تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

دانشگاه مازندران

دانشکده علوم انسانی و اجتماعی

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی

عنوان:

تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری

استاد راهنما:

دکتر غلامرضا پیروز

استاد مشاور:

دکتر سیاوش حق‌جو

نام دانشجو:

…….

مهر ماه 1391

دانشگاه مازندران

تعهدنامه اصالت پایان نامه (رساله)

بدینوسیله اینجانبه ……….. دانشجوی دوره کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی با شماره دانشجویی 891671909 تعهد می‌نمایم که کلیه مطالب مندرج در پایان نامه اینجانبه تحت عنوان تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری حاصل فعالیت پژوهشی خودم بوده که به راهنمایی یا مشاورت اساتید دانشگاه مازندران تهیه شده است و در هر جا که از دستاوردها یا آثار علمی دیگران استفاده شده با رعایت حقوق مالکیت معنوی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در متن پایان نامه‌، ارجاع داده شده و در منابع پایانی ذکر شده است.

این اثر پژوهشی قبلاٌ برای اخذ هیچ مدرک هم‌سطح، بالاتر یا پایین تر هیچ یک از دانشگاه ها و موسسات دولتی یا غیردولتی ارائه نشده است، در صورت احراز تخلف و اثبات خلاف هر یک از موارد فوق، دانشگاه مازندران حق دارد بدون نیاز به حکمی از مراجع قضایی یا غیرقضایی، نسبت به ابطال مدرک تحصیلی اینجانبه اقدام کند و حق پیگیری قضایی موضوع نیز برای دانشگاه مازندران محفوظ است و اینجانبه حق هرگونه اعتراض را از خود ساقط می‌نمایم.

کلیه نتایج و حقوق حاصل از این اثر، متعلق به دانشگاه مازندران است و هرگونه استفاده از نتایج علمی و عملی، واگذاری اطلاعات به دیگران یا چاپ و تکثیر، نسخه‌برداری ترجمه و اقتباس از پایان‌نامه، بدون موافقت دانشگاه مازندران یا استاد راهنما یا مشاور، ممنوع است، نقل مطالب با ذکر ماخذ بلامانع است.

صحت امضای دانشجو مورد گواهی است.                                                                        نام و نام خانوادگی و امضاء دانشجو

مدیر گروه دانشکده

معاون پژوهشی دانشکده

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                    صفحه

چکیده

فصل اول: کلیات

1-1) تعریف مساله    …….. 2

1-2) سفر در سیرالعباد الی‌المعاد سنایی ……… 2

1-3) سفر در هشت کتاب سپهری…….. 4

1-4) پیشینه‌ی پژوهش ……….. 5

1-5) اهداف پژوهش ………. 7

1-6) حدود پژوهش ……….. 7

1-7) پرسش‌های پژوهش ……. 7

1-8) شیوه‌های پژوهش ………. 8

1-9) زمان‌بندی اجرای پروژه ……. 8

فصل دوم: چارچوب مفهومی تحقیق

2) چارچوب مفهومی تحقیق ….. 10

2-1) سفر در لغت ……….. 10

2-2) سفر در قرآن و احادیث و روایات ………..11

2-3) سفر و مسافر در اصطلاح عرفانی ………. 14

2-4) انواع سفر در عرفان ……15

2-4-1) سفر آفاقی(ظاهری) ……….. 16

2-4-1-1) انگیزه‌های سفر آفاقی ……… 16

2-4-1-2) آداب سفر از دیدگاه روایات و احادیث و عرفا ……… 18

2-4-2) سفر انفسی (باطنی) ………. 20

2-5) ضرورت دلیل و راهنما در سفرهای آفاقی و انفسی ……… 22

2-6) سفر در مکتب‌های ادبی معاصر ………. 24

2-6-1) سفر به اسطوره ….. 25

2-6-2) سفر به شرق …..26

2-6-3) سفر به کودکی ……. 27

فصل سوم: زندگی‌نامه سهراب سپهری و سنایی

3-1) زندگی سنایی ‌….. 29

3-2) زندگی سهراب سپهری ……… 32

فصل چهارم: سفر در شعر سهراب سپهری و سنایی

4-1) بررسی مفهوم سفر در سیرالعباد …….. 39

4-1-1) انگیزه سفر …… 39

4-1-1-1) احساس غربت روح در این جهان و اصل آسمانی آن ………. 40

4-1-1-2) نیاز فطری انسان  به تعالی و تکامل ……….. 41

4-1-2) مراحل و موانع سفر ………  42

4-1-2-1) مراحل صعودی سفر ……….. 42

4-1-2-2) ضرورت پیر یا راهنما ……… 45

4-1-2-3) موانع صعودی سفر ….. 47

4-1-2-3-1)گذار از موانع عالم صغیر …… 48

4-1-2-3-1-1) جوهر خاک و صفات آن …… 48

4-1-2-3-1-2) جوهر آب و صفات آن ……… 51

4-1-2-3-1-3) جوهر باد و صفات آن ……… 52

4-1-2-3-1-4) جوهر آتش و صفات آن ……….. 54

4-1-2-3-2) گذار از موانع عالم کبیر ………. 55

4-1-3) نتیجه‌ی سفر و مدینه فاضله‌ی سنایی ……… 59

4-1-4) پایان سفر و بازگشت از عروج ………. 61

4-2) بررسی مفهوم سفر در هشت کتاب ….. 62

4-2-1) مرگ رنگ …….. 63

4-2-2) زندگی خواب‌ها …… 64

4-2-3) آوار آفتاب …….. 68

4-2-4) شرق اندوه ……. 72

4-2-5) صدای پای آب …….75

4-2-6) مسافر …….. 84

4-2-6-1) تنهایی و عشق …….. 84

4-2-6-2) انتظار برای پایان سفر …….. 87

4-2-6-3) سفر به تمدن‌های کهن بشری …….. 89

4-2-6-4) مرور سفرهای آفاقی ….. 91

4-2-6-5) سفر به اسطوره طبیعت و کودکی …….. 92

4-2-7) حجم سبز …… 94

4-2-8) ما هیچ، ما نگاه ……….. 100

4-3) مقایسه مفهوم سفر در سیرالعباد و هشت کتاب …… 102

4-3-1) تفاوت‌های مفهوم سفر در سیر‌العباد‌ و هشت‌کتاب ………. 103

4-3-2) شباهت‌های مفهوم سفر در سیر‌العباد‌ و هشت‌کتاب ……. 106

فصل پنجم: نتیجه‌گیری

5-1) نتیجه‌گیری ……. 112

5-2) منابع و مآخذ ……… 115

«چکیده»

سفر از مفاهیم پرکاربرد در ادبیات است. این مفهوم در طول دوره‌های مختلف ادب فارسی و حتی جهان جلوه‌های متفاوتی به خود گرفته است. سفر درونی و بیرونی، سفر تخیلی و … . یکی از شاخه‌های مهم فرهنگ و ادبیات فارسی، عرفان است؛ این پدیده برای خود اصطلاحات خاصی را به ارمغان آورد. یکی از اصطلاحات عرفانی، مفهوم سفر است. سفر در این معنا علاوه بر شکل ظاهری آن که طی مسافت است و آن نیز با قصد خاصی در عرفان انجام می‌شود، یک معنای خاص و اصطلاحی نیز دارد که در مجموع به معنای بریدن از خود و دنیای فرودین به سوی عالم بالا و در نهایت فنای فی‌الحق است.

در این پایان‌نامه تلاش شده تا مفهوم سفر در یکی از آثار برجسته کلاسیک با نام سیرالعباد الی‌المعاد که سفر در آن در معنای خاص و اصطلاحی عرفانی مطرح است و همچنین در یکی از آثار برجسته معاصر با نام هشت کتاب که سفر در آن به شکل ویژه و با زبان خاص عرفانی خود، ظهور و بروز پیدا کرده بررسی گردد: اینکه سنایی در سفری نمادین در سیرالعباد خود که پایه‌های آن بر تصوف و عرفان کهن است، به بیان راه‌های گشایش بندهایی که بر پای انسان دور شده از اصل خویش وجود دارد، می‌پردازد و سپهری نیر در سفرهایی واقعی و ذهنی، در واقع مسیر سفر روحانی و عرفانی‌ای را طی می‌کند که طول آن با طول دوره‌ی زندگانی وی هماهنگ است و در هشت کتاب به نمایش در می‌آید. بعد از این تحلیل، به مقایسه سفر در دو اثر یاد شده پرداخته می‌شود و برخی شباهت‌ها و تفاوت‌های آن نیز بیان می‌گردد.

واژگان کلیدی

سفر، سیرالعباد الی‌المعاد، هشت کتاب، سنایی، سپهری

 

 

فصل اول:

کلیات

1-1) تعریف مسأله

سفر یکی از مهم‌ترین ابزار شناخت فرهنگ و ادبیات ملل مختلف است. سفرهای تخیلی و واقعی، سفر به عالم درون و بیرون… که همه از بن‌ مایه‌های اصلی ادبیات به حساب می‌آیند. سفر یکی از ابعاد ناب تجربه‌ی بشری است، گویی که خاک انسان با سفر سرشته شده است. اولین مسافر حضرت آدم است و اولین سفر، هبوط حضرت آدم به عالم خاکی است.

