new5

توسعه راهکار مکانمند زمانمند براي پايش و تحليل بيماري سرطان معده در محيط GIS

توضیحات

166 صفحه

فایل word

 

دانشکده محيط زيست و انرژي، گروه & RS GIS
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته GIS & RS (M.Sc)
گرايش: آب و خاک

 

 

فهرست مطالب

عنوان صفحه
چکيده 1
فصل اول: کليات تحقيق
1-1-مقدمه 3
1-2- بيان مسئله 4
1-3- اهميت و ضرورت انجام تحقيق 5
1-4- جنبه جديد بودن و نوآوري در تحقيق 6
1-5- اهداف مشخص تحقيق 6
1-6- سؤالات تحقيق 7
1-7- فرضيه‏هاي تحقيق 7
1-8- ساختار پايان نامه 7
فصل دوم: مروري بر ادبيات تحقيق و پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه 9
2-2- تعاريف 9
2-2-2- تعريف GIS 9
3-2-2- سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي بهداشتي و درماني (Health GIS) 11
2-2-3- نيترات چيست 13
2-2-3-1- نيترات در آب آشاميدني و تاثير بر سلامت انسان 13
2-2-4- شبکه عصبي 14
2-2-4-1- تاريخچه شبکه عصبي 14
2-2-4-2- مبناي بيولوژيکي شبکه عصبي 14
2-2-4-3- ويژگي و کاربرد شبکه‌هاي عصبي 15
2-2-4-4- شبکه‌هاي عصبي مصنوعي 15
2-2-5- سرطان چيست 16
2-2-6- سرطان معده 17
2-3-6- توسعه و گسترش علوم و فن آوري‌هاي سنجش از دور و GIS در علوم سلامت 17
2-4-6- ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﺑﺮﺩ ‪ GIS‬ ﺩﺭ ﻋﻠﻮﻡ ﭘﺰﺷﻜﻲ (HGIS‬‬) ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ 22
فصل سوم: روش اجراي تحقيق
3-1- مقدمه 25
3-2- مدل مفهومي نحوه انجام تحقيق 25
3-3 داده‌ها ي مورد نياز 26
3-4- آماده‌سازي داده‌ها در محيط نرم افزار ArcGIS 27
3-5- ساختار يک سيستم GIS 28
3-5-1- فراهم سازي اطلاعات 29
3-5-2- پيش پردازش 29
3-5-3- مديريت داده ها 30
3-5-4- 1- ذخيره سازي و تجزيه و تحليل داده ها 30
3-5-5- توليد محصولات خارجي 30
3-6- درون‌يابي (Interpolation) 30
3-6-1- مفاهيم درون يابي 31
3-7- داده كاوي 32
3-8- داده كاوي مكاني 34
3-7-1- تاريخچه داده كاوي 34
3-9- تحليل خوشه اي 35
3-9-1- بررسي تشابه و عدم تشابه در تحليل خوشه اي 37
3-10- رگرسيون چيست 38
3-10-1- روش‌هاي رگرسيوني 39
3-11- ضريب همبستگي چيست 40
3-11-1- شناسايي ضريب همبستگي با توجه به متغيرها و مقياس‌هاي اندازه گيري آنها 40
3-11-2- انواع ضرايب همبستگي 41
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده‌ها (يافته‌ها)
4-1-مقدمه 44
4-2-بررسي محدوده مورد مطالعه 44
4-2-1- اطلاعات جغرافيايي استان کردستان 44
4-3- اثرات نيترات بر سلامتي انسان 46
4-4- درون‌يابي (Interpolation) 63
4-5- تحليل لكه‌هاي داغ 75
4-6- Mean Center (مرکز ميانگين) 86
4-7- Standard Distance (فاصله استاندارد) 97
4-8- رگرسيون موزون جغرافيايي(GWR) 108
4-9- بررسي ميزان نيترات خاک در رابطه با بيماري سرطان معده در استان کردستان 130
4-10- پياده سازي شبکه عصبي 138
4-11- نتيجه گيري 141
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادات
5-1- مقدمه 143
5-2- پيشنهادها و جهت‌گيري تحقيقات آتي 145
منابع و مأخذ 146
فهرست منابع فارسي 147
فهرست منابع غير فارسي 147

