بررسي تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانان

990,000تومان

توضیحات

دانشکده علوم انساني ـ گروه تاريخ
پايان ‏نامه‌ جهت دريافت درجه كارشناسي ارشد
گرايش تاريخ ايران اسلامي

117 صفحه

چکيده

تحقيق حاضر با هدف کلي بررسي تحولات حقوقي و قضايي در دوره‌ي ايلخانان به اجرا درآمده است. روش تحقيق حاضر از نوع تحليلي و به لحاظ اجرا به شيوه کتابخانه اي بوده است. بعد از هجوم مغولان و تشکيل حکومت ايلخاني اين دوران سيستم قضايي اسلامي- ايراني- مغولي روي کار آمد. همراه با ورود مغولان، ياسا که قوانيني بود بر اساس آداب و رسوم آنها و نيز آنچه که چنگيزخان ايجاد کرده بود نيز وارد ايران شد. محاکم آنها يارغو نام داشت که بر اساس ياسا، احکامشان را صادر مي کردند، اما با توجه به تساهل مذهبي مغولان، آنها محاکم شرعي را براي مردم باقي گذاشتند و يارغو را براي مغولان و صاحب منصبان غير مغولي به کار گرفتند. تسلط مغولان بر مردم ايران و اوضاع آشفته آن روزگار باعث رواج عرف و آداب و رسوم نيز شد و محاکمي ديگر در کنار محاکم شرع و يارغو به وجود آمدند چون ديوان حکميت که کمتر براساس احکام شرع و بيشتر بر اساس عرف و عادت حکم صادر مي کردند و امارات اولوس و اولکا، محاکمي براي مغولان براي عدم مراجعه به يارغو ايجاد شد. بعداز اسلام آوردن ايلخانان و نيز پس از سقوط آنان نقش محاکم غيرشرعي مغولي هرچه بيشتر کمرنگ تر شد و محاکم شرعي و قوانين اسلام جايگزين آنها شدند تا جايي که در دوره صفويان ديگر چيزي از آن ها باقي نماند.

واژه هاي کليدي: تحولات حقوقي، تحولات قضائي، دوره ايلخاني

 

 

فهرست مطالب

فصل اول: کليات تحقيق
1-1 مقدمه 1
1-2 بيان مسأله 1
1-3 اهميت و ضرورت انجام تحقيق 2
1-4 اهداف تحقيق 3
1-4-1 هدف کلي 3
1-4-2 اهداف جزئي تحقيق 3
1-5 سؤال اصلي تحقيق 4
1-6 فرضيه‌هاي تحقيق 4
1-6-1 فرضيه‌‌ي اصلي 4
1-6-2 فرضيه‌‌هاي فرعي 4
1-7 محدوديت‌هاي تحقيق 4
1-8 تعاريف نظري 5
1-9 روش تحقيق 5
1-10 بررسي و نقد منابع (فارسي و انگليسي) 6
1-11 قلمرو تحقيق 9
فصل دوم: تاريخ ايلخانيان
2-1 مذهب در دوره‌ي ايلخانيان 13
2-2 اسلام و هجوم مغولان 16
2-3 مغول و ايلخانان (614-736ق/1217-1335م) 22
2-4 شيعه در ايران 23
2-5 حکومت غازان خان 24
2-6 روابط غازان خان با ممالک خارجه 25
2-7 اخلاق و صفات غازان خان 27
2-8 قواعد و ياساهاي غازان 29
2-9 معرفي اميران ايلخاني 57
2-10 آخرين ايلخان ها 58

فصل سوم: تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانيان
3-1 مقدمه 60
3-2 تحولات حقوقي و قضائي دوره ايلخانيان 83
3-3 وضع قضائي و تشکيلات قضائي در دوره ايلخانيان 83
فصل چهارم:بحث و نتيجه گيري
4-1 مروري بر تحقيقات انجام شده در زمينه‌ي دوره ايلخاني 97
4-2 نتيجه گيري 94
4-4 پيوست ها 101
4-5 منابع و مأخذ 102

 

فصل اول

کليات

1ـ1 مقدمه

پس از ورود هولاکو به ايران و تشکيل حکومت ايلخاني به تدريج نظام شورايي(قوربلتاي) دچار تحوّل و دگرگوني گرديد و بتدريج با نفوذ ديوانسالاران ايراني آرا و نتايج آن تحت تأثير قرار گرفت. دراين ميان تلاش کارگزاران مغولي براي مقابله با نفوذ و تأثير ديوانسالاران ايراني در شورا و به ويژه به هنگام انتخاب جانشين براي خانهاي متوفي، نيز حائز اهميت مي باشد. لذا محقق در اين تحقيق برآن است تا ضمن بررسي تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانان به سؤالات و شبهه هاي بسياري پاسخ دهد.

