بررسی و مقایسه ی طرح واره های تصویری ِ غزلیات سعدی و حافظ

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

 

رساله­ی دوره­ی دکتری در رشته­ی زبان و ادبیات فارسی

 

                                                                

                                                                 موضوع:

بررسی و مقایسه­ی طرح­واره­های تصویری ِ غزلیات

سعدی و حافظ

استاد راهنما:

دكترعلي‌اكبر باقري‌خليلي

استادان مشاور:

دكترسیاوش حق­جو – دکتر احمد غنی­پور ملکشاه

                                                       نگارنده:

……………………

 

شهریور 1393

 

   رساله­ی دوره­ی دکتری در رشته­ی زبان و ادبیات فارسی  

 

                                                                      موضوع:

  بررسی و مقایسه­ی طرح­واره­های تصویری ِ غزلیات سعدی و حافظ

استاد راهنما:

دكترعلي‌اكبر باقري‌خليلي

استاد مشاور:

دكترسیاوش حق­جو – دکتر احمد غنی­پور ملکشاه

استادان داور:

دكترابوالقاسم اسماعیل­پور- دكترمرتضی محسنی- دکتر رضا ستاری

                                                            نگارنده:

………………………

 

شهریور 1393

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                          صفحه

چكيده

فصل اول: مقدّمه

1-1. تعريف مسأله…………………………………………………………………………………………………… 2

1-2. اهمیت و ضرورت پژوهش……………………………………………………………………………… 4

1-3. حدود پژوهش…………………………………………………………………………………………………. 6

1-4. سؤال­های  پژوهش…………………………………………………………………………………………. 7

1-5. فرضیه­های پژوهش………………………………………………………………………………………… 7

1-6. اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………… 8

1-7. روش پژوهش………………………………………………………………………………………………….. 8

1-8. معرفي فصول پژوهش…………………………………………………………………………………….. 8

فصل دوم: مبانی نظري پژوهش

2-1. علوم شناختی………………………………………………………………………………………………….10

2-2. زبان­شناسی شناختی……………………………………………………………………………………… 11

2-3.تفاوت­های زبان­شناسی شناختی با زبان­شناسی نقش­گرا و صورت­گرا…………….13

2-4.معنی­شناسی شناختی……………………………………………………………………………………..14

2-5. استعاره درمعنی­شناسی شناختی…………………………………………………………………..16

2-5-1. اصول نه­گانه­ی استعاره­ی مفهومی……………………………………………………18

2-5-2. تفاوت­های استعاره­ی مفهومی و استعاره­ی سنتی………………………….21

2-5-3.مبانی تقسیم­بندی استعاره………………………………………………………………24

2-5-3-1. قرارداد……………………………………………………………………………..24

2-5-3-2.نقش و کارکرد………………………………………………………………….25

2-5-3-3.ماهیت………………………………………………………………………………26

2-5-3-4. عمومیت………………………………………………………………………….27

2-6. طرح­واره­های تصویری…………………………………………………………………………………28

2-6-1. ویژگی­های طرح­واره­های تصویری………………………………………………….30

2-6-2. انواع طرح­واره­های تصویری…………………………………………………………….31

2-6-2-1. طرح­واره­ی حجمی…………………………………………………………32

2-6-2-2. طرح­واره­ی حرکتی…………………………………………………………34

2-6-2-3. طرح­واره­ی قدرتی…………………………………………………………..36

فصل سوم: پیشینه­ی پژوهش

3-1. استعاره در بلاغت غربی……………………………………………………………………………….42

3-1-1. نظریه­ی مشابهت………………………………………………………………………….42

3-1-2. نظریه­ی تعاملی…………………………………………………………………………..43

3-1-3. نظریه­ی کاربردگرا……………………………………………………………………….44

3-2. استعاره در بلاغت اسلامی- ایرانی………………………………………………………………44

3-3. کاربرد معنی­شناسی شناختی در تحلیل زبان و ادبیات فارسی…………………49

3-4.مطالعات زبان­شناختی استعاره در اشعار سعدی و حافظ……………………………54

3-5.نقدی بر نظریه­ی استعاره­ی مفهومی…………………………………………………………..55

3-5-1.نقاط قوت………………………………………………………………………………………….55

3-5-2. نقاط ضعف……………………………………………………………………………………….57

فصل چهارم: تحلیل شناختیِ طرح­واره­های تصویری

بخش اوّل: 4-1. طرح­واره­ی حجمی

4-1-1. طرح­واره­ی حجمیِ «سر» …………………………………………………………..66

4-1-1-1. طرح­واره­ی حجمی سر در غزلیات سعدی…………………………..67

4-1-1-2. طرح­واره­ی حجمی سر در غزلیات حافظ…………………………….68

4-1-1-3. تحلیل شناختی…………………………………………………………………..69

4-1-1-3-1. انتقاد اجتماعی در بستر عشق………………………………..69

4-1-1-3-2.مرز ممنوعه­ی عشق…………………………………………………73

4-1-1-3-3.عشق رفاقتی حافظ و عشق پرشور سعدی………………74

4-1-2. طرح­واره­ی حجمیِ «چشم»…………………………………………………………82

4-1-2-1. چشم معشوق در غزلیات سعدی و حافظ……………………………84

4-1-2-2. چشم عاشق در غزلیات سعدی و حافظ………………………………84

4-1-2-4. تحلیل شناختی……………………………………………………………………86

4-1-2-4-1.نگاه برون­گرای سعدی و نگاه درون­گرای حافظ…..88

4-1-2-4-2.نگاه متفکرانه­ی سعدی و نگاه احساسی حافظ………95

4-1-2-4-3.نگاه حسی سعدی و نگاه شهودی حافظ………………..97

4-1-2-4-4.نگاه قضاوت­گر سعدی و دریافت­گر حافظ….   ……100

4-1-3. طرح­واره­ی حجمی مرتبط با واژه­ی «دل»………………………………..101

4-1-3-1. دل به عنوان ظرف در غزلیات سعدی……………………………….102

4-1-3-2. دل به عنوان مظروف در غزلیات سعدی………………………….104

4-1-3-3. دل به عنوان ظرف در غزلیات حافظ………………………………..104

4-1-3-4. دل به عنوان مظروف در غزلیات حافظ……………………………..104

4-1-3-5. تحلیل شناختی………………………………………………………………….105

4-1-3-5-1. رویکردهای مشترک سعدی و حافظ به دل………..105

4-1-3-5-2. رویکرد آفاقی سعدی و انفسی حافظ…………………..107

                   4-1-4.سخن آخر……………………………………………………………………………………118

بخش دوم: 4-2. طرح­واره­ی حرکتی

4-2.طرح­واره­ی حرکتی …………………………………………………………………………121

4-2-1. طرح­واره­ی حرکت افقی…………………………………………………………….123

4-2-1-1. طرح­واره­ی مبدأ …………………………………………………………….. 124

4-2-1-2. طرح­واره­ی مسیر……………………………………………………………….125

4-2-1-3. طرح­واره­ی مقصد……………………………………………………………….126

4-2-2. طرح­واره­ی حرکت عمودی………………………………………………………..134

4-2-2-1.طرح­واره­ی صعود در غزلیات سعدی…………………………………..135

4-2-2-2. طرح­واره­ی سقوط در غزلیات سعدی………………………………..135

4-2-2-3. طرح­واره­ی صعود در غزلیات حافظ…………………………………..136

4-2-2-4. طرح­واره­ی سقوط در غزلیات حافظ………………………………….136

4-2-2-5. تحلیل شناختی…………………………………………………………………137

4-2-2-5-1.گرایش سعدی به طرح­واره­ی سقوط……………………….137

4-2-2-5-2. جایگاه معشوق در تفکر سعدی و حافظ………………..140

4-2-3. طرح­واره­ی چرخشی…………………………………………………………………..147

4-2-3-1. سعدی………………………………………………………………………………..148

4-2-3-2. حافظ…………………………………………………………………………………149

4-2-3-3. تحلیل شناختی………………………………………………………………….150

4-2-3-3-1.دیدگاه سعدی و حافظ درباره­ی زمان……………………….150

4-2-3-3-2. مرکزگرایی حافظ و مرکزگریزی سعدی…………………157

4-2-3-3-3. جبرگرایی حافظ و جبرشکنی سعدی…………………….161

بخش سوم: 4-3. طرح­واره­ی قدرتی

                  4-3.طرح­واره­ی قدرتی…………………………………………………………………………….164

4-3-1.سعدی……………………………………………………………………………………….165

4-3-1-1.وجود مانع……………………………………………………………………….165

4-3-1-2.پذیرش مانع…………………………………………………………………….166

4-3-1-3. نسبیت مانع……………………………………………………………………167

4-3-1-4. مانع برای معشوق…………………………………………………………..167

4-3-2. حافظ………………………………………………………………………………………168

4-3-2-1. وجود مانع………………………………………………………………………168

4-3-2-2. پذیرش مانع……………………………………………………………………169

4-3-2-3. برداشت مانع………………………………………………………………….170

4-3-3. تحلیل شناختی: نگاهی گفتمان­مدار به عشق………………………171

4-3-3-1.عشق به منزله­ی پادشاهی………………………………………………172

4-3-3-2. پادشاه نامیده­شدن معشوق…………………………………………….173

4-3-3-3. رفتار پادشاه­گونه­ی معشوق……………………………………………175

4-3-3-4. رویکرد سعدی و حافظ دربرخورد با مانع……………………..179

4-3-3-5. کارکرد استعاره­ی عشق به منزله­ی پادشاهی…………………183

فصل پنجم: نتيجه‌گيري

خلاصه و نتیجه­گیری……………………………………………………………………………………..191

فهرست منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………197

چكيده­ی انگليسي……………………………………………………………………………………….214

چكيده

زبان­شناسی شناختی به ارتباط میان زبان، ذهن و تجربیات فیزیکی- اجتماعی انسان می­پردازد و به عنوان رویکردی معنابنیاد مجموعه­ای از نظریات را شامل می­شود که استعاره­ی مفهومی و طرح­واره­ی تصویری از مهم­ترین آن­هاست. استعاره­ي مفهومی به معناي ادراک مفهوم عيني يك پديده از حوزه­ی «مبدأ» و انتقال آن به يك مفهوم ذهني در حوزه­ی «مقصد» است و به عناصر و عوامل پیوند میان این دو حوزه، «نگاشت» مي­گويند. نگاشت يا انطباق ميان دو حوزه­ي مبدأ و مقصد به كمك طرح­واره­هاي تصويري انجام مي­گيرد كه جانسون در کتاب بدن در ذهن در سال 1987 به­شکلی گسترده به آن پرداخت. طرح­واره­های تصویری، ساخت­های مفهومیِ بنیادین و انتزاعی در ذهن هستند که بر اساس تجربیات و فعالیت­های بدنی در حین تعامل يا مشاهده­ی جهان اطراف حاصل مي­شوند و مهم­ترین  تقسیم­بندی طرح­واره­ها به سه گروه: طرح­واره­ی حجمی، طرح­واره­ی حرکتی، طرح­واره­ی قدرتی می­باشد. این رساله به بررسی و مقایسه­ی این سه طرح­واره­ در یک­چهارم از غزلیات سعدی و حافظ پرداخته است و چون در این دیدگاه، زبان وسیله­ي شناخت است،کوشيده تا با بررسي چگونگی کاربرد این طرح­واره­ها، به شناخت بهتري از شخصیت فردی و اجتماعی این دو شاعر دست­ یابد.

طرح­واره­ی حجمی، از بودنِ مفهومی، درونِ مفهومی دیگر سخن می­گوید و طرح­واره­ی حرکتی، برای مفاهیم، حرکت، مسیر، مبدأ و مقصد در نظر می­گیرد و طرح­واره­ی قدرتی، برای بیان موانع و مشکلات مسیر حرکت کاربرد دارد. مهم­ترین دستاوردهای شناختی این پژوهش عبارتند از :

  1. طرح­واره­ی حجمی مرتبط با واژه­ی «چشم» بیانگر آن است که نوع نگاه و شخصیّت سعدی و حافظ در دو قطب متضاد جای می­گیرند. نگاه حافظ بیانگر شخصیّت درون­گرا، شهودی، احساسی و دریافت­گر اوست و نگاه سعدی گوياي شخصيّت برون­گرا، احساسی، متفکّر و قضاوت­گر او.

2.طرح­واره­ی حجمی مرتبط با واژه­ی «سر» بیانگر آن است که عشق سعدی به خاطر شدت و حدت آن، به قلمرو «عشق پرشور» تعلق دارد و عشق حافظ به خاطر تداوم آن، به «عشق رفاقتی» نزدیک است. قرار داشتن مفهوم عشق در حجم «سر» نیز بیانگر تضاد دیرینه­ی عقل و عشق و نمادی از مبارزه ي مردم و طبقه­ی حاکم می­باشد.

  1. طرح­واره­ی حجمی مرتبط با واژه­ی «دل» بیانگر آن است که در غزلیات سعدی، فضای آفاقی بر حجم دل حاکم است و در غزلیات حافظ فضای انفسی غلبه دارد.
  2. با توجه به طرح­واره­­های حرکت عمودی و چرخشی می­توان گفت که معشوق حافظ در شعر او جایگاهی بلندتر از معشوق سعدی دارد و نیز مفهوم انتزاعی زمان در شعر حافظ حرکتی دایره­وار دارد و در شعر سعدی حرکتی مارپیچ.
  3. در حوزه­ی طرح­واره­ی قدرتی، ظلم و ستم معشوق و مانع­انگیزی او مطرح شده است که می­توان آن را بیان نمادین ظلم و ستم پادشاهان بر مردم دانست.

 

 

كلمات كليدي:

طرح­واره­ی تصویری، طرح­واره­ی حجمی، طرح­واره­ی حرکتی، طر­واره­ی قدرتی، عزلیات سعدی و حافظ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اوّل

مقدّمه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1. تعريف مسأله

زبان به عنوان وجه تمايز انسان از حيوان، از ديرباز موضوعي فكري و فلسفي محسوب مي‌شده و همواره مورد توجه دانشمندان و پژوهشگران بوده است؛ چنان­که دغدغه­ی شناخت زبان، منجر به شکل­گیری دانش زبان­شناسی شده تا زبان را به صورت تخصصی و علمی مورد بررسی قرار دهد. از طرف دیگر، محققان علوم شناختي براي زبان اهميت زيادي قایل‌اند و آن را دريچه‌ي ورود به ذهن مي‌دانند. از نظر آنان زبان يكي از عالي‌ترين نمودهاي ذهن است كه هم محصول شناخت است و هم خود فرايندي شناختي به حساب مي‌آيد. از اين رو، زبان‌شناسيِ شناختي، به عنوان مكتبي كه ساخت، يادگيري و استفاده از زبان را بهترين مرجعي مي‌داند كه مي‌توان با استفاده از آن، شناخت انسان را توضيح داد، از جايگاه ويژه‌اي در علوم شناختي برخودار است (نورمحمدي، 1387: 2).

اهمیت کاربرد شناختی زبان موجب شده تا آن را از دو دیدگاه مورد بررسی قرار دهند: یکی مجازی که خاص زبان ادبی و شاعرانه است و دیگری، حقیقی که به صورت زبان روزمره و متعارف ظهور پیدا می­کند و نیز گفته اند:

زبان حقيقي يا خودكار: زباني است كه صرفاً جنبه‌ي اطلاعي و ارتباطي دارد و در متون علمي به كار مي‌رود.

زبان مجازي يا ادبي: زباني برجسته، غيرمتعارف و معمولاً هنجارگريز و غيرخودكار است. در اين زبان، از صنايع و آرايه‌هاي ادبي براي برجسته‌سازي سخن استفاده مي‌شود تا از سخن بي‌نشان متمايز شود (صفوي، 1380: 3).

استعاره از قديم مهم‌ترين شگردِ انتقالِ زبان از كاربرد حقيقي به كاربرد ادبي و مجازي، تلقي مي‌شده است؛ اما امروزه، هم در زبان خودكار و هم در زبان ادب، كاربردها و عمل­كردهاي متنوعي دارد. می­توان گفت در گذشته فقط در حوزه‌ي ادبيات به استعاره توجه مي‌شد؛ اما امروزه، اين پديده قلمروی فراگير يافته و به مبحثي گسترده در زبان‌شناسي تبديل شده است.

تعاملات زبان و ادبيات چنان گسترده و فراگير است كه نمي‌توان و نبايد پديده‌هايي چون استعاره را صرفاً در ساحت ادبيات تحليل كرد؛ وانگهي، نمي‌توان فقط زبان روزمره را ابزار ارتباط آحاد بشر با يكديگر دانست؛ زبان ادبيات هم نوعي ابزار ارتباطي است.

سنت مطالعه‌ي استعاره، به غرب و به ارسطو مي‌رسد. ارسطو استعاره را شگردي براي هنرآفريني مي‌دانست و معتقد بود استعاره ويژه‌ي زبان ادب است و به همين دليل بايد در ميان فنون و صناعات ادبي بررسي شود. اين همان نگرش كلاسيك به استعاره است. نگرش ديگر به استعاره به قرون هجدهم و نوزدهم مربوط مي‌شود كه به دليل بينش حاكم بر آن عصر، رمانتيك ناميده مي‌شود. در اين نگرش استعاره به زبان ادب محدود نشده و لازمه‌ي زبان و انديشه براي توصیف جهان خارج به شمار مي‌رود (صفوي، 1383: 369).

يكي از نگرش‌هايي كه به پيروی از رمانتيك‌ها، استعاره را جزء جدايي‌ناپذير زبان مي‌داند، معني‌شناسي شناختي[1] است. از نظر معني‌شناسان شناختي، استعاره[2] عنصري بنيادين در مقوله‌بندي و درك انسان از جهان خارج و نيز در فرايند انديشيدن است. استعاره در اين رويكرد تصویري نو مي‌يابد و به هرگونه فهم و بيانِ هر مفهوم انتزاعي در قالب تصورات ملموس‌تر، اطلاق مي‌شود. استعاره با اين تعريف، ديگر خاص زبان ادبي نيست و در كاربرد روزمره‌ي زبان هم جاي مي‌گيرد. نظريه­ی معاصر استعاره[3]– كه در چهارچوب معني‌شناسي شناختي به تبيين استعاره مي‌پردازد- مدعي است كه نه تنها زبان، بلكه شيوه‌ي درك آن هم از مقولات انتزاعي جهان مي‌باشد و بر مبناي استعاره استوار است و استعاره اساساً فرايندي ذهني و شناختي است و استعاره‌هاي زباني، فقط نمود و شاهد استعاره‌هاي ذهني محسوب مي‌شوند. در عين حال، مطالعه‌ي نمود استعاره‌هاي ذهني در زبان، از راه‌هاي شناخت استعاره‌هاي ذهني است (گلفام و ممسني، 1387: 99).

استعاره‌هاي شعري، بسيار فراتر از صبغه­ی آرایه­ای، با جنبه‌هاي مركزي و جدايي‌ناپذيرِ نظام‌هاي مفهومي ما سروكار دارند. شاعران بزرگ مي‌توانند با ما سخن بگويند، چرا كه آنان نيز از همان شيوه‌هاي تفكري بهره مي‌برند كه همگي داراييم. آنان با استفاده از ظرفيت‌هايي كه همگي در داشتن‌شان مشتركيم، تجربيات­مان را برجسته مي‌كنند، پيامدهاي باورمان را مي‌كاوند، طرز تفكرمان را به چالش می­کشند و به نقد ايدئولوژي‌هاي­مان مي‌پردازند. بدون داشتن دانش اوليه از ماهيت استعاره و چگونگي كاركرد آن، نمي‌توانيم دركي از كاركردهاي تفكر استعاري چه در ادبيات و چه در زندگي خود داشته باشيم (ليكاف و ترنر، 1989: xi).

در علوم شناختي براي توجيه مفهوم‌سازي استعاره از طرح‌‌واره‌ها استفاده مي‌شود. اين طرح‌واره‌ها غالباً تصوري‌اند؛ يعني براساس الگوي شناختي و مفاهيم بنيادين ذهن ما شكل مي‌گيرند. از اين مفاهيم و ساخت‌هاي حاصل از آن‌ها، براي توصيف موضوعات انتزاعي و انديشيدن استفاده مي‌شود (صفوي، 1383: 376-374).

هدف از اين پژوهش، بررسي و مقايسه‌ي ساخت‌هاي طرح‌واره‌‌اي در غزليات سعدي و حافظ مي‌باشد. انواع مختلفي از طرح‌واره‌هاي تصويري[4] در حوزه‌ي معني‌شناسيِ شناختی مطرح شده است؛ اما اين پژوهش فقط به بررسی طرح‌واره‌ها­ی حجمی [5]، طرح‌واره‌ها­ی حرکتی[6] و طرح‌واره‌ها­ی قدرتی[7] می­پردازد.

اشعار حافظ و سعدي همواره از جنبه‌ي زيبايي‌شناسي مورد توجه پژوهشگران قرار داشته‌اند. وجه اشتراك تمام اين پژوهش‌ها محدود كردن استعاره در معناي سنتي آن است؛ اما این پژوهش‌‌در سايه‌ي نگاه نو و يافته‌هاي جديد معني‌شناسي شناختي به تحليل استعاره‌هاي غزلیات حافظ و سعدي مي‌پردازد و به استعاره‌ها نه فقط به عنوان آرايه‌هاي ادبي، بلكه به عنوان كليد شناخت ذهن و زمینه­های تفكر شاعر در زبان توجه دارد. نكته­ی مهم اين است كه ما به ضرورت موضوع، هم استعاره‌هاي آشكار (= استعاره‌هاي شعري و ادبي) و هم استعاره‌هاي مخفي (= استعاره‌هاي زباني) را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.

 

1-2. اهمیت و ضرورت پژوهش

با وجود این­که نظریه­ی شناختی دیدگاهی نو است و سابقه­اش به چهل سال نمی­رسد؛ در ایران، در سال­های اخیر پژوهش­های ارزشمندی در این حوزه در قالب پایان­نامه­ها و مقالات صورت گرفته است که حکایت از اهمیت آن دارد. در این راستا استعاره، به عنوان یکی از مطرح­ترین موضوعات حوزه­ی شناختی، توجه فراوانی را به خود جلب کرده است.  این پژوهش­ها بیش­تر بر داده­های زبانی تمرکز کرده­اند و جای خالی آن  در حوزه­ی ادبیات فارسی احساس می­شود.

کاربرد این نظریه در ادبیات را از چند جهت می­توان توجیه کرد :

  1. بحث درباره­ی ادبیات از دیدگاه زبان­شناسی سبب می­شود زبان را در پیچیده­ترین شکل خود بررسی کنیم. از آن­جا که تار و پود ادبیات از زبان تشکیل شده و زبان­شناسی وظیفه­اش مطالعه­ی علمی زبان است، برخی از دستاوردهای زبان­شناسی در بررسی آثار ادبی شیوه­ای مؤثر است» (شاه­حسینی، 1390 : 13).
  2. کاربرد نظریه­ی معاصر استعاره فراگیر است و می­توان آن را در انواع متون بررسی کرد . به عبارت دیگر این نظریه ادعا می­کند که استعاره بر تفکر و اندیشه مبتنی است و تجارب عینی و ذهنی بشر را سازمان­دهی ­کرده و در زبان بازتاب می­دهد. استعاره­ها در انواع زبان حضور دارند : در زبان ادبیات، در زبان سیاست، زبان علم، زبان مذهب، زبان هنر و هر تجلی زبانی که زاییده­ی ذهن بشر است. آن­چه در مباحث استعاره­ی مفهومی و اصول آن وجود دارد، به پیکره­ی زبان ادبی نیز می­توان تعمیم داد و از این حیث تفاوتی در تحلیل وجود ندارد، جز آن­که در استعاره­های ادبی اصل خلاقیت استعاری بیش­تر به چشم می­خورد.

به اعتقاد لیکاف و جانسون، استعاره، «یکی از مهم­ترین شگردها در تلاش برای فهم نسبی چیزی است که امکان فهم کامل آن وجود ندارد مثل احساسات ، تجربیات زیبایی­شناختی، عادات، اخلاق و آگاهی روحی» ( فیارتز ، 1390 : 98 )که موضوعات اصلی ادبیات و به­ویژه شعر غنایی را تشکیل می­دهند. بنابراین، ضرورت بررسی استعاره­ی مفهومی در شعر بیش­تر از زبان معمولی است.

به عنوان موردی از تحلیل­های شناختی استعاره در ادبیات می­توان به پژوهش لیکاف و ترنر (1989) اشاره کرد. آنان در کتاب «فراتر از استدلال محض»، انواع استعاره­های شعری را مورد شناسایی و بررسی قرار دادند. به عنوان مثال استعاره­های مفهومی زیر را درباره­­ی مفهوم زمان از میان شواهد شعری استخراج کردند:

زمان به منزله­ی دزد (35)، زمان به منزله­ی بلعنده (41)، زمان به منزله­ی حرکت (44)، زمان به منزله­ی تخریب­کننده (42)، زمان به منزله­ی تغییر دهنده (40)، زمان به منزله­ی ارزیابی کننده (42)، زمان به منزله­ی دروگر (41) ، زمان به منزله­ی تعقیب­کننده (46).

درباره­ی استعاره در شعر سعدی و حافظ با رویکردی سنتی، مطالب ارزنده­ای به رشته تحریر در آمده است؛ اما با توجه به انقلابی که این نظریه در نگاه به استعاره ایجاد کرده، بررسی دوباره­ی آن­ها در سایه یافته­های نو ضروری می­نماید، به ویژه درباره­ی غزل­های سعدی که هرچند حاوی استعاره­های زیادی هستند؛ اما در مطالعات سنتی به خاطر توجه صرف به استعاره­های بدیع و شاعرانه یا اساساً استعاره فرض نشده­اند یا در قالب دیگر گونه­های آرایه­های ادبی قرار گرفته­اند. این پژوهش می­تواند با بررسی جنبه­های زبانی غزلیات سعدی بخشی از زیبایی­کلام او را روشن سازد که با عباراتی چون «چیزی غیر قابل لمس» و «چیزی غیر قابل نشان دادن» (دشتی، 1381 :46) بیان کرده اند و یا به دلیل عدم درک این جنبه از زیبایی، او را به ناحق «بزرگ­ترین ناظم زبان فارسی» (شاملو، به نقل از عابدی، 1390: 5) نامیده­اند.

1-3. حدود پژوهش

در پژوهش حاضر یک­چهارم غزلیات حافظ (=124 غزل) تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی و به کوشش عبدالکریم جربزه­دار و یک­چهارم غزلیات سعدی (=179 غزل) تصحیح غلامحسین یوسفی مورد مقایسه قرار می­گیرند و پیکره­ی پژوهش را تشکیل می­دهند. غزل­ها با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی منظم انتخاب شدند.

شماره­ی عزل­های سعدی: 2 – 6 – 10 – 14 – 18 – 22 – 26 – 30 – 34 – 38 – 42 – 46 – 50 – 54 – 58 – 62 – 66 – 70 – 74 – 78 – 82 – 86 – 90 – 94 – 98 – 102 – 106 – 110 – 114 – 118 – 122 – 126 – 130 – 134 – 138 – 142 – 146 – 150 – 154 – 158 – 162 – 166 – 170 – 174 – 178 – 182 – 186 – 190 – 194 – 198 – 202 – 206 – 210 – 214 – 218 – 222 –  226 – 230 – 234 – 238 – 242 – 246 – 250 – 254 – 258 – 262 – 266 – 270 – 274 – 278 – 282 – 286 – 290 – 294 – 298 – 302 – 306 – 310 –  314 – 318 – 322 – 326 – 330 – 334 – 338 – 342 – 346 – 350 – 354 – 358 – 362 – 366 – 370 – 374 – 378 – 382 – 386 – 390 – 394 – 398 – 402 – 406 – 410 – 414 – 418 – 422 – 426 – 430 – 434 – 438 – 442 – 446 – 450 – 454 – 458 – 462 – 466 – 470 – 474 – 478 – 482 – 486 – 490 – 494 – 498 – 502 – 506 – 510 – 514 – 518 – 522 -526 – 530 – 534 – 538 – 542 – 546 – 550 – 554 – 558 – 562 – 566 – 570 – 574 – 578 – 582 – 586 – 590 – 594 – 598 – 602 – 606 – 610 – 614 – 618 -622 – 626 – 630 – 634 – 638 – 642 – 646 – 650 – 654 – 658 – 662 – 666 – 670 -674 – 678 – 682 – 686 -690 – 694 – 698 – 702 – 706 – 710 – 714.

شماره­ی غزل­های حافظ: 2 – 6 – 10 – 14 – 18 – 22 – 26 – 30 – 34 – 38 – 42 – 46 – 50 – 54 – 58 – 62 – 66 – 70 – 74 – 78 – 82 – 86 – 90 – 94 – 98 – 102 – 106 – 110 – 114 – 118 – 122 – 126 – 130 – 134 – 138 – 142 – 146 – 150 – 154 – 158 – 162 – 166 – 170 – 174 – 178 – 182 – 186 – 190 – 194 – 198 – 202 – 206 – 210 – 214 – 218 – 222 –  226 – 230 – 234 – 238 – 242 – 246 – 250 – 254 – 258 – 262 – 266 – 270 – 274 – 278 – 282 – 286 – 290 – 294 – 298 – 302 – 306 – 310 –  314 – 318 – 322 – 326 – 330 – 334 – 338 – 342 – 346 – 350 – 354 – 358 – 362 – 366 – 370 – 374 – 378 – 382 – 386 – 390 – 394 – 398 – 402 – 406 – 410 – 414 – 418 – 422 – 426 – 430 – 434 – 438 – 442 – 446 – 450 – 454 – 458 – 462 – 466 – 470 – 474 – 478 – 482 – 486 – 490 – 494.

1-4. سؤال­های پژوهش

  1. طرح­واره­های تصویری در بیان مفاهیم انتزاعی مورد نظر سعدی و حافظ چگونه عمل می­کنند؟
  2. طرح­واره­های تصویری چه نگرش­ها و بینش­های سعدی و حافظ را مطرح می­نمایند؟
  3. نسبت هر یک از طرح­واره­های تصویری در غزلیات سعدی و حافظ چیست؟ و چه مفهومی دارد؟

1-5. فرضیه های پژوهش:

  1. زبان شعری حافظ و سعدی حاوی طرح­واره­های تصویری است که در انتقال پیام شعر به مخاطب نقش مهمی دارد.
  2. می­توان از طریق تحلیل طرح­واره­ها به شناخت نگرش، تفکر و شخصیت شاعر دست یافت.
  3. به نظر می­رسد که طرح­واره­های حرکتی در غزل­های سعدی بیش­تر از حافظ و طرح­واره­های حجمی در غزل­های حافظ بیش­تر از سعدی است و بر برون­گرایی سعدی و درون­گرایی حافظ دلالت دارند.

1-6. اهداف پژوهش

این پژوهش اهداف زیر را دنبال می­کند:

  • کشف و تحلیل طرح­واره­های تصویریِ به­کاررفته در غزلیات حافظ و سعدی در چارچوب نظریه­ی معنی­شناسی شناختی.
  • شناخت نگرش و شخصیت این دو شاعر از طریق تحلیل طرح­واره­ها.
  • همانندی­ها و تفاوت­های اندیشگی میان این دو شاعر از رهگذر طرح­واره­ها.

1-7. روش پژوهش

روش انجام پژوهش توصیفی، تحلیلی و مقایسه­ای است. بدین صورت که ابتدا منابع مختلف درباره­ی استعاره­های مفهومی و طرح­واره­های تصویری مورد مطالعه قرار گرفت. سپس طرح­واره­های تصویری به­کاررفته در غزلیات حافظ و سعدی استخراج خواهند شده و در پایان با مقایسه و تحلیل داده­های جمع­آوری­شده، نتیجه­ی رساله ارائه شده است.

1-8. معرفي فصل­های رساله

فصل اوّل اين رساله‌ به‌ مقدّمه اختصاص دارد و در آن به توضيح و تبيين موضوع پژوهش و پيشينه‌ي آن پرداخته‌ شد. فصل دوم به بنيادهاي نظري پژوهش اختصاص دارد. در فصل سوم پیشینه­ی پژوهش و نقد این نظریه و نقاط ضعف و قوت آن  مطرح شده است. فصل چهارم، مهم‌ترين فصل این پژوهش و داراي سه بخش است: در بخش اوّل، طرح­واره­ی حجمیِ مرتبط با سه­واژه­ی «سر»، «چشم» و «دل» مورد تحلیل قرار گرفته­ است. در بخش دوم، طرح­واره­ی حرکتی در سه حوزه­ی حرکت افقی، حرکت عمودی و حرکت چرخشی بررسی شده است. در بخش سوم طرح­واره­ی قدرتی  اساس تحلیل قرار گرفته است. فصل پنجم خلاصه و نتیجه­ی پژوهش را در بر می­گیرد.

 

فصل دوم

مبانی نظری پژوهش

 

 

 

 

 

 

2-1.علوم شناختی        

در جهان موجودات زنده، شناخت، پیچیده­ترین و چند وجهی­ترین فرایند محسوب می­شود. این امر چنان بدیهی است که توجهی را بر نمی­انگیزد؛ اما وقتی شناخت، خود موضوع شناخت می­شود، بیش­از­پیش پیچیده می­نماید و به عنوان عجیب­ترین و حتی دشوارترین موضوع جهان زیستی، در برابر محقق رخ می­نماید. شناخت را می­توان کسب دانش یا کلیه­ی فعالیت­های ذهنی تعریف کرد(لوریا، 1376: 7). تیبرین شناخت را این گونه تعریف می­کند: «شناخت پدیده­ای است که از رمزگذاری و به کارگیری اطلاعات توسط سیستم مرکزی به دست می­آید» (تیبرین، 1989: 14 به نقل از خوش زبان: 1389: 10).

از آن­جا که شناخت محصول ذهن است، برای درک آن باید ذهن را مورد بررسی قرار داد. علوم شناختی را می­توان مطالعه­ی علمی ذهن دانست. در این تعریف منظور از ذهن، مجموع نمودهای هوشمندی و آگاهی؛ یعنی تفکر، ادراک، حافظه، احساس، استدلال و نیز تمام روندهای ناآگاهانه­ی شناختی است (خسروی پور، 1388).

بررسی ذهن تا قرن نوزدهم میلادی که مقارن با پیدایش روان شناسی علمی است، بر عهده­ی فیلسوفان بود. مکاتب اولیه­ی روان­شناسی علمی نیز، بیش­تر بر بررسی سیر الگوها و جریان­های درونی ذهن، از طریق خودکاوی و درون­نگری متمرکز بودند. چند دهه­ی بعد نیز رفتارگرایی، با اعتقاد به لزوم محدودکردن روان­شناسی به بررسی پدیده­های قابل مشاهده­ای همچون محرکات بیرونی و پاسخ­های رفتاری موجود زنده به آن محرک­ها، به رویکردی غالب در روان­شناسی تبدیل شد و مطالعه­ی سازوکارهای درونی ذهن را برای چند دهه به حاشیه راند (استنبرگ، 1387: 7).

دانش مطالعه­ی ذهن از اواخر دهه­ی پنجاه قرن بیستم، دچار تحول عظیمی شد. در این سال­ها نه فقط روان­شناسان، بلکه برخی از دانشمندان علوم اعصاب و هوش مصنوعی، زبان­شناسان و فلاسفه متوجه شدند که همگی مشغول حل مسایل مشترکی در مورد کارکرد ذهن هستند و رهیافت­های متفاوت آنان در جهت حل این مسایل می­تواند مکمل یکدیگر باشد. این اندیشمندان، با روش رفتارگرایان در محدود کردن روان­شناسی به بررسی رفتارهای قابل مشاهده، مخالف بودند و معتقد بودند که فرایندهای پنهان ذهن را می­توان با روش­های غیر مستقیمی همچون رفتارکه از دیدگاه آنان دارای نقش واسطه­ای است، بررسی کرد. نتیجه­ی این هم­گرایی دانش جدیدی بود که امروزه آن را علوم شناختی می نامند (همان).

محققان علوم شناختی به دنبال کشف راز ذهن و تبیین کارکردهای شناختی و فرایندهای پنهان آن هستند. آنان با این فرض که ذهن یک دستگاه بازنمایی است، در تلاش­اند تا چگونگی بازنمایی تجربیات انسان از جهان را در ذهن او توصیف کنند. هدف از این علم آن است که قابلیت­های شناختی که در موجودات زنده وجود دارد، به شکل علمی تعریف و تدوین شود و سازوکارهایی که در مغز باعث به وجود آمدن چنین قابلیت­هایی می­شوند، شناسایی گردند (لوریا، 1376: 7).

علوم شناختی مجموعه­ای از شش رشته­ی روان­شناسی، انسان­شناسی، زبان­شناسی، فلسفه، علوم رایانه و علوم عصب­شناسی است و به طور عام به تمام پژوهش­هایی اطلاق می­شود که به ذهن می­پردازند (خوش زبان، 1389: 11).

«محققان علوم شناختی کشف راز بزرگ­ترین سرمایه­ی انسان، یعنی ذهن و تبیین کارکردهای شناختی و فرایندهای پنهان آن را تنها با روش­های غیر مستقیم ممکن می­دانند. یکی از این روش­ها، ورود به ذهن از دریچه­ی زبان و گفتار است؛ چرا که زبان یکی از عالی­ترین نمودهای ذهن است که هم محصول شناخت است و هم خود فرآیندی شناختی به حساب می­آید. از این رو، زبان­شناسی شناختی به عنوان مکتبی که ساخت، یادگیری و استفاده از زبان را بهترین مرجعی می­داند که می­توان با استفاده از آن، شناخت انسان را توضیح داد، از جایگاه ویژه­ای در علوم شناختی برخوردار است (نور محمدی،  1387 :2).

 2-2.زبان­شناسی شناختی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست منابع و مآخذ

 

 

 

فهرست منابع و ماخذ

  • قرآن مجید، ترجمه­ی مهدی الهی قمشه­ای، انتشارات اسوه.
  • آریان­فر، سیمین(1385): بررسی شماری از ضرب­المثل­های زبان فارسی بر اساس طرح­واره­های تصویری در چارچوب نظریه­ی معنی­شناسی شناختی، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه الزهرا.
  • آشوری، داریوش(1377): شعر و اندیشه، تهران: مرکز.
  • آقاگل­زاده، فردوس(1391): «توصیف و تبیین ساخت­های زبانی ایدئولوژیک در تحلیل انتقادی گفتمان»، پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، پیاپی10، صص19-1.
  • ازکیا، ندا(1391): حرکت در زبان فارسی، رساله­ی دکتری رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه آزاد، واحد علوم و تحقیقات.
  • استعلامی، محمد(1382): درس حافظ، تهران: سخن.
  • استنبرگ، رابرت(1387): روان­شناسی شناختی، ترجمه­ی کمال خرازی و الهه حجازی، تهران: سمت.
  • اسلامی ندوشن، محمدعلی(1383): چهار سخن­گوی وجدان ایران، چاپ سوم، تهران: قطره.
  • افخمی، علی و اصغری، زهرا(1391): «چگونگی اشتقاق مفاهیم غیر مکانی از مفهوم مکانی حرف اضافه «در» در حوزه­ی معنی­شناسی شناختی»، دو فصلنامه­ی زبان­پژوهی دانشگاه الزهرا، سال 4، شماره­ 7، صص48-27.
  • افراشی، آزیتا (1381): اندیشه­هایی در معنی­شناسی، تهران: فرهنگ کاووش .
  • ــــــــــ و حسامی، تورج(1392): «تحلیل استعاره­های مفهومی در یک طبقه­بندی جدید با تکیه بر نمونه­هایی از زبان­های فارسی و اسپانیایی»، پژوهش­های زبان­شناسی تطبیقی، سال3، شماره5، صص 165-141.
  • امامی، نصرالله و عبدمکوند، اسماعیل(1389):«آتش عشق از دیدگاه مولانا»، پژوهشنامه­ی زبان و ادبیات فارسی، دوره2، شماره5، صص 12-1.
  • امینی، رضا­(1383): مقایسه­ی رویکرد لیکاف جانسون و هالیدی به استعاره، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، پژوهشگاه علوم انسانی.
  • انوری، حسن و دیگران(1381): فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
  • ایبرمز، ام. اچ و هرفم، جفری گالت (1387): فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمه­ی سعید سبزیان، چاپ اول از ویرایش نهم، تهران: رهنما.
  • بارسلونا، آنتونیو (1390): « نظریه­ی شناختی در باب استعاره و مجاز»، ترجمه­ی تینا امراللهی، استعاره­ و مجاز شناختی، گردآوری آنتونیو بارسلونا، ترجمه­ی فرزان سجودی و دیگران، تهران: نقش جهان، صص47-7.
  • باشلار، گاستون(1378): روانکاوی آتش، ترجمه­ی جلال ستاری، چاپ دوم، تهران: توس.
  • باقری خلیلی، علی اکبر(1382): فرهنگ اصطلاحات طبی در ادب فارسی، بابلسر: دانشگاه مازندران.
  • ـــــــــــــــــ (1388):«مبانی عیش و خوش­دلی در غزلیات حافظ شیرازی»، پژوهش ­های ادبی، سال6، شماره 24، صص 34-9.
  • ــــــــــــــــ و حقیقی، مرضیه(1390): «رویکرد معناگرایانه به وابسته­های پیشین در داستان رستم و سهراب»، ادب و زبان، نشریه­ی دانشگاه شهید با هنر کرمان، پیاپی27، صص 99-79.
  • باورلینگ، گرهارد(1381): «زمان در عرفان ایرانی»، حضور ایرانیان در جهان اسلام، ترجمه­ی فریدون بدره­ای، تهران: انتشارات باز، صص266-231.
  • بدخشان، ابراهیم و موسوی سجاد(1393): «بررسی زبان­شناختی به­گویی در زبان فارسی»، جستارهای زبانی، دوره­5، شماره1، پیاپی7، صص26-1.
  • برانیگان،گری­جی(1381): آزمون­های روان­شناسی: فعالیت­های کاربردی یادگیری، ترجمه فریبا نبوی آل آقا، تهران: امیرکبیر.
  • برزگر خالقی، محمدرضا(1372): «غم از دیدگاه مولانا»، ادبستان، شماره­46، صص33-28.
  • بصائری، سلمان و خزائی، محمد(1392):«جلوه­های استعاره در نظام نشانه­ای دیداری پوسترهای عاشورایی»، نقد ادبی، سال6، شماره22، صص 65-49.
  • بهفر، مهری(1381): عشق در گذرگاه­های شب­زده، تهران: هیرمند.
  • بیمن، ویلیام(1391): زبان، منزلت و قدرت در ایران، ترجمه­ی رضا ذوقدار مقدم، تهران: نی.
  • بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین(1383): تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب­رهبر، چاپ نهم، تهران: مهتاب.
  • پایمرد، منصور(1384):«دل مرکز معنایی شعر حافظ»، حافظ پژوهی، دفتر هشتم، به کوشش جلیل سازگارنژاد، چاپ دوم، شیراز: مرکز حافظ­شناسی.صص74-53.
  • پورابراهیم، شیرین(1388): بررسی زبان­شناختی استعاره در قرآن رویکرد نظریه­ی معاصر استعاره، رساله­ی دکتری رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • ـــــــــــــــ و غیاثیان، مریم­السادات(1392):«بررسی خلاقیت­های شعری حافظ در مفهوم­سازی عشق»، نقد ادبی، سال6، شماره23، صص 82-59.
  • پورجعفر، محمدرضا(1381): «بررسی ویژگی­های حرکت دورانی مارپیچ»، فصلنامه­ی علوم انسانی دانشگاه الزهرا، سال12، شماره­43، صص207-184.
  • پیش­قدم، رضا(1391): «معرفی زباهنگ به عنوان ابزاری تحول­گرا در فرهنگ­کاوی زبان»، مطالعات زبان و ترجمه، شماره4، صص 62-47.
  • تاجدینی، علی(1388): فرهنگ نمادها و نشانه­ها در اندیشه­ی مولانا، چاپ دوم، تهران: سروش.
  • تیگر، پل دی و تیگر، باربارا بارون(1390): هنر شناخت مردم، ترجمه محمد گذزآبادی، چاپ دوم، تهران: هرمس.
  • جاهدجاه، عباس و رضایی، لیلا(1392): «بررسی نظری و کاربردی روایت اول شخص جمع در پنج داستان کوتاه از هوشنگ گلشیری»، جستارهای ادبی، شماره182، صص47-74.
  • جرجاني، عبدالقادر(1374): اسرار البلاغه، ترجمه­ی جليل تجليل، تهران:دانشگاه تهران.
  • جعفری، احمد علی(1386): «پای چوبین عقل در ره عشق در ادب فارسی»، ادیان و عرفان، سال 4، شماره­13، صص43-29.
  • جلالی­تبار، سمیه(1385): پیش­بینی سبک­های عشق­ورزی بر اساس سبک­های دلبستگی در کارمندان متأهل سازمان بهزیستی شهر تهران، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران.
  • جلیلی تقویان، مصطفی(1392): «زبان علم و زبان معرفت در نظرگاه عطار»، نقد ادبی، سال6، شماره23، صص 190-171.
  • جوینی، عطاملک بن محمد(1385): تاریخ جهانگشای جوینی، تصحیح حبیب­الله عباسی و ایرج مهرکی، تهران: زوار.
  • جهاندیده، سینا(1391): «زمان، هویت و روایت: چگونگی فهم زمان در روایت­های تخیلی غرب و ایران»، ادب پژوهی، شماره­ 19، صص 150-121.
  • جیوگلو، ازرا ساندیک(1390): «جنگ­افزار استعاری بیش­تر در خلیج فارس: قاب­های شرق­شناسانه در پوشش­های خبری»، ترجمه­ی فرزان سجودی، استعاره و مجاز با رویکرد شناختی، آنتونیو بارسلونا، صص393-357.
  • چرمگی عمرانی، مرتضی(1389): «القاب و نام­های شاعرانه­ی معشوق در غزلیات خاقانی، نظامی و حافظ»، پیک نور، سال8، شماره­ 2، صص63-55.
  • حافظ، شمس الدین محمد (1387 ): دیوان غزلیات، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، به کوشش عبدالکریم جربزه­دار، چاپ هفتم، تهران: اساطیر.
  • حسن­دخت فیروز، سیما (1388): بررسی استعاره از دیدگاه شناختی در اشعار فروغ فرخزاد، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • حق­بین، فریده (1389): «روندهای شناختی – مفهومی و منشأ زبان»، پازند، سال6، شماره 22 و 23، صص43-37.
  • حق­شناس، علی­محمد(1370): مقالات ادبی زبان­شناختی، تهران: نیلوفر.
  • ـــــــــــ (1387): «استعاره در شعر حافظ، راهی به سوی تعبیرپذیری و رمزگشایی»، فرهنگ و هنر، شماره­ 87، صص 19-7.
  • حکم­آبادی، محمود و کاظمیان، صفورا(1392): «چالش­های شناختی در غزلیات سعدی»، عرفانیات در ادب فارسی، دوره4، شماره14، صص 44-25.
  • حیدری تبریزی، حسین (1384): «ترجمه­ی استعاره بر اساس نظریه­ی لیکاف و جانسون»، مترجم، شماره­ 35، صص 16-8.
  • خرمشاهی، بهاء­الدین(1383): حافظ­نامه، چاپ چهاردهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • ــــــــــــ (1384): ذهن و زبان حافظ، چاپ هشتم، تهران: ناهید.
  • خسروی­پور، سهیل(1388): «علوم شناختی چیست؟»، 6 اسفند، در
  • Hattp:shenaxt./com/article/cognitive-science/58
  • خوش­زبان، نیلوفر(1390): بررسی استعاره­های حیوانات در اصطلاحات زبان فارسی، رویکردی شناختی، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد رشته­ی زبان­شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • داد، سیما(1385): اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.
  • دانش­پژوه، منوچهر(1386): فرهنگ اصطلاحات عرفانی، چاپ دوم، تهران: فرزان روز.
  • داوری اردکانی، نگار و عیار دولابی، عطیه(1389):«بررسی استعاره در متون خبری سیاسی ایران»، زبان­شناسی، سال 24، شماره1، صص74-57.
  • دشتی، علی(1381): در قلمرو سعدی، تهران: امیر کبیر.
  • دوبوکور، مونیک(1376): رمزهای زنده­جان، ترجمه­ی جلال ستاری، چاپ دوم، تهران: مرکز.
  • دهخدا، علی اکبر(1373): لغت نامه، چهارده جلد، چاپ اوّل از دوره­ی جدید، تهران: دانشگاه تهران.
  • دهقانی­، محمد(1387): وسوسه­ی عاشقی، بررسی تحول مفهوم عشق در فرهنگ و ادبیات ایران، تهران: جوانه­ی رشد.
  • راسخ مهند، محمد (1384): «زبان­شناسی شناختی»، مجله­ی زبان­شناسی، سال 2، شماره­2، پیاپی40، صص92-77.
  • ــــــــــ (1389): درآمدی بر ز بان­شناسی شناختی (نظریه­ها و مفاهیم)، تهران : سمت.
  • ــــــــــ و سهرابی، رخساره(1391): «سیر استعاره در شعر سنتی و نو فارسی(مبتنی بر گزیده­ی اشعار حافظ و سهراب سپهری)»، هفتمین همایش بین­المللی انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی.
  • راکعی، فاطمه (1388): «نگاهی نو به استعاره: تحلیل استعاره در شعر قیصر امین­پور»، پژوهش های ادبی، سال7 ، شماره­ 26، صص 99-77.
  • رضاپور، ابراهیم و آقاگل­زاده، فردوس(1391): «نقش استعاره در برجسته­سازی و حاشیه­رانی ایدئولوژی در روزنامه­های داخلی»، زبان­پژوهی دانشگاه الزهرا، سال4، شماره7، صص 94-67.
  • رفیع­زاده، سرورسا و صالحی­نیا، مریم(1392): «بازنمایی مناسبات قدرت در زبان دبیری با تکیه بر دستورالکاتب فی تعیین­المراتب»، نقد ادبی، سال6، شماره­ 24، صص 62-31.
  • رفیعی­نیا، پروین و اصغری، آرزو(1386): «رابطه­ی بین انواع عشق و بهزیستی ذهنی در دانشجویان متأهل»، خانواده­پژوهی، سال3، شماره­ 9، صص 501-491.
  • روزبه، محمدرضا و ضرونی، قدرت­اله(1390): «تحلیل ماهیت معشوق و سیر تحول آن در اشعار قیصر امین­پور»، بهار ادب، سال4، شماره­1، صص308-291.
  • روشن، بلقیس و اردبیلی، لیلا(1392): مقدمه­ای بر معناشناسی شناختی، تهران: علم.
  • ریچاردز، آی. ای (1382): فلسفه­ی بلاغت، ترجمه­ی علی محمدی آسیابادی، تهران: قطره.
  • ریچموند، ویرجینیا و مک کروسکی، جیمز سی(1388): رفتار غیرکلامی در روابط میان­فردی، ترجمه­ی فاطمه­سادات موسوی و ژیلا عبداله­پور، چاپ دوم، تهران: دانژه.
  • زارع، احسان و دیگران(1392):«تیپ­شناسی شخصیتی مطلوب شاغلان عرصه­های مهندسی»، آموزش مهندسی ایران، سال15، شماره59، صص57-39.
  • زاهدی، کیوان و ذهاب ناظوری، سمیرا(1390): «نام­امدام­ها در حوزه­ی سر در ضرب­المثل­ها و امثال و حکم فارسی و انگلیسی: تحلیل شناختی پیکره-بنیاد فرهنگی»، تازه­های علوم شناختی، سال 13، شماره­­ 4، صص18-1.
  • زرین­کوب، عبدالحسین(1362): یادداشت­ها و اندیشه­ها، چاپ چهارم، تهران: علمی.
  • زندی، بهمن و روشن، بلقیس(1383): «بررسی کاربرد انواع گروه­های اسمی در جمله­های نوشتاری کودکان فارسی زبان»، پیک نور، سال 2، شماره1، صص 34-27.
  • زنگویی، اسدالله؛ شعبانی ورکی؛ بختیار؛ فتوحی، محمود و مسعودی، جهانگیر (1389): «استعاره، مفهوم، نظریه­ها و کارکردهای آن در تعلیم و تربیت»، مطالعات تربیتی و روان­شناسی، سال11، شماره1، صص 108-77.
  • ژان، شوالیه (1384): فرهنگ نمادها، ترجمة سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
  • ساسانی، فرهاد(1385): «زمان در فضای مجازی»، پژوهش­نامه­ی فرهنگستان هنر، شماره­1، صص 74-65.
  • ستاری، جلال(1372): مدخلی بر رمزشناسی عرفانی، تهران: مرکز.
  • سجودی، فرزان (1385): «نشانه­شناسی زمان و گذر زمان، بررسی تطبیقی آثار کلامی و تصویری»، پژوهشنامه­ی فرهنگستان هنر، شماره­ 1، صفحات 64-46.
  • سعدی، مصلح بن عبدالله(1372): بوستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی.
  • ـــــــــ(1384): گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ هفتم، تهران: خوارزمی.
  • ـــــــــ (1385)، غزل­های سعدی، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: سخن.
  • سلطانی، علی اصغر(1384): قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نی.
  • سنایی غزنوی(1344): حدیقه الحقیقه، تصحیح مدرس رضوی، تهران: علمی.
  • شاه­حسینی، فائقه(1390): «بررسی ویژگی­های شعری شاعران سبک خراسانی و عراقی از منظر زبان­شناسی»، کتاب ماه ادبیات، پیاپی 172، صص 16-13.
  • شایگان، داریوش(1388): بت­های ذهنی و خاطره­ی ازلی، چاپ هفتم، تهران: امیر کبیر.
  • شجاری، مرتضی(1388): «زمان در عرفان اسلامی»، فصل­نامه­ی ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، سال5، شماره­14، صص 99-67.
  • ـــــــــ (1391):«دل آدمی و ویژگی­های آن از دیدگاه عین­القضات همدانی»، مطالعات عرفانی دانشکده­ی علوم انسانی کاشان، شماره 15، صص 102-77.
  • شریفیان، فرزاد(1391): مقدمه­ای بر زبان­شناسی فرهنگی، ترجمه­ی لیلا اردبیلی، تهران: نویسه پارسی.
  • شریفی، لیلا (1388): «رویکردی شناختی به یک فعل چندمعنای فارسی»، تازه­های علوم شناختی ، سال11، شماره­ 4، صص 11-1.
  • شفیعی، حسن و زارع، حسین(1391): «رابطه­ی بین برون­گرایی و درون­گرایی و سوگیری توجه به چهره­های هیجانی در نوجوانان»، پژوهش­های علوم شناختی و رفتاری، سال2، شماره1، پیاپی2، صص 26-9.
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا (1375): صور خیال در شعر فارسی، تهران: آگاه.
  • ــــــــــــــــ (1392): زبان شعر در نثر صوفیه، تهران: سخن.
  • شمیسا، سیروس(1376): بیان، چاپ ششم، تهران: اتشارات فردوسی.
  • ـــــــــــــــ (1383): نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: فردوس.
  • شوقی نوبر، احمد(1389): «تأملی در بیتی از حافظ»، پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، سال2، شماره3، پیاپی7، صص76-65.
  • شهری، بهمن(1391): «پیوندهای میان استعاره و ایدئولوژی»، نقد ادبی، سال5، شماره­ 19، صص76-59.
  • شیخ­رضایی، حسین (1388): «استعاره و علوم تجربی»، اندیشه­ی دینی ، پیاپی 30 ، صص 74-57.
  • شیمل، آن ماری(1368): «سعدی استاد شعر عاشقانه»، ادبستان، شماره­1، صص48-46.
  • صادقی حسن­آبادی، مجید(1386): «غم و شادی در تجربه­ی دینی مولوی»، مجله­ی دانشکده­ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره2، شماره49، صص 90-75.
  • صادقی، لیلا(1390): «شناخت جهان متن رباعیات خیام بر اساس نگاشت نظام با رویکرد شعرشناسی شناختی»، جستارهای ادبی ، شماره175، صص 129-107.
  • ــــــــــــــ (1392):«بررسی طرح­واره­ها در جهان شعر یدالله رویایی»، leilasadeghi.com.
  • صالحی، پریسا و نیکوبخت، ناصر(1391): «واژه­گزینی­های شعری قیصر امین­پور از منظر تحلیل گفتمان انتقادی»، پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، شماره24، صص99-75.
  • صدیقیان، مهین­دخت(1378): فرهنگ واژه­نمای غزلیات سعدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
  • ــــــــــ‌ و ميرعابديني، ابوطالب(1366)، فرهنگ‌ واژه‌‌نماي حافظ، تهران: اميركبير.
  • صرفی، محمدرضا(1388): «بررسی کارکردهای نمادین زمان در شعر عرفانی با تکیه بر دیوان حافظ»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، شماره­ 25، صص113-93.
  • صفوی، کوروش(1380): گفتارهایی در زبان­شناسی، تهران: هرمس.
  • ـــــــــــــــــ (1382):«بحثی درباره­ی طرح­های تصویری از دیدگاه معنی­شناسی»، نامه­ی فرهنگستان، دوره­6 ، شماره­ 1، صص 85-65.
  • ــــــــــــ (1383 ): درآمدی بر معنی شناسی، چاپ دوم، تهران : سوره مهر.
  • صیادکوه، اکبر(1386): مقدمه­ای بر نقد زیبایی شناسی سعدی، تهران: روزگار.
  • ــــــــــ و رحمانیان، علی(1392): «پیوند زلف و دل و کارکردهای هنری آن در دیوان حافظ»، شعر پژوهی، سال5، شماره2، پیاپی 16، صص61-82.
  • عابدی، کامیار(1390): «چرا شاملو حافظ را ستایش می­کرد و سعدی را نکوهش؟»، ماه­نامه­ی تجربه، دوره جدید، شماره­4، پیاپی79، صص 7-5.
  • عامری گلستانی، حامد و قادری، نفیسه سادات(1391): «نگاهی گفتمانی به اسلام­هراسی»، پژوهش­های سیاسی جهان اسلام، سال2، شماره4، صص 153-129.
  • عبادیان، محمود(1372): تکوین غزل و نقش سعدی، تهران: هوش و ابتکار.
  • عرب یوسف آبادی، فائزه و فرضی شوب، منیره (1390): «بازتاب فناوری و ماشینیزم در استعاره های فارسی محاوره­ای از دیدگاه زبان­شناسی شناختی»، پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، دوره­ 2 ، شماره­ 1 ، صص 119-103.
  • عموزاده، محمد و بهرامی، فاطمه (1391): «ساخت افعال سبک براساس زبان­شناسی شناختی». فصلنامة زبان و ادبیات تطبیقی. د2. ش4. صص169- 191.
  • عنصرالمعالی، کیکاووس بن اسکندر(1385): قابوس­نامه، تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • عین­القضات همدانی، ابوالمعالی عبدالله بن محمد(1386): تمهیدات، به کوشش عفیف عسیران، چاپ هفتم، تهران: منوچهری.
  • غفاری، مهبد(1384): بررسی فعل در زبان فارسی براساس نظریه معنی­شناسی شناختی، رساله­ی دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی.
  • فرخی سیستانی، علی ابن جولوغ(1385): دیوان اشعار، به کوشش محمد دبیرسیاقی، چاپ هفتم، تهران:زواز.
  • فرگاس، جوزف(1379): روان­شناسی تعامل اجتماعی: رفتار میان­فردی، ترجمه­ی خشایار بیگی و مهرداد فیروزبخت، چاپ دوم، تهران: ابجد.
  • فتوحی رودمعجنی، محمود(1389): بلاغت تصویر، چاپ دوم، تهران: سخن.
  • ـــــــــــــ (1390): سبک­شناسی نظریه­ها، رویکردها و روش­ها، تهران: سخن.
  • فقیه ملک مرزبان، نسرین و جواهری، سپیده(1390): «بررسی ساختار مدور سوانح­العشاق احمد غزالی»، دوفصل­نامه­ی ادبیان عرفانی دانشگاه الزهرا، سال3، شماره­ 5، صص 81-57.
  • ـــــــــــ و فردوسی، مرجان(1391): «گفتمان حکومتی در گلستان سعدی»، پژوهشنامه­ی علوم سیاسی، سال7، شماره3، صص40-7.
  • فولادی، علیرضا(1390)، «عرفان اشعار امام خمینی(ره) عرفان انفسی است»، 18 خرداد، ibna.ir.
  • فیارتز، کورت (1390): «تصحیح فرضیه توارث : تعامل میان سلسله­مراتب استعاری و مجازی»، ترجمه­ی لیلا صادقی، استعاره­ و مجاز شناختی، گردآوری آنتونیو بارسلونا، ترجمه­ی فرزان سجودی و دیگران، تهران: نقش جهان، صص 182-156.
  • فیاضی، مریم السادات؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ گلفام، ارسلان؛ افراشی، آزیتا و آقاگل زاده، فردوس(1387): «خاستگاه استعاری افعال حسی چند معنا در زبان فارسی از منظر معنی شناسی شناختی»، ادب پژوهی، سال 2، شماره­ 6، صفحات 109-87.
  • قائمی­نیا، علیرضا(1386): «زبان­شناسی شناختی و مطالعات قرآنی»، ذهن، شماره­ 30، صص 26-3.
  • ــــــــــــ (1388): «نقش استعاره­های مفهومی در معرفت دینی»، قبسات، سال 4، صص 184-159.
  • ــــــــــــ (1390): معنی­شناسی شناختی قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه­ی اسلامی.
  • قادری نجف­آبادی، سلیمان(1392): «استعاره، بدن و فرهنگ: مفهوم­پردازی دل، جگر و چشم در بوستان»، نقد ادبی، سال6، شماره23، صص123-105.
  • ـــــــــــ و توانگر، منوچهر(1392): «تحلیل شناختی پاره­ای از استعاره­های دل در بوستان سعدی»، زبان­شناسی و گویش­های خراسان، سال5، شماره1، صص 51-21.
  • قاسم­زاده، حبیب­الله (1379): استعاره و شناخت، تهران: فرهنگان.
  • قاسم­زاده، سید علی و گرجی، مصطفی(1390)، «تحلیل گفتمان انتقادی رمان دکتر نون زنش را بیش­تر از مصدق دوست داشت»، ادب­پژوهی، شماره17، صص63-33.
  • کاسیرر، ارنست(1378): فلسفه­ی صورت­های سمبلیک، جلد2، ترجمه­ی یدالله موقن، تهران: هرمس.
  • کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و حاجیان، خدیجه (1389): « استعاره های جهتی قرآن با رویکرد شناختی »، نقد ادبی، سال3، شماره­9، صص 139-115.
  • کریمی، طاهره و علامی، ذوالفقار(1392): «استعاره­های مفهومی در دیوان شمس بر مبنای کنش خوردن»، نقد ادبی، سال6،  شماره24،  صص168-143.
  • کزازی، میرجلال­الدین و دیگران(1390):«آتش در آثار منظوم مولانا»، تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، پیاپی8، صص 60-25.
  • کیدنز، آنتونی(1383): «چکیده­ی آثار آنتونی کیدنز»، ترجمه­ی حسن چاووشیان، تهران: ققنوس.
  • گلفام، ارسلان و اعلایی، مریم (1387): «بررسی ساخت­های طرح­واره­ای در غزلیات حافظ به منظور معرفی طرح­واره­های جدید»، زبان و زبان­شناسی، سال 4، شماره­ 2، صص 94-81.
  • ـــــــــــــ و ممسنی، شیرین(1387): «بررسی راهیرهای شناختی استعاره و کنایه تصوری در اصطلاحات حاوی اعضای بدن»، پازند، شماره 12، صص 109-93.
  • ـــــــــــ ؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و حسن­دوخت فیروز، سیما (1388): «استعار­ه­ی زمان در شعر فروغ فرخزاد از دیدگاه زبان شناسی شناختی»، نقد ادبی، سال2، شماره­7، صص136-121.
  • ـــــــــ و بهرامی خورشید، سحر(1388): «سببی سازی و تصویر­گونگی: رویکردی شناختی»، دو فصلنامه­ی زبان­پژوهی دانشگاه الزهرا، سال1، شماره­1 ، صص166-143.
  • گندمکار، راحله(1391): «نگاهی تازه به چگونگی درک استعاره در زبان فارسی»، ادب پژوهی، شماره19، صص167-151.
  • گوهری، مهشید و عباسی، جواد و مهدوی، محمدجواد(1392): «ارزیابی جایگاه مغولان در شهنشاهنامه­ی احمد تبریزی»، جستارهای ادبی، شماره180، صص 84-57.
  • گوهرین، صادق(1388): شرح اصطلاحات تصوف، تهران: زوار.
  • لوریا، الکساندر(1376): زبان و شناخت، ترجمه­ی حبیب الله قاسم­زاده، تهران: فرهنگان.
  • لیکاف، جرج(1383): «نظریه­ی معاصر استعاره»، ترجمه­ی فرزان سجودی ، استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبایی آفرینی، به کوشش فرهاد ساسانی، تهران: سوره مهر، صص 298-195.
  • مادرشاهیان، سارا(1389): «مقایسه­ی افعال حسی در غزلیات سعدی و حافظ»، نخستین همایش ملی ادبیات فارسی و پژوهش­های میان­رشته­ای، بیرجند: دانشگاه بیرجندwwcivilica.com.
  • ماسه، هانری(1362): تحقیق درباره­ی سعدی، ترجمه­ی غلامحسین یوسفی و حسین مهدوی اردبیلی، تهران: توس.
  • مالمیر، تیمور و قربانی، خاور(1386):«تبیین متناقض­نمای وحدت و کثرت در آثار عطار نیشابوری»، مجله­ی دانشکده­ی ادبیات و علوم انسانی تبریز، شماره201، صص 116-97.
  • محرمی، رامين(1389): «شوق و اشتياق در عين وصل در احوال عرفانی»، زبان و ادبيات فارسی، س18، شماره68، صص184-163.
  • محمدابراهیمی جهرمی، زینب و ذاکری، طاهره(1389): «مطالعه­ی تفاوت­های نوشتاری در آثار نویسندگان معاصر ایرانی با توجه به متغیر جنسیت»، زن در فرهنگ و هنر(پژوهش زنان)، دوره­ 1، شماره3، صص37-23.
  • محمد بن منور(1386): اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابی سعید، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ هفتم، تهران: آگاه.
  • محمدپور، حمیدرضا(1386):«مفهوم آیه در قرآن کریم»، بلاغ مبین، شماره11 و 12، صص70-53.
  • محمدحسین­زاده،عبدالرضا و عارفی، علی(1388): «جایگاه دل در عرفان اسلامی با تکیه بر دیدگاه مولانا»، پژوهش­نامه­ی اخلاق، سال2، شماره 6، صص80-57.
  • محمدی آسیابادی، علی(1388): «در نظربازی حافظ»، پژوهشنامه­ی زبان و ادب فارسی( گوهر گویا)، سال3، شماره 2، پیاپی10، صص 136-109.
  • محمدی، کاظم(1381): چالش درون، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • مدرس­زاده،عبدالرضا(1390): «بررسی شیوه­ی واسوخت در غزلیات سعدی»، پژوهش­های زبان­شناسی، سال3، شماره­2، صص34-19.
  • مرزبند، رحمت­الله(1391):«علم به خدا در اندیشه­ی مولوی و کی­یرکگور»، اندیشه­ی نوین دینی، سال8، شماره28، صص 154-127.
  • مشایخی، مهین (1389): «بررسی طرح­واره­های تصوری مکانی حرکتی در زبان فارسی از منظر زبان­شناسی شناختی»، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
  • مشعشعی، پانته­آ(80-1379): استعاره در زبان فارسی، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
  • مصفی، ابوالفضل(1369): فرهنگ ده­هزار واژه از دیوان حافظ، تهران، پاژنگ.
  • معروف،عبدالرضا(1385): «نظر از دیدگاه سعدی»، حافظ، شماره­ 29، صص70-66.
  • معصومی، علی و کردبچه، مریم(1389): «استعاره­های هستی­شناختی در دست­نوشته­های کودکان»، پازند، سال6، شماره 22 و 23، صص99-79.
  • معین، محمد(1360): فرهنگ فارسی، چاپ چهارم، تهران: امیر کبیر.
  • مقدادی، بهرام(1378): فرهنگ اصطلاحات ادبی از افلاطون تا عصر حاضر، تهران: فکر روز.
  • ملکیان، مصطفی(1383):«درد از کجا؟ رنج از کجا؟»، هفت آسمان، شماره24، صص 71-51.
  • ملکیان، معصومه و ساسانی، فرهاد(1392): «بیان استعاری غم و شادی در گفتار روزمره»، پژوهش­های زبان­شناسی تطبیقی، سال3، شماره5، صص139-114.
  • موحد، ضیاء(1373): سعدی، تهران: طرح نو.
  • ـــــــــــ(1389): دیروز و امروز شعر فارسی، تهران: هرمس.
  • موحدی، محمدرضا(1388): «عقل در کوی عشق(دیدگاه شیخ نجم­الدین رازی درباره­ی عقل و عشق)»، پژوهش­هی فلسفی-کلامی، سال 11، شماره­ 41، صص194-167.
  • مولوی، جلال­الدّین محمّد(1384)، مثنوی، دفتر دوم، تصحیح محمّد استعلامی، چاپ هفتم، تهران: سخن.
  • ــــــــــــــ (1385): گزیده غزلیات شمس، مقدمه و شرح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ چهاردهم، تهران: امیر کبیر.
  • مهرابی، معصومه(1385): «معنی­شناسی واژگانی از دیدگاه زبان­شناسی شناختی»، پازند، سال2، شماره7، صص88-79.
  • نجومیان، امیرعلی(1391): «عشق متنی، تجربه­ی عشق در کتاب عشق روی پیاده­رو نوشته­ی مصطفی مستور»، نقد ادبی، سال 5، شماره18، صص 117-97.
  • نقره­کار، عبدالکریم(1387): درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی، تهران: شرکت طرح و نشر پیام سیما.
  • نقوی، نقیب(1387): «از تبار آب یا از دودمان آفتاب، نگاهی به بازتاب اسطوره­ها در شعر نیمایی»، فصلنامه­ی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، شماره20، صص 53-35.
  • نظری، جلیل(1386):«مفتی ملت و اصحاب نظر»، مجله­ی علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره26، شماره2، پیاپی 51، صص 262-243.
  • نوذری، حسینعلی(1379): پست مدرنیته و پست مدرنیسم، تهران: نقش جهان.
  • نورمحمدی، مهتاب(1387): تحلیل مفهومی استعاره­های نهج­البلاغه: رویکرد زبان­شناسی شناختی، پایان نامه­ی کارشناسی ارشد، رشته­ی زبان شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • نوروزی، علی و عباس­زاده، جمشید(1389): «حسن تعبیر در زبان و ادبیات عربی شیوه­ها و انگیزه­ها»، مجله­ی زبان و ادبیات عربی، شماره3، صص 149-174.
  • واردی، زرین(1384):«بازگشت، نیم­نگاهی به سفرهای ادیسه و مرغان منطق­الطیر»، مجله­ی علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز، دوره22، شماره3، پیاپی44، صص 228-218.
  • هاشم­پور، پریسا(1390):«مفهوم کیفی حرکت در فضای معماری سنتی و مدرن»، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز، صص 316-299، Civilica.com.
  • هاشمی، زهره(1389): «نظریه­ی استعاره­ی مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، ادب پژوهی، شماره­ 12، صص140-119.
  • ــــــــ و قوام، ابوالقاسم(1392): «بررسی شخصیت و اندیشه­های عرفانی بایزید بسطامی بر اساس روش استعاره­ی شناختی»، جستارهای ادبی، شماره182، صص 104-75.
  • هاوکس، ترنس(1377): استعاره، ترجمه ی فرزانه طاهری، تهران: مرکز.
  • هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان(1387): کشف­المحجوب، تصحیح محمود عابدی، چاپ چهارم، تهران: سروش.
  • همایی، جلال­الدین(1374): معانی و بیان، تهران: هما.
  • همتی قراملکی، مریم و آزاد، حسین(1387): «مقایسه­ی هیجان­های بیان شده در شعرهای شاعران مشهور ایران»، دانش و پژوهش در روان­شناسی، شماره37، صص162-147.
  • یارمحمدی، لطف الله (1372): شانزده مقاله در زبان شناسی کاربردی و ترجمه، شیراز: نوید شیراز.
  • ــــــــــــ (1383): گفتمان­شناسی رایج و انتقادی، تهران: هرمس.
  • یوسفی راد، فاطمه (1382): بررسی استعاره­ی زمان در زبان فارسی: رویکرد معنی شناسی شناختی، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی، دانشگاه تربیت مدرس.
  • ــــــــــــ (1387): بررسی زبان فارسی در چارچوب معناشناسی شناختی با نگاه ویژه به حروف اضافه مکانی، پایان­نامه­ی دکتری، دانشگاه تربت مدرس.

 

 

  • Asher , R.E (1994) : The encyclopeda of language and linguistics , London, Pregmon Press.
  • Evans , Vyvyan and Green , Melanie(2006):Cognitive linguistics : an Intruduction ,Edinburge University Press.
  • Jakel, Olaf(2002):The Cognitive Theory Of Metaphor Applied To Religious texts , in Metaphorik.de.pp.20-41.
  • Jonson,M (1987): The body In The Mind : The Bodily Basis of Meaning, Reason And Imagination , Chicago University Press.
  • Kovecses, z.(2010) : Metaphor , 2nd edit, Oxford University Press.
  • Lakoff , G. (1993) : “ The Contemporary Theory of Metaphor “ , in Methafor  and Thought , Ed.A.Ontoy , 2nd edit, Londin: Combridge University Press, p.p257-202.
  • ——– &Turner , M.(1989) : more than Cool Reason : A field Guide Poetic Metaphor, The University Chicago Press.
  • ——– &Johnsen . M. (2003) :Metaphor s we Live by, The Univer.sity Chicago Press.
  • Turner, M(1996): The Literary Mind, Oxford university Press.

 

 

 

 

 

 

 

Comparative study of image schemas in the lyric poems of Sa’di          and Hafez

 

Abstract

 

Cognitive linguistic addresses the relationship between language, mind and physical- social experiences of human. As a meaning- based approach, it includes a set of assumptions, among which, conceptual metaphor and image metaphor are the most important ones. Conceptual metaphor means understanding objective  concept of a phenomenon from the source domain and transferring it to a subjective  concept in target domain. The elements and factors of association between these two domains are said “mapping”. Mapping is performed by accommodation between two source and target domains by help of iamge schemas. In the book of “The body in the mind”, Johnson (1987) addressed it widely.

Image schemas are fundamental and abstractive conceptual structures in the mind which are obtained based on physical experiences and activities during interaction with or observation of the surrounding world. The most important classification of schemas includes three groups: containment schema, path schema, and force schema.

This dissertation addresses to examine and compare these three schemas in one- fourth of the lyric poems of sa’di and Hafez.

In this view, since the language is a cognition tool; studying the quality of application of these schemas, it addresses to obtain a better understanding of personal and social personality of these two poets.

The containment schema talks about the conceptual being, another conceptual inside. Path schema considers movement, direction, source and target for the concepts. Force schema is applied to express the obstacles and problems of movement direction. The most important cognitive achievements of this research include:

1- Containment schema related to the word “eye” represents that the view and personality of sa’di and Hafez are placed in two opposite poles.

The view of Hafez represents his introvert, intuitive, feeler and perceiver personality and the view of sa’di indicates to his extravert, feeler, thinker and judger personality.

2- Containment schema related to the word “head” represents that because of its intensity and severity, sa’di’s love belongs to “enthusiastic love” domain and because of its sustainability, Hafez’s love is close to “intimate  love”. Placing the concept of love in “head” containment represents the old opposition of wisdom and love. It is a symbol of fighting between people and dominant group.

3- Containment schema related to the word “heart” represents that in the lyric poems of sa’di, the universal space is dominant on the heart containment and in the lyric poems of Hafez, spiritual space is dominant on it.

4- Regarding vertical and rotational movement schemas, it can be said that Hafez’s paramour has a higher position in his poem compared to sa’di’s paramour. The abstract concept of time in Hazfez’s poem has a circular movement and in sa’di’s poem, a spiral movement.

5- In domain of force schema, the cruelty of paramour  and her hindrance are proposed which can be symbolic representation of the kings, cruelty on people.

 

 

 Key words:

Image schemta, Containment schemta,  Path  schemta, Force schemta, lyric poems of sa’di and Hafez.

 

[1]Cognitive semantics

[2]metaphor

[3]Contemporary theory of metaphor

[4]Image schemas

[5]Containment schemsa

[6]Path schemas

[7]Force schemas

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “بررسی و مقایسه ی طرح واره های تصویری ِ غزلیات سعدی و حافظ”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + = 11