سفر به عنوان یکی از پدیده‌های پر بسامد در ادبیات فارسی وقتی وارد حوزه‌ی ادبیات عرفانی می‌شود از معنا و مفهومی خاص برخوردار می‌گردد.

سنایی به عنوان یکی از شعرای بزرگ و عارف کلاسیک در اثری که آن را سیرالعباد الی‌المعاد نامید، این مفهوم را در معنای خاص و عرفانی آن به کار گرفت. سهراب سپهری نیز به عنوان یکی از شاعران مطرح معاصر که دارای عرفان خاص خود است، این مفهوم را به شکل گسترده و محسوسی در شعرش به کار گرفت. هم‌چنین با نگاهی گذرا به زندگی شخصی سپهری مشخص می گردد که وی بخش عمده ای از زندگی‌اش را در سیر و سفر گذراند. این سیر و سفرها که به انگیزه‌ی نقاشی و کسب علم صورت می‌گرفت در شکل‌گیری سفر روحی و انفسی او تاثیر بسزایی داشت. به عبارت دیگر سپهری توانست پیوند معناداری میان سفر آفاقی و انفسی برقرار کند.

این سفر‌ها در دو اثر  مد‌نظر در اساس و بنیاد با هم مشترک‌اند و هدف آن‌ها، برداشتن قید‌هایی است که انسان را از مبدا و اصلش دور می‌کند، هم‌چنین دو اثر یاد شده دارای تفاوت‌هایی نیز در روش و جزئیات مانند بی‌توجهی سنایی به ماسوی الله و توجه سپهری به طبیعت و عالم بیرون، اعتقاد به همراهی عقل در سفر روحانی توسط سنایی و اعتقاد به عشق توسط سپهری می‌باشد که در این پایان‌نامه در تحلیلی قیاسی به بررسی و بیان آن در فصل‌های مرتبط پرداخته شد.

1-2) سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی

صوفیان سیر و سلوک روحانی انسان را در آثار خود در قالب قصه و تمثیل و با رمز و کنایه بیان کرده‌اند از جمله حکایات عرفانی ابن سینا و رسائل سهروردی .

سیرالعباد همان‌طور که از نامش بر می‌آید سفری است به مبدأ و معاد. سنایی در قالب سالکی مشتاق خاستگاه و منزلت سرآغاز خویش، پس از آگاهی از موقعیت و وضعیت انسان در هستی به راهنمایی پیر، سفری را آغاز می‌کند که سراسر سمبلیک و رمزی است. سفر سنایی معراج گونه است که در چهار مرحله شکل می‌گیرد. در مرحله‌ی اول، از مراتب شکل‌گیری انسان از روح نباتی، حیوانی و سپس پیوستن روح انسانی یا نفس ناطقه سخن می‌گوید که این مرحله پیمودن نیمه اول دایره‌ی حیات یا قوس نزولی است:

دانکه در ساحت سرای کَهُن
سوی پستی رسیدم از بالا
چون تهی شد ز من مشیمه کن
حلقه در گوش  ز « اهبطوا منها»

(سنایی، 28-29)

مرحله‌ی دوم سفر که در سیرالعباد از کمک و یاری پیر آغاز می‌شود در‌واقع همان پیمودن سیر صعودی سفراست که با رنج‌ها و مراحل دشواری همراه است؛ این بخش اصلی‌ترین و مهم‌ترین مرحله‌ی سفر در سیرالعباد می‌باشد که در آن سنایی پس از راهبری پیر، از طبایع و صفات پست انسانی می‌گذرد و با عبور از چهار عنصر خاک، آب، باد و آتش و طبایع مربوط به هریک به سیر در افلاک می‌رسد و هر فلک را نیز با صفاتی که مشخصه آن است پشت سر می‌گذارد… با رسیدن سنایی یا سالک به عقل کل پیر و سالک با هم متحد و یکی می‌شوند و از وجود سالک چیزی باقی نمی‌ماند:

آن مکان بر دلم چو دشمن شد
چون از آن اصل و مایه فرد شدم
در زمان من نماندم او من شد
طفل بودم هنوز مرد شدم

(سنایی، 2-461)

سنایی در مرحله‌ی سوم سفر به مدینه فاضله خویش که همان رسیدن در جمع اهل فنا و توحید می‌باشد، دست می‌یابد اما در مرحله‌ی آخر به ناچار به دلیل قید صورت و ماده، وارد مرحله‌ی چهارم سفر یعنی بازگشت از عروج می‌شود.