 

 

فهرست جداول

جدول4-1- تعداد بيماران سرطان معده در استان کردستان (سال 93-84) 47
جدول4-2- تعداد بيماران سرطان معده نسبت به جمعيت هر شهر در ده هزار نفردر استان کردستان (سال 93-84) 47
جدول4-3- ميانگين سن تعداد بيماران سرطان معده در استان کردستان (سال 93-84) 48
جدول4-4- ميزان نيترات داخل آب(ميلي گرم بر ليتر) در استان کردستان (سال 93-84) 49
جدول4-5- تعداد بيماران سرطان معده به تفکيک زن و مرد در استان کردستان (سال 93-84) 51
جدول رگرسيون (4-6)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1384 110
جدول رگرسيون (4-7)-تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1385 112
جدول رگرسيون(4-8)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1386 114
جدول رگرسيون(4-9)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1387 116
جدول(4-10)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1388 118
جدول رگرسيون(4-11)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1389 120
جدول رگرسيون(4-12)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1390 122
جدول رگرسيون-(4-13)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1391 124
جدول رگرسيون (4-14)-تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1392 126
جدول رگرسيون (4-15)- تاثير نيترات آب بر بيماري سرطان معده در سال 1393 128
جدول (4-16)- خروجي فيلدهاي تحليل رگرسيون وزني جغرافيايي 129

 

 

فهرست شکل‌ها

شکل3-1- رويه خوشه بندي 37
شکل 4-1- ميزان نيترات آب شهرهاي استان کردستان 50
شکل 4-2- ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) در استان کردستان سال 1384-1393 50
شکل 4-3- تعداد بيماران سرطان معده (ميلي گرم بر ليتر) در استان کردستان سال 1384-1393 51
شکل4-5- تعداد بيماران سرطان معده در شهر بانه(سال93-84) 52
شکل4-6- تعداد بيماران سرطان معده در شهر ديواندره (سال93-84) 53
شکل4-7- تعداد بيماران سرطان معده در شهر قروه (سال93-84) 53
شکل4-8- تعداد بيماران سرطان معده در شهر مريوان (سال93-84) 54
شکل4-9- تعداد بيماران سرطان معده در شهر کامياران (سال93-84) 54
شکل4-10- تعداد بيماران سرطان معده در شهر سنندج (سال93-84) 55
شکل4-11- تعداد بيماران سرطان معده در شهر سقز (سال93-84) 55
شکل4-12- تعداد بيماران سرطان معده در شهر دهگلان (سال93-84) 56
شکل4-13- تعداد بيماران سرطان معده در شهر سروآباد (سال93-84) 56
شکل4-14- تعداد بيماران سرطان معده در شهر بيجار (سال93-84) 57
شکل4-15- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر بانه (سال93-84) 58
شکل4-16- رابطه ميزان نيترات آب(ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر بيجار (سال93-84) 58
شکل4-17- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر دهگلان (سال93-84) 59
شکل4-18- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر ديواندره (سال93-84) 59
شکل4-19- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر سروآباد (سال93-84) 60
شکل4-20- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر سقز (سال93-84) 60
شکل4-21- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر سنندج (سال93-84) 61
شکل4-22- رابطه ميزان نيترات آب(ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر قروه (سال93-84) 61
شکل4-23- رابطه ميزان نيترات آب(ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر کامياران (سال93-84) 62
شکل4-24- رابطه ميزان نيترات آب (ميلي گرم بر ليتر) و تعداد بيماران در شهر مريوان (سال93-84) 62
شکل4-25- نمودار رگرسيون(براي نقاط Test، اعتبار سنجي و کلي) رابطه نيترات آب و بيماري سرطان معده با استفاده از الگوريتم شبکه عصبي در محيط متلب در 10 سال متوالي 140

 

 

فهرست نقشه ها

نقشه(2-1)- نقشه تهيه شده در نرم افزار GIS 12
نقشه(4-1)- محدوده جغرافياي استان کردستان 45
نقشه(4-2)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1384 64
نقشه(4-3)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1384 64
نقشه(4-4)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1385 65
نقشه(4-5)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1385 65
نقشه(4-6)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1386 66
نقشه(4-7)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1386 66
نقشه(4-8)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1387 67
نقشه(4-9)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1387 67
نقشه(4-10)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1388 68
نقشه(4-11)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال1388 68
نقشه(4-12)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1389 69
نقشه(4-13)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1389 69
نقشه(4-14)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1390 70
نقشه(4-15)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1390 70
نقشه(4-16)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1391 71
نقشه(4-17)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1391 71
نقشه(4-18)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1392 72
نقشه(4-19)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1392 72
نقشه(4-20)- درون‌يابي ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1393 73
نقشه(4-21)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1393 73
نقشه(4-22)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1384 76
نقشه(4-23)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1384 76
نقشه(4-24)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1385 77
نقشه(4-25)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1385 77
نقشه(4-26)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1386 78
نقشه(4-27)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1386 78
نقشه(4-28)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1387 79
نقشه(4-29)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1387 79
نقشه(4-30)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1388 80
نقشه(4-31)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1388 80
نقشه(4-32)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1389 81
نقشه(4-33)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1389 81
نقشه(4-34)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1390 82
نقشه(4-35)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1390 82
نقشه(4-36)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1391 83
نقشه(4-37)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1391 83
نقشه(4-38)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1392 84
نقشه(4-39)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1392 84
نقشه(4-40)- Hot Spot Analysis ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1393 85
نقشه(4-41)- Hot Spot Analysis تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1393 85
نقشه(4-42)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1384 87
نقشه(4-43)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1384 87
نقشه(4-44)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1385 ن 88
نقشه(4-45)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1385 88
نقشه(4-46)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1386 89
نقشه(4-47)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1386 89
نقشه(4-48)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1387 90
نقشه(4-49)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1387 90
نقشه(4-50)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1388 91
نقشه(4-51)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1388 91
نقشه(4-52)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1389 92
نقشه(4-53)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1389 92
نقشه(4-54)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1390 93
نقشه(4-55)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1390 93
نقشه(4-56)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1391 94
نقشه(4-57)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1391 94
نقشه(4-58)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1392 95
نقشه(4-59)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1392 95
نقشه(4-60)- Mean Centerميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1393 96
نقشه(4-61)- Mean Center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1393 96
نقشه(4-62)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1384 98
(4-63)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1384 98
نقشه(4-64)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1385 99
نقشه(4-65)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1385 99
نقشه(4-66)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1386 100
نقشه(4-67)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1386 100
نقشه(4-68)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1387 101
نقشه(4-69)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1387 101
نقشه(4-70)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1388 102
نقشه(4-71)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1388 102
نقشه(4-72)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1389 103
نقشه(4-73)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1389 103
نقشه(4-74)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1390 104
نقشه(4-75)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1390 104
نقشه(4-76)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1391 105
نقشه(4-77)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1391 105
نقشه(4-78)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1392 106
نقشه(4-79)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1392 106
نقشه(4-80)- Standard Distance ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1393 107
نقشه(4-81)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1393 107
نقشه(4-82)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1384 109
نقشه(4-83)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1385 111
نقشه(4-84)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1386 113
نقشه(4-85)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1387 115
نقشه(4-86)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1388 117
نقشه(4-87)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1389 119
نقشه(4-88)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1390 121
نقشه(4-89)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1391 123
نقشه(4-90)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1392 125
نقشه(4-91)- رگرسيون ميزان نيترات آب استان کردستان در سال 1393 127
نقشه(4-92)- شهرستان‌هاي ديواندره، سنندج، کامياران 131
نقشه(4-93)- درون‌يابي ميزان نيترات خاک در سال 1394 132
نقشه(4-94)- درون‌يابي تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1394 132
نقشه(4-95)- Mean Center ميزان نيترات خاک در سال 1394 134
نقشه(4-96)- Mean center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1394 134
نقشه(4-97)- Median Center ميزان نيترات خاک در سال 1394 135
نقشه(4-98)- Median center تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1394 135
نقشه(4-99)- Standard Distance ميزان نيترات خاک در سال 1394 136
نقشه(4-100)- Standard Distance تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1394 136
نقشه(4-101)- Directional Distribution ميزان نيترات خاک در سال 1394 137
نقشه(4-102)- Directional Distribution تعداد بيماران سرطان معده استان کردستان در سال 1394 137

 

چکيده

سيستم اطلاعات جغرافيايي را مي‌توان به عنوان علم مديريت داده‌ها و مکاني تعريف کرد که وظيفه اخذ، ذخيره سازي، تجزيه و تحليل و نمايش داده‌ها ي مکاني را بر عهده دارد. چنين ويژگي‌هايي موجب شده است که GIS به عنوان وسيله‌اي که توانايي تصميم گيري را افزايش مي‌دهد، شناخته شود. امروزه سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي کاربردهاي متعددي در گرايش‌هاي علوم پزشکي پيدا کرده‌اند. امروزه GIS، عنصري اصلي در بسياري از پروژه‌هاي سلامت عمومي و اپيدميولوژي، محسوب مي‌شود. هدف اين پژوهش تحليل و بررسي بيماري سرطان معده در محدوده استان کردستان با استفاده از الگوريتم تاثير داده کاوي مکاني و شبکه عصبي مي‌باشد. بدين منظور داده‌ها ي پارامترهاي تاثير گذار مثل جنسيت، سن، ميزان نيترات آب و خاک در محدوده مورد مطالعه جمع آوري و در ادامه اين داده‌ها جهت ورود به GIS آماده‌سازي شدند و با استفاده از الگوريتم‌هاي داده کاوي مکاني در محيط GIS و تاثير اين عوامل در گسترش اين بيماري بررسي شد و در نرم افزار Matlab شبکه عصبي براي مدلسازي اين بيماري با توجه به پارامترهاي تاثيرگذار توسعه داده شد و در انتها نتايج و نحوه تاثيرگذاري هر يک از عوامل به تفکيک شهر ارائه شد و مي‌توان گفت مهم‌ترين پارامتر تاثير گذار در گسترش بيماري، نيترات آب مي‌باشد.

واژگان کليدي: سرطان معده، نيترات، داده کاوي مکاني، GIS، شبکه عصبي

 

 

 

1-1-مقدمه

سلامت انسانها توسط عوامل مختلف محيطي و از جمله مکان زندگي آنان تحت تاثير قرار مي‌گيرد به گونه‌اي که مي‌توان گفت مسايل مربوط به سلامت تقريباً هميشه ابعاد مکاني دارند. بررسي خصوصيات اين مکان‌ها (از جمله خصوصيات مردم شناختي و وجود عوامل خطر محيطي)، به منظور انجام مطالعات اپيدميولوژيک بسيار حائز اهميت است.
بطور کلي در حيطه سلامت، از GIS به عنوان يک ابزار کمکي بسيار مفيد در موارد زير استفاده مي‌شود:
الف- پژوهش: در زمينه درک نحوه‌ي توزيع و انتشار بيماري‌ها و ارتباط آنها با عوامل محيطي(مانند شرايط آب و هوايي، کيفيت آب، وضعيت بهداشتي، فعاليت‌هاي کشاورزي، عوامل آلوده کننده محيط و …) GIS مي‌تواند کمک شاياني به پژوهشگران نمايد. GIS ابزار ارزشمندي در زمينه بررسي اتيو لوژي (سبب شناسي) بيماري‌ها و مسايل بهداشتي است.
ب- آموزش(بهداشت): از آنجا که نقشه يک وسيله ارتباطي مناسب است، به پيشنهاد بعضي از صاحب نظران مي‌توان از آن در تهيه مواد آموزشي کمک گرفت. با کمک GIS مي‌توان مطالب مفيد، تاثير گذار به منظور جلب مشارکت عمومي در برنامه‌هاي سلامت جامعه تهيه نمود.
سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) ، يک سيستم الکترونيک براي کسب اطلاعات جغرافيايي مي‌باشد. GIS سيستمي است که با بهره‌گيري از آن، کليه اطلاعات جمع آوري شده به صورت لايه لايه تهيه شده، پس از تفکيک و کنترل داده‌ها کليه‌ي اطلاعات توصيفي و مکاني مورد نياز وارد سيستم مي‌شوند. بدين وسيله علاوه بر دسترسي صحيح و سريع به داده‌ها ي مورد نياز در يک حجم وسيع، امکان ارايه و به تصوير کشيدن اطلاعات مکاني و موضوعي در قالب نقشه، جدول و نمودار، ويرايش و بهنگام نمودن داده‌ها و نيز امکان استفاده از داده‌ها ي موجود در جهت اهداف مختلف و بر اساس نيازهاي گوناگون کاربران فراهم مي‌گردد. همچنين زمينه‌اي براي شناساندن و معرفي قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي متعدد و در عين حال، تشخيص خلاهاي مطالعاتي مناطق مختلف جغرافيايي ايجاد خواهد شد. GIS يک سيستم اطلاعاتي است که پردازش آن بر روي اطلاعات مکان مرجع يا اطلاعات جغرافيايي است و به کسب اطلاعات در رابطه با پديده‌هايي مي‌پردازد که به نحوي با موقعيت مکاني در ارتباط هستند (رضاييان، 1383). در حال حاضر از اين سيستم‌ها بسته به نيازهاي هر منطقه يا کشور در بخش‌هاي مختلف (مانند مطالعات محيط زيست محيطي، مطالعات سلامت، برنامه‌ريزي شهري و شهرداري، خدمات ايمني شهري، مديريت حمل و نقل و ترافيک شهري، مديريت کاربري اراضي) استفاده مي‌شود و با گذشت زمان و توسعه‌ي سيستم‌ها، کاربرد GIS به کليه‌ي بخش‌هاي مرتبط با زمين گسترش يافته است. اين پژوهش سعي بر اين داشت تا کاربرد اين نرم افزار را در علوم پزشکي و توسعه راهکار مکانمند- زمانمند براي پايش و تحليل بيماري سرطان معده در محيط GIS بررسي مي‌کنيم. در اين راستا استفاده از GIS يکي از راههاي، دادن هشدارهاي سلامتي به مردم در معرض خطر است. به طور کلي GIS از طريق کمک به درک بيشتر مردم از محيط زندگي خود، مي‌تواند در توسعه جامعه موثر باشد.
در اين تحقيق توسعه راهکار مکانمند- زمانمند براي پايش و تحليل بيماري سرطان معده در محيط GIS مورد بررسي قرار گرفته شده است. سرطان‌ها، از مهم‌ترين بيماري‌هاي غيرواگيردار هستند که بار بيماري عمده‌اي را به جامعه تحميل مي‌کنند. سرطان دومين عامل شايع مرگ و مير در کشورهاي توسعه يافته و سومين عامل مرگ در کشورهاي در حال توسعه است. در حال حاضر سرطان عامل 12% مرگ و مير در سراسر جهان است و در سال‌هاي آينده روند رو به رشدي خواهد داشت. انتظار مي‌رود تعداد موارد جديد در دنيا به 15 ميليون نفر در سال 2020 افزايش يابد که حدود 60% اين موارد جديد در کشورهاي کمتر توسعه يافته جهان ايجاد مي‌شوند. تغيير در سبک زندگي، کنترل نسبي بيماري‌هاي واگيردار، افزايش عوامل خطر محيطي و مسن شدن جمعيت، از عوامل افزايش بيماري سرطان در چند دهه اخير محسوب مي‌شوند(Hochhauser, 2010) .

