بررسي نظام حقوقي بين المللي حاکم بر حمايت از مهاجران

59,000تومان

توضیحات

چکيده

بررسي نظام حقوقي بين المللي حاکم بر حمايت از مهاجران

مهاجران موضوع اصلي شاخه جديدي از حقوق بين الملل به نام حقوق بين الملل مهاجرت مي باشند. براساس تعريف سازمان ملل متحد کساني که در کشوري غير از کشور متبوع خود به قصد اقامت براي مدتي بيش از دوازده ماه استقرار مي نمايند مهاجر مي باشند. علل اصلي مهاجرت ها عوامل دافعه و جاذبه در کشورهاست. مهاجرت ابعاد مثبت و منفي بسياري براي کشورها دارد. از يکسو مهاجران مي توانند براي کشورها سودمند باشند و از سوي ديگر برخي کشورها آن ها را به عنوان يک تهديد براي خود مي دانند. حمايت از مهاجران در حقوق بين الملل در راستاي حمايت اسناد بين المللي و سازمان هاي بين المللي مورد توجه مي باشد. از اين جهت که مهاجران نيز افراد بشري بوده و از حقوق و آزادي هايي برخوردارند، تکاليف و مسئوليت هاي دولتها مطرح مي گردد. نخستين حق مهاجران حق آزادي تردد و جابجايي است که در اسناد مختلف حمايت گرديده است. در مديريت مهاجرت ارتباط متقابل دولتها و مهاجران مد نظر مي باشد. هر چند دولتها به مثابه حاکميت ملي حق حفظ منافع خود را دارند، اما اعمال هر گونه تبعيض و نژادپرستي عليه مهاجران خلاف مقررات بين المللي از جمله حقوق بين الملل بشر مي باشد. به محض ورود مهاجران کشور ميزبان مکلف به رعايت و حمايت از حقوق مهاجران است. سياست هاي جدي و سخت کشورها نه تنها از جمعيت مهاجران نمي کاهد، بلکه در مقابل حمايت هاي بين المللي مي تواند عاملي بازدارنده براي ارتکاب برخي جرائم مربوط به مهاجرت باشد. بنابراين تنها اعمال سياست هاي کنترل و سخت در خصوص مهاجران نمي تواند امنيت و منافع دولتها را تضمين کند. از اين جهت دولتها با متعهد شدن به اسناد بين المللي و در همين چارچوب بايستي سياست ها و برنامه هاي خود را تدوين نمايند. در حقيقت پذيرش مهاجران و توجه به آثار مثبت و سازنده مهاجرت هاي بين المللي از ديدگاه هاي مهاجرستيزي کاسته و سبب مي شود حقوق بشر اين گروه آسيب پذير در سطح بين المللي و داخلي رعايت گردد.

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول:مقدمه
مبحث اول: تعريف مهاجران، تاريخچه و علل مهاجرت 12
گفتار اول: تعريف مهاجران 13
گفتار دوم: تاريخچه مهاجرت 15
گفتار سوم: علل مهاجرت 16
مبحث دوم: مهاجرت از ديدگاه حقوق بين الملل و
آثار بين المللي ناشي از آن 18
گفتار اول: مهاجرت از ديدگاه حقوق بين الملل 18
گفتار دوم : آثار بين المللي ناشي از مهاجرت 20
مبحث سوم: بررسي اجمالي اسناد و سازمانهاي بين المللي
در زمينه حمايت از حقوق مهاجران 22
گفتار اول: بررسي اجمالي اسناد بين المللي
در زمينه حمايت از حقوق مهاجران 22
بند اول: اسناد حقوق بشري عام 23
الف) اعلاميه جهاني حقوق بشر 23
ب) ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي 23
ج) ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي 23
بند دوم: اسناد حقوق بشري خاص 24
الف) کنوانسيون بين المللي حمايت از تمام کارگران مهاجر و خانواده آنان 24
ب) کنوانسيون مربوط به وضعيت پناهندگان 24
ج) اعلاميه پناهندگي سرزميني 24
د) پروتکل عليه قاچاق مهاجران از طريق خشكي، دريا و هوا 25
بند سوم: ساير اسناد بين المللي 25
عنوان صفحه

الف) اعلاميه حقوق بشر افرادي که اتباع دولتي که در آن زندگي
مي کنند نيستند 25
ب) کنوانسيون بين المللي عليه جرائم سازمان يافته فرامليتي 25
ج) کنوانسيون بين المللي هواپيمايي کشوري 26
د) اعلاميه جهاني حقوق مردمان بومي 26
گفتار دوم: بررسي اجمالي سازمانهاي بين المللي
در زمينه حمايت از حقوق مهاجران 26
بند اول: سازمان هاي بين المللي دولتي 27
الف) سازمان بين المللي مهاجرت 27
ب) سازمان بين¬المللي کار 27
ج) کميسيون جهاني مهاجرت بين المللي 28
د) کميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امورپناهندگان 28
بند دوم: سازمان هاي بين المللي غير دولتي 29
الف) عفو بين الملل 29
ب) کميسيون بين المللي مهاجرت کاتوليک 29
ج) مرکز بين المللي مهاجرت و سلامت 30
د) مؤسسه بين المللي حقوق بشردوستانه 30
نتيجه گيري 30

فصل دوم : نظام حقوقي بين المللي حاكم بر حمايت از مهاجران
مقدمه 34
مبحث اول: حمايت از مهاجران در چارچوب اسناد بين المللي 35
گفتار اول: حمايت از مهاجران در چارچوب اسناد بين المللي حقوق بشري 35
بند اول: حمايت از مهاجران در چارچوب اسناد بين المللي حقوق بشري عام 36
الف) اعلاميه جهاني حقوق بشر 36
ب) ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي 38
ج) ميثاق بين المللي حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي 40
د) کنوانسيون بين المللي حذف تمام اشکال تبعيض عليه زنان 41
ه) کنوانسيون حقوق کودک 43
و) کنوانسيون بين المللي حذف تمام اشکال تبعيض نژادي 45
عنوان صفحه

بند دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب اسناد بين المللي خاص 46
الف) کنوانسيون بين المللي حمايت از کارگران مهاجر
و اعضاي خانواده آن ها 46
ب) کنوانسيون مربوط به وضعيت پناهندگان 48
ج) پروتکل 1967 در مورد وضعيت پناهندگان 49
د) کنوانسيون شماره 97 مربوط به مهاجرت براي اشتغال 50
ه)کنوانسيون شماره 143 مرتبط با مهاجرت در شرائط نامساعد
و اعتلاي برابري فرصت ها و برخورد با کارگران مهاجر 50
و) پروتکل عليه قاچاق مهاجران از طريق خشکي، دريا و هوا 51
ز) اعلاميه پناهندگي سرزميني 52
گفتار دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب ساير اسناد بين المللي 53
بند اول: کنوانسيون سازمان ملل متحد عليه جرائم سازمان يافته فرامليتي 53
بند دوم: کنوانسيون بين المللي هواپيمايي کشوري 54
بند سوم: اعلاميه حقوق بشر افرادي که اتباع دولتي که
در آنجا زندگي مي کنند نمي باشند 55
بند چهارم: اعلاميه جهاني حقوق مردمان بومي 55
بند پنجم: کنوانسيون کاهش بي تابعيتي 56
مبحث دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب سازمان هاي بين المللي
دولتي و غيردولتي 57
گفتار اول: حمايت از مهاجران در چارچوب
سازمان هاي بين المللي بين دولتي 57
بند اول: حمايت از مهاجران در چارچوب سازمان ملل متحد 58
الف) حمايت از مهاجران در چارچوب ارکان اصلي مربوطه
سازمان ملل متحد 58
(1) مجمع عمومي سازمان ملل متحد 58
(2) شوراي امنيت 60
(3) شوراي اقتصادي و اجتماعي 61
(4) دبيرخانه 62
ب) حمايت از مهاجران در چارچوب نهادهاي فرعي سازمان ملل متحد 63
(1)کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل متحد 63
عنوان صفحه

(2) کميسارياي عالي حقوق بشر 64
(3) مؤسسه تحقيق و کارآموزي سازمان ملل متحد 65
(4) کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد 66
(5) برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد 68
ج) حمايت از مهاجران در چارچوب مؤسسات تخصصي سازمان ملل متحد 69
(1) سازمان بين المللي کار 69
(2) سازمان جهاني بهداشت 71
(3) سازمان آموزشي،علمي و فرهنگي ملل متحد:يونسکو 72
(4) گروه بانک جهاني 73
(5) سازمان بين المللي دريانوردي 75
بند دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب نهادهاي مبتني بر
معاهدات بين المللي حقوق بشر 76
الف)کميته حقوق بشر 76
ب)کميته حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي 77
ج)کميته حذف تبعيض نژادي 78
د)کميته حقوق کودک 79
ه) کميته حمايت از حقوق کارگران مهاجر و اعضاي خانواده آنان 80
بند سوم: حمايت از مهاجران در چارچوب ساير سازمان ها و
نهادهاي بين المللي بين دولتي 81
الف) سازمان بين المللي مهاجرت 81
ب)شوراي حقوق بشر 81
ج) اينترپل 82
د)گروه مهاجرت جهاني 83
گفتار دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب سازمانهاي بين المللي غيردولتي 84
بند اول: حمايت از مهاجران در چارچوب
سازمان هاي بين المللي غير دولتي تخصصي 85
الف) مرکز مهاجرت بين المللي و همگرايي 85
ب)مرکز بين المللي مهاجرت و توسعه 85
ج)مؤسسه سياست مهاجرت 86
د)کميسيون جهاني مهاجرت بين المللي 87
عنوان صفحه

