ارائه مدل مناسب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز

990,000تومان

توضیحات

97 صفحه

فایل word

پايان‌نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد(M.A)

رشته مدیریت دولتی – گرايش تشکیلات و روش­ها

 

فهرست مطالب

عنوان ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ صفحه

چکیده.. 6

فصل اول.. 7

1-1 مقدمه. 8

1-2 بیان مسأله. 9

1-3 سؤال آغازین.. 11

1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق.. 11

1-5  اهداف تحقیق.. 12

1-5-1 اهداف نظری تحقیق.. 12

1-5-2 هدف کاربردی تحقیق.. 12

1-6 چارچوب نظری تحقیق.. 12

1-7 مدل تحلیلی اولیه پیشنهادی.. 13

1-8 سؤالات تحقیق.. 13

1-9 تعریف مفهومی متغیرهای تحقیق.. 14

1-10 تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق.. 14

فصل دوم. 16

بخش اول.. 17

2-1 ساختار سازمانی.. 17

2-1-1 ارائه الگوی جدید برای انتخاب ساختار سازمانی.. 23

2-1-2 تحقیقات مینتزبرگ در مورد انواع ساختارهای سازمانی.. 26

2-1-3 ابعاد ساختار سازماني.. 28

2-1-4 استراتژی های ساختار. 32

2-1-5 دیدگاه های مطرح در زمینه ارتباط استراتژی و ساختار. 34

2-2 بخش دوم: پیشینه تحقیق.. 46

2-2-1 تحقیقات انجام شده در داخل کشور. 46

2-2-2 تحقیقات انجام شده در خارج کشور.. 49

فصل سوم. 52

3-1 مقدمه.. 53

3-2 روش تحقیق.. 53

3-3 قلمرو تحقیق.. 53

3-4 جامعه و نمونه آماری.. 53

3-5 مدل عملیاتی تحقیق.. 55

3-6 ابزار و روش تجزیه و تحلیل داده ها.. 56

3-7 ابزار گردآوری داده ها.. 57

3-8 روایی و پایایی پرسشنامه.. 58

فصل چهارم. 59

4-1 مقدمه.. 60

4-2 مشخصات فردی.. 61

4-3 آمار استنباطی (آزمون سؤالات تحقیق):.. 65

4-3-1 نحوه توزیع داده های حاصل از پرسشنامه چگونه است؟  65

4-3-2 آزمون سؤالات تحقیق.. 66

فصل پنجم. 77

5-1 مقدمه.. 78

5-2 نتایج تحقیق.. 78

5-3 بحث و تفسیر.. 79

5-4 پیشنهادهای کاربردی.. 80

5-5 محدودیت های تحقیق.. 81

5-6 پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی.. 81

منابع و مآخذ.. 82

پیوست ها

پیوست (الف): پرسشنامه ها.. 89

پیوست (ب): آزمون پایایی ابزار اندازه گیری متغیرهای تحقیق  91

  

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ارائه مدل مناسب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز می­باشد. تحقیق حاضر به روش توصیفی- پیمایشی که از حیث هدف کاربردی است، انجام پذیرفته است. در تحقیق حاضر، پرسشنامه استاندارد بر مبنای پژوهش مورگش و همکاران (2003) در نمونه آماری 146 نفری از جامعه آماری 235 نفری از کارکنان شهرداری تبریز در سطح اطمینان 95% و خطای مجاز 5% که با فرمول کوکران انتخاب گردیدند، به صورت تصادفی ساده توزیع گردید. داده­های تحقیق با استفاده از نرم افزارهای Lisrel و SPSS و با استفاده از آزمون­های آماری کرونباخ، کالموگراف-اسمیرنف، دوجمله­ای و مدل معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مدل مناسب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز، از سه بُعد و 14 شاخص تشکیل شده است و به ترتیب ساختار ماتریسی با ضریب تأثیر 82 درصدی، ساختار وظیفه­ای با ضریب تأثیر 66 درصدی و ساختار پروژه­ای با ضریب تأثیر 62 درصدی بیشترین تأثیر را در توسعه ساختار ماتریسی شهرداری تبریز دارند.

واژگان کلیدی: ساختار وظیفه­ای، ساختار پروژه­ای، ساختار ماتریسی

 

 

  

 

فصل اول

طرح تحقیق

 

1-1 مقدمه

سازمان پديده­اي اجتماعي به شمار مي­آيد كه به صورتي آگاهانه هماهنگ شده، داراي حدود و ثغور نسبتاً مشخصي است و براي تحقق هدف يا اهداف، بر اساس يك سلسله مباني دائمي فعاليت مي­كند (رابینز، 1387، 21). افراد، قبائل، شهرها و ملت­ها، به منظور نيل به اهداف و رسالاتي كه به تنهايي قادر به دسترسي به آن­ها نيستند در قالب تشكيل سازمان­ها به هم مي­پيوندند و هماهنگ با هم عمل مي­كنند (توردیک[1]، 2000، 2). اتزيوني[2] (1961) اجتماع امروز را جامعه سازماني معرفي مي­كند و معتقد است كه انسان امروزين از لحظه تولد در بيمارستان تا لحظه مرگ و دفن شدن در گورستان، در سازمان­ها به سر مي­برد. فايول[3] پيشتاز و بنيان­گذار تئوري اداري و مكتب فرايندي سازمان و مديريت، و به عنوان پدر مديريت نو (کونتز و همکاران[4]، 1986، 11)، اولين بار مديريت را در قالب پنج وظيفه كلاسيك مطرح كرده است (گزندم[5]، 2000، 8). بر مبناي تحليل او از فرايند مديريت، مي­توان نتيجه گرفت كه ساختار سازماني، با انجام وظايف برنامه­ريزي، سازمان­دهي (تقسيم كار) و هماهنگي شكل مي­گيرد .

مينتزبرگ[6] ساختار يك سازمان را مجموعه راه­هايي مي­داند كه طي آن­ها فعاليت­هاي سازمان به وظيفه­هاي شناخته شده تقسيم و ميان اين وظيفه­ها ساختار سازماني هماهنگي ايجاد مي­شود (مینتزبرگ، 1373، 5).

لذا با درك اهميت و ضرورت اين مقوله و با درنظر گرفتن شهرداری تبریز به عنوان نمونه مطالعاتي، درصدد تبيين و بررسي مدل مناسب برای ساختار ماتریسی سازمان هستيم.

1-2 بیان مسأله

ساختار سازماني، يكي از اجزاي مهم و تعيين كننده كارايي هر سازمان محسوب مي­شود. استفاده از ساختار سازماني صحيح بهبودهاي اساسي را در عملكرد سازمان موجب مي­شود. استقرار نظام اداري مناسب و دست يابي به ستانده مورد انتظار در شرايط وجود داده­ها و منابع مطلوب، محتاج حضور اين عامل مي­باشد (فرنچ و اچ بل، ١٣٧٩، ١٩). ساختار سازمان، مهمترين نقش را در كاركرد اثربخش سازمان­هاي امروزي، از كارگاه­هاي تعميراتي كوچك گرفته تا دولت­هاي ملي جوامع مختلف نوشته­ها و منابع علمي مربوط به ساختار سازمان ايفا مي­كند (مینترزبرگ، 1993).

در چهارچوب مقالات و كتب دانشگاه­ كه بيشتر بر پايه تحقيقات تجربي استوار هستند فراوانند. بيشتر ­ به دنبال اين بوده­اند كه ساختار موجود چيست؟ و نه اينكه چه بايد باشد؟ به عبارت ديگر، نويسندگان بيشتر به دنبال اين بوده­اند كه در سازمان­ها چه مي­گذرد؟ و نه اين كه چه بايد بگذرد (مينتزبرگ، ١٣٧٣، ١٥).

ساختار یکی از کارکردهای مدیریت است که ایجاد ساختار و تخصیص منابع انسانی به مشاغل طراحی شده است، برای اطمینان از تحقق اهداف را شامل می­شود. ساختار سازمانی چارچوبی است که تلاش­ها را هماهنگ می­سازد. ساختار معمولاً در قالب چارت سازمانی ارائه می­شود که نمایشی گرافیکی از سلسله مراتب فرمانده­ی در داخل سازمان است. تصمیمات در خصوص ساختار سازمان اشاره به تصمیمات طراحی ساختار دارد. سازماندهی همچنین طراحی مشاغل افراد در درون سازمان را شامل می­شود. تصمیماتی که درباره وظایف و مسئولیت­های مشاغل افراد و حالتی که وظایف باید به انجام برسند (هلمز[7]، 2006، 494).

ساختار ماترسی یکی دیگر از طرح­های شناخته شده و مشهور سازمانی است. در سازمان­های زیر از چنین ساختاری استفاده می­شود: شرکت­های تبلیغاتی، فضایی، تحقیق و توسعه، ساختمانی، بیمارستان­ها، آژانس­های دولتی، دانشگاه، سازمان­های مشاوره و سازمان­های تفریحی. اصولا ساختار ماتریسی بر دو گونه است که دوایر بر حسب نوع وظیفه یا نوع محصول سازمان می­یابند.

نقطه قوت دوایر وظیفه­ای در این است که گروه­های متخصص را گرد هم می­آورد و همه را در یکجا جمع می­کند. وجود افراد متخصص در یک جا باعث می­شود که از منابع به بهترین شکل استفاده شود و منابع کمیاب با کارایی بالا به آن جا اختصاص یابد. از جمله نقاط ضعف ساختار مزبور این است که نمی­توان کارهای متخصصان را به صورتی دقیق هماهنگ نمود تا طرح­های (پروژه­های) مختلف در موعد مقرر و با بوجه مشخص تکمیل شود. گروه­بندی امور یا کارها بر حسب نوع محصول دارای نقاط ضعف متفاوت است. چنین ساختاری باعث می­شود که کارها هماهنگ شود به گونه­ای که بتوان در موعد مقرر و با بودجه مشخص آن­ها را تکمیل کرد و همچنین مسئولیت­ها در رابطه با محصول یا تولید به صورتی دقیق تر مشخص می­شود. ولی در بسیاری از موارد هزینه­های مضاعف به مصرف می­رسد. ساختار ماتریسی باید به گونه­ای باشد که بتوان از نقاط قوت هر دو روش استفاده نمود و نقاط ضعف آن­ها را بر طرف کرد (الوانی، 1386، 390).

 از ویژگی­های آشکار ساختار ماتریسی این است که مسأله وحدت فرمانده­ی از بین می­رود. کارکنانی که در چنین ساختاری قرار می­گیرند دارای دو رئیس هستند یک رئیس در رابطه با نوع وظیفه­ای که در آن دایره به آن­ها واگذار شده و رئیس دیگر در رابطه با نوع محصول است. بنابراین در ساختار ماتریسی زنجیره مضاعف فرماندهی مشخص می­شود.

از نقاط قوت استفاده از ساختار ماتریسی نیز، در هنگام رویارویی سازمان با کارهای پیچیده و متعدد که وابستگی به یکدیگر ندارند، به راحتی هماهنگ شوند. با گسترش و بزرگتر شدن سازمان، ظرفیت پردازش اطلاعات با بار اضافی روبرو می­شود. در یک سازمان دیوانسالار، پیچیدگی باعث می­شود که امور به میزان زیادی رسمی شود و تماس دائمی و مستقیم بین متخصصان مختلف (در ساختار ماتریسی) می­تواند موجب بهبود کانال­های ارتباطی و انعطاف­پذیری بیشتر شود. ساختار ماتریسی موجب کاهش آسیب­های دیوان سالاری می­شود. از نظر اختیارات سازمانی، وجود خطوط مظاعف باعث می­شود تا اعضای دوایر در دنیای کوچک خود را به اندازه­ای مشهور شوند که هدف­های کلی سازمان را به دست فراموشی سپارند.

یکی دیگر از نقاط قوت ساختار ماتریسی این است که می­توان متخصصان را به شیوه­ای عالی بین دوایر سرشکن کرد. هنگامی که افراد با مهارت بالا در یک دایره وظیفه­ای مستقر شوند، سازمان نمی­تواند از همه توانایی­های آن­ها استفاده کند. ولی در ساختار ماتریسی می­توان با ارائه منابع به بهترین شکل و به بهترین طریق از کلیه وسایل و نیروهای موجود صرفه­جویی اقتصادی کرد (رابینز، 1377، 876).