 

 

 

1ـ2 بيان مسئله تحقيق

ورود مغولان به ايران يکي از مهمترين برش هاي تاريخ ميانه ايران ميباشد. يکي از مهمترين مباحث اين دوره قرار گرفتن سنت مغولي در برابر حقوق اسلامي است .ياسا به عنوان مجموعه ي احکام جزايي که بر گرفته از آداب و سنن عرف و مذهب مغولان بود، نقش اساسي در همبستگي اجتماعي مغولان داشت. اين اولين بار بود که نظام حقوقي متفاوتي در برابر حقوق اسلامي در جامعه ايران قرار ميگرفت.اين رويارويي را مي‌توان تحت تاثير تحولات سياسي اين دوره بررسي کرد . تا زماني که مغولان نتوانسته بودند بر جامعه ايران تسلط سياسي کامل داشته باشند نسبت به عدم اجراي ياسا در ابعاد اجتماعي در جامعه ايران از خود واکنش نشان ميدادند. اما مغولان نظام حقوقي اسلامي را از بين نبردند بلکه اين نظام، در عرض سيستم حقوقي مغولان به وجود خود ادامه داد. با کامل شدن تسلط سياسي مغولان، اجراي ياسا از بعد اجتماعي تغير شکل داده و بيشتر متناظر بر حوزه سياسي و نظامي براي قبايل مغول مستقر در ايران شد.اسلام آوردن مغولان و تغير شکل اسکان آنها از صحرا گردي به يکجانشيني، لزوم تحول در نگرش مغولان نسبت به سنت هاي خود را الزام آور نمود، که اين تغيير عبارت از قدرتمند شدن مجدد نظام حقوق اسلامي در برابر سنت مغولي و هر چه بيشتر وابسته نمودن حوزه قضا به حکومت بود.
تا قرن هفتم هجري جوامع اسلامي همواره تحت سلطه حکومت هاي مسلمان بودند. حتي هجوم اقوام ترک از آسياي ميانه اختلالي در تداوم حاکميت هاي اسلامي ايجاد ننمود. اما در قرن هفتم هجري و با هجوم مغولان جوامع مسلمان براي نخستين بار در معرض هجوم قبابل غير مسلمان قرار گرفتند و به مدت بيش از يک قرن تحت سلطه آنان قرار گرفتند. اين قبايل بسيار دير در فرهنگ جوامع اسلامي ادغام شدند و همين امر باعث گرديد آنان فرهنگ، باورها و نظام عقيدتي خود را براي مدت ها حفظ نمايند و اين در واقع موجد نوعي تقابل ارزشي ميان جامعه و حکومتگران شده بود. بخشي از اين تقابل ميان جامعه اسلامي و حکومتگران مغول در زمينه مسائل حقوقي بود. مغولان اگر چه سيستم حقوقي منسجم و نظام مندي نداشتند ولي تابع سنن و رسومي بودند که سخت به آنها پاي بند بوده و خود را تابع آنها مي شمردند. بخشي از اين سنن و رسوم همراه با برخي فرمان ها و دستورالعمل ها که از سوي رهبر بزرگ مغولان يعني چنگيزخان صادر شده بود در مجموعه اي به نام ياسا گرد هم آمده و شکل يک نوع قانون مدون مغولي را پيدا کرده بود. مغولان در ميان خود و در برخورد با جوامع اسلامي متکي بر اين قوانين بودند و آن قوانين در واقع يک شبه نظام حقوقي صحراگردان مغول بود.
در مورد تداوم و تحولات نظام حقوقي تاريخ ميانه ايران آثار چندي تاليف شده است اما دوره مغولان اوليه و ايلخانان در اين پژوهشها چندان جايگاهي نداشته اند در اين پژوهش، محقق قصد دارد تا با مراجعه به منابع اصلي و پژوهشي تحولات نظام حقوقي ايران را در اين دوره مورد توجه قرار دهد.