 

 

1-2- بيان مسئله

سرطان‌هاي دستگاه گوارش يکي از سرطان‌هاي شايعي است که با مرگ و مير بالايي همراه است. ميزان بروز اين سرطان‌ها در جوامع مختلف بسيار متفاوت بوده و خصوصيات اپيدميولوژيک اين سرطان‌ها در دهه‌هاي اخير دگرگون شده است. سرطان معده چهارمين سرطان شايع در جهان است. همچنين اين بيماري يکي از شايع‌ترين بيماري‌ها در استان کردستان مي‌باشد و اين استان رتبه اول را در کشور به خود اختصاص داده است. استان کردستان با مساحت 28203 کيلومتر مربع يکي از استان‌هاي غربي ايران است که در مجاورت استان‌هاي آذربايجان غربي، زنجان، همدان و کرمانشاه و هم مزر با کشور عراق قرار گرفته است که بيش از 200 کيلومتر مرز مشترک با عراق دارد. مختصات جغرافيايي استان 34 درجه و 44 دقيقه تا 36 درجه و 30 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 31 دقيقه تا 48 درجه و 16 دقيقه طول شرقي مي‌باشد. اين مطالعه با هدف شناخت سرطان معده در استان کردستان و ارتباط عوامل تاثيرگذار بيماري در محيط GIS انجام گرفته است. نتايج نشان مي‌دهد که در سال 1387 54 نفر (59.3%) از بيماران مبتلا به سرطان معده بودند. ميانگين سني بيماران مبتلا به سرطان معده 63.5 سال با انحراف معيار 11.2 سال بود. از نظر توزيع جنسي 71.4% بيماران مرد و 28.6% بيماران زن بودند (فرزام بيدارپور، 1390 ).
سيستم‌ها و علوم اطلاعات جغرافيايي کاربردي در حوزه‌هاي سلامت و پزشکي يکي از زير شاخه بسيار فعال علوم جغرافيايي مي‌باشند، که معمولاً تأکيدي بر جنبه‌هاي مکاني و اکولوژيکي بيماري و چگونگي خدمت رساني سلامت در بعد مکان و زمان دارد. بکارگيري GIS در مسايل سلامت و بيماري در عين اينکه مي‌تواند منجر به بهبود تحقيقات در حوزه‌هاي ارتباط دهنده انسان با محيط شود، همراه با مشکلات و مسايل ويژه و خاصي است که محققان در هنگام بکارگيري چنين فن آوري‌هاي تحليلي کارآمدي با آن‌ها مواجه خواهند بود (علي درويشي بلوراني، 1391).
GIS در حوزه‌هاي مطالعاتي متفاوت، کاربردهاي فراوان دارد. از جمله مي‌توان به موارد زير اشاره کرد: آمار زيستي، بهداشت محيط، تحقيقات خدمات سلامت (HSR)، حشره شناسي پزشکي، جغرافياي پزشکي، اقتصاد بهداشت و بهداشت عمومي (Burrough P, 1986). با توجه به اينکه اين بيماري جزء بيماري‌هاي مهم و شايع در مناطق کوهستاني بالاخص استان کردستان مي‌باشد و روند بروز سرطان معده در غرب ايران در حال افزايش است، لذا در اين مطالعه سعي بر آن است تا با شناخت عوامل محيطي موثر در اين بيماري و ارتباط بيماري و عوامل مؤثر بر آن، با کمک GIS بتوان راهکاري مکانمند – زمانمد ارائه دهيم.

 

 