بدین ترتیب، براي ارائه مدل مناسب در ساختار ماتریسی باید تلاش کرد، زیرا این کار به نفع سازمان و کارکنان آن است. و ساختار مناسب، یکی از شاخص­هاي عمده برتري یک سازمان نسبت به سازمان­هاي دیگر می­باشد.

1-3 سؤال آغازین

سؤال آغازین تحقیق حاضر عبارت است از:

مدل مناسب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز چگونه می­باشد؟

1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق

ساختار سازمان، مهمترین نقش را بر کارکرد اثربخش سازمان­های امروزی، از کارگاه­های تعمیراتی کوچک گرفته تا دولت­های ملی جوامع مختلف ایفاء می­کند. ساختار سازمانی، یکی از اجزاء مهم و تعیین کننده کارایی هر سازمانی محسوب می­شود. استفاده از ساختار سازمانی، صحیح بهبودهای اساسی را در عملکرد سازمان موجب می­شود. استقرار نظام اداری مناسب و دستیابی به ستاده مورد انتظار در شرایط وجود داده­ها و منابع مطلوب، محتاج حضور این عامل می­باشد (فرنچ و اچ بل، 1385، 19).

با استفاده از ساختار سازمانی کارها به صورت رسمی تقسیم، گروه­بندی و هماهنگ می­شود. هنگامی که مدیران در صدد طرح­ریزی سازمان بر می­آیند باید به شش عامل یا رُکن اصلی توجه کنند. این عوامل عبارتند از: تقسیم کار، گروه­بندی کارها، زنجیره فرمانده­ی، حوزه یا قلمرو کنترل، تمرکز و عدم تمرکز و سرانجام رسمی نمودن کارها (دپارتمان مدرسان شریف، 1393، 385 ).

اهداف ساختار ماتریسی را می­توان در قالب موارد زیر خلاصه کرد:

  • عملکرد کارا و مقرون به صرفه در سازمان را موجب می­شود، به گونه­ای که حداکثر استفاده از منابع کمیاب به عمل آید.
  • نظارت بر فعالیت­های سازمان
  • پاسخگویی برای حوزه­هایی از کار که به وسیله گروه­ها و افراد سازمان بر عهده گرفته شده است.
  • هماهنگ­سازی قسمت­های مختلف سازمان و حوزه­های مختلف کاری
  • انعطاف­پذیری به منظور پاسخ به نیازهای آینده و انطباق با محیط محیط در حال تغییر
  • رضایت اجتماعی افرادی که در سازمان کار می­کنند.

و در مجموع، هدف اینگونه ساختار سازمانی، تقسیم کار میان اعضای سازمان و هماهنگ­سازی فعالیت­های افراد است که در جهت اهداف سازمان حرکت می­کنند (مقیمی و رمضان، 1392، 149).

 این تحقیق نیز، از آنجایی که به دنبال یک ساختار مناسب برای شهرداری تبریز می­باشد، لذا به دنبال عملکرد کارا و مقرون به صرفه در سازمان می­باشد. به گونه­ای که حداکثر استفاده از منابع کمیاب به عمل آید، ایجاد چشم انداز بلند مدت، پاسخگویی برای حوزه­هایی از کار که به وسیله گروه­ها و افراد سازمان بر عهده گرفته شده است، هماهنگ­سازی قسمت­های مختلف سازمان و حوزه­های مختلف کاری، انعطاف­پذیری به منظور پاسخ به نیازهای آینده و انطباق با محیط محیط در حال تغییر، رضایت اجتماعی افرادی که در سازمان کار می­کنند را به دنبال خواهد داشت، که دست­یابی به این موارد از ضروریات یک سازمان ایده آل در جهان امروزی می­باشد.

1-5  اهداف تحقیق

1-5-1 اهداف نظری تحقیق

  • سنجش وضعیت فعلی ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز.
  • سنجش وضعیت آرمانی، ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز.
  • شناسایی شکاف­هایی بین وضعیت فعلی و مطلوب ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز.
  • ارائه مدل مطلوب ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز.

