روایتگری معلولیت در سینمای ایران

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

 

 

 

 

 

 

 

دانشکده علوم ارتباطات

عنوان: روایتگری معلولیت در سینمای ایران

پایان­­نامه کارشناسی ارشد

 

­­­­استاد راهنما: دکتر سید­رضا نقیب­السادات

استاد مشاور: دکتر سید محمد مهدی­زاده

 

……………………………

­ سال تحصیلی: 93-1392

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

رسانه­ها بازتاب زندگی روزمره ما هستند و با زبان نشانه، حوادث و گروه­های مختلف را به تصویر می­کشند.در این میان، سینما از جمله رسانه­های تصویری محسوب می­شود که با زبان تصویر و نماد، موضوعات مختلف در سطح جامعه را مطرح می­کند. در این پژوهش، موضوع معلولیت در سینمای ایران مدّ نظر قرار گرفته است. معلولین از جمله گروه­هایی هستند که در رسانه­ها بازنمایی می­شوند اما چگونگی این بازنمایی و تصویری که از آن­ها در سینما ارائه می­شود حائز اهمیت است بدین منظور، سؤال­های اصلی که در این رابطه مطرح می­شوند این است که آیا نحوه بازنمایی معلولیت به گونه­ای مثبت است یا منفی؟ جایگاه معلولین در سینمای ایران چگونه است؟ ابعاد و گونه­های روایتگری معلولیت به چه صورت است و موضوعات مرتبط با پدیده معلولیت کدامند؟ به منظور دست­یابی به این پرسش­ها شش فیلم از سینمای ایران با نام­های این­جا بدون من، بید مجنون، رنگ خدا، آواز گنجشک­ها، بچه­های ابدی و میم مثل مادر انتخاب شده که به روش تحلیل روایت و از طریق تکنیک­های بارت، استراوس، تودورف و گریماس مورد تحلیل قرار گرفته­اند. در انتخاب این فیلم­ها از نمونه­گیری هدفمند غیر احتمالی استفاده شده­است و واحدهای تحلیل، صحنه و شخصیت است. از طرفی دیگر این فیلم­ها به گونه­ای انتخاب شده­اند که تمام گونه­های معلولیت از جمله معلولیت حرکتی، معلولیت ذهنی، معلولیت احشایی (ناراحتی قلبی، کلیوی، تنفسی) و معلولیت حسی (بینایی و شنوایی) را پوشش دهند.

سینما با به تصویر کشیدن خشونت نمادین نسبت به معلولین، طرد اجتماعی آن­ها توسط خانواده و اطرافیان، کلیشه­سازی و استفاده از تز کم­نمایی و به حاشیه راندن آن­ها تصویری منفی از این گروه به نمایش می­گذارد هرچند سعی بر تصویرسازی مثبت از پدیده معلولیت و معلولین داشته باشد، اما فضای کلی فیلم­ها و کنش­هایی که در فیلم نسبت به افراد معلول اعمال می­شود، جایگاه منفی این افراد در جامعه، طبیعی­سازی و وجود افکار قالبی درباره معلولیت و معلولین را پررنگ­تر می­کند.

 

واژگان کلیدی: سینما، بازنمایی، معلولیت، داغ ننگ، روایت

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

فصل اول: کلیات پژوهش ………………………………………………………………………………………….1

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………… 2

1-1)طرح موضوع و تعریف آن ………………………………………………………………………………………….. 2

1-2) بیان ضرورت و اهمیت موضوع تحقیق ……………………………………………………………………….. 6

1-2-1) ضرورت و اهمیت نظری یا علمی ………………………………………………………………………….. 6

1-2-2) ضرورت و اهمیت عملی یا اجتماعی ……………………………………………………………………… 7

1-3) تشریح فرایند تاریخی موضوع تحقیق …………………………………………………………………………. 7

1-4) اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….. 8

1-4-1) هدف کلی……………………………………………………………………………………………………………. 8

1-4-2) اهداف جزئی ………………………………………………………………………………………………………. 8

 

فصل دوم: تدارک نظری تحقیق …………………………………………………………………………………. 9

2-1) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 10

2-2) تاریخچه ……………………………………………………………………………………………………………….. 11

2-2-1) تاریخچه سینما در جهان …………………………………………………………………………………….. 11

2-2-2) تاریخچه سینما در ایران ……………………………………………………………………………………… 13

2-3)مستندات مفاهیم ……………………………………………………………………………………………………… 16

2-3-1) بازنمایی ……………………………………………………………………………………………………………. 16

2-3-1-1) تعریف بازنمایی …………………………………………………………………………………………….. 16

2-3-1-2)استوارت هال و بازنمایی ………………………………………………………………………………….. 16

2-3-1-3)کلیشه­سازی و بازنمایی ……………………………………………………………………………………. 23

2-3-1-4)خشونت نمادین …………………………………………………………………………………………….. 31

2-3-2)تعریف داغ ننگ …………………………………………………………………………………………………. 33

2-3-2-1)داغ ننگ از دیدگاه گافمن ……………………………………………………………………………….. 34

2-3-2-2)مفهوم رؤیت پذیری ……………………………………………………………………………………….. 36

2-3-2-3)مفهوم اطلاعات اجتماعی ………………………………………………………………………………… 37

2-3-2-4)مفهوم نمادهای پنهان­کننده هویت …………………………………………………………………….. 38

2-3-2-5)مدیریت اطلاعات و پنهان کردن داغ ننگ ………………………………………………………….. 39

2-3-3)معلولیت ……………………………………………………………………………………………………………. 42

2-3-3-1)تعریف نقص …………………………………………………………………………………………………. 42

2-3-3-2)تعریف ناتوانی ……………………………………………………………………………………………….. 43

2-3-3-3)نقص از دیدگاه گافمن ……………………………………………………………………………………. 44

2-3-3-4)تعریف معلولیت …………………………………………………………………………………………….. 46

2-3-3-5)ویژگی­های معلولیت ………………………………………………………………………………………. 48

2-3-3-6)معلولیت از دیدگاه پزشکی ……………………………………………………………………………… 49

2-3-3-7)رویکردهای فایفر به معلولیت ………………………………………………………………………….. 50

2-3-3-8)انواع پارادایم­های معلولیت ………………………………………………………………………………. 52

2-3-3-9)تعریف توان­بخشی …………………………………………………………………………………………. 53

2-3-3-10)فلسفه توان­بخشی ………………………………………………………………………………………… 54

2-3-3-11)اهداف توان­بخشی ……………………………………………………………………………………….. 55

2-3-3-12)تعریف تبعیض ……………………………………………………………………………………………. 55

2-3-3-13)تبعیض فردی ……………………………………………………………………………………………… 58

2-3-3-14)تبعیض نهادی­شده ……………………………………………………………………………………….. 58

2-3-3-15)مفهوم دیگری سازی ……………………………………………………………………………………. 58

2-3-4)مفهوم روایت ……………………………………………………………………………………………………. 59

2-3-4-1)تعریف روایت ……………………………………………………………………………………………… 59

2-3-4-2)تعریف روایت­شناسی ……………………………………………………………………………………. 63

2-3-4-3)اجزای روایتگری …………………………………………………………………………………………. 66

2-3-4-4)موضوع …………………………………………………………………………………………………….. 73

2-3-4-5) درون­مایه …………………………………………………………………………………………………. 73

2-3-4-6)ساختار و پلات …………………………………………………………………………………………. 73

2-3-4-7)تعریف توالی …………………………………………………………………………………………….. 74

2-3-4-8)تعریف زاویه دید، کانون دید و راوی …………………………………………………………… 74

2-3-4-9)انواع راوی…………………………………………………………………………………………………..76

2-3-4-10)تعریف شخصیت………………………………………………………………………………………..77

2-3-4-11)تعریف شخصیت­پردازی………………………………………………………………………………78

2-3-4-12)تکنیک………………………………………………………………………………………………………78

2-3-4-13)لحن…………………………………………………………………………………………………………78

2-3-4-14)ضرب­آهنگ………………………………………………………………………………………………79

2-3-4-15)زمینه………………………………………………………………………………………………………..79

2-3-4-16)تعریف زمان و مکان در روایت…………………………………………………………………..80

2-3-4-17)زمان­مندی روایت……………………………………………………………………………………..80

2-3-4-18)تقابل بین داستان و روایت…………………………………………………………………………81

2-3-4-19)روایت سینمایی………………………………………………………………………………………..82

2-3-5)نظریه­های روایت……………………………………………………………………………………………83

2-3-5-1)ارسطو………………………………………………………………………………………………………83

2-3-5-2)فرمالیسم روسی…………………………………………………………………………………………85

2-3-5-3)ساختارگرایی…………………………………………………………………………………………….87

2-3-5-4)پست مدرنیسم………………………………………………………………………………………….90

2-3-6)پژوهش­های پیشین………………………………………………………………………………………..91

2-3-7)چارچوب نظری……………………………………………………………………………………………93

2-3-7-1)نظریه بازنمایی ………………………………………………………………………………………. 93

2-3-7-2)نظریه داغ ننگ گافمن ……………………………………………………………………………. 95

2-3-8)مدل مفهومی …………………………………………………………………………………………….. 96

 

فصل سوم: روش­شناسی تحقیق……………………………………………………………………….100

3-1)شمای تحقیق………………………………………………………………………………………………105

3-2)سؤال­های تحقیق…………………………………………………………………………………………101

3-3)تعاریف نظری و عملی متغیرها و مفاهیم………………………………………………………..101

3-4)روش تحقیق………………………………………………………………………………………………105

3-5)تکنیک تحقیق…………………………………………………………………………………………….107

3-6)واحد تحلیل……………………………………………………………………………………………….111

3-7)جامعه آماری………………………………………………………………………………………………111

3-8)برآورد حجم نمونه……………………………………………………………………………………..111

3-9)روش نمونه­گیری……………………………………………………………………………………….115

3-10)رویه گردآوری اطلاعات……………………………………………………………………………112

3-11)سطح تجزیه و تحلیل اطلاعات…………………………………………………………………..112

3-12)محدودیت­های روش­شناختی پژوهش…………………………………………………………112

فصل چهارم: بررسی یافته­ها………………………………………………………………………….113

4-1)چکیده فیلم این­جا بدون من………………………………………………………………………..114

4-1-1)مراحل روایتگری فیلم این­جا بدون من……………………………………………………..115

4-1-2)تحلیل کارکرد کنش در فیلم این­جا بدون من……………………………………………..126

4-1-3)اجزای روایتگری فیلم این­جا بدون من………………………………………………………126

4-1-4)تحلیل روایت فیلم این­جا بدون من…………………………………………………………..129

4-2)چکیده فیلم رنگ خدا…………………………………………………………………………………129

4-2-1)مراحل روایتگری فیلم رنگ خدا………………………………………………………………130

4-2-2)تحلیل کارکرد کنش فیلم رنگ خدا…………………………………………………………..136

4-2-3)اجزای روایتگری فیلم رنگ خدا………………………………………………………………137

4-2-4)تحلیل روایت فیلم رنگ خدا…………………………………………………………………..139

4-3)چکیده فیلم بید مجنون……………………………………………………………………………….139

4-3-1)مراحل روایتگری فیلم بید مجنون……………………………………………………………140

4-3-2)تحلیل کارکرد کنش فیلم بید مجنون………………………………………………………..147

4-3-3)اجزای روایتگری فیلم بید مجنون……………………………………………………………….148

4-3-4)تحلیل روایت فیلم بید مجنون……………………………………………………………………150

4-4)چکیده فیلم آواز گنجشک­ها………………………………………………………………………….151

4-4-1)مراحل روایتگری فیلم آواز گنجشک­ها……………………………………………………….152

4-4-2)تحلیل کارکرد کنش فیلم آواز گنجشک­ها……………………………………………………158

4-4-3)اجزای روایتگری فیلم آواز گنجشک­ها……………………………………………………….158

4-4-4)تحلیل روایت فیلم آواز گنجشک­ها……………………………………………………………160

4-5)چکیده فیلم بچه­های ابدی……………………………………………………………………………161

4-5-1)مراحل روایتگری فیلم بچه­های ابدی…………………………………………………………162

4-5-2)تحلیل کارکرد کنش فیلم بچه­های ابدی……………………………………………………..167

4-5-3)تحلیل اجزای روایتگری فیلم بچه­های ابدی………………………………………………..168

4-5-4)تحلیل روایت فیلم بچه­های ابدی………………………………………………………………170

4-6)چکیده فیلم میم مثل مادر…………………………………………………………………………….170

4-6-1)مراحل روایتگری فیلم میم مثل مادر………………………………………………………….171

4-6-2)تحلیل کارکرد کنش فیلم میم مثل مادر………………………………………………………179

4-6-3)اجزای روایتگری فیلم میم مثل مادر………………………………………………………….180

4-6-4)تحلیل روایت فیلم میم مثل مادر………………………………………………………………182

 

فصل پنجم: جمع بندی و نتیجه گیری…………………………………………………………….183

1-5)جمع­بندی یافته­ها……………………………………………………………………………………..184

2-5)نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………. 194

منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………………… 205

 

 

 

فصل اول

کلیات پژوهش

 

 

 

 

مقدمه:

1-1)طرح موضوع و تعریف آن:

اگر به زندگی روزمره خود، نگاهی دقیق­تر داشته باشیم، درمی­یابیم که در میان بستری از روایت­های گوناگون قرار گرفته­ایم. روایت­هایی که بخشی از ساختار زندگی فردی و اجتماعی ما را تشکیل می­دهند. ما از طریق بازگو کردن این روایت­ها ساختار اندیشه خود را بازسازی کرده و به رویدادها، نگاهی موشکافانه­تر خواهیم داشت. در واقع، آن­چه حیات اجتماعی را پویاتر نگه می­دارد روایتی است که از طریق نسل­ها به یکدیگر انتقال داده می­شود تا یک فرهنگ یا دیدگاه خاص، ارزش و پایگاه خود را حفظ کرده و به مرور زمان، بارورتر شود. در این صورت است که فرهنگ و آگاهی جمعی یک جامعه، ارتقا یافته و مفاهیم ارزشمند را در بستر فرهنگی خود حفظ خواهد کرد.

روایت­ها، جزءِ جدایی­ناپذیر حیات بشر هستند. زندگی هر انسان، روایت زیستن وی است. روایت چگونگی برخورد با مشکلات و فائق آمدن بر آن­ها. لازمه آگاهی از روایت­های گوناگونی که در زندگی جمعی افراد یک جامعه، وجود دارد، ابزاری است که بتواند این رویدادها را به گونه­ای شفاف و واضح، بازنمایی کند.

امروزه، رسانه­های جمعی، سهم مهمی در بازنمایی روایت­های گوناگون از صحنه­های مختلف زندگی داشته­اند. خصلت مهم رسانه­ها، انتقال آگاهی به مخاطبان است. رسانه­ها، آیینه پیرامون ما هستند. آن­چه در رسانه­ها مشاهده می­کنیم گویا در صحنه واقعی زندگی خویش، به چشم، دیده­ایم. اما آن­چه در این میان، حائز اهمیت است، کارکرد رسانه­ها با توجه به ویژگی­های آن­هاست. برای مثال، سینما، رسانه­ای دیