش با ديد زيستگاه-هاي بياباني خراسان(منطقه سرخس). مجله بيابان، جلد9، شماره 1، صص 15-24
ازکیا، م و حسنی راد، ک. 1388. نقش اعتماد اجتماعی در مشارکت مردم در طرح های توسعه روستایی، پژوهش نامه علوم اجتماعی، 3(3): 7-27.
افشاری، ا و صاحب زاده، ب. 1393. نقش دانش بومی در توسعه پایدار پروژه بین المللی منارید در سایت هامون شهر – سیستان (مطالعه موردی: روستا کیخا). سومین همایش ملی توسعه پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک. 25 اردی بهشت ماه 1393. ابرکوه.
افشاری، م. 1391. بررسی اثرات سیاسی- اقتصادی بحران آبی رودخانه مرزی هیرمند در منطقه سیستان. پایان نامه کارشناسی ارشد گروه روابط بین الملل. دانشکده ادبیات دانشگاه شهرضا. تعداد صفحات 207.
اکبری، م و صادقی شاهرخت،ط. 1391. بررسی اثرات ناشی از بیابان زایی بر مسائل اقتصادی- اجتماعی مناطق روستایی (مطالعه موردی: شهرستان سرخس، استان خراسان رضوی)، اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخشهای کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست. 16 و 17 اردی بهشت1391. تهران.
آجيلي،. ع،. بهتاش، م ج، و دانايي، م. 1386. عوامل غيراقتصادي موثر بر رضايت مجريان از مشاركت در طرح هاي بيابان زدايي در استان خوزستان، علوم ترويج و آموزش كشاورزي ايران، دوره3، شماره 1، 117 – 127.
آل ابراهیم، ع و احمدی ندوشن، م . 1391. توسعه پایدار در اکوسیستم های بیابانی، اولین همایش ملی توسعه پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک، 27 و 28 اردی بهشت ماه1391. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابرکوه.
باقری فهرجی، ر. جعفریان، و. و ملکشاهی، م. 1391. چالش های مدیریت یکپارچه منابع طبیعی در پروژه بین المللی منارید در سایت بهاباد، اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخش های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست. 16 و 17 اردی بهشت1391. تهران.
بررسی وضع موجود شاخص های اقتصادی- اجتماعی پروژه منارید. 1391. اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان س و ب. دفتر پروژه بین المللی منارید.
پاپلی یزدی، م. ح و ابراهیمی،م. ا. 1384. نظریه های توسعه روستایی، تهران: سمت.
پیرزادیان، ا. عادلی، ا و کیادلیری، ه. 1388. بررسی جایگاه جوامع محلی در اجرای طرح صیانت و توسعه جنگلهای زاگرس. سومین همایش ملی جنگل. 20 و 21 اردی بهشت 1388. تهران.
پیرمرادی، ا،ح و میرزایی، ا. 1389. تحلیل عوامل موثر بر مشارکت کشاورزان در طرح های مقابله با بیابان زایی( منطقه طراز ناهید استان مرکزی). اولين همايش ملي مقابله با بيابان زايي و توسعه پايدار تالاب هاي كويري ايران.26 و 27 خردادماه 1389. اراك، سازمان جنگلها و مراتع كشور.
خسروی، م. 1391. بررسی تأثیر ماندگاری شاغلین اداری بر توسعه اجتماعی- اقتصادی روستاهای بخش شیب آب زابل، پایان نامه کارشناسی ارشد گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشکده علوم ادبیات دانشگاه زابل. تعداد صفحات 195.
دهمرده قلعه نو،. م ر، شهریاري،. ع ر و خطیبی،. ر. 1388. بررسی نقش عوامل اقتصادي و اجتماعی بر میزان مشارکت بهره برداران در احیاء منابع طبیعی منطقه هامون سیستان، مجموعه مقالات اولین همایش ملی اصلاح الگوي مصرف با محوریت منابع طبیعی، کشاورزي و دامپزشکی، 12- 14 اسفندماه 1388، دانشگاه زابل.
رستمی،. ح. 3138. تعاون و سرمایه اجتماعی، انتشارات فرهنگ دهخدا، (به سفارش) وزارت تعاون، چاپ اول.
رضواني، م ر. 1381. مقدمه اي بر برنامه ريزي توسعه روستايي در ايران، تهران، قومس.
رضویان، م،ت و محمدزاده، س. 1388. ارزیابی اثرات رویکرد توسعه خدمات روستایی در ثبات نیروی انسانی( مراکز حوزه های روستایی ناحیه سیستان). اولين كنفرانس ملي مسكن و توسعه كالبدي روستا. 8 و 9 مهرماه 1388. زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
صبحی مقدم، م.1392. بررسی اثرات یادگیری مشارکتی در جوامع روستایی، سمینار کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده کشاورزی.
سلطانیه، م. 1383. گرمایش جهانی کنوانسیون تغییرات آب و هوا و تعهدات بین المللی، انتشارات تابش، تهران.