1-3) سفر در هشت کتاب سهراب سپهری

با نگاهی گذرا به هشت کتاب سپهری، با شاعری رو به رو می‌شویم که از اولین دفتر شعر خود تا آخرین آن، پیوسته در سفر یا در آرزوی سفر است. و دلیل این مدعا را تنها در کلمه‌ها و فعل‌هایی که همه نشان از حرکت دارند، می‌توان یافت:

کلمه ها: راه- جاده- جای پا- نفس- سفر- کفش- چمدان- جامه- لباس- مسافر- عبور- رخت- عزیمت و…

فعل‌ها: راه افتادم- می‌گشت- می‌برد- خواهم آمد- خواهم آورد- باید رفت- گذشت- پیمود- می‌رفت- دور باید شد- همچنان خواهم راند- تا سواد قریه راهی بود- می‌گذشتم- کفش‌هایم کو- کوچاند- به سمتی برود- چند ساعت راه است- چه اندازه راه است و رفت تا لب هیچ و… (حقوقی، 1384، 42)

این سفرها که گاه عینی و آفاقی‌اند، بازتاب سفرهای متعددی است که او به شرق و غرب عالم داشته است، سفرهایی که از سال 1336 آغاز و تا یک سال قبل از مرگش یعنی سال 1358 ادامه یافت.

سفر مرا به زمین‌های استوایی برد/ و زیر سایه‌ی آن «بانیان» سبز تنومند

و نیمه راه سفر، روی ساحل جمنا/ نشسته بودم/ و عکس تاج محل را در آب نگاه می‌کردم.

(مسافر، 308)

این سفرها که به بهانه‌ی نقاشی و در واقع برای یافتن حقیقت و یک جهان‌بینی خاص صورت گرفت کم کم تبدیل به سفری ذهنی و انفسی در شاعر گردید.

سپهری بر خلاف شاعران دوره‌ی خود که سعادت آدمی را در تغییر نظام سیاسی و اقتصادی موجود می‌دانستند، معتقد بود که نجات آدمی نه از بیرون بلکه از درون اوست.(لنگرودی، 1381، 643) و او آن‌چه را که در سیر آفاق دیده و تجربه کرده بود، اینک در سیر انفسی در قالب جهان‌بینی و نگرش خود نسبت به مسائل گردیده و تجربه کرده، بیان می‌کند:

هنوز در سفرم/ خیال می‌کنم/ در آب‌های جهان قایقی است/ و من – مسافر قایق- هزارها سال است/ سرود زنده‌ی دریانوردهای کهن/ به گوش روزنه‌های فصول می‌خوانم/ و پیش می‌رانم       (مسافر، 302)

«جهان به اقیانوسی تشبیه شده است، دریانوردهای کهن، عارفان و جستجوگران باستانی معرفت‌اند» (شمیسا، 1370، 140) و آن‌جا که می‌گوید: من از کدام طرف می‌رسم به یک هدهد؟ (مسافر، 304) هدهد در متون عرفانی ما مثلاً منطق‌الطیر، رمز مرشد و شیخ آگاه است:

مرحبا ای هدهد هادی شده         در حقیقت پیک هر وادی شده   (همان، 1370، 145)

بسامد بالای مفهوم سفر و اجزای آن در شعر سپهری، که خود از اصطلاحات مهم عرفانی است، سپهری را چون رهروی قرار داد که دائم در جستجوی حقیقت است. «حتی سفرهایش به غرب و شرق، برای او بیش‌تر سلوک روحی و معنوی و سیر در انفس به حساب می‌آمد تا گشت و گذار و جهان‌دیدگی و سیر در آفاق» (یا حقی، 1385، 120)

درد سپهری، درد «نانی به کف آوردن» و تولید مثل کردن نیست، درد او، درد دور ماندن از اصل خویش است (مقدادی، 1378، 122) و این همان دردی است که سپهری را به حرکت وا می‌دارد:

مرا به خلوت ابعاد زندگی ببرید/ حضور هیچ ملایم را/ به من نشان بدهید. (مسافر، 313)

1-4) پیشینه‌ی پژوهش

در مورد موضوع مورد نظر (سفر) به طور قیاسی بین دو شاعر یعنی سنایی و سهراب سپهری اثری نگاشته نشده اما در آثاری مجزا این آثار تحلیل و بررسی شده‌اند:

الف) در زمینه‌ی سیرالعباد:

  • کتاب‌هایی که مثنوی مورد نظر را بیت به بیت شرح کرده اند مثل کتاب مثنوی‌های حکیم سنایی از مدرس رضوی که در آن معتبرترین نسخه‌های مثنوی‌های سنایی به همراه شرح بیت به بیت مثنوی سیرالعباد الی‌المعاد بیان گردیده است؛ نویسنده در آغاز شرح به بیان یک مقدمه و دو فصل یکی در باب عقول مدبره‌ی جهان و افلاک و دیگری در باب سفر و انواع آن از سفر روحانی و جسمانی و شرط عقل و معرفت در سفر روحانی می‌پردازد و سپس وارد شرح مثنوی می‌گردد. شرح سیرالعباد الی‌المعاد از مریم‌السادات رنجبر که در آن پیش از آغاز شرح مقدمه‌ای را در باب این سفر ذکر کرده است؛ نویسنده این سفر را در واقع سیر معنوی آدمی در روح خود و طی مراحل این راه از غفلت و جهل و گناه تا سرمنزل هشیاری، دانایی و رستگاری می‌داند…
  • مقاله‌ی تحلیلی بر سیرالعباد الی المعاد سنایی از معصومه غیوری، دانشجوی دوره‌ی دکتری که در رساله خویش سفر روحانی سنایی در سیرالعباد را از دیدگاه های روان‌شناسی و اسطوره‌ای بررسی کرده است. نویسنده، سفر در سیرالعباد را محصول تخیلی فعال می‌داند که ریشه در روان انسانی دارد، هم‌چنین به بررسی انگاره‌های اسطوره‌ای موجود در این سفر همچون گذر سنایی از آب و پاک شدن توسط آن می‌پردازد.
  • مقاله‌ی تطبیقی دو سفر روحانی سنایی و ابوالعلاء از دکتر مهدی سلمانی که این دو سفر روحانی را با هم مقایسه کرده است. نویسنده در این قیاس به بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های دو اثر پرداخته و هم‌چنین تاثیر گذرای این دو اثر را بر آثار بعد از خود بررسی کرده و در نهایت معتقد است که دو اثر اگر چه از دو زبان و دو فرهنگ متفاوت است اما بستر مشترک اسلام هر دو را به سوی یک هدف سوق می‌دهد.
  • مقاله‌ی بررسی نمادگرایی در سیرالعباد الی‌المعاد سنایی و ارداویراف‌نامه مرضیه کسرایی، حسین ابراهیمی که در آن به بررسی نمادهایی از سفر سیرالعباد، بهشت و دوزخ و تجسم اعمال پرداخته شد.

ب) در زمینه‌ی هشت کتاب سهراب سپهری

  • از آن‌جائیکه سهراب سپهری به انحای مختلف در دفاتر شعری خویش از شوق و اشتیاقش به سفر سخن گفته است لذا در اغلب کتاب‌هایی که شعر سهراب سپهری را تحلیل می‌کند اشاره‌هایی به این موضوع شده است از جمله کتاب نگاهی به سهراب سپهری از دکتر سیروس شمیسا که به خصوص به تحلیل دو شعر صدای پای آب و مسافر می‌پردازد: ایشان سپهری را دارای تز عرفانی خاص خود می‌داند و بسیاری از بیت‌های این دو منظومه را بر اساس مفاهیم عرفانی، تحلیل می‌کند. هم‌چنین ایشان مسافر را ادامه‌ی منظومه‌ی صدای پای آب معرفی می‌کند و مسافر را همان روح جستجوگر سپهری می‌داند که به دنبال حقیقت اشیا و جهان است.
  • مقاله‌ی دو سفر از دکتر محمود فضیلت که در آن سیر و سلوک عارفانه سهراب سپهری را در مجموعه هشت کتاب بررسی می‌کند و ین مجموعه را در وادی‌های مختلف سیر و سلوک با منطق‌الططیر عطار مقایسه می‌کند. نویسنده معتقد است سپهری نیز در هشت کتاب در حال سیر و سلوک و سفر به سوی وادی هشتم یا « ما هیچ، ما نگاه » است.
  • مقاله‌ی بودلر و سپهری، در جستجوی بهشت گمشده از محبوبه فهیم کلام که در آن نویسنده سپهری را شاعری رمانتیست و بودلر را شاعری سمبولیسم معرفی می‌کند که از آلام دنیای پیرامون خویش در رنج‌اند، و پیوسته در جستجوی مامن و پناهگاهی برای تسکین دردهای درونی خویش، در پی دنیایی فراتر از دنیای طبیعت و در جست و جوی مدینه‌ی فاضله‌ی خویش‌اند. نویسنده سفر سپهری را، نوعی سیر و سلوک روحی و سیر انفس معرفی می‌کند اما سفر بودلر را، سفری دنیوی می‌داند و از این رو برای سفر دو شاعر تفاوت قایل می‌شود.

 

1-5) اهداف پژوهش

بررسی دقیق مفهوم سفر در مثنوی سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری

1-6) حدود پژوهش

هشت کتاب سهراب سپهری و مثنوی سیرالعباد الی المعاد سنایی

1-7) پرسش‌های پژوهشی

1- سفر در مثنوی سیرالعباد إالی المعاد سنایی دارای چه وجوه مفهومی است؟

2- سفر در هشت کتاب سهراب سپهری دارای چه وجوه مفهومی است؟

3- موارد اشتراک و تمایز مفهوم سفر در سیرالعباد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری کدامند؟

1-8) شیوه‌ی پژوهش

روش جمع‌آوری اطلاعات به شیوه‌ی کتاب‌خانه‌ای بوده است، به این ترتیب که:

  • ابتدا با رجوع به کتاب‌های لغت فارسی و عربی معانی مختلف سفر استخراج گردید، هم‌چنین جایگاه سفر در قرآن و احادیث و روایات و کتاب‌های مختلف عرفانی مورد بررسی قرار گرفت.
  • در فصل سوم و بخش زندگی‌نامه‌ی دو شاعر، در زمینه زندگی‌نامه‌ی سهراب سپهری از کتاب‌هایی چون: از مصاحبت آفتاب کامیار عابدی و کتاب‌هایی که پریدخت سپهری در مورد زندگی برادرش به چاپ رساند همانند: سهراب مرغ مهاجر و هنوز در سفرم بهره گرفته شد. هم‌چنین در مورد زندگی سنایی نیز به کتاب‌هایی چون تازیانه‌های سلوک محمدرضا شفیعی کدکنی رجوع شد که در مقدمه آن بحث مفصل و جامعی از زندگی و شعر و شاعری سنایی ارائه داده شد. هم‌چنین از کتاب‌هایی چون شعرالعجم شبلی نعمانی و شرح مثنوی‌های حکیم سنایی از مدرس رضوی بهره گرفته شد.
  • در فصل چهارم به تحلیل جداگانه‌ی مفهوم سفر در دو اثر یادشده، پرداخته شد و بعد از آن مشابهت‌ها و تفاوت‌های این مفهوم در دو اثر، بیان گردید. در این فصل از منابعی که به نوعی به تحلیل مورد نظر یاری می‌رساند بهره جسته شد.