ه)کميسيون بين المللي مهاجرت کاتوليک 88
بند دوم: حمايت از مهاجران در چارچوب
سازمان هاي بين المللي غير دولتي غير تخصصي 89
الف)سازمان عفو بين الملل 89
ب)سازمان ديده بان حقوق بشر 90
ج)کميته بين المللي صليب سرخ 90
د)مؤسسه بين المللي حقوق بشردوستانه 92
نتيجه گيري 93

فصل سوم : مهاجران، مهاجرت بين المللي و حقوق بشر
مقدمه 96
مبحث اول: حقوق و تكاليف مهاجران در قبال دولتها
در چارچوب قواعد حقوق بشر 97
گفتار اول: حقوق مهاجران در قبال دولتهاي مهاجرپذير
در چارچوب قواعد حقوق بشر 98
گفتار دوم: حقوق مهاجران در قبال دولتهاي مهاجرفرست
در چارچوب قواعد حقوق بشر……………………………………………………………………….. 103
گفتار سوم: تكاليف مهاجران در قبال دولتها
در چارچوب قواعد حقوق بشر 104
مبحث دوم: حقوق و تكاليف دولتها در قبال مهاجران
در چارچوب قواعد حقوق بشر 106
گفتار اول: حقوق دولتها در قبال مهاجران
در چارچوب قواعد حقوق بشر 107
بند اول: حق دولت در پذيرش مهاجران 107
بند دوم: حق دولت در اخراج مهاجران 108
بند سوم: حق دولت در اعطاي تابعيت به مهاجران 109
بند چهارم: حق دولت در بازداشت مهاجران 110
گفتار دوم: تكاليف دولتها در قبال مهاجران
در چارچوب قواعد حقوق بشر 110
نتيجه گيري 115
عنوان صفحه

فصل چهارم: بررسي مواضع کشورها در خصوص مهاجران و تأثير آن بر حمايت
بين المللي از مهاجران، با تاکيد بر نمونه هاي عيني
مقدمه 118
مبحث اول: بررسي مواضع گوناگون کشورها نسبت به مهاجران و تاثير آن
بر حمايتهاي بين المللي از مهاجران 120
گفتار اول: بررسي ديدگاه مهاجرستيزي 121
گفتار دوم: بررسي ديدگاه حمايت از مهاجران 123
گفتار سوم: تأثير متقابل تعارض ديدگاه ها
بر حمايت هاي بين المللي از مهاجران 123
مبحث دوم: بررسي نمونه هاي عيني نقض حقوق مهاجران
در برخي کشورها 125
گفتار اول: فرانسه و موضع گيري در برابر كولي ها 126
گفتار دوم: آلمان و نقض حقوق مهاجران 128
گفتار سوم: نقض حقوق مهاجران در ساير كشورها 129
بند اول:آمريکا 129
بند دوم: نروژ 130
بند سوم: انگليس 130
مبحث سوم: بررسي نمونه هاي عيني حمايت از حقوق مهاجران
در برخي کشورها 132
گفتار اول: كانادا و حمايت از مهاجران در چارچوب رعايت حقوق انساني 132
گفتار دوم: اسپانيا نمونه مناسبي در تضمين و رعايت حقوق مهاجران 133
گفتار سوم: اقدامات حمايتي ساير كشورها در زمينه حقوق مهاجران 134
بند اول: اتحاديه آفريقا 134
بند دوم: استراليا 135
بند سوم: سوئد 136
نتيجه گيري 138

فصل پنجم: جايگاه مهاجران و حمايت ازحقوق آنها در ايران
مقدمه 141
مبحث اول: تعريف، تاريخچه، و جايگاه مهاجران در ايران 142
عنوان صفحه

