تبیین عوامل موثر بر تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

دانشکده کشاورزی

 

گروه ترویج و توسعه روستایی

 

پايان نامه:

برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی ـ توسعه روستایی

تبیین عوامل موثر بر تمایل  بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و

نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر

 

 

استاد راهنما:

دکتر حسين کوهستانی

استادان مشاور:

دکتر حسين راحلي         دکتر حسین جباری

پژوهشگر:

……………………

 

دیماه 1392

 

 

 

 

 

 

 

 

نام خانوادگی دانشجو: ………..                                                                                                               نام : ……………..                             

 

عنوان پایان نامه: تبیین عوامل موثر بر تمایل  بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر

 

استاد راهنما : دکتر حسین کوهستانی

استاد مشاور اول: دکتر حسین راحلی                                        استاد مشاور دوم: دکتر حسین جباری

مقطع تحصیلی : کارشناسی ارشد            رشته : مهندسی کشاورزی                  گرایش: توسعه روستایی

دانشگاه : تبریز          دانشکده : کشاورزی            تاریخ فارغ التحصیلی : 30/10/1392        تعداد صفحه:87

کلید واژه ها : آب، بهره‌برداران، تمایل، مشارکت، شبکه آبیاری و سد ستارخان اهر
 

چکیده :

آب از جمله مهمترین عوامل در بقای بشر محسوب می‌شود. محدودیت مطلق این ماده حیاتی به عنوان یک منبع تجدید شونده و قرار گرفتن بخش قابل توجهی از اراضی کشور در مناطق خشک و نیمه خشک، موجب گردیده بخش کشاورزی هر‌روز با محدودیت بیشتر منابع آبی مواجه باشد لذا مدیریت منابع آبی و حفظ و نگهداری آن برای کشور حیاتی محسوب می‌شود. برای تحقق این امر، مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری بسیار ضروری است. تحقیق حاضر در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر صورت گرفته و هدف اصلی آن  تبیین عوامل موثر بر تمایل  بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری بود. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه بهره‌برداران اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر با 1624نفر بهره‌بردار می‌باشد که تعداد بهره‌برداران مورد نیاز برای حجم نمونه با استفاده از فرمول تصحیح شده کوکران محاسبه شده و از طریق نمونه‌گیری طبقه‌ای و انتساب متناسب تعداد 260 بهره‌بردار انتخاب شدند. این تحقیق به روش پیمایشی انجام شد. ابزارگرد‌آوری داده‌ها پرسشنامه و مصاحبه بود. پایایی پرسشنامه تحقیق با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ(78/0) قابل قبول بود. نتایج مطالعه نشان‌داد که 5/77 درصد از بهره‌برداران دارای تمایل به مشارکت در مدیریت آبیاری بوده و 5/22 درصد فاقد تمایل بودند. بین تمایل به مشارکت و متغیرهای میزان مالکیت اراضی، میزان درآمد کشاورزی، تعداد فرزندان، شغل اصلی و جنسیت رابطه معنی‌دار وجود دارد. نتایج رگرسیون لاجیت نشان داد که نزدیک 80 درصد از تغییرات متغیر وابسته را نگرش بهره‌برداران در زمینه مشارکت، فردگرایی، میزان رضایت از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری و اعتماد به نفس تبیین کردند.

 

 

 

فصل اول : کلیات تحقیق

1-1-مقدمه……..1

1-2- بیان مساله…….3

1-3-اهمیت و ضرورت تحقیق……….5

1-4- اهداف تحقیق………..7

1-4-1- هدف اصلی……….7

1-4-2- اهداف فرعی……..7

1-5- ویژگیهای منطقه مورد مطالعه……..8

1-5-1- موقعیت جغرافیایی…..8

1-5-2- معرفی سد ستارخان اهر………..10

1-6- محدودیتهای مطالعه…..10

1-7- تعریف عملیاتی واژگان……….11

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه….14

2-2- مبانی نظری………..14

2-2-1- مفهوم تمایل…..14

2-3-مفاهیم و تعاریف مشارکت…..14

2-3-1-انواع مشاركت….18

2-3-2-انواع مشارکت از لحاظ موضوع ………19

2-3-3- رابطه مشارکت با توسعه………..22

2-3-4- مشارکت در توسعه طرح های آبی………..23

2-3-5-کارکردهای مشارکت……….23

2-3-6- ضرورت مشاركت در توسعه پايدار روستايي….24

2-3-7- نقش مشاركت مردمي در توسعه پايدار روستايي….25

2-3-8- انواع مشارکت محلی در توسعه روستایی………25

2-3-9- موانع و محدوديت هاي مشاركت در توسعه پايدار روستايي…27

2-3-10- نقاط قوت مشاركت مردمي در پيشبرد اهداف توسعه روستايي پايدار………28

2-3-11- نظریه های اندیشمندان در مورد  مشارکت………..29

2-4- پیشینه مشارکت در ایران…..31

2-4-1-مشارکت در مدیریت آبیاری قبل از اصلاحات ارضی در ایران……….31

2-4-2- روند مشارکت بعد از اصلاحات ارضی……31

2-4-3-روند مشارکت در مدیریت آبیاری بعد از انقلاب…….32

2-4-4- روند اصلاحات مدیریت آبیاری مشارکتی …….33

2-5- پیشینه تحقیق……35

2-5-1 – مطالعات داخلی…….35

2-5-2-مطالعات خارجی……..39

2-5-3- جمع بندی……..40

فصل سوم : مواد و روشها

3-1-مقدمه…. 43

3-2- نوع و روش تحقیق……..43

3-3-جامعه آماري ……….43

3-4- تعیین حجم نمونه و روش نمونه گيري……..44

3-5- ابزار و تکنیک های جمع آوری اطلاعات……46

3-6- ابزار پژوهش………..46

3-7- متغیرهای تحقیق……….47

3-7-1- متغیر وابسته….47

3-7-2-متغیرهای مستقل……47

3-8- فرضیات تحقیق …49

3-9- قابليت اعتماد و اعتبار ابزار اندازه گيري (پايايي و روايي)…49

3-9-1-قابليت اعتماد ابزار اندازه گيري………49

3-9-2-اعتبار اندازه گيري (روايي) ابزار اندازه گيري ………..50

3-9-3- اعبتار محتوا……50

3-10- تجزیه و تحلیل داده ها……51

3-11- انتخاب مدل رگرسیونی…..51

فصل چهارم : یافته های تحقیق

4-1- مقدمه ………..52

4-2 – نتایج توصیفی……52

4-2-1-وضعیت سنی بهره‌برداران……….53

4-2-2- سابقه کشاورزی بهره‌برداران….53

4-2-3- وضعیت تحصیلی بهره‌برداران………..54

4-2-4- تعداد فرزندان بهره‌برداران……..55

4-2-5- وضعیت جنسیت بهره‌برداران…55

4-2-6-شغل اصلی بهره‌برداران……56

4-2-7- میزان مالکیت اراضی بهره‌برداران….56

4-2-8- میزان درآمد کشاورزی بهره‌برداران……….57

4-2-9 رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری………..58

4-2-10- نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری………..59

4-2-11- ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران……..63

4-2-12- وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری ….67

4-3-نتایج استنباطی………..………..69

4-3-1-فرضیه شماره یک- ویژگیهای فردی بهره‌برداران…..69

4-3-2-فرضیه شماره دو- ویژگیهای اقتصادی بهره‌برداران………..72

4-3-3-فرضیه شماره سه- رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری……. 73

4-3-4- فرضیه شماره چهار- نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری…74

4-3-5-فرضیه شماره پنج- ویژگی‌های شخصیتی بهره‌برداران……….75

4-3-6-فرضیه شماره شش- وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری…….76

4-4- نتایج برآورد مدل لاجیت…..77

4-5-نتایج آزمون فرضیه‌ها …84

 

 

فصل پنجم : خلاصه ، نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1-مقدمه…..85

5-2- خلاصه…85

5-3- نتیجه گیری………..86

5-4- پیشنهادات….89

فهرست منابع………..91

ضمائم……96

فهرست جداول

جدول  1-1-  جمعیت شهرستان اهر…….9

جدول 3-1-  مشخصات نواحی عمرانی و تعداد روستاهای پایاب سد ستارخان………..44

جدول 3-2- روستاها و واحدهای عمرانی پایاب سد ستارخان وروستاهای منتخب نمونه گیری……. 45

جدول3-3- متغیرهای مستقل و نوع آزمون استفاده شده….48

جدول 4-1  : وضعیت سنی بهره‌برداران………53

 جدول 4-2- سابقه کشاورزی بهره‌برداران….54

جدول 4-3- وضعیت تحصیلی بهره‌برداران….54

جدول 4-4- تعداد فرزندان بهره‌برداران………55

جدول4-5- وضعیت جنسیت بهره‌برداران……55

جدول 4-6- وضعیت شغل اصلی بهره‌برداران……..56

جدول 4-7- میزان مالکیت اراضی بهره‌برداران……57

جدول 4-8- میزان درآمد کشاورزی بهره‌برداران………..57

جدول 4-9- رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری…….58

جدول 4-10- نگرش بهره‌برداران در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری………61

جدول 4-11- ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران….64

جدول 4-12- وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری…….68

جدول 4-13- آزمون همبستگی بین تمایل به مشارکت و سن….70

جدول 4-14- آزمون همبستگی بین تمایل به مشارکت و سابقه کشاورزی………70

جدول 4-15- آزمون همبستگی بین تمایل به مشارکت وتعداد فرزندان…..71

جدول 4-16-آزمون همبستگی بین شغل اصلی و تمایل به مشارکت……….71

جدول 4-17-آزمون همبستگی بین جنسیت و تمایل به مشارکت……71

جدول 4-18-آزمون همبستگی بین تحصیلات و تمایل به مشارکت…72

جدول 4-19- آزمون همبستگی بین تمایل به مشارکت و مالکیت اراضی…72

جدول 4-20- آزمون همبستگی بین تمایل به مشارکت و درآمد کشاورزی……..73

جدول 4-21– همبستگی بین رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری وتمایل …….74

جدول 4-22– همبستگی بین نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری وتمایل ………74

جدول 4-23- آزمون همبستگی بین ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران وتمایل به مشارکت…….75

جدول 4-24- آزمون همبستگی بین وجود زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری و تمایل….77

جدول  (4-25 ) نتایج رگرسیون لاجیت……..82

جدول 4-26- نتایج آزمون فرضیه‌ها……84

فهرست نقشه ونمودارها‌ی مورد استفاده

نقشه ( 1-1 ) : موقعیت جغرافیایی شهرستان اهر…9

نمودار ( 2-1 ) : مدل تجربی تحقیق…..42

نمودار ( 4-1 ) : در صد فراوانی بهره برداران دارای تمایل به مشارکت و فاقد تمایل به مشارکت …..52

 

 

 

 فصل اول

 

کلیات تحقیق

 

                                                            

1-1- مقدمه

      آب از جمله موثرترین و کاراترین عوامل در بقای بشر محسوب می‌شود که اهمیت آن در نگرش جديد جهاني به عنوان یک كالاي مهم اقتصادي- اجتماعي و نياز اوليه انسان مرتباً درحال افزایش است. محدودیت مطلق این ماده حیاتی به عنوان یک منبع تجدید شونده و قرار گرفتن بخش قابل توجهی از اراضی کشور در مناطق خشک و نیمه خشک، موجب گردیده بخش کشاورزی هر روز با محدودیت بیشتر منابع آبی مواجه باشد. لذا با توجه به شرایط اقلیمی خشک ایران، پژوهش و برنامه‌ریزی در زمینه حفظ و نگهداری از منابع آب برای توسعه کشور امری حیاتی محسوب می شود.

      ایران با متوسط سالانه نزولات جوی 260 میلی لیتراز کشورهای خشک جهان و با منابع آب محدود می‌باشد. بر اساس آمارهای موجود، بخش کشاورزی با 92 درصد مصرف از 93 میلیارد متر مکعب آب استحصالی به عنوان بزرگترین مصرف کننده آب کشور محسوب می شود(زارعی‌دستگردی، ‌1388). مطالعات نشان می دهد که متاسفانه کارایی آبیاری در بخش کشاورزی 30 درصد می‌باشد به عبارت دیگر از 90 میلیارد متر مکعب آبی که در اختیار این بخش قرار می‌گیرد فقط 27 میلیارد متر مکعب آن مورد استفاده قرار می‌گیرد(اسفندیاری و بیات، 1387) .

      در ايران نظام بهره‌برداري و تشكل و مشاركت مصرف كنندگان آب در بهره‌برداري از منابع آب، از پيشينه غني برخوردار است. به اين ترتيب كه تشكل‌هاي مصرف كنندگان آب در چارچوب بنه‌ها، خيش‌ها و ساختارهاي مشابه آن تشكيل شده و افزون بر مديريت مصرف آب، به عنوان قوي‌ترين نظام اجتماعي توليدي، عملا ديگر فعاليت‌هاي جمعي را نيز رهبري مي نمودند(پورزند، 1387). پس از اصلاحات ارضي كه موجب از بين رفتن تشکل‌های یاد شده و نظام ارباب رعيتي شد مشكلاتي در توسعه و مديريت منابع آب بوجود آمد كه جاي خالي اين تشکل‌ها  احساس گردید. به دنبال اين مشكلات دولت جهت پر كردن جاي خالي اين تشكل‌ها اقدام به ايجاد شرکت‌های متعددي  مانند  شركت‌هاي تعاوني روستايي، شركت‌هاي سهامي زراعي و شركت‌هاي تعاوني توليد روستايي نمود.  اين شرکت‌ها در عمل موفقيت چنداني بدست نياوردند و دولت به ناچار  مديريت توزیع و مصرف آب را به عهده گرفت. با اجراي پروژه‌هاي عمراني و بدست گرفتن وظايف نگهداري و بهره‌برداري پروژه‌ها توسط دولت و كنارگذاشته شدن كارگزاران محلي و بها ندادن و بي‌توجهي به نيروهاي فعال منطقه كه به راحتي مي‌توانستند نگهداري و بهره‌برداري اين تأسيسات را انجام دهند، دولت ناچار شد بار سنگين هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري، نگهداري و بهر ه‌برداري آنها را تحمل نمايد. اين فرآيند اگرچه اقتدار دولت را به همراه داشت اما مشكلات فراواني گريبان‌گير شبكه‌هاي آبياري و زهكشي شد(عربي و محبي، 1387). از جمله این مشکلات که در شبكه‌هاي آبياري و زهكشي وجود دارد می توان  نگهداری ضعیف سیستم آبیاری، اتلاف آب و فقدان انگیزه جهت صرفه‌جویی در مصرف آب را نام برد(حیدریان، 1384). لذا جهت رفع مشکلات فوق راه‌حلی که اکثر کشورها از آن استفاده کرده و می کنند، مدیریت مشارکتی آبیاری است.

      مدیریت مشارکتی را بايستي به عنوان يك فرايند ظرفيت سازي دانست كه جامعه محلي را قادر مي‌سازد براي توسعه برنامه‌ريزي و مديريت بهره‌برداري، مسئوليت‌هاي بيشتري را بپذيرد. مشارکت بهره‌برداران درمدیریت شبکه‌های توزیع آب در جهان از اهمیت بالایی برخوردار است به طوری که سازمانهای مسئول با بررسی زمینه‌های همکاری و مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری وشناسایی و تقویت عواملی که موجب افزایش تمایل و انگیزه آنها در این امر می‌شود موجبات مشارکت هر چه بهتر بهره‌برداران را فراهم می‌کنند. در کشور ما نیز طی برنامه‌های پنج ساله دوم، سوم،‌چهارم و پنجم توسعه کشور به این امر تأکید خاص گردیده است .

      یکی از طرح‌های آبی که در استان آذربایجان‌شرقی اجرا شده است طرح سد و شبکه ستارخان شهرستان اهر می‌باشد که در راستای سیاست کلی سازمان آب استفاده از مشارکت بهره‌برداران در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه از اهمیت بسیاری برخوردار است . با توجه به وجود مشکلات متعدد در این شبکه تحقیق حاضر به تبیین عوامل موثر بر تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان پرداخته تا با شناسایی عوامل موثر بر تمایل بهره‌برداران به مشارکت و جلب مشارکت بهره‌برداران در مدیریت شبکه‌های آبیاری از مشکلات عدیده‌ای که در این شبکه‌ها وجود دارد کاسته شده و شاهد بهبود بهره‌وری آنها باشیم.

1-2-بیان مساله

      مسئله اصلی این پژوهش مشارکت و تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت آبیاری می باشد. تجارب جهانی مشارکت کشاورزان در مديريت شبکه‌های آبياری در دهه‌های اخير در سطح جهانی و به ويژه درکشورهای درحال توسعه نشانگر این است که به امرگسترش توسعه فيزيکی شبکه‌های آبياری توجه زيادی مبذول گرديده ولی مسئله بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌ها و مشارکت زارعين در امر مديريت، نگهداری و بهره‌برداری از شبکه‌ها کمتر مدنظر قرارگرفته است. حاصل اين عدم توجه در کشورهای درحال توسعه کاهش راندمان کلی آبياری تا ميزان 25 تا 30% و تخريب وفرسودگی ساختار فيزيکی شبکه‌ها می‌باشد. به طورکلی بکارگيری تمهيدات لازم برای بهره‌وری مؤثر از منابع آب دردسترس در راستای بالا بردن راندمان شبکه‌های آبياری برای آينده‌ای که درآن رقابت برای مصرف آب درحال افزايش است و دولت‌ها يارانه عمليات بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبياری را محدود و يا حذف خواهند نمود، از طريق مديريت کارا در قالب تشکل‌های قانونمند آب‌بران(تشکل کشاورزان مصرف کننده آب) قابل حصول می‌باشد(امید و همکاران، 1388).

     سياست واگذاری يا مشارکت کشاورزان در امر مديريت، بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبياری از اواخر دهه 80 ميلادی و عمدتاً به لحاظ ناتوانی سازمان‌های دولتی مسئول بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌ها در امر جمع آوری آب‌بها و بالطبع عدم تأمين هزينه‌های نگهداری و بهره‌برداری سيستم‌های آبياری مورد توجه خاص قرار گرفته است(همان منبع). با وجود این، انتقال مدیریت آبیاری به کشاورزان به معنی رها کردن مسئولیت‌ها و از سرباز کردن مسا‌ئل و مشکلات آبیاری از سوی دولت نیست بلکه رویکردی مشارکت مدار و مردم مدار برای افزایش بهره‌وری منابع آب و خاک و توسعه پایدار مناطق کشاورزی و روستایی می باشد.

      در کشور ما اگرچه موضوع مشارکت کشاورزان در امور بهره‌برداری و مدیریت شبکه‌ها در قالب ایجاد تشکل‌های متناسب باکشاورزی مورد توجه بوده لیکن در جهت اجرایی کردن آن، آئین‌نامه عملیاتی خاصی تدوین نشده است. از مرداد ماه سال 1378 کمیته مشترک وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی جهت کمک به شکل‌گیری تشکل‌های کشاورزی به وجود آمده لیکن توفیق چندانی در این رابطه حاصل نشده است.عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی در این عدم موفقیت نقش دارند از عوامل فرهنگی و اجتماعی که مانعی در برابر موفقیت شبکه های آبیاری و انتقال مدیریت محسوب می‌شود این است که متأسفانه در اکثر شبکه‌های آبیاری مدرن کشور، کشاورزان حفظ و نگهداری آن را از وظایف محرز بخش دولتی می‌دانند وبه نظر می‌رسد این طرزتفکر یکی از دلایل جدایی بهره‌برداران از بدنه مدیریت دولتی و مانعی درجهت مشارکت بهره‌برداران باشد بایستی توجه داشت طراحی و اجرای برنامه‌های مدیریت مشارکت مدار آبیاری زمانی به مخاطره افتاده و به شکست می‌انجامدکه به علایق و نیاز‌های کشاورزان توجه کافی نشود. مسایل و مشکلات اقتصادی معمولاپررنگ‌تراز سایر عوامل به چشم می‌خورد وافزایش هزینه‌های نگهداری سد و شبکه به عنوان مهمترین عامل و مشکل نگهداری ضعیف و کارایی پایین این شبکه‌ها قلمداد می‌شود در صورتی‌که

 بررسی‌ها نشان می‌دهد نگهداری ضعیف شبکه‌های آبیاری فقط یک مشکل مالی نیست بلکه ریشه در مسایل مدیریتی دارد.

  با توجه به اینکه توسعه فیزیکی شبکه‌های آبیاری در کشورمان بدون توجه به بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌ها و مشارکت بهره‌برداران در این مورد صورت گرفته، درحال حاضر کارایی این شبکه‌ها پایین و حدود 30 درصد می‌باشد(امید و همکاران، 1388). دولت نیز علی رغم اینکه در برنامه‌های مختلف توسعه به جلب مشارکت بهره‌برداران تاکید داشته و وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و نیرو به دنبال تحقق این امر هستند، جلب مشارکت بهره‌برداران به کندی صورت گرفته و کارایی شبکه‌های آبیاری همچنان پایین است.

 سد ستارخان شهرستان اهر نیز یکی از طرح‌هایی است که در استان آذربایجان‌شرقی اجرا شده و درمرحله بهره‌برداری می‌باشد و سازمان آب استان نیز به جلب مشارکت بهره‌برداران پایاب سد جهت ارتقای کارایی سد و شبکه و کاهش بار مالی دولت جهت نگهداری شبکه تاکید دارد. سوال اصلی این است که چه عواملی بر نظر موافق یا مخالف بهره‌برداران در مورد مشارکت در مدیریت و نگهداری شبکه آبیاری تاثیر می‌گذارند و این پژوهش به دنبال تبیین این عوامل است تا با تقویت نقاط مثبت و رفع محدودیت‌ها موجبات مشارکت بیشتر بهره‌برداران را فراهم آورد.

 با توجه به مطالعاتی که در منطقه مورد مطالعه انجام شده و طرحهای آبی اجرا شده نشان می‌دهد که میزان مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری در حد مطلوب و بالایی قرار دارد. در‌مطالعه‌ای که در منطقه مورد مطالعه یعنی اراضی پایاب سد ستارخان اهرتوسط دفتر مطالعات سازمان آب منطقه‌ای آذربایجان‌شرقی صورت گرفته این موضوع را تایید می‌کند( دفتر مطالعات سازمان آب آذربایجانشرقی 1374) در طرحهای مشابه در دیگر نقاط منطقه نیز همین امر مورد تایید است . در طرح سد و شبکه قیصرق سراب که توسط سازمان آب منطقه‌ای آذربایجان ‌شرقی به اجرا درآمده ، مطالعات نشان دهنده مشارکت بیش از 90 درصدی بهره‌برداران درمدیریت آبیاری شبکه می باشد(دباغی، 1390).

1-3-اهمیت و ضرورت موضوع

      مهمترين ضرورتهای ظهور مديريت مشاركتي آبياري در كشورهاي مختلف شامل؛كمبود سرمايه- گذاري دولت در بخش آبياري، نگهداري نامناسب سيستم‌هاي آبياري، عدم توانايي دولت درجمع کردن پول كافي از مصرف‌كنندگان آب و عملكرد ضعيف سيستم‌هاي آبياري مي‌باشند(تبرایی و همکاران،1390). در این رابطه تلاش‌هاي زيادي دركشورهاي مختلف جهت انتقال مديريت سيستم‌هاي آبياري از دولت به بخش خصوصي يا سازمان‌هاي محلي صورت گرفته است.

 انتقال مسئوليت‌ها از سوي سياست‌گذاران به عنوان روشي براي كاهش فشار بر منابع مالي دولتها، بهبود عملكرد كشت آبي و اطمينان ازپايداري بلندمدت سيستم‌هاي آبياري در نظرگرفته شده و برای بهره‌برداران نیز مشارکت درمدیریت آبياري پيامدهايي نظير: كاهش مشكلات كم آبي، تأمين آب در طول مراحل رشد گياه، افزايش عملكرد محصولات ومازاد عرضه آب و در نتيجه  بهره‌برداري بهينه از منابع آب و افزايش درآمد و عملكرد، افزايش بهره‌وري محصولات كشاورزي، افزايش تراكم كشت، كسب اطمينان كشاورز از نظرتأمين غذا و درآمد، كاهش مهاجرت، بهبود شرايط اقتصادي مردم، افزايش فعاليتهاي اقتصادي، توزيع عادلانه آب و كاهش فقر ، كاهش هزينه‌هاي بهره‌برداري و نگهداري وپرسنلي، افزايش روحيه همكاري و تعاون بين كشاورزان وكشاورزان و دولت، افزايش احساس مسئوليت و مالكيت كشاورزان نسبت به استفاده از شبكه آبياري و حفاظت از آن‌ها و توزيع بهتر آب را در پي دارد(تبرایی و همکاران،1390).

    با توجه به اهمیت موضوع، در کشور ما نیز از سال 1370 مسئله جلب مشارکت بهره‌برداران در دستورکار بخشهای آب و کشاورزی قرار گرفته و در برنامه‌های توسعه کشور نیز بر آن تاکید شده است لیکن تا کنون توفیق چندانی حاصل نشده است. بهره‌برداران تمایل چندانی برای مشارکت در مدیریت آبیاری نداشته و نگهداری و مدیریت شبکه‌ها را از وظایف دولت می‌دانند. با وجود اینکه مشارکت منسجم واصولی تشکل‌های بهره‌برداران در مدیریت آب که در نهایت به انتقال مدیریت آب می انجامد، نیازمند تدوین قوانین لازم و حمایت‌های دولتی متعدد است اما تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت منابع آب از مهمترین ضروریات است چرا که مشارکت به هر صورتی که باشد باید ناشی از تمایل درونی افراد بوده و چنانچه افراد دریابند که همکاری و مشارکت آنها می‌تواند مشکلی از مشکلات زندگی اجتماعی و اقتصادی آنها را برطرف سازد، در مشارکت درنگ نخواهند کرد(سالکی، 1369).

    با توجه به اهمیت مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری و نگهداری شبکه ضرورت انجام  تحقیق از جهات زیرقابل ذکر می باشد.

1-افزودن بر غنای ادبیات مشارکت در منطقه مورد مطالعه در زمینه مدیریت شبکه‌های آبیاری

2-تبیین جایگاه مطالعات اجتماعی در طرحهای منابع آب قبل از اجرا و نگهداری این طرحها

3-آگاهی از دیدگاههای بهره‌برداران در خصوص مشارکت و ارائه آن به سازمان‌های ذیربط جهت بهره‌گیری در جریان انتقال مدیریت آبیاری به بهره‌برداران

   در این راستا شناسایی و تقویت عوامل موثر برتمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت آبیاری به منظور ارائه راهکارهای مناسب برای حضورگسترده و همه جانبه مردم روستاها و جوامع محلی در مدیریت نگهداری و بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری ضروری است.