سلیم زاده قولنجی،ح و عاشری، ا. 1391. بررسی استفاده از دانش بومی در بیابان زدایی با تأکید بر محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی، اولین همایش ملی توسعه پایدار کشاورزی و محیط زیست سالم. 8 اسفندماه1391. همدان، دانشگاه آزاد اسلامي واحد همدان.
سند پروژه بین المللی منارید،1390. وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور. دفتر پروژه بین المللی منارید. زاهدان.
سواری، م. اسلامی، م و شعبانعلی فمی، ح. 1391. تحلیلی بر مفهوم مشارکت و نقش آن در بیابان زدایی. اولين همايش ملي بيابان. 27 و 28 خردادماه 1391. مركز تحقیقات بین المللی بیابان پردیس كشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.
سیداخلاقی، ج . انصاری، ن. و یوسف کلافی، س. 1391 . بررسی عوامل اجتماعی- اقتصادی موثر بر تخریب منابع طبیعی استان اردبیل از دیدگاه بهره برداران و کارشناسان. مجله تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 9(1): صفحه133 -139.
عبدی نژاد، غ ح. 1386. بیابان و بیابان زدایی در ایران. سیاست ها، برنامه و عملکرد. فصلنامه جنگل و مرتع، شماره 74. صص 61-57.
غنيان،.م، خاني،.ف، قديري معصوم،.م. 1387. نقش زنان روستايي در بهره برداري، حفاظت و احياء عرصه هاي طبيعي بياباني (مطالعه موردي: استان خوزستان). پژوهش نامه زنان. دوره ی 6، شماره 1، بهار 1387، 119-135.
فیروزنیا، ق. 1383 . عوامل اجتماعي و فرهنگي مؤثر بر بيابان زايي، فصلنامه جنگل و مرتع، بهار، (62) 42: صفحه 30-37.
قاسمي آْريان، ع و ابراهيم نژادي، ع. 1390. عوامل موثر بر بيابان زايي و راه هاي مقابله با آن (مطالعه موردي: شهرستان سرخس). دومين همايش ملي مقابله با بيابان زايي و توسعه پايدار تالاب هاي كوير ايران.
کرمی، ح و عفتی، م. 1392. ارزیابی آثار اقتصادی – اجتماعی طرح طوبی در استان لرستان. فصلنامه روستا و توسعه ، سال 16، شماره2، تابستان 1392، ص 111-132.
کریمی زارچی،م و دلاوری پور ا. 1391. فرهنگ، زیربنای برنامه ریزی برای توسعه ی پایدار ( بررسی موردی پروژه بین المللی منارید). اولین همایش ملی توسعه پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک، 27 و 28 اردی بهشت ماه1391. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابرکوه.
گزارش 1 پیشرفت پروژه تقویت و انسجام سازمانی به منظور مدیریت یکپارچه منابع طبیعی.1392. سیستان و بلوچستان. زاهدان: مؤسسه توسعه یاران مهر.
گزارش 2 پیشرفت پروژه تقویت و انسجام سازمانی به منظور مدیریت یکپارچه منابع طبیعی.1392. سیستان و بلوچستان. زاهدان: مؤسسه توسعه یاران مهر.
مختاری، د و صالح، ا. 1386. تحلیل ابعاد اقتصادی و اجتماعی خشکسالی و آثار آن بر خانوارهای روستایی در منطقه سیستان، ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران. 8 و 9 آبانماه 1386. مشهد ، انجمن اقتصاد كشاورزي ايران، دانشگاه فردوسي مشهد.
مطيعي لنگرودي، س ح،. 1382. برنامه ريزي روستايي با تاكيد بر ايران. مشهد: جهاد دانشگاهي مشهد.
مطيعي لنگرودي، س ح،. 3811. جغرافيای اقتصادی ايران (کشاورزی). مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
منصوری، ه و کهنسال،م. ر. 1386. تعیین الگوی بهینه کشت زراعی بر اساس دو دیدگاه اقتصادی و زیست محیطی، ششمین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران. 8 و 9 آبانماه 1386. مشهد ، انجمن اقتصاد كشاورزي ايران، دانشگاه فردوسي مشهد.
میربد، م. 1382 .بررسی نقش سازمان های غیردولتی در ترويج منابع طبیعی (پايان نامه کارشناسی ارشد) دانشگاه آزاد اسلامی، واحدعلوم و تحقیقات.
میررجبی،ح. یخکشی، ع. عمادیان، ف و فلاح، ا. 1385. نقش مدیریت در بهبود اقتصادی- اجتماعی روستائیان مناطق جنگلی. فصلنامه جنگل و مرتع، شماره 71. صص 33-26.
نوابخش، م و ارجمند سیاه پوش، ا. 1388. مبانی توسعه پایدار شهری. چاپ اول، تهران: جامع شناسان. 87-89.