گفتار اول: تعريف مهاجران در حقوق داخلي ايران 142
گفتار دوم: تاريخچه مهاجران در ايران 144
گفتار سوم: جايگاه مهاجران در حقوق داخلي ايران 145
مبحث دوم: بررسي قوانين و نهادهاي داخلي ايران در زمينه حمايت از مهاجران 146
گفتار اول: بررسي قوانين ايران در زمينه حمايت از مهاجران 147
بند اول: بررسي قوانين ايران در حوزه حقوق عمومي
در زمينه حمايت از مهاجران 147
الف: قانون اساسي 147
ب: قانون راجع به ورود و اقامت اتباع خارجه در ايران مصوب
19ارديبهشت 1310 148
ج: قانون کار 149
د: ماده 180 قانون برنامه سوم توسعه 151
ه: آئين نامه پناهندگان مصوب 25/9/1342 153
بند دوم: بررسي قوانين ايران در حوزه حقوق خصوصي
در زمينه حمايت از مهاجران 154
الف: قانون مدني 154
ب: قانون آيين دادرسي مدني 155
ج: آيين نامه استملاک اتباع بيگانه مصوب 1328 155
د: قانون راجع به اموال غير منقول اتباع خارجي مصوب1310 156
گفتار دوم: بررسي نهادهاي داخلي ايران در زمينه حمايت از مهاجران 157
بند اول: انجمن حمايت از زنان و كودكان پناهنده (حامي) 157
بند دوم: شوراي عالي هماهنگي امورايرانيان و اداره توسعه اشتغال
در خارج از کشور 158
بند سوم: شوراي عالي امور ايرانيان خارج از کشور 159
بند چهارم: اداره کل امور بين الملل قوه قضائيه 159
بند پنجم: اداره كل امور اتباع و مهاجرين خارجي وزارت كشور 161
نتيجه گيري 161

نتيجه گيري نهايي 164

منابع و مآخذ 167

فصل اول

مقدمه

مهاجرت موضوع تازه اي نيست. بشر همواره به دلائل گوناگون از جمله جهت دستيابي به استانداردهاي زندگي بهتر نقل مكان نموده است. از يك نگاه مهاجرت پديده اي مثبت است. اما با شكل گيري دولت- ملت ها مهاجرت پيچيده تر گرديده است. مهاجرت ابعاد گوناگوني دارد و در شاخه هاي مختلف علم مي تواند مورد نظر باشد. در عصر حاضر بويژه با رشد و توسعه تكنولوژي مهاجرت گسترده تر شده و انواع گوناگوني را شامل مي شود. گذشته از جنبه هاي مثبت و منفي، مهاجرت همگام و همراه با بشر و ناشي از ذهن كنجكاوگر انسان بوده است. جهت بهره برداري بيشتر و بهتر از منافع مهاجرت، ضرورت دارد دولتها با توجه به اوضاع و شرائط خود در اين زمينه وضع قانون نمايند. البته به نظر مي رسد كه برخي از قواعد و مقررات بين المللي اين قوانين را تحت تأثير قرار داده و از دولتها اين انتظار مي رود تا قوانين مهاجرتي خود را با در نظر گرفتن تمام حقوق انساني وضع نمايند.
اجازه ورود و يا پذيرش مهاجران به خاك يك كشور به معناي تضمين تمام حقوق آنان نيست و در همه كشورها حمايت يكساني از آنها به عمل نمي آيد. از اين جهت حمايت بين المللي جايگاه خود را در راستاي حفظ و تأمين حقوق مهاجران تبيين مي نمايد. در اينكه همه كشورها بايد در انطباق با حقوق بين الملل قوانين مهاجرتي خود را تصويب نمايند، تفاوتي ميان كشورهاي مهاجرپذير و يا مهاجرفرست وجود ندارد. در برخي كشورها يكي از مسائل مهم مربوط به مهاجران و حوزه حقوق آنها و چگونگي حمايت از آنها در سطح بين المللي مي باشد. از آنجا كه مهاجرت ابعاد گوناگوني دارد با تأثيرگذاري بر رشد و توسعه كشورها شايد بتوان از آن به عنوان يك راه حل جهت بحران اقتصادي جهان ياد كرد.
با جهاني شدن ضرورت دارد روابط كشورها آزادانه وجود داشته باشد و مهاجران به راحتي وارد كشور مورد نظر خود شوند. اما در سطوح ملي و بين المللي در اين خصوص مقررات مختلفي وجود دارد. هر چند حمايت از مهاجران چنين مقرراتي را ايجاب مي نمايد، اما در برخي كشورها همين مقررات يا حقوق مهاجران را برآورده نساخته و يا حتي منافي با حقوق اوليه آنان است. يكي از مسائل اساسي در خصوص مهاجران حقوق شهروندي آنان است، از آن جهت كه آنان مدت مديدي را در كشور ديگري اقامت گزيده و عدالت و انصاف حكم مي نمايد كه در زمان اقامت خود در كشور ديگر از حداقل حقوق شهروندي برخوردار باشند. به نظر مي رسد حمايت هاي داخلي در چارچوب قوانين ملي تنها منافع دولتها را در نظر دارد و بر اساس اينكه كشوري مهاجرپذير و يا مهاجرفرست است، اين قوانين و مقررات متفاوت مي باشند.
بدين جهت اين موضوع مطرح است كه آيا در حقوق بين الملل مي توان حمايت هايي را كه بنحو يكسان توسط كشورها در خصوص مهاجران اعمال شود، در نظر گرفت و اينكه آيا اساساً چنين حمايت هايي در سطح بين المللي وجود دارد؟ چنانچه حمايت از مهاجران در سطح بين الملل موضوعيت داشته باشد حتي مي توان تحت عنوان گروهي خاص كه در حقوق بشر نيز از آنان حمايت به عمل مي آيد مطرح باشند. چرا كه حقوق بشر صرفنظر از حمايت از حقوق تمام انسان ها به عنوان يك بشر، از حقوق اقشار خاصي بنحو خاص حمايت مي كند كه اغلب گروه هاي آسيب پذير مي باشند. در همين راستا مي توان حمايت حقوق بشر از كارگران و زنان مهاجر را مورد نظر قرار داد. قواعد ناظر بر حقوق بشر صرفنظر از تابعيت و مليت مقرر شده و بيش از دو قرن است كه حقوق بين الملل حداقل استانداردهاي بين المللي رفتار با بيگانگان را وضع نموده و عدم رعايت آن مقررات مسئوليت بين المللي به همراه دارد.
در چارچوب حمايت هاي بين المللي از مهاجران مي توان به نقش و جايگاهي كه اسناد و مقررات بين المللي براي مهاجران قائل اند اشاره نمود. همچنين مهاجرت در سازمان ها و نهادهاي بين المللي نيز مورد توجه بوده است و شايد بتوان گفت هر چند تنها سازمان تخصصي در اين خصوص سازمان بين المللي مهاجرت است، اما بنحوي دغدغه مشترك همه سازمان ها و نهادهاي بين المللي بوده است و مي باشد. در اين خصوص همكاري كشورها با اين نهادها نوعي ضمانت تأمين حقوق مهاجران است. در واقع مهاجرت در كشورهاي مختلف به عنوان يك مسأله اساسي و مهم مد نظر قرار گرفته است و همين امر سبب همكاري كشورها در سطوح مختلف در خصوص مهاجرت بوده است. نهادهايي كه داعيه حمايت از مهاجران را سر مي دهند متعدد و متنوع مي باشند، اما آنچه مي تواند تضمين عمده اي جهت حفظ حقوق مهاجران باشد در چارچوب سازمان ها و نهادهاي بين المللي شناخته شده حقوق بشري و حمايت در اسناد بين المللي بويژه اسناد بين المللي حقوق بشري مي باشد.

سابقه علمي

در زمينه حمايت از مهاجران جمع آوري مطالب به زبان فارسي بسي دشوار است، چرا كه منابع موجود در اين زمينه پراكنده مي باشد و هر نويسنده اي از ديد خود مهاجرت و مسائل مربوط به آن را مورد توجه قرار داده است. اگر چه مهاجرت موضوع مورد توجه نويسندگان و مؤلفان در زمينه هاي مختلفي است، اين نويسندگان و مؤلفان كمتر به بررسي حقوق مهاجران و مهاجرت از ديدگاه حقوق بين الملل مي پردازند. در برخي موارد نيز منابع فارسي صرفاً به ذکر خاطرات مهاجران مي پردازند و يا آنکه بر مهاجرت نخبگان تمركز دارند. در واقع بسياري از کتابهاي فارسي موجود در زمينه مهاجرت، موضوع را از زاويه بررسي علل، عوامل و پيامدهاي مهاجرت مورد بحث و بررسي قرار مي دهند و به بررسي حقوق مهاجران و چگونگي حمايت بين المللي از آنها نمي پردازند. نمونه هايي از اين کتابها عبارتند از:
(الف) “مهاجرت بين المللي و پيامدهاي آن” (نوشته پريدخت وحيدي، مركز مدارك اقتصادي اجتماعي وزارت برنامه و بودجه، چاپ اول،تهران، 1364) در قسمت هاي مختلف اين كتاب كلياتي در خصوص مهاجرت ذكر شده است. از جمله انواع مهاجرت(صص29-13)،خصوصيات مهاجران(صص41-35)،عوامل مهاجرت(صص52-41)، نتايج و پيامدهاي مهاجرت(صص 119-59) از مواردي است كه اين كتاب اشاره و بررسي نموده است.
(ب) “مهاجرت و هجرت: فرصت ها و چالش ها”، (نوشته محمد منصورنژاد،چاپ اول، انتشارات جوان پويا، تهران،1387)
(ج) “بررسي علل مهاجرت متخصصان ايراني به آمريكا” (نوشته افسانه قنبر،پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي،تهران،1384) در اين كتاب تنها به ذكر كلياتي در خصوص مهاجرت اكتفا شده است. از جمله مباحث ديگري که اين کتاب بدانها پرداخته است، تاريخچه و مفهوم مهاجرت(صص38-14)، عوامل مهاجرت(صص61-39)، پيامدهاي مهاجرت متخصصان(109-100) و در نهايت شرائط و امكانات بازگشت متخصصان ايراني مي باشد.
(د) “ايرانيان در مهاجرت” (نوشته يدا.. ذبيحيان و خسرو معتضد، چاپ اول،نشر البرز،تهران،پاييز81). اين کتاب تنها در مقدمه به يكسري كليات در خصوص مهاجرت پرداخته است.
در ضمن نمونه ديگر کتاب “ديباچه اي بر قانون امنيت ملي: مقدمه اي بر طرح ريزي دكترين امنيت ملي” (نوشته علي عبدا..خاني، چاپ دوم، انتشارات مؤسسه فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين المللي ابرار معاصر، تهران، شهريور84) مي باشد كه در فصل هفتم(صص126- 125) به بحث مهاجرت و پناهندگي در آمريکا پرداخته است،آنهم از زاويه تأثير مهاجرت بر امنيت ملي و ارتکاب جرائم مي باشد.
همچنين برخي کتابهاي ترجمه شده نيز موجود مي باشند که به جنبه هاي خاصي از مهاجرت پرداخته اند، ولي موضوع را از ديدگاه حقوقي مورد بررسي قرار نداده اند. نمونه هايي از اين کتابها عبارتند از:
– “مهاجرت و شهروندي” (نوشته استفان كاستلز و آلسترديويدسون،ترجمه فرامرز تقي لو، انتشارات پژوهشكده مطالعات راهبردي،چاپ اول،تهران،1382)
– “كار در غربت: پيمايشي در مهاجرت بين المللي نيروي كار” (نوشته پيتر استالكر ،ترجمه فرهنگ ارشاد،مؤسسه كار و تأمين اجتماعي،تهران،1380) اين كتاب داراي دو بخش است. در اين کتاب تصويري از مهاجرت بين المللي ارائه مي گردد كه از جمله به بحث تاريخي راجع به مهاجرت اجباري بردگان و مهاجرت كارگران قراردادي پرداخته مي شود. بهر حال بحث اصلي كتاب بررسي علل مهاجرت، منافع و هزينه هاي مهاجرت، اشتغال، فرار مغزها و پناهندگي مي باشد. (در ضمن در صفحات 269-241 به عمده ترين كشورهاي اقامتگاهي و در صفحات 211-197 به دفاع از مرزها اشاره كرده است.)
– “مهاجرت بين المللي: رويارويي با چالش ها” (نوشته فيليپ مارتين و جوناس ويگرن، ترجمه ابوالقاسم ناظمي و محمد عاملي خراسكاني، مؤسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني،چاپ اول،تهران،خرداد 1386) در اين كتاب بحث در خصوص چرايي مهاجرت و چگونگي جلوگيري از تروريسم و چالش هاي ناشي از سياست هاي مهاجرپذيري مطرح مي گردد. (صص14-6) همچنين اين كتاب مسئله مهاجرت در قاره هاي مختلف را به صورت مجزا مورد بحث و بررسي قرار داده است و كلياتي نيز در خصوص مهاجرت بويژه انگيزه هاي مهاجرت را در بردارد.
در خصوص مقالات فارسي نيز بايد اشاره نمود که بيشتر اين مقالات به جنبه هاي گوناگون مهاجرت و مهاجران پرداخته اند ولي موضوع را از زاويه حقوق مهاجران و حمايت بين المللي از آنها مورد بحث و بررسي قرار نداده اند. البته برخي از مقالات نيز موجودند که در قالب حقوقي خاص به حقوق مهاجران پرداخته اند. بهر حال در ذيل به نمونه هايي از اين مقالات اشاره خواهد شد.
(الف) ،”سيري در نظريه هاي مهاجرت”( نوشته حسين حاج حسيني، فصلنامه راهبرد، شماره41، پاييز85، صص 46- 35) در اين مقاله با ارائه تئوري هاي مربوط به مهاجرت مدل هاي جاذبه و دافعه را بيان مي كند. در حقيقت اين مقاله تحت اين عنوان الگوهاي اقتصادي مهاجرت را بررسي مي كند.
(ب) ،”بحران سياسي و مهاجرت بين المللي در خاورميانه”(نوشته اس. اس. راسل، ترجمه رضا ابوالقاسم پور، اطلاعات سياسي و اقتصادي، شماره136-135، سال سيزدهم، آذر و دي77،صص 119-114) در اين مقاله تأكيد بر مهاجرت ها به خليج فارس طي جنگ ايران و كويت مي باشد. در عنواني مستقل مهاجرت بين المللي و بحران خليج فارس مد نظر قرار گرفته است.
(ج) ،”جهاني شدن و مهاجرت نخبگان: بررسي تجربه ايران” (مسعود محمدي الموتي،فصلنامه علمي پژوهشي رفاه اجتماعي،سال چهارم،شماره15،زمستان83، صص 232-209) اين مقاله توضيحاتي را در خصوص نقش جهاني شدن در مهاجرت نيروي انساني متخصص ارائه مي نمايد و موضوع را در چارچوب ايران مورد بررسي قرار مي دهد. در اين مقاله با ارائه يكسري جدول مباحث تئوري و مباني نظري در خصوص موضوع ارائه مي گردد.
(د) “حق رفاه و تأمين اجتماعي و مهاجرت بين المللي نيروي كار” (نوشته يونس چربگو)،فصلنامه قوانين و مقررات تأمين اجتماعي، سال دوم، شماره9، زمستان86، صص 97-83). اين مقاله به گروهي خاص از مهاجران يعني کارگران مهاجر مي پردازد و حق رفاه و تأمين اجتماعي آنها را در چارچوب اسناد بين المللي مورد بحث و بررسي قرار مي دهد.
بدين ترتيب در بررسي منابع فارسي در زمينه مهاجرت و مهاجران مي توان به اين نتيجه رسيد که اين منابع يا حقوق مهاجران و مهاجرت را از ديدگاه حقوق بين الملل مورد بررسي قرار نمي دهند و يا در اين زمينه به صورتي گذرا موضوع را مطرح مي نمايند.