1-9) زمان‌بندی اجرای پروژه

الف: جمع‌آوری منابع: یک ماه

ب) مطالعه منابع جهت یادداشت‌برداری و تحلیل: چهار ماه

ج) جمع‌آوری و نگارش پایان‌نامه: دو ماه

5-2) منابع و مآخذ

  • اصفهانی، راغب، (1385)، مفردات الفاظ قرآن، ترجمه مصطفی رحیمی نیا، تهران، نشر سبحان
  • امیرقاسم‌خانی، پریسا، (1378)، زندگی سهراب سپهری، تهران، انتتشارات شرکت توسعه کتابخانه‌های ایران
  • انصاری، خواجه عبدالله، (1380)، طبقات‌الصوفیه، به تصحیح و حواشی عبدالحی حبیبی قندهاری، به اهتمام و کوشش حسین آهی، چاپ دوم، تهران، فروغی
  • بهفر، مهدی، (1380)، از مجموعه معرفی و شناخت سهراب سپهری، به کوشش شهناز مرادی کوچی، چاپ اول، تهران، انتشارات قطره
  • پورنامداریان، تقی، (1383)، رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی، چاپ پنجم، تهران، انتشارات علمی-فرهنگی
  • تهانوی، محمد اعلی بن علی، (1862)، کشاف اصطلاحات‌الفنون، به تصحیح محمد وجیه، عبدالحق و غلام قادر، به اهتمام الویس اسپرنگر و ولیم نامولیس، ج اول، کلکته، انتشارات کتابفروشی خیام
  • ثروتیان، بهروز، (1386)، صدای پای آب: نقد و بررسی اشعار سپهری، تهران، انتشارات نگاه
  • جعفری، جزی مسعود، (1378)، سیر رمانتیسم در اروپا، چاپ اول، تهران، نشر مرکز
  • حاج سید جوادی، احمد، فانی، کامران، خرمشاهی، بهاء‌الدین، (1388)، دائره‌المعارف تشیع، تهران، نشر شهید سعید محبی
  • حسامی، هوشنگ، (1373)، کار ما نیست شناسایی راز گل سرخ از یاد‌نامه باغ تنهایی به کوشش حمید سیاهپوش، چاپ دوم، تهران، نشر سهیل
  • حقوقی، محمد، (1384)، شعر زمان ما (3) سهراب سپهری، چاپ چهاردهم، تهران، انتشارات نگاه
  • خادم‌الفقرا، علیرضا، (1387)، سفر به عوالم روحانی در متون عرفانی، آموزش زبان و ادبیات فارسی، ش 69
  • رازی، ابوالفتوح، (1325)، تفسیر ابوالفتوح رازی، به تصحیح و حواشی مهدی الهی قمشه‌ای، چاپ دوم، تهران، انتشارات علمی
  • رامشینی، مهدی، (1385)، مقایسه‌ی تطبیقی سهراب سپهری و جبران خلیل جبران، تهران، انتشارات فرهنگسرای میردشتی
  • رحیمی، راد ابوالفضل، بی‌تا، عرفان در شعر سهراب سپهری، نشریه رسالت
  • رنجبر، مریم‌السادات، (1378)، سیرالعباد الی‌المعاد، چاپ اول، تهران، انتشارات مانی
  • سپهری، پریدخت، (1379)، سهراب مرغ مهاجر، تهران، انتشارات طهوری
  • ————-، (1386)، هنوز در سفرم، تهران، انتشارات فرزان روز
  • سپهری، سهراب، (1389)، هشت کتاب، چاپ اول، انتشارات نیلوفرانه
  • ————، (1382)، اتاق آبی، چاپ دوم، تهران، انتشارات طهوری
  • سلمانی، مهدی، (1388)، سفر روحانی سنایی و ابوالعلا، سال اول، ش 4، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی
  • سنایی، ابوالمجدمجدودبن‌آدم، (1364)، دیوان سنایی غزنوی، (به سعی و اهتمام مدرس رضوی)، تهران، انتشارات سنایی
  • سید حسینی، رضا، (1385)، مکتب‌های ادبی، چاپ چهاردهم، تهران، انتشارات نگاه
  • شبستری، شیخ محمود، (1371)، مجموعه آثار، به کوشش: صمد موحد، تهران، انتشارات طهوری، چاپ دوم
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1383)، تازیانه‌های سلوک، چاپ چهارم، تهران، انتشارات آگاه
  • شمیسا، سیروس، (1370)، نگاهی به سهراب سپهری، چاپ دوم، تهران، انتشارات مروارید
  • شهیدی، سید جعفر(1362)، فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ سوم، تهران، طهوری
  • صدرالمتاهلین شیرازی، ملاصدرا، ترجمه‌ی محمد خواجوی، (1384)، اسفار، چاپ سوم، تهران، مولی
  • طبری، (1356)، ترجمه تفسیر طبری، به اهتمام حبیب یغمائی، چاپ دوم، تهران، انتشارات توس
  • عابدی، کامیار، (1375)، از مصاحبت آفتاب( تا ملاقات و جستجوهایی در شعر سهراب سپهری)، تهران، نشر روایت، چاپ اول
  • عطار، فریدالدین، (1368)، منطق‌الطیر، (مصحح سید صادق گوهرین)، تهران، علمی- فرهنگی
  • ————، (1381)، اسرارنامه(تصحیح سید صادق گوهرین)، تهران، زوار
  • غزالی، احمد، (1370)، مجموعه آثار فارسی، به اهتمام احمد مجاعد، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران
  • غزالی توسی، ابوحامد محمد، (1351)، احیاء علوم‌الدین، ترجمه موید‌الدین محمد خوارزمی، تهران، نشر علمی- فرهنگی
  • غیوری، معصومه، (1387)، تحلیلی بر سیرالعباد الی‌المعاد سنایی، ش 11، پژوهش زبان و ادبیات فارسی
  • فروزانفر، بدیع‌الزمان، (1381)، دیوان سنایی غزنوی، با مقدمه بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ اول، تهران، انتشارات نگاه
  • نسفی، عزیزالدین محمد، (1359)، انسان کامل، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
  • فضیلت بهبهانی، محمود، (1376)، دو سفر: جستاری تطبیقی در دو منظومه‌ی عرفانی منطق‌الطیر عطار و شعر مسافر از سپهری، میراث جاویدان، سال5، شماره‌ی 17، صص106-107
  • فورست، لیلیان، (1380)، رمانتیسیسم، ترجمه مسعود جعفری جزی، چاپ سوم، تهران، نشر مرکز
  • قائمی دیوکلائی، عادله، (1389)، گفتمان‌شناسی شعر و نقاشی سهراب سپهری با تکیه بر هرمنوتیک ویلهلم دیلتای. پایان‌نامه دوره‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه مازندران
  • قرشی، سیدعلی‌اکبر، (1353)، قاموس قرآن، چاپ سوم، تهران، انتشارات دارالکتب‌ الاسلامیه
  • قشیری، عبدالکریم بن هوازن، (1374)، رساله‌ی قشیریه (ترجمه ابوعلی حسن بن احمد عثمانی)، تهران، علمی و فرهنگی
  • کاتوزیان(طهرانی) ، محمدعلی، (1383)، فرهنگ کاتوزیان، چاپ سوم، تهران، انتشارات دادگستر
  • کاشانی، عزالدین محمود، (1367)، مصباح‌الهدایه‌و‌مفتاح‌الکفایه، تصحیح جلال‌الدین همایی، تهران، نشر هما
  • کبری، نجم‌الدین، (1363)، آداب‌الصوفیه، به تصحیح و اهتمام مسعود قاسمی، تهران، کتابفروشی زوار
  • کزازی، میرجلا‌الدین، (1372)، رویا، حماسه، اسطوره، چاپ اول، تهران، نشر مرکز
  • کسرایی‌فر، مرضیه، ابراهیمی حسین، (1389)، بررسی نمادگرایی در سیرالعباد الی‌المعاد سنایی و ارداویراف‌نامه، مجله ادیان و عرفان، شماره یک
  • لنگرودی، شمس، (1381)، تاریخ تحلیلی شعر نو، چاپ چهارم، تهران، نشر مرکز
  • منور، محمدبن، (1366)، اسرارالتوحید (ترجمه شفیعی کدکنی)، تهران، آگاه
  • غیاثی، محمدتقی، (1387)، معراج شقایق، چاپ اول، تهران، انتشارات مروارید
  • محمدی افشار، هوشنگ، (1387)، سفر در متون نثر عرفانی، ش 14، فصلنامه علمی- پژوهشی- زبان و ادبیات فارسی
  • مدرس رضوی، سید محمدتقی، (1360)، مثنوی‌های حکیم سنایی، چاپ سوم، تهران، انتشارات بابک
  • مستملی، بخاری، ابوابراهیم، (1363)، شرح‌التصرف لمذهب‌التصوف، تصحیح و تحشیه: محمد روشن، تهران، انتشارات اساطیر، چاپ اول
  • معصومی همدانی، حسین، (1373)، سپهری و مشکل شعر امروز، از یادنامه باغ تنهایی، به کوشش حمید سیاهپوش، چاپ دوم، تهران، نشر سهیل
  • معین، محمد، (1360)، فرهنگ فارسی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات امیرکبیر
  • مقدادی، بهرام، (1378)، هدایت و سپهری، چاپ اول، تهران، انتشارات هاشمی
  • مکوندی، رحمان، (1388)، گریز به سوی جهان آرمانی در شعر سهراب سپهری و ویلیام باتلربیتس، نشریه رسالت
  • مولوی، جلال‌الدین محمد، (1363)، مثنوی معنوی، تصحیح نیکلسون، به اهتمام نصرالله پورجوادی، تهران، انتشارات امیرکبیر
  • مهدوی، محمدجواد، (1386)، هبوط در ادبیات عرفانی فارسی، نشریه‌ی «علمی- ترویجی» بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، شماره‌ی 95، 148 صفحه
  • ناصرخسرو، (1381)، دیوان، با مقدمه سید حسین تقی‌زاده، چاپ اول، تهران، آزادشهر
  • نعمانی، شبلی، (1335)، شعرالعجم یا تاریخ شعرا و ادبیات ایران، ترجمه سید محمد تقی فخر داعی گیلانی، چاپ دوم، تهران، انتشارات کتابفروشی ابن سینا
  • نهج‌البلاغه، (1379)، (ترجمه‌ی محمد دشتی)، قم: انتشارات مشهور
  • نهج‌الفصاحه، (1366)، (ترجمه ابوالقاسم پاینده)، تهران، انتشارات جاویدان
  • هجویری، علی بن عثمان، (1383)، کشف‌المحجوب(تصحیح محمود عابدی)، تهران: سروش
  • همایی، جلال‌الدین، (1366)، مولوی‌نامه (مولوی چه می‌گوید)، تهران: نشر هما، جلد 1 و 2
  • یاحقی، محمد جعفر، (1385)، جویبار لحظه‌ها، جریان‌های ادبی معاصر ایران، چاپ نهم، تهران، نشر جامی

Abstract

Triple Concepts is widely used in the literature. The concept during different periods of Persian literature and in the world has different effects. Inner and outer journey, travel, fiction and… .one of an important branch of Persian culture and literature is mysticism, this phenomenon has brought to their specific terms. One of the mysticism terms is tripl.trip not only appearance type sinony during distances and that done by a special desition,but also has a special mean and word which overall means cut yourself and lower world toward top world and finally is death with god.

In this tessis efforts to make the trip’s concept in one of the Prominent works of classical namely Seirolebad elalma’ad that the trip is in it in a certain sense and a mysticism word and also in one of the most outstanding works of contemporary namely Hasht ketab that the trip will review in particular the emergence of language has its mystical. Anonymous symbolic journey in Sanaee’s Seirolebad elalmaad deals on the foundations of ancient mysticism, opening avenues to express provisions on human feet away from himself there and also Sepehri in the real and mental journeys covers Spiritual and mysticism path and length of it is adjust with length of his life that are shown in his life and in his Hashtketab book. After this analysis, the comparison of these two effects is presented and some of the similarities and differences are also expressed.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

63 − 54 =