ويسي،ه. مجدالدين، ا و رشيدپور،ل .1382. نقش تشكلهای غير دولتی در حفاظت محيط زيست. اولين كنفرانس ملي راهكارهای گسترش فرهنگ حفاظت از محيط زيست، مجموعه مقالات كنفرانس راهكارهای گسترش فرهنگ حفاظت از محيط زيست، تهران:، فرهنگستان علوم ايران.
Atmis, E., Dasdemir, I., Lise, W. and Yidiran, O. 2007. Analysis Factors affecting womens participation in non-desertification in Turkey, Journal of Ecological Economic, 60: 787-796.
Amirnejad, H. & H. Rafiee. 2010. A study on the effect of Socio-economic factors on User’s participation in range management projects. Journal of Rangeland, 3( 4): 710-722.
Darner, R. 2009. Self-Determination Theory as a Guide to Fostering Environmental Motivation, The Journal of Environmental Education, 40(2), 39-49.
Dolisca, F., 2006. Factors influencing farmer’s participation in desert management programs : A case study from Haiti, Journal of desert ecology and management, 236: 324-331.
Goldsmith. P., Gunjab. K and Ndarishikanye .B. 2004. Rural Urban migration and agriculture productivity : the case of sengal. Agricultural Economics, 31: 33-45.
Heydari, G., H. Barani, G. Khoshfar, J. Ghorbani, M. Aghili, & M. Mahboobi. 2009. The role of social wealth on participation in performing pasteurizing projects based on the points of views of their applicants (case study of Balade pastures North of Iran (pasture magazine, 3(1):121-137.
Huange. M, Robert. D and Simons,A. 2002. Rural Labour Market : the case of china, Journal of Agricultural Economic, 123: 117-127.
Khatoonabadi, S.A., A.M. Amini & A. Mirzaali. 2001. The herd keeper participationpreventing factors in restoration pastures of Aghghala in Golestan province. J. of Agriculture science and Technology and Natural resources, 1(5): 39-54. (In Persion)
Long. H, Heilig. G, Xiuban, H and Lic, M. 2007. Socio-economic development and Land use change: Analysis of rural housing land trasition in the transect of the yangtse river, china. Land use policy: 141-153.
Logo .P.B .2000.Dialectics for the promotion of community desert in Africa from the top and from the grassroots: actual situation and prospects, proceedings of the international workshop on community desert in Africa, Gambia.
Mojaradi, G. & M. Hosseini. 1996. The analysis of factors effective in accepting coinages related to the project of controlling cattle parasitic disease in Bognourd. The summary of the first scientific articles of expansion natural resources of cattle and aquaculture issues. Tehran: The ministry of Jahad Sazandegi. (In Persion)
Saheb Zadeh. B and Nobaya, A.2011. Participation and Community Development: Department of Social and Development Sciences, Faculty of Human Ecology, University Putra Malaysia, 43400UPM, Serdang, Selangor, Malaysia.
Ugorlo, H. 2010. ‘New Ecology and the Social Sciences: What Prospects forFruitful Engagement?’, Annual Review of Anthropology, 28, 479–507.

Venkataraman, B. 2009. Education for Sustainable Development, Environment, 51(2), 8-10.

Abstract
Menarid international project, the first project in the wake of several hepatobiliary involvementand organizational coherence of the three levels, government organizations and non- governmental organizations for sustainable management of land, with emphasis on the sustainable management of natural resources started operating has and spite of many problems that the implementation is running successfully in the region. environmental desertification, from the perspective of residents in the pilot villages in Sistan plain site was performed. Four pilot villages in the project were selected as sample and the sample using the formula: Best survey software, 147 (and 150 for more detail) households were selected by simple random sampling. Information obtained by the statistical software SPSS, were analyzed. The results of the environmental effects of the project through T and Anova test mean differences in the level of 5% for all parameters except the housing, there was a significant and positive. Impact of significant projects through the chi-square test at 99% confidence level for subsistence and income indicators of economic variables at low level, And indicators of employment and investment in the medium level, high level of health and welfare services under changing social, education and training, migration and participation in moderate level was significant. Desertification under changing environmental index was significant at the intermediate level. Socio-economic impacts of the project on indicators of desertification in the region were analyzed using Pearson’s correlation test and the results of the correlation matrix for the parameters of employment, investment, livelihood and income, literacy and education, and participation at the level of 1%, a significant positive correlation and a significant positive health indicators and amenities at the level of 5% and a negative and significant at the level of 1% for migration index showed. The results of multiple regression results showed that indicators of investing , literacy and education, and livelihood and income in the most affected on the dependent variable, desertification in the region. The results demonstrate the effectiveness of economic and social factors on people’s participation and success of makes clear environmental project. The study population according to socio-economic challenges in the restoration and development of natural resources in the region is absolutely necessary.

Key words: Development Integrate, Menarid, desertification Compacti (Dedesertification), Poeple Partnership, Hamoon shahr

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “اثرات اقتصادی اجتماعی پروژه بین المللی منارید بر شاخص زیست محیطی بیابان زدایی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 31 = 37