1-4-اهداف تحقیق

با توجه به مطالب فوق تحقیق حاضردارای دو هدف اصلی و فرعی به شرح زیر می باشد:

1-4-1-هدف اصلی

تبیین عوامل موثر برتمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر

1-4-2-اهداف فرعی

1-شناسایی ویژگیهای فردی بهره‌برداران شبکه آبیاری اراضی پایاب سد ستارخان اهر

2-شناسایی ویژگیهای اقتصادی بهره‌برداران شبکه آبیاری اراضی پایاب سد ستارخان اهر

3-شناسایی ویژگیهای شخصیتی بهره‌برداران شبکه آبیاری اراضی پایاب سد ستارخان اهر

4-بررسی تمایل بهره‌برداران منطقه مورد مطالعه نسبت به مشارکت در مدیریت شبکه  آبیاری

5- بررسی رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان اهر

6-بررسی تاثیر وجود زمینه مشارکت بر تمایل به مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان اهر

7- بررسی رضایت بهره‌برداران از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان اهر

1-5-ویژگیهای منطقه مورد مطالعه

1-5-1-موقعیت جغرافیایی

    شهرستان اهر با وسعت 3074 كیلومتر مربع (7/ 6درصد مساحت استان) در 110 كیلومتری تبریز واقع شده است. این شهرستان از سمت شمال با شهرستان کلیبر، از سمت شرق با استان اردبیل، از سمت غرب با شهرستان ورزقان و از سمت جنوب با شهرستان هریس هم‌مرز است.

طبق آخرین تقسیمات کشوری شهرستان اهر دارای دو بخش به نام‌های مرکزی (شامل دهستان‌های قشلاق، گویجه‌بل، اوچ‌هاچا، آذغان، بزکش و ورگهان) و هوراند (شامل دهستان‌های دودانگه، چهاردانگه و دیکله)، دو نقطه شهری به نام‌های اهر و هوراند و 344 آبادی می‌باشد.

براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال 1390، جمعیت شهرستان اهر در حدود 150111 نفر (4 درصد جمعیت استان) و جمعیت مرکز این شهرستان 92608 نفر برآورد شده است. جمعیت شهری این شهرستان 97053 نفر و جمعیت روستایی آن 53058 نفر و تعداد خانوار آن 39748 خانوار است.

          

نقشه ( 1-1 ) موقعیت جغرافیایی شهرستان اهر

جدول ( 1-1 ) جمعیت شهرستان اهر  ( سرشماری سال 1390 )

جمعیت شهرستان مرکز شهرستان جمعیت شهری جمعیت روستایی تعداد خانوار
150111 92608 97053 53058 39748

    سد ستارخان در استان آذربایجان‌شرقی در 750 کیلومتری شمال غرب تهران ، 120 کیلومتری شمال‌شرقی تبریز و 15 کیلومتری غرب شهرستان اهر با ظرفیت اسمی 135 میلیون متر مکعب بر روی رودخانه اهر چای احداث شده است که با اتمام عملیات ساختمانی بهره‌برداری از آب سد عملا از سال 1380 شروع گردیده است. اراضی پایاب سد در گستره ای در شمال، جنوب وشرق شهرستان قرار دارد که شامل 32 روستا با حدود 9350 هکتار اراضی توسعه می باشد.

1-5-2- معرفی سد ستارخان اهر

سد ستارخان اهر جهت تامین آب شرب، کشاورزی و صنعتی شهرستان اهر بر روی رودخانه اهر چایی که از ارتفاعات پیر سقا سرچشمه می‌گیردو در قسمت جنوبی شهرستان اهر به سوی شرق جریان می‌یابد احداث گردیده است. شروع مطالعات و سپس اجرای طرح از سال 1367 شروع شده و از سال 1380 بهره‌برداری از آن آغاز گردیده و دارای سه واحد عمرانی جنوب، شمال و شرق می‌باشد.     

1-6-محدودیت‌های مطالعه

     همانند سایر تحقیقات این پژوهش نیز با مشکلات و محدودیت‌هایی مواجه بود که برخی از آنها به شرح زیر می باشد:

  • با توجه به وجود زلزله اخیر شهرستان اهر و مشکلات ناشی از آن اشتیاق مردم برای پاسخگویی به سوالات پایین بود
  • دریافت اطلاعات در مورد منطقه مورد مطالعه از سازمان‌ها و ادارات مرتبط، به خاطر مراحل اداری سخت و زمان بر بود
  • گردآوری اطلاعات به خاطر پراکنده بودن روستاها به دشواری صورت گرفت
  • به خاطر وجود واحدهای عمرانی مختلف در محدوده سد ستارخان و دسترسی بیشتر و کمتر این واحدها به منابع آب، گردآوری اطلاعات و توجیه بهره‌بردار با مشکل مواجه بود.
  • چون تمایل واژه ای است که در حوزه روان شناسی وعلوم اجتماعی کاربرد دارد لذا شاخص‌سازی برای آن اندکی دشوار بود.

1-7- تعریف عملیاتی واژگان

    تمایل به مشارکت:

      در فرهنگ لغت معین تمایل به معنی اظهار میل و رغبت کردن، به سوی چیزی کج شدن، گرایش، میل، عاطفه و احساس آمده است.برای سنجش تمایل افراد مقیاسهای گوناگونی همچون طیف‌های بوگاردوس، لیکرت، گاتمن و ترستون صورت می‌گیردکه در هرکدام از این طیف‌ها گویه‌های مختلف باتوجه به درجه شدت و ضعف سنجش گویه‌ها به ترتیب قرار داده می‌شوند. طیف یا مقیاس سنجش فاصله‌ای یکی از قدیمی‌ترین مقیاس‌های سنجش است و با ابداع آن عملا فصل جدیدی در روش‌های علوم اجتماعی یعنی سنجش کیفیت ها آغاز گردید و بوسیله آن مسیر روش شناسی در علوم اجتماعی تا حدود زیادی تعیین گشت و اغلب فعالیتهایی که در زمینه سنجش کیفی پدیده‌های اجتماعی تا کنون انجام گرفته، در واقع در جهت کامل کردن و دقیق‌تر کردن طیف بوگاردوس است(رفیع پور 1382). این طیف‌ها تمایل افراد را در مورد موضوعات مختلف به صورت تمایل زیاد یا تمایل کامل، تمایل متوسط و عدم تمایل بیان می‌کنند. ما در این تحقیق تمایل افراد را در قالب طیف‌های یاد شده مورد سنجش قرار ندادیم چون در این پژوهش افراد یا در مدیریت آبیاری مشارکت می‌کنند یا مشارکت نمی کنند. در این مورد برای سنجش تمایل بهره‌برداران اراضی پایاب سد ستارخان اهر پنج گویه را در اختیار بهره‌برداران قرار دادیم که نظر خود را در قالب موافق و مخالف بیان کردند این گویه‌ها شامل نگهداری و حفاظت از ایستگاههای پمپاژ، تعمیر آنها، توزیع آب، حل و فصل اختلافات در مورد آب و تامین هزینه‌های نگهداری ایستگاهها می‌شدکه هر یک ازگویه‌ها دارای وزن مساوی بودند وهریک از بهره‌برداران که به سه گویه و بیشتر جواب مثبت داده بود به معنی بهره‌بردار دارای تمایل بوده ودو گویه وکمتر ازآن به منزله عدم تمایل قلمداد شد. با توجه به مطالب فوق تعریف عملیاتی تمایل به مشارکت در این پژوهش عبارت است از نظر مساعد یا مخالفت بهره‌برداران نسبت به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری.

زمینه مشارکت:

      اصطلاح مشارکت را آلن بیرو به معنای سهمی در چیزی یافتن و از آن سود بردن و یا درگروهی شرکت جستن و با آن همکاری داشتن تعریف کرده است.

فهرست منابع

  • اسفندیاری بیات، م.1387. بهبود راندمان‌های آبیاری‌های سطحی با تسطیح لیزری اراضی زراعی. مجموعه مقالات دومین سمینار راهکارهای بهبود و اصلاح سامانه‌های آبیاری سطحی، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی،کرج.
  • اطاعتی، د.1380.ارزیابی انجمن‌های آب‌بران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، موسسه تحقیق و آموزش کشاورزی، کرج.
  • افشار، ن و زرافشانی، ک.1387. تحلیل تمایل به مشارکت در مدیریت آبیاری. مطالعه موردی تعاونی‌های سفید برگ و سراب بس استان کرمانشاه.
  • امید،م ح، اسکندری، غ ح، شعبانعلی فمی،ح واکبری،م.1388. واکاوی مشکلات تشکلهای آب‌بران در فرایند انتقال مدیریت آبیاری، مطالعه شبکه‌های تجن، مغان و ورامین. مجله تحقیقات آب و خاک ایران شماره 2 ص 167.
  • امینی، ا و خیاطی، م. 1385.عوامل موثر برعدم موفقیت طرح تشکیل تعاونی‌های آببران،فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه سال هجدهم شماره 53،ص 91-69.
  • باقری، ن.1389. نقش مشارکت مردمی در توسعه پایدار روستایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشکده جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس.
  • پاپلي يزدي، م ح و ابراهيمي، م ا. 1381. نظريه هاي توسعه روستايي، تهران،انتشارات سمت.
  • پرهيزگاري، م .۱۳۷۸. مشاركت كشاورزان در مديريت شبكة آبياري درودزن، مجموعه مقالات همايش كشاورزان در مديريت شبكه هاي آبياري، تهران، کميته ملي آبياري و زهکشي ايران،41-47.
  • پورزند، ا.1387. پيشينه وضع موجود تشكل‌هاي مصرف‌كنندگان آب و تجربه عملي ايجاد تشكل‌هاي قلنوني در شبكه آبياري قزوين، مجموعه مقالات همايش مشاركت كشاورزان در مديريت شبكه‌هاي آبياري، تهران،كميته ملي آبياري و زهكشي ايران،7-1.
  • تبرايي ،م ، سلطاني،س، خاكسار آستانه، ح و زمان زاده، آ .1390. بررسي پيامدهاي واگذاري مديريت بهره‌برداري و نگهداري شبكه‌هاي آبياري و زهكشي دشت سيستان به تشكلهاي خصوصي، نشريه اقتصاد و توسعه كشاورزي(علوم و صنايع كشاورزي) جلد 25 ، شماره 1، بهار 1390.
  • توسلی، غ ع.1387 . مشارکت اجتماعی در شرایط جامعه آنومیک، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  • جاراللهی،ع ومحسنی، م.1382. مشارکت اجتماعی در ایران، تهران، نشر آرون.
  • چلبی ،م .1375.جامعه شناسی نظم، تهران، نشرنی، چاپ اول.
  • حامد مقدم ، ا.1373 .مجموعه مقالات مشارکت و توسعه مشارکتی روستایی، سمینار جامعه شناسی و توسعه، تهران، 19-21 آذرماه.
  • حيدريان، س ا.1384.انتقال مديريت آبياري، چرا و چگونه؟چهارمین کارگاه فنی مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهكشي(اصول و روش های کاربردی)، کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران.
  • حيدريان،س ا.1386.انتقال مديريت آبياري(مبانی و روش شناسی)،کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران.
  • حيدريان، س ا. انتقال مديريت آبياري تلاش هاي جهاني و نتايج، كميته ملي آبياري و زهكشي ايران.
  • حياتي،د، ابراهيمي، ا و رضايي، ك .1389. شناخت صرفه هاي اقتصادي جلب مشاركت هاي مردمي در توسعه شبكه‌هاي آبياري و زهكشي، مطالعه موردي بند امير در استان فارس، نشريه اقتصاد و توسعه كشاورزي(علوم و صنايع كشاورزي)، جلد 24، شماره 3، پاييز 1389، ص 371 الي 383.
  • دباغی،م ح. 1390. بررسی عوامل موثر بر میزان مشارکت بهره‌برداران در اجرای طرح سد و شبکه آبیاری قیصرق شهرستان سراب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
  • رضواني،م ر،‏ بدري‏ ،س ع، سلماني‏‎،م و‎ ‏ قرني اراني‏،‎ب . 1388. ‏تحليل عوامل موثر بر الگوي مشاركتي توسعه روستايي، مطالعه موردي، حوزه آبخيز حبله رود .
  • زارعی دستگردی، ز، ایروانی،ه، شعبانعلی فمی،ح و مختاری حصاری،آ. 1388.تحلیل زمینه‌های مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه آبرسانی بخش جرقویه شهرستان اصفهان، فصلنامه روستا و توسعه، سال 12، شماره 3.
  • سالکی،ح . 1369. مشارکت، تهران، نشر مولف.
  • ساماني،ن .1382. بررسي عوامل مؤثر در مشاركت كشاورزان در كاربرد شبكه‌هاي آبياري، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، مؤسسه تحقيق و آموزش کشاورزی،كرج،ايران.
  • سرمد، ز، بازرگان، ع و حجازی، ا. 1388. روشهای تحقیق در علوم رفتاری، تهران، موسسه نشر اگه.
  • سعیدی ،م .1382. درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمان‌های غیر‌دولتی، تهران، انتشارات سمت.
  • شهسا، ا ( مترجم ). 1373 . موج سوم دموکراسی در پایان سده بیستم، هانتینگتون، ساموئل، تهران ، نشر روزنه .
  • صبوری ،م ( مترجم ) . 1377. جامعه و سیاست، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی،راش، مایکل، تهران، انتشارات سمت.
  • صلواتی،م. 1375. بررسی مشارکت کشاورزان درشبکه‌های آبیاری در استانهای غرب ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ، موسسه تحقیق و آموزش کشاورزی، کرج، ایران.
  • عبدالهی،م. 1383. مجموعه مقالات اولین همایش ملی طرح مسائل جامعه شناسی ایران، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول.
  • عربي،ع و محبي،م. 1387.فرايند ايجاد تشكل‌هاي آب‌بران و چالش‌هاي مربوطه در شبكه آبياري و زهكشي دشت عباس، پنجمين كارگاه فني مشاركت آب‌بران در مديريت شبكه‌هاي آبياري وزهكشي ،كميته ملي آبياري و زهكشي ايران.
  • غفاری،غ.1380.تبیین عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر مشارکت اجتماعی، اقتصادی سازمان یافته روستاییان به‌عنوان مکانیزمی برای توسعه روستایی ایران، رساله دکتری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ص147.
  • غفاری، غ و نیازی ،م . 1386. جامعه شناسی مشارکت، تهران، نشرنزدیک
  • قاسمی،م ع .1384. بررسی عوامل اجتماعی- اقتصادی مؤثر بر میزان مشارکت روستاییان در طرح‌های عمرانی، مطالعه موردی بخش مرکزی شهرستان کاشان، فصلنامه روستا وتوسعه، سال 8 ، شماره 4.
  • کدخداپور،ه .1387. بررسی مشارکت کشاورزان در شبکه‌های آبیاری،پایان‌نامه کارشناسی ارشد، موسسه تحقیق و آموزش کشاورزی، کرج، ایران.
  • کوثری، م . 1375 . بررسی تأثیر انسجام اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان در فعالیت‌های عمرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
  • محمود نژاد،م( مترجم ) . 1370. رهیافت‌های مشارکت در توسعه روستایی،اوکلی، پیتر و دیوید مارسدن ، تهران، وزارت جهاد سازندگی.
  • محمدی،غ. 1382.عوامل مؤثر بر مشارکت روستاییان در طرح‌های آبخیزداری، ماهنامه جهاد، سال 23، شماره 261.
  • مطیعی لنگرودی،ح. 1382 . برنامه‌ریزی روستایی با تاکید بر ایران، مشهد، جهاد دانشگاهی.
  • نیازی،م .1383. تاملی در مورد رابطه بین ساختار قدرت در خانواده و مشارکت اجتماعی، کاشان، ماهنامه علوم اجتماعی، شماره 23، خرداد، ص112-111.
  • Axelrod, M. (1950) Urban structure and participation, American Sociological Review. 21(1): 13-18.
  • De Lange ,M,Anedorff,J.,crosby,c.t.(2000).Developing sustainable small-scal farmer irrigation in poor rural communities: intrudoctions to guidelines and checklists for trainers and developments facilitors.6th international micro – irrigations congress-south africa.
  • Im,S.B.,Lee,S.J.,Koo,S.(2001). Community participation in the management of agricultural water in korea.