1-5-2 هدف کاربردی تحقیق

هدف کاربردی این تحقیق، ارائه مدل مطلوب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز و همچنین اهمیت هر یک از عوامل را مشخص می­کند که نتایج آن جهت بهبود ساختار در در شهرداری تبریز موثر می­باشد.

 1-6 چارچوب نظری تحقیق

در تحقیق حاضر برای بررسی مدل مطلوب ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز، ابعاد ساختار ماتریسی در سه بٌعد که توسط مورگش و همکاران[8] (2003) و همچنین مقیمی و رمضان (1392) ارائه گردیده است، استفاده گردید.

 1-7 مدل تحلیلی اولیه پیشنهادی

شکل1- 1: مدل تحلیلی تحقیق

1-8 سؤالات تحقیق

سؤال اصلی تحقیق:

1-مدل مطلوب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز چگونه می­باشد؟

سؤالات فرعی تحقیق:

  • وضعیت فعلی ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز چگونه می­باشد؟
  • در وضعیت آرمانی، ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز چگونه می­باشد؟
  • چه شکاف­هایی بین وضعیت فعلی و مطلوب ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز وجود دارد؟
  • مدل مطلوب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز چگونه می­باشد؟

 1-9 تعریف مفهومی متغیرهای تحقیق

ساختار وظیفه ­ای:

سازمان با ساختار وظیفه­ای، سازمانی است که هر یک از واحدهای آن برای انجام یک وظیفه معین (مثل بازاریابی، ساخت و تولید، امورمهندسی، امور مالی و غیره) ایجاد شده­اند.

ساختار پروژه­ای:

در یک سازمان کاملاً پروژه­گرا، مدیر پروژه کنترل مستقیم کلیه عناصر و کارکنان صفی و ستادی مورد نیاز برای هدایت پروژه را بر عهده دارد.

ساختار ماتریسی:

یکی از ساختارهای سازمانی مرکب که بسیاری از مزایای سازمان­های وظیفه­ای و پروژه­گرا را با هم تلفیق می­کند، ساختار مدیریت ماتریسی است. اصول اساسی سازماندهی ماتریسی عبارتند از:

  • برای هر پروژه یک مدیر پروژه (هماهنگ­کننده یا پیگیری­کننده پروژه) برگزیده می­شود.
  • اگر تعداد پروژه­ها زیاد باشد، برای هماهنگی مجموع آن­ها یک مدیر ارشد تعیین می­شود.
  • شخصی که شغل ویژه­ای در یک پروژه می­پذیرد، باید به دو نفر در دو بعد پاسخگو باشد: یعنی هم باید به مدیر وظیفه­ای و هم به مدیر پروژه گزارش دهد (فلاح، 1387).

1-10 تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق

ساختار وظیفه­ ای:

  • مهمترین هدف، کارایی.
  • مزیت رقابتی
  • امور نسبتا سابت و قابل پیش
  • تعداد محصول کم و چشم انداز ها بلند مدت

      ساختار پروژه­ای:

  • چندین هدف هم زمان
  • تغییرات متوسط در امور
  • ارباب رجوع، تفکیک شده و متمایز
  • تعداد پروژه متوسط
  • افق­های زمانی برای ارباب رجوع یا پروژه.
  • ارتباط بین سازمان­های محلی و ملی

       ساختار ماتریسی:

  • نوآوری هدف اصلی
  • پروژه­ها، مشتریان و رباب رجوع­های تفکیک شده
  • تنوع و عدم اطمینان بسیار زیاد
  • افق (چشم انداز زمانی) محصولات از متوسط تا بلند مدت

  1. 1. Turdik
  2. 2. Etzioni
  3. 3. Fayol
  4. 4. Koontz and etc
  5. 5. Gazendam
  6. 6. Mintzberg
  7. 1. Helms
  8. 1. Murugesh et el.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ارائه مدل مناسب برای ساختار ماتریسی در شهرداری تبریز”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 + 2 =