1-3- اهميت و ضرورت انجام تحقيق

روند سرطان‌ها در سه دهه اخير 2 برابر افزايش يافته است و پيش بيني مي‌شود تا سال 2030 اين روند 5 برابر شود. سرطان‌ها به دليل عوارض جبران ناپذير و هزينه‌هاي سرسام آور تشخيص و درمان جايگاه ويژه‌اي در برنامه‌هاي نظام سلامت دارند. بيش از نيمي از موارد سرطان‌ها و 60 درصد مرگ بر اثر سرطان در كشورهاي كمتر توسعه يافته رخ مي‌دهد و بروز آن در كشورهاي در حال توسعه با تغيير شيوه زندگي به سمت غربي شدن روز به روز در حال افزايش است (وبگاه پزشکان بدون مرز، 1387). سرطان معده يكي از سرطان‌هاي دستگاه گوارش است كه بر اساس آخرين آمارها با بروز 934000 مورد در سال، چهارمين سرطان شايع در سراسر جهان است و به دليل ضعف در تشخيص آن و عوامل محيطي مؤثر در بيماري، پس از سرطان ريه دومين عامل مرگ و مير ناشي از سرطان در جهان مي‌باشد، اما بر خلاف روند رو به كاهش سرطان معده در سراسر جهان در دهه‌هاي اخير، هنوز به صورت معضل بهداشت عمومي در 21 كشور جهان باقي مانده است (حميدرضا مکارچيان، 1394). مهم‌ترين عامل خطرساز ابتلا به سرطان معده عفونت هليکوباکترپيلوري است. به گفته رئيس اداره سرطان وزارت بهداشت عامل سرطان معده ميکروب هليکوباکترپيلوري و مصرف غذاهاي با نيترات بالا به اشکال مختلف اعم از مايع يا جامد است که نيترات بالا در آب و خاک وجود دارد، لذا بايد آب و خاک‌هاي با نيترات بالا را مورد بررسي قرار داد (Fiona,Martin, 2011). بنابراين لازم است غذاهايي که بيرون از يخچال نگه داشته مي‌شود استفاده نشود. مطالعه جغرافياي منطقه در بررسي بيماري‌ها از اهميت خاصي برخوردار است زيرا وقوع بسياري از بيماري‌ها به شرايط جغرافيايي منطقه وابسته است. وجود موانع طبيعي نظير کوهستان‌ها و درياها، از يك طرف و وابستگي بعضي از عوامل بيماري به شرايط محيطي و اقليمي خاص، از طرف ديگر باعث محدود شدن بعضي از بيماري‌ها به مناطق خاصي از كره ي زمين گرديده است بنابراين جغرافيا و مکان در بررسي بيماري‌ها اهميت خاصي پيدا مي‌کنند. با استفاده از مدل سازي پديده‌ي بيماري و داده کاوي، مي‌توان عوامل اصلي ايجاد بيماري در يک منطقه را به همراه ميزان اهميت هر عامل، شناسايي وتعيين کرده و براي پيشگيري و درمان آن بيماري، بيشترين هزينه و زمان را صرف عوامل مهم تر استخراج شده از مدل نمود. توزيع جغرافيايي بيماري سرطان معده تا حدودي به شرايط محيطي از جمله به مقدار نيترات در آب و خاک بستگي دارد (زهره معصومي، 1391). GIS مي‌تواند، نقش بسزايي در مديريت و برنامه‌ريزي مسائل بهداشت عمومي و مطالعه انتشار بيماري‌ها داشته باشد.(کشف تجمع مکاني بيماري‌ها و تحليل پارامتر‌هاي محيطي بر روي بيماري) در سال‌هاي 83، 84، 85 و نيمه اول سال 86 به ترتيب در استان کردستان 681، 835، 862 و 458 مورد سرطان ثبت شده است. شناسايي اين بيماري، مناطق و مقادير زمان‌هاي مختلف را مورد ارزيابي قرار داده و با استفاده از داده‌ها ي موجود به Data mining (داده کاوي) در مورد بيماري سرطان معده در محيط GIS مي‌پردازيم. به نظر مي‌رسد که عوامل خطر سرطان معده در استان کردستان با ساير مناطق متفاوت بوده و الکل و سيگار نقش کمتري در بروز آن دارند عواملي همچون: سن بالا، جنس مذکر، نيترات موجود در آب و خاک استان کردستان، رژيم غذايي و … در ابتلا به اين بيماري نقش زيادي دارند .با انجام يک سري مراحل براي بيماري سرطان معده مي‌توان به علل تجمع مکاني- زماني اين بيماري و ارتباط بين عوامل تاثيرگذار در بيماري پي برد.

 

.

.

.

.

.

.

.

.