– Krueger N.F, Reilly,M.D,and Carsurud  A.L.(2000).Competing  models  of enter eprenaurial  intentions  journal  of Business  Venturing, 15

– Munoz G. (2007). Irrigation Management Transfer: Worldwide Efforts and Results. The 4th Regional conference and 10th International seminar on Participatory Irrigation Management, Tehran – Iran.

  • Prasad Bhatta ,K.,Tanguchi,K.,and Sharma , R.(2006).Irrigation  and  drainage systems , Springer Netherlands , Earth and Environmental  Sience,20 (2-3).
  • Sserunkuuma,D .,Ochom,N.,and Ainembabazi,H.(2004).Collective action in canal irrigation systems management: the case of doho rice scheme in uganda.
  • Tanaka, Y. and Sato, Y. (2005). Farmers managed irrigation districts in Japan: Assessing how.fairness may contribute to sustainability. Agric. Water., 77:196-209.
  • Veenstra, G. (2003); Explication social capital: Trust and participation in the civil space, Canadian journal of sociology, pp: 547-572.
  • Wilson, J. and Music ;K. (1997); Work and volunteering: the long arm of the job, social forces. University North Carolina Press, Chapel Hill, YC 842.
 

 

 

               

ضمائم

بسمه تعالی

بهره بردار محترم

باعرض سلام،  پرسشنا مه حاضرمربوط به یک تحقیق دانشگاهی بوده وموضوع آن” تبیین عوامل موثر بر تمایل  بهره برداران به مشارکت در مدیریت بهره برداری ونگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر ” می باشد. پاسخ دقیق وصادقانه حضرتعالی برغناي پژوهش خواهد افزود. اطلاعات کسب شده صرفاً دراین بررسی مورد استفاده خواهد بوده وکاملا محرمانه خواهد ماند. پیشاپیش از همکاري صمیمانه شما تشکر و قدردانی می شود.

                               سعید جعفرزاده دانشجوی دوره کارشناسی ارشد – توسعه روستایی – دانشگاه تبریز

الف-مشخصات عمومی و فردی                                                                                کد پرسشنامه :

1-نام روستا :                            2- ناحیه عمرانی :                    3-دهستان :                       4-بخش :

5-سن : ….. 6- سابقه کار کشاورزی : …  سال               7- میزان تحصیلات:……..

8-وضعیت مالکیت اراضی:

آبی …….هکتار               دیم…… هکتار                   زراعی……. هکتار                       باغی……. هکتار

9-شغل اصلی ………..                                  10- محصولات غالب…….،……،………،………

11-حق استفاده از منابع آب :             کامل                   مشروط

12-میزان وابستگی به آب سد و شبکه :   خیلی کم      کم       متوسط        زیاد      خیلی زیاد

13-منابع آب مورد استفاده :…..

14-میزان درآمد کشاورزی ….در ماه              15-  میزان درآمد ازسایرمنابع……..درماه

 

 

ب-میزان رضایت از وضعیت فعلی مدیریت آبیاری

ردیف گویه ها کاملا مخالفم مخالفم نظری ندارم موافقم کاملا موافقم
1 در حال حاضر توزیع آب کاملا عادلانه است          
2 در حال حاضر میزان حقابه درست تعیین می شود          
3 تاسیسات آبیاری ( ایستگاه پمپاژ و…) وضعیت مناسبی دارند          
4 اختلاف و درگیری بر سر مسائل آب و آبیاری وجود ندارد          
5  مشکلات کشاورزی ارتباطی به مسائل مدیریت آبیاری ندارد          

ج-نگرش افراد در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری

ردیف گویه ها کاملا مخالفم مخالفم نظری ندارم موافقم کاملا موافقم
1 مدیریت آبیاری (تامین هزینه ها ، تعمیر و حفاظت تاسیسات ) وظیفه دولت است          
2 تاسیسات آبیاری ( ایستگاه پمپاژ و….) متعلق به دولت است          
3 بهره برداران توانایی لازم را برای اداره امور ندارند          
4 اگر مدیریت آبیاری (تامین هزینه ها ، تعمیر و حفاظت تاسیسات، توزیع آب ، حل و فصل اختلافات ) از طرف دولت به مردم محول شود کارایی خواهد داشت          
5 اداره امور آبیاری حق بهره برداران است          
6 حقابه باید پرداخت شود          
7 هزینه های لازم برای مدیریت آبیاری خیلی زیاد است          
8 بهره برداران می توانند هزینه های آبیاری را تامین کنند          
9 حقابه ای که بهره برداران پرداخت می کنند برای تامین هزینه های آبیاری کافیست          
10 مشارکت بهره برداران در مدیریت آبیاری موجب استفاده بهتر از آب میشود          
11 افزایش مشارکت بهره برداران موجب بهبود مدیریت آبیاری می شود          
12 مشارکت بهره برداران دراداره  امور آبیاری لازم است          
13 مدیریت امور آبیاری توسط بهره برداران موجب افزایش قدرت و مالکیت آنها می شود          
14 به عهده گرفتن مدیریت امور آبیاری توسط بهره برداران موجب بهبود وضعیت زندگی آنها می شود          

 

د- ویژگیهای شخصیتی بهره برداران

ردیف گویه ها کاملا مخالفم مخالفم نظری ندارم موافقم کاملا موافقم
1  احساس می کنم نسبت به دیگران دانش کمتری دارم
2 درباره آنچه که دیگران در مورد من فکر می کنند نگرانم
3 دیگران را برتر و قدرتمند تر از خود می دانم
4 خودم را انسان مفید و توانایی می دانم
5 همیشه احساس شکست و درماندگی می کنم
6 احساس می کنم بیشتر مردم اطرافم غریبه هستند
7 چندان به اهالی روستا وابسته نیستم
8 معمولا ترجیح می دهم به صورت فردی کار کنم
9 همسایه ای ندارم که در صورت نیاز به من کمک کند
10 تا حد ممکن از اهالی روستا دوری می کنم
11 اغلب اوقات اهالی بر سر موضوعات مختلف با هم مشاجره می کنند
12 ارتباطم با اهالی روستا تعریفی ندارد
13 معمولا اهالی روستا با نظرات یکدیگر موافقند
14 فکر می کنم گروهی کار کردن دردسرساز است
15 احساس می کنم در مورد مشکلاتم می توانم روی اهالی روستا حساب کنم
16 همیشه افرادی که شانس خوبی دارند در زندگی موفق اند
17 هر چقدر تلاش کنم موفق نمی شوم چون بد شانس هستم
18 فکر نمی کنم بتوانم وضعیت زندگی ام را تغییر دهم
19 رسیدگی به مشکلات روستا را وظیفه خود نمی دانم
20 حاضر نیستم برای حل مشکلات روستا خود را به زحمت بیاندازم

 

 

 

ه- وجود امکان و زمینه مشارکت در مدیریت آبیاری

ردیف گویه ها کاملا مخالفم مخالفم نظری ندارم موافقم کاملا موافقم
1 پرداخت یا عدم پرداخت حقابه بر مقدار سهمیه آب دریافتی موثر است          
2 عدم پرداخت حقابه باعث جریمه بهره برداران و یا قطع سهمیه آنان می شود          
3 استفاده نادرست از آب و هدر دادن آن در زمان آبیاری توسط بهره برداران باعث جریمه آنان می شود          
4 جلسات و کلاسهای آموزشی زیادی در خصوص مشارکت در مدیریت آبیاری برگزار شده است          
5 در کلاسها و جلسات مربوط به مشارکت شرکت کرده ام          
6 حضور در این کلاسها باعث آشنایی بهره برداران با مهارتهای آبیاری شده است          
7 حضور در کلاسها باعث تشویق بهره برداران به مشارکت در مدیریت آبیاری شده است          

 

و- تمایل افراد به مشارکت در مدیریت آبیاری

ردیف گویه ها موافقم مخالفم
1  کار نگهداری و حفاظت از تاسیسات آبیاری ( ایستگاه پمپاژ و..) توسط  بهره برداران و در قالب تعاونی انجام شود
2  تعمیر تاسیسات ( ایستگاه پمپاژ و…) توسط خود بهره برداران و در قالب تعاونی انجام شود
3  وظیفه توزیع آب در قالب تعاونی به بهره برداران واگذار شود
4  حل و فصل اختلافات بر سر مسائل آب توسط خود بهره برداران در قالب تعاونی انجام شود
5 باید تامین هزینه های آبیاری توسط بهره برداران انجام شود

یبطورکلی موافق انتقال مدیریت آبیاری شبکه به بهره برداران هستید؟

بلی به دلیل …

خیر به دلیل ……

Surname: Jafarzadeh                                          Name : Saeed
Thesis  Tittle : Explain the factors affecting the willingness of beneficiaries to participate in the management, operation and maintenance of irrigation networks in coastal barrier lands Sattarkhan Ahar city

 

Supervisor: Dr. Hossein  Kohestani

 

Advisors: Dr. Hossein  Raheli                  Dr. Hossein  Jabbari

 

Degree: MSC     Major: Agricultural Engineering       Field : Rural  Development

Faculty : Agriculture    University :  of Tabriz     Graduation  date : January 2013

Page : 87

                                                                                                                                      

Keywords : Water, beneficiaries, willingness, participation, irrigation networks and barrier Sattarkhan AHAR
 

Abstract

Water is the most important factor in human survival. Absolute limits of this vital material renewable resource placing a significant portion of country land in arid areas and semi-arid, Caused agricultural sector be faced every day with further restrictions on water resources Therefore, water sources management and maintenance is considered vital for the country.To realize this participation of beneficiaries in irrigation management is very essential. This research was conducted in the city of Ahar Sattarkhan barrier coastal lands and The main objective of the factors affecting the willingness beneficiaries to participate in the management, operation and maintenance of irrigation network is. The population of all coastal land beneficiaries Sattarkhan barrier Ahar city with 1624 person beneficiary The number of beneficiaries required sample size was calculated using the formula of Cochran corrected and through probability proportionate to size stratified sampling of 260 beneficiary were selected. .this research conducted a survey and data gathering tool was a questionnaire and interview. The reliability of the questionnaire, Cronbach’s alpha coefficients(0.78)was acceptable. The results showed that77.5 percent of beneficiaries have been tendency for participation in irrigation management, and 22.5 percent were antipathetic. between participation and Variables ownership of land, agricultural income, number of children, main job and gender, there is a significant relationship Logit regression results showed that nearly 80percent of the dependent variable could explain by beneficiaries’ attitudes on participation, of individualism,satisfaction the current status of irrigation management and confidence.

University  of  Tabriz

Faculty of agriculture

Department  of  Agricultural economics

A  Thesis  for  degree of  M.Sc  in  Agricultural  engineering

Rural  Development

Title

Explain the factors affecting the willingness of farmers to participate in the management, operation and maintenance of irrigation networks in coastal barrier lands Sattarkhan Ahar city

Supervisor

Dr. Hossein  Kohestani

Advisors

Dr. Hossein  Raheli                       Dr. Hossein  Jabbari

By

Saeed  Jafarzadeh

January2014

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “تبیین عوامل موثر بر تمایل بهره‌برداران به مشارکت در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری در اراضی پایاب سد ستارخان شهرستان اهر”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 + 4 =