 

 

 

1ـ3 اهميت و ضرورت انجام تحقيق

ضرورت و اهميت انجام اين پژوهش از چند جنبه قابل تامل است: اولاً با توجه به اينکه گروههاي متعددي (دانشجويان، مورخان، سازمانها، اساتيد، قانونگذاران و غيره) از نتايج اين طرح برخوردار مي شوند و اين معيار بيانگر گستره ي مسأله فوق است، لذا محقق در پي حقيقت جويي براي افراد فوق است. همچنين استفاده از منابع علمي دقيق جهت نشان دادن و بيان پيامدهاي مثبت و منفي که بر اين مساله مربوط است به روشن شدن ابهامات موجود کمک کرده و اهميت مساله را دو چندان مي نمايد. از سوي ديگر وجود اطلاعات زمينه اي در مورد موضوع مورد مطالعه و جلوگيري از تکرار مکررات و اتلاف هزينه و انرژي نيز ضرورت اجراي تحقيق فوق را در بازه زماني ارائه شده يادآور مي شود. ارائه يک چشم انداز سودمند و وسيع براي مورخان و محققان و جامعه ذي نفع که به دنبال کسب سود بيشتري از مطالعه‌ي تاريخ مي باشند، مي تواند ياري کننده اين افراد باشد. در نهايت بنيه علمي و نظري محقق در رشته تاريخ و قدرت تجزيه و تحليل و استنباط وي که با استفاده از منابع عملي و نظريه هاي موجود، قصد تسلط بر مباني علمي و نظري موضوع مورد تحقيق را دارد، ضرورت انجام پژوهش را در قالب پايان نامه تحصيلي افزايش مي دهد.

 

 

 

1ـ4 اهداف

1-4-1 هدف کلي

هدف کلي تحقيق حاضر را بررسي تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانان تشکيل مي دهد با اين حال در کنار اين موضوع در قالب اهداف جزئي به بررسي حقوق در جامعه ايران بعد از اسلام در دو حوزه حقوق شرعي و حقوق عرفي نيز پرداخته خواهد شد.

 

 

 

1-4-2 اهداف جزئي تحقيق

1- تعيين حقوق در جامعه ايران بعد از اسلام در حوزه حقوق شرعي
2- تعيين حقوق در جامعه ايران بعد از اسلام در حوزه حقوق عرفي
3- تعيين تأثير حکومت ها و حاکمان مختلف بر اين تغيير و تحولات
4- تعيين تأثير فضاي اجتماعي و فرهنگي و شرعي بر اين تغيير و تحولات

 

 

1ـ5 سوال اصلي تحقيق

آيا تحولات قضايي ارتباط تنگاتنگي با تحولات سياسي در دوره ي ايلخانيان داشته است؟
سؤالات فرعي
1- آيا تحولات قضايي ارتباط تنگاتنگي با قوانين ياسا مغولان داشته است؟
2- آيا شكل‌گيري حكومت‌هاي ترك‌نژاد در ايران سبب به وجود آمدن تغييراتي در حوزه دادرسي و قضاوت در ايران شده است؟

 

 

 

1ـ6 فرضيه ‏هاي تحقيق

1-6-1 فرضيه اصلي
تحولات قضايي ارتباط تنگاتنگي با تحولات سياسي در دوره ي ايلخانيان داشته است.
1-6-2 فرضيه هاي فرعي
تحولات قضايي ارتباط تنگاتنگي با قوانين ياسا مغولان داشته است.
شكل‌گيري حكومت‌هاي ترك‌نژاد در ايران سبب به وجود آمدن تغييراتي در حوزه دادرسي و قضاوت در ايران شده است.

 

 

 

1ـ7 محدوديتهاي تحقيق

1- از محدوديت هاي تحقيق، مي‌توان به محدوديت منابع فارسي معتبر اشاره داشت.
2- محدوديت دسترسي به پايگاههاي علمي لاتين و تهيه مقالات معتبر

 

 

1ـ8 تعاريف نظري

دوره ايلخاني : ايلخانان يا ايلخانيان نام سلسله‌اي مغول است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍. ق. معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ ميلادي در ايران حکومت مي‌کردند و فرزندان چنگيزخان مغول بودند. لشکريان چنگيزخان نخستين بار در سال ۶۱۸ ه‍. ق. معادل ۱۲۲۱ ميلادي به خراسان حمله نمودند. چنگيزخان در سال ۱۲۲۵ ميلادي به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. سال ۱۲۵۱ م. منگو يا منگل، خان بزرگ يا قاآن، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و قوبيلاي (کوبلاخان) به ترتيب به ايران و چين پيروزي‌هاي مغولان را تحکيم و تکميل کند. هولاکو با فتح ايران سلسله ايلخانيان ايران و قوبيلاي با فتح چين سلسله يوان چين را بنيان نهادند. ايلخانان يعني خانان محلي و غرض از اين عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ايلخانان را نسبت به قاآنان مي‌رسانند و اين احترام همه وقت از طرف ايلخانان ايران رعايت مي‌شده‌است. فتح ايران به دست هلاکوخان پيامدهاي مهمي چون پايان کار اسماعيليان و انقراض خلافت عباسيان در پي داشت. ايلخانان در ابتدا دين بودايي داشتند اما به تدريج به اسلام گرويدند. ايلخانان مسلمان خود را سلطان ناميده و نام‌هاي اسلامي برگزيدند.

 

 

1ـ9 روش تحقيق

با توجه به نوع سؤال و فرضيات مطرح‌شده در اين پژوهش، روش تحقيق بيشتر بر پايه‌ي روش توصيفي- تحليلي است و روش جمع‌آوري داده‌ها نيز به روش کتابخانه‌اي خواهد بود.

 

 

1ـ10 بررسي و نقد منابع (فارسي و انگليسي)

پيش از پرداختن به معرفي منابع، تذکر اين نکته ضروري است به دليل گستردگي موضوع منابع و ماخذ بسياري مورد استفاده قرار گرفته است. شماري از اين منابع داراي ويژگي هاي خاصي است لذا، اشاره کوتاه به آنها، به دور از اطناب و توضيح واضحات، ضروري به نظر ميرسد.:
الف)کتابها

1- تاريخ سلاجقه يا مسامره الاخبار و مسايره الاختيار
تاليف خواجه کريم الدين محمود بن محمد آقسرايي، يکي از کتب مهم و معتبر در اين زمينه است. نگارنده از منشيان دستگاه سلاجقه روم بود و بخش اعظم حيات خود را در کارهاي ديواني گذرانده و چند بار نزد حکمرانان مغول رفته است. در خزانه داري، نظارت اوقاف و مدتي هم در کوتوالي آق سراي اداي وظيفه کرده است. او اين کتاب را در سال 723 ق. به نام امير تيمور تاش نويان که از آغاز سلطنت ابو سعيد بهادر به حکمراني آسياي صغير تعيين شده بود، نوشت. از گفته خود آقسرايي در پيش گفتار کتاب، چنين بر مي آيد که حجم کتاب بيش از حجم کنوني بود. ولي آنچه اکنون در دست است و شايد همان باشد که منصف به تاليف و اتمام آن توفيق نامه يافته. مربوط به حوادث عهد سلاجقه از آغاز تا تشکيل دولت سلجوقي، ذکر سلاجيقه ايران و روم، حوادث عهد آن خاندان تا اوايل حکومت امير تيمور تاش در آسياي صغير و وصف معدلت او و اقداماتي که در آن ديار کرده بود، است. اين کتاب از حيث اشتمال بر اطلاعات فراوان درباره سلاطين سلاجقه روم و امرا و اصحاب مناصب در عهد آنها و ذکر رجال و معاريف آن ديار و ارتباطات و رفت و آمدهاي آنها با ايلخانهاي ايران، ازجمله منابع بسيار سودمند در موضوع مورد بررسي و استفاده بسياري از آن برده شده است. اين کتاب در سال 1943 م . با تصحيح عثمان توران و مقدمه مفصل وي به ترکي، از سوي انجمن تاريخ ترک در آنکارا به چاپ رسيده است. مصحح کتاب معتقد است که بي شک بعد از کتاب ابن بي بي مهمترين منبع راجع به سلجوقيان روم همين کتاب مسامره الاخبار و مسايره الاخيار اثر آقسرايي است از اين کتاب تا کنون دو نسخه و هر دو در استانبول به دست آمده است. اين کتاب اولين بار توسط بارتولد به عالم علم شناسانده شده است. مصحح در مقدمه خود که بر کتاب نوشته ادعا کرده است که بار تولد و خليل ادهم که از اين کتاب { قبل از تصحيح و چاپ} استفاده نموده اند هر دو دچار اشتباه شده اند و در خواندن آن مشکل داشته اند. از اين رو حدس زده ميشود که کتاب با خطي غير خوانا نوشته شده است.
2- – تقارير المناصب
متن کامل اين کتاب با نقد و بررسي محتواي آن توسط عثمان توران، از سوي انجمن تاريخ ترک در سال 1958 م. به چاپ رسيده است. به نطر عثمان توران مهمترين کتاب در ميان مجموعه هاي منشآتي که در موضوع مورد پژوهش به دست آمده است همين کتاب است. از متن کتاب مذکور، در مورد نام کتاب، تاريخ تاليف و نام نگارنده هيچ گونه اطلاعاتي به دست نمي آيد. يکي از آخرين اسناد مربوط به نويان، والي ايلخانان در آناتولي است0 يکي از بهترين اسناد اين کتاب، نامه رکن الدين قلج ارسلان و برادرش عذالدين کيکاوس دوم است که در آن برادر را دعوت به سازش با مغولان مينمايد. اين کتاب کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.
3-مختصر الدول
يکي ديگر از منابع اصلي است که در اين نوشته کراراً به آن ارجاع داده شده است. مولف مطالب خود را درباره تاريخ خوارزمشاهيان و مغول از جهانگشاي جويني به طور مختصر گرفته، اما درباب استيلاي مغول بر شبه جزيره آسياي صغير داراي اطلاعات مفيد و دست اولي است. زيرا مولف، معاصر وقايعي بود که نوشته است. اين کتاب را آقايان محمد علي تاج پور و حشمت الله رياضي به فارسي برگردانده و از سوي انتشارات اطلاعات در تهران در سال 1364 به چاپ رسيده است.
متاسفانه، نوشته هاي سفيران پاپ و کشور هاي اروپايي، چون سفر نامه ويليام روبروک و مارکوپولو، اطلاعات بسيار اندکي در رابطه با موضوع مورد بحث به دست مي‌دهند. تاليف متاخرين، از جمله مؤلفين تاريخ هاي عمومي، بيشتر جنبه نقل و قول از پيشينيان را دارد. بدان جهت به آنها اشاره نميگردد. اما کتاب مسالک الابصار في مسالک الامصار تا حدودي از اين امر مستثناست.
3- ديوان سيف فرغاني
آخرين کتاب است که در اينجا از آن نام برده شده ميشود. سيف فرغاني، از شاعران قرن هفتم و اوايل قرن هشتم هجري است که در يورش بنيان کن مغول، شهر و ديار خود را رها کرده و در آسيا صغير، در شهر کوچک آقسرا مسکن گزيده بود. ديوان سيف سراسر گله و شکايت است. از وخامت اوضاع سياسي و اجتماعي، از ظلم و زور گويي و کشتار مغولان. در ديوان او به قصايد متعدد ميتوان برخورد که در شکايت از اوضاع روم به غازان خان ارسال داشته شده، و از او براي سر و سامان دادن به اوضاع نا به سامان آنجا به عمل آمده است. ديوان او در سال 1341 با تصحيح و مقدمه ذبيح الله صفا از سوي انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسيده است.
ب) مقالات
مقالاتي هم توسط نويسندگان مختلف در سايت هاي اينترنتي چون الزوير، ساينس دايرکت، پروکوئست و غيره گردآوري شده كه سعي بر آن است كه از اين مقالات نيز در نگارش و توصيف دوره ايلخاني استفاده شده و همچنين هر يك از اجزاء آنرا بسط وگسترش داده و مقايسه‌اي بين مقالات را ارائه شود.

 

 

1ـ11 قلمرو تحقيق:

قلمرو موضوعي: اين تحقيق صرفاً به بررسي تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانان مي‌پردازد.
قلمرو مکاني: قلمرو مکاني اين تحقيق معطوف به سراسر کشور ايران مي باشد لذا در اين پژوهش به بررسي تمامي رويدادهاي صورت گرفته در دوران ايلخاني و تأثيرات آن بر روي شهرهاي ايران تحقيق و بررسي صورت خواهد پذيرفت با اين حال، اين نکته، ضرورت احتياط در تفسيرها را يادآوري مي‌نمايد.
قلمرو زماني: اين تحقيق با گردآوري داده‌ها و اطلاعات کتب مربوط به سال هاي 1256 تا سال 1335 شمسي و در سال 1393 شمسي توسط محقق انجام گرفته است.

 

 

فصل دوم

تاريخ ايلخانيان

مقدمه:

به طرق مختلف قرن سوم مي تواند بعنوان قرن مغول توصيف شود. در اواسط قرن بيشتر قسمت آسيا و قسمت عمده اي از اروپا تحت کنترل مغول بود که توسط چهار شاخه اصلي خانواده چنگيزخان حکومت مي شد. چهار پسر چنگيز و همسر اول او بورت، اهل خانه چنگيز را تشکيل مي دادند. بعد از مرگ چنگيز پسرها بر سر اينکه چه کسي فرمانروايي خواهد کرد دعوا مي کردند اگرچه چنگيز پسر سومش اوگيدي را بعنوان جانشينش تعيين کرده بود. پسر بزرگتر جوچي باعث شد که جوچي و جانشينش باتو هورد طلايي را تشکيل دهند که روسيه و کاکاوس شمالي را کنترل ميکرد. پسر دوم چنگيز ، چگاتي، چگاتي را پيدا کرد و زمين هايي را در اسياي مرکزي که مابين چين و ايران قرار گرفته بود حکومت ميکرد. پسر سوم اوگيدي، بعنوان خان بزرگ فرض ميشد، موقعيتي که بر تمام خان ها حکومت ميکرد و از پايتخت مغول در کراکوروم حکومت ميکرد. او همچنين سرزمين چين را کنترل ميکرد. چهارمين و جوانترين پسر، طلوعي، سرزمين هاي غرب را کنترل ميکرد که شامل ايران و کاکاووس جنوبي بود. جنگ درون خانواده ويژگي ثابت حکومت مغول باقي ماند و تا نيمه قرن 1200 که بزرگ خان قادر بود دستورات را تحکيم ببخشد نبود و در اکثر موارد اشغال دوباره ، سرزمين هاي تحت کنترل مغول. خان بزرگ مونگکي طلوعي دز دو برادرش کوبالي و هولگو را به اين کار نشاند. کوبالي در شرق (چين) حکومت ميکرد و هولگو در غرب (ايران) حکومت ميکرد.
اين تحقيق بر روي هولگو و پيدايش ايلخانيان و تحولات قضائي و حقوقي آن دوران تمرکز دارد. در حرکتش به سوي غرب شاهزاده مغول با افراد بي شماري روبرو شد و اين ارتباط بطور وسيعي نشان ميداد که چگونه او پادشاهي جديدش را کنترل کند و چگونه ايلخان در اين منظر، سياسي خواهد بود. حکومت مغول در ايران نمي تواند در يک خلا مورد بررسي قرار گيرد: محققان بايد نوع ارتباطي که ايلخانان درگير آن بودند را بدانند، چه انتخاب هايي براي آنان در دسترس بود و نهايتا چه چيزي ارتباط آنها را با هر يک از مردم نواحي تعريف ميکند.
ورود قدرت، حضور دايمي مغول در ايران و کاکاووس بطور وسيعي سياست هاي منطقه را تحت تاثير قرار مي دهد و ترکيبي از سياست و ارتش هاي جديد را فراهم مي آورد. بعضي از مردم مانند ارمني ها، مغول ها را بعنوان دوست ممکن مي ديدند درحالي که ديگران عمدتا مملوک هاي مصري، مغول ها را بعنوان تهديد مي ديدند. بطور آشکارا، ارمني ها و مملوک ها بطور متفاوتي درباره پادشاهي جديد مغول فکر ميکردند و هنوزهر دوي آنها بايد بگويند که چگونه با مغول هاي ايلخان رفتار خواهند کرد. ارمني ها دوستان سرسخت مغول ها در خاورميانه بودند درحالي که مملوک ها بزرگترين تهديد براي مغول در فرومانروايي خاورميانه بودند. عليرغم حالت هاي مخاف آنها، ارمني ها و مملوک ها هر دو به دنبال نفع بردن از حضور ايلخان جديد بودند. در حقيقت، ارمني ها و مملوک ها ارتباط مستقيمي با يکديگر براي اولين بار از ميان ارتباط با مغول ها پيدا کردند. يک ارتباط مثلثي به سرعت در ميان مغولهاي ايلخان، ارمني ها و مملوک‌ها توسعه يافت، بطوري که تصميم گيري يا عملکرد يک قدرت بطور وسيعي دوتاي ديگر را تحت تاثير قرار ميداد. اين پژوهش جست و جو ميکند تا اين ارتباط مثلثي را با جزييات نشان دهد و مطالعه کند و فرض مي کند که براي درک تاريخ قرن سيم از پادشاهي هريک از اينها ،بايد مثلثي از مغول- ارمني- مملوک مورد مطالعه قرار بگيرد. اين پژوهش نهايتاً جست و جو مي کند تا نشان دهد که مملوک ها، بعنوان دشمن مغولها، از ارتباط با مغول‌ها بيشتر از ارمني ها که دوست مغول ها هستند منفعت ميبرند. اين مي تواند بعنوان محاسبه مزايا و معايب هم بر ارمني ها و مملوک ها با توجه به ارتباطشان با مغول هاي ايلخان نشان داده شود.

 

 

2-1 مذهب در دوره ايلخانان

چنگيزخان و اوگتاي تا پايان عمرشان شمني ماندند، بي آنکه علاقه اي دروني به اديان ديگر داشته باشند . ناگفته نماند، که چنگيز خان ميل داشت از کيفيت اين اديان مطلع شود و براي اين منظور مجالس بحثي تشکيل ميداد. چنگيز خان را، آنطورکه گاه گاه به غلط گفته شده است، نميتوان بي دين دانست.
کيوک را نسبت به مسيحيت ابراز علاقه ميکرد، ديگر نميتوان يک شمن اصيل دانست، اگر چه وي هم چون منکو ظاهرا شمن ها را مشاورين روحاني اصلي خود مي دانست. اما کشيشان مسيحي نيز در کنار او بودند. منکو ظاهرا نسبت به دين واحدي علاقه فراوان ابراز نميداشته، و با رفتار خود تغيير دين برادرش را آسان کرده است. اما از هنگامي که قوبيلاي دين بودا را پذيرفت، و برادرش هلاگو نسبت به اين دين تمايل فراوان ابراز داشت- تا حدودي ميتوان گفت، که او پيرو دين بودا بوده است- دين شمني ديگر نتوانست نقش دين رسمي را داشته باشد . اما نبايد پنداشت، که جهان بيني هاي ديني کهن از اين موقع نيروي خود را در ميان مغولان کاملا از دست داد. در زمان سلطنت هلاگو جادوگري هنوز هم اهميت داشت، و شمن ها توانستند در کنار روحانيون بودائي که از شمال چين آمده بودند، نفوذ خود را حفظ کنند، اگر چه گاه گاه ميان آنان اختلافاتي روي مي داد. در دوران زمام داري همين ايلخان بود، که شمن دربار را کشتند، چون معلوم شد او با جادوگران خان دشت قپچان روابطي داشت و ميخواسته است وسائل نابودي ايلخان را فراهم آورد. اباقا به سال 678 ه ق. يکي از ساحران براق را که نزد وي پناهنده شده بود، به گرمي ميپذيرفت؛ و چون در زمان ارغون دين بودا ميان مغولان رونق فراوان يافت، آئين شمني کاملا محو شد.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

منابع و مأخذ:

1- ايرج افشار، المختارات من‌الرسائل، بي‌جا، 1355.
2- داود‌بن محمد بناكتي، تاريخ بناكني، به كوشش جعفر شعار، نشر انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چاپ دوم، 1378.
3- رشيد الدين فضل الله . جامع التواريخ. به کوشش بهمن کريمي. تهران. نشر اقبال. تهران 1338.
4- عبدالمحمد آيتي، تحرير تاريخ وصاف. تهران. انتشارات بيناد فرهنگ ايران. 1346 .
5- محمد نسوي، نفثةالمصدور، به تصحيح اميرحسين يزدگردي، تهران، اداره كل نگارش وزارت آموزش و پرورش 1343.
6- محمد غزالي، نصيحة‌الملوك، تصحيح جلال‌الدين همايي، تهران، انجمن آثار ملي، 1351.
7- محمدبن هندوشاه نخجواني، دستورالكاتب في‌تعيين‌المراتب، نسخه خطي كتابخانه ملي پاريس، ش 462 فيلم، كتابخانه مركزي دانشگاه تهران.
8- محمدجويني. تاريخ جهانگشاي جويني . به اهتمام علامه محمد قزويني ،.چاپ دوم تهران. نشر نقش قلم . 1328.
9- نجم رازي، مرصادالعباد، به اهتمام دكتر محمدامين رياحي، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1352.
10- نخجواني، محمدبن هندوشاه، دستورالكاتب في‌تعيين المراتب بسعي و اهتمام و تصحيح عبدالكريم علي اوغلو علي‌زاده مسكو اكادمي علوم اتحاد شوروي، 1964 م .
11-نصيرالدين طوسي، مجموعه رسائل از تاليفات خواجه نصيرالدين طوسي، چاپ محدث رضوي، تهران، 1957 م.
12- نظام‌الملك طوسي، سيرالملوك، به اهتمام هيورت دارك، تهران، نشر كتاب، 1340.
13- آن لمبتن. تداوم وتحول در تاريخ ميانه ايران.ترجمه يعقوب آژند. چاپ اول. تهران، نشر ني. 1372 .
14-برتولد اشپولر ” تاريخ مغول در ايران “ترجمه محمودميرآفتاب،تهران، نشر علمي فرهنگي. 1365.
15- بياني شيرين، زن در ايران عصر مغول،نشر؟،تهران،1351.
16-جي.آ. بويل- تا ريخ ايران كمبريج، مترجم حسن انوشه، چاپ هفتم، تهران، نشر اميركبير، 1387.
17-حسينعلي منتظري، در اسات في‌ولاية الفقيه و فقه دول اسلاميه، ج 1.
18-ر.ن. فراي ، تاريخ ايران كمبريج ،مترجم حسن انوشه، چاپ ششم، تهران، نشر اميركبير، 1385، ج 4.
19-شيرين بياني .دين ودلت در ايران عهد مغول. ،تهران، نشر مرکز نشردانشگاهي . 1371.
20-غلامرضا ورهرام، نظام حكومت ايران در دوران اسلامي، نشر موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، تهران، 1368.
21- كارلا كلوزنر، ديوانسا لاري در عهد سلجوقي، ترجمه يعقوب آژند، چاپ اول، تهران، اميركبير، 1363.
22- محمدحسين ساكت، دادرسي در حقوق اسلامي، نشر ميزان، چاپ اول، تهران، 1382.
23- محمود شهابي،ادوار فقه،نشر دانشگاه تهران،تهران،1352.
24- معصومه معدن کن ، يه ياسا رسيدگان عصر ايلخاني .تهران. چاپ اول، مرکز، نشر دانشگاهي ، 1375.
25- هاشم رجب زاده ،آيين کشور داري در عهد وزارت رشيد الدين،نشر توس،2535شاهنشاهي.
26-مرتضي راوندي، سير قانون و دادگستري در ايران، چاپ اول، تهران، نشر چشمه‌، 1368.
27-ر.ن. فراي ، تاريخ ايران كمبريج ،مترجم حسن انوشه، چاپ ششم، تهران، نشر اميركبير، 1385، ج 4.
28-مليحه ستارزاده، سلجوقيان، چاپ دوم، تهران، نشر سمت، 1385.
29-محمد زرنگ، تحولات نظام قضايي ايران، جلد اول، تهران، نشر مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1381.
30-پي نن رشيدوو، سقوط بغداد و حكمروايي مغولان در عراق، ترجمه دكتر اسدالله آزاد، مشهد، نشر انتشارات آستان قدس رضوي 1368.
31- شيخ محمد علي پژوهشي در انديشه هاي ابن خلدون نشر دانشگاه ملي ايران،1357.
32-ميرخواند، روضة‌الصفا، نشر كتابفروشي خيام، تهران، 39-1338
33- اميري، مژگان(1392). تحوّل زمين‌داري و تأثير آن بر اوضاع اجتماعي و اقتصادي ايران در دوره‌ي ايلخاني (مطالعه‌ي موردي زمين‌هاي سلطنتي). وزارت علوم، تحقيقات و فناوري – پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي – پژوهشکده تاريخ. پايان نامه کارشناسي ارشد.
34-يوسفي حلوايي، رقيه(1381). روابط سياسي سلاجقه روم با ايلخانيان. تهران، انتشارات اميرکبير، چاپ اول صص181-182و 13-16
35-اقبال آشتياني، عباس(1387) تاريخ مغول از حمله چنگيز تا تشکيل دولت تيموري، تهران مؤسسه انتشارات نگاه،صص293-318
36- اقبال آشتياني، عباس(1387) تاريخ ايران در عصر مغول(از پايان خلافت عباسي تا ابتداي صفويه) تصحيح و اضافات دکتر ايراندخت مرزبان.تهران انتشارات محور ص366

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بررسي تحولات حقوقي و قضايي دوره‌ي ايلخانان”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 4 = 12

شناسه محصول: marj0005 دسته: , برچسب: , ,