اهداف

هدف از تهيه اين پايان نامه پاسخ به سؤالات اساسي ذيل در خصوص حمايت از مهاجران در سطح بين المللي مي باشد. سؤالات عمده اي كه در اين راستا مطرح مي گردد عبارتند از:

سؤال اصلي :
مهاجران از چه جايگاهي در حقوق بين الملل برخوردار مي باشند و چه نظام بين المللي براي حمايت از حقوق آنها وجود دارد؟

سوالات فرعي:
1. تعريف مهاجران از ديدگاه حقوق بين الملل چه مي باشد؟
2. حقوق بين الملل، از جمله حقوق بين الملل بشر، چه حقوقي را براي مهاجران در نظر گرفته است؟
3. چه سازمانهاي بين المللي در جهت حمايت از حقوق مهاجران وجود دارند و چه اقداماتي را در اين زمينه اتخاذ نموده اند؟
4. آيا نظام بين المللي موجود در حمايت از مهاجران و حقوق آنها موثر و کارآمد بوده است؟

پاسخ اوليه به پرسش اصلي
از آنجا كه مهاجرت يك مقوله مشترك ميان كشورهاست ضرورت حمايت از حقوق مهاجران نيز به عنوان يك مسأله مشترك ميان كشورها مورد توجه مي باشد. در حقيقت مهاجران و مهاجرت يك عنوان بين المللي است كه در روابط كشورهاي مختلف مطرح مي گردد. از اين جهت كه مهاجرت نه تنها در سطح داخلي و بر كشورهاي مهاجرپذير و مهاجرفرست مؤثر واقع مي شود، بلکه انعكاس بين المللي نيز دارد. حمايت هاي اوليه از حقوق مهاجران را مي توان در اسناد حقوق بشري يافت. از جمله مي توان به اعلاميه جهاني حقوق بشر، ميثاقين و ساير معاهدات و كنوانسيون هاي حقوق بشري اشاره كرد. البته اسنادي نيز وجود دارند كه بطور خاص به حقوق مهاجران و پناهندگان پرداخته اند. به علاوه سازمان ها و نهادهاي بين المللي جهت حمايت از مهاجران اقدام مي نمايند. از جمله سازمان ملل متحد كه اركان اين سازمان با اختيارات خود در زمينه حمايت از مهاجران نيز اقدام و فعاليت مي نمايند. در واقع هدف از تشكيل سازمان هاي بين المللي همكاري در سطح بين المللي است و از موضوعاتي كه همكاري كشورها را مي طلبد مهاجرت و حقوق مهاجران مي باشد. تاكنون در سطح بين المللي از مهاجران حمايت شده است، اما در مقايسه با ساير موارد از جمله حقوق زنان و كودكان كه آن نيز در قالب حقوق بشر مطرح مي شود، كمتر بحث شده و به نظر بايد روز به روز اين حمايت ها گسترده تر و كارآمدتر شود.

پاسخ هاي اوليه به پرسش هاي فرعي:
1- مهاجران در واقع گروهي ازافراد بشر مي باشند که به دلايل گوناگون، از جمله براي کار و اشتغال، از کشور متبوع خود به کشورهاي ديگر مهاجرت مي نمايند. مهاجران گاهي به صورت انفرادي و گاهي به صورت دسته جمعي به کشورهاي ديگر مهاجرت مي نمايند و در آن کشورها يا به صورت موقتي و يا به صورت دائمي اقامت مي نمايند. تعريف مهاجران از ديدگاه حقوق بين الملل نمي تواند اين عناصر را در بر نداشته باشد.
2- مهاجران نيز به عنوان گروهي از ابناء بشر از حقوقي برخوردار مي باشند. از جمله همانگونه كه اشاره شد در اسناد حقوق بشري نيز مي توان صريحاً و يا تلويحاً حمايت از آنان را مشاهده نمود. در حقوق بين الملل بشر از اقليت ها حمايت خاصي شده است و در خصوص مهاجران كه آيا اقيت به حساب مي آيند بايد اشاره كرد كه به نظر مي رسد در اين قالب نيز بتوان از آنها حمايت كرد. چرا كه مهاجران در هر كشور اقليتي را تشكيل مي دهند كه مي توان تحت عنوان اقليت هاي قومي، نژادي به آن اشاره كرد. گاه نيز با مهاجرت مسلمانان يا فرقه اي خاص از مذاهب اين مهاجران اقليتي مذهبي را در كشوري ديگر تشكيل مي دهند. بنابراين از جهات مختلف مهاجران موضوع حقوق بين الملل بشر قرار مي گيرند و مي توان بيان نمود كه مهاجران نيز به عنوان يك قشر آسيب پذير بايستي مورد حمايت حقوق بشر واقع شوند. در هر حال در چارچوب حقوقي که مهاجران مي توانند از آنها برخوردار باشند، مي توان به عنوان نمونه به حقوق اساسي بشر مانند حق برخورداري از شرايط زندگي مناسب، حق اشتغال، حق آموزش، حق برخورداري از امکانات بهداشتي و درماني، و حق تشکيل خانواده اشاره نمود.
3- تنها سازمان تخصصي در زمينه حمايت از مهاجران سازمان بين المللي مهاجرت است. هر چند ساير سازمان هاي بين المللي هر يك به نوعي در حمايت از مهاجران سهيم اند، با اين حال هر يك در حوزه تخصصي خود عمل نموده است. در کنار سازمان ملل متحد (که در پاسخ به سوال اصلي بدان اشاره شد) از جمله مي توان به سازمان بين المللي كار اشاره کرد كه در جهت حمايت از كارگران مهاجر و خانواده هاي آنها فعاليت مي كند. سازمان جهاني بهداشت نمونه ديگري است كه به لحاظ ارتباطي كه مهاجرت بر سلامت و بهداشت مهاجران دارد به بحث مهاجرت و بويژه سلامت رواني مهاجران پرداخته است. گذشته از فعاليت هاي مستقل هر يك از سازمان هاي بين المللي همكاري نهادها و سازمان هاي بين المللي نيز در اين زمينه مورد توجه است. از جمله مي توان به همكاري ساير سازمان هاي بين المللي با سازمان بين المللي مهاجرت اشاره نمود كه در راستاي بهره مندي از تجارب اين سازمان صورت مي گيرد. همچنين برخي سازمانهاي منطقه اي نيز در زمينه حمايت از مهاجران اقدام مي كنند، از جمله اتحاديه اروپا كه روند خاص مهاجرتي خود را در چارچوب همكاري كشورهاي اروپايي ارائه مي دهد.
4- در سطح بين الملل از مهاجران به شيوه هاي مختلف حمايت شده است، اما بيشتر در قالب سازمان ها و يا به شيوه اي محدود بوده است. از اين جهت كه تنها سازمان تخصصي در زمينه مهاجرت، سازمان بين المللي مهاجرت مي باشد، فعاليتهاي اين سازمان در زمينه مهاجرت قابل توجه بوده است. با اين وجود به برخي از جنبه هاي حقوق مهاجران كمتر توجه شده است. از اين جهت ضرورت دارد که همكاري هاي گسترده تري ميان دولتها و سازمانهاي مربوطه صورت گيرد تا حقوق مهاجران به صورتي که شايسته و بايسته است در سطح جهان مورد توجه و رعايت قرار گيرند.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بررسي نظام حقوقي بين المللي حاکم بر حمايت از مهاجران”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − 13 =

شناسه محصول: c1869 دسته: برچسب: ,