 

 

 

 

منابع و مأخذ

 

 

فهرست منابع فارسي

  • بيگل هول آر، بونيتا آر و كجلستروم تي. (1371). مباني اپيدميولوژي. انتشارات معاونت پژوهشي وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشكي.
  • توماس اچ. ووناكات ورانلدجي. ووناكات- ترجمه محمدرضا مشكاني. (1364). آمار مقدماتي. انتشارات دانشگاهي صنعتي اميرکبير.
  • حاتمي، حسين، موبدي، ايرج. (1364). مقدمه‌اي بر پزشکي جغرافيايي ايران. فصل 9 گفتار 1، كتاب جامع بهداشت عمومي.
  • رضاييان، محمد رضا. (1388). نظام‌هاي اطلاعات جغرافيايي و نظام موقعيت ياب جهاني از ديدگاه بهداشت عمومي و اپيدميولوژي. انتشارات دانشکده علوم پزشکي رفسنجان .
  • فاست، لوران. ترجمه هادي ويسي، کبري مفاخري و سعيد باقري شورکي. (1392). مباني شبکه‌هاي عصبي: ساختارها، الگوريتم‌ها و کاربردها. انتشارات نص.
  • فرج زاده.منوچهر (1389). مباني سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي. انتشارات انتخاب.
  • کاتوراني، شلير. (1382). تحليل فضايي بيماري سرطان پوست در استان کردستان. پايان نامه كارشناسي ارشد. يزد: دانشگاه آزاد، واحد علوم و تحقيقات.
  • کريمي، محمد رضا. (1390). سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي GIS. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي
  • مسگري محمد سعدي، معصومي زهرا. ( 1384 )، استفاده از آناليز‌هاي مكاني وآماري سيستم اطلاعات جغرافيايي در كشف تجمع مكاني بيماري‌ها، همايش ژئوماتيك 84 سازمان نقشه برداري كشور، تهران، ايران.
  • منهاج، محمد باقر. (1393). مباني شبکه‌هاي عصبي. انتشارات دانشگاه صنعتي امير کبير
  • ياسوري مجيد. (1383). مباني كاربرد ونرم افزارهاي GIS. انتشارات آستان قدس رضوي
  • يعقوبي جويباري، آزاده. (1395). سرطان معده. انتشارات ارجمند

 

 

فهرست منابع غير فارسي

  • Cressie N.A., 1993. Statistics for spatial data. Wiley series in Probability and Mathematical Statistics.
  • Dirk, U. P. et al. (2008). Spatial Analysis in Epidemiology. 1st .Ed. Oxford University Press, USA, New York, PP. 97-100.
  • Durr, P. A., Tait, N., Staubach, chResources Guide: Software, Data and Gisvet web, In: GIS and Spatial analysisin Veteninary Science, Durr, P. Gatrell
  • Apsen Publishers Inc, Gaithersburg, MD, PP. 231- 254.
  • Glass, G. E. (2000). Geographic Information Systems in infectious disease epidemiology theory.
  • Gordon, A. and Womersley, J. (1997). The use of mapping in public health medicine. Journal of Public Health Medicine, Vol. 2, No. 3, PP. 139-147.
  • Melnick, A. L. and Fleming, D. W. (1999). Modern geographic information systems: promise and pitfalls.Journal of Public Health Management and Practice, Vol. 5, PP. 8-10
  • Montgomery, D, Peck, E. and Vining, G. (2001). Introduction to Linear Regression Analysis. 2nd Ed. Wiley Interscience Publication, NewYork, PP. 320-410.
  • C. G. (1994). Predict asthma and outdoor air pollution in Brooklyn and Queens: A Geographic Analysis, Master thesis, Departement of Geography, Hunter College, City university of New York, New York.
  • Wertheimer, N. and Leeper, E. (1997). Electric wiring configuration and childhood cancer. American Journal of Epidemiology, No. 109, PP. 273-284.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “توسعه راهکار مکانمند زمانمند براي پايش و تحليل بيماري سرطان معده در محيط GIS”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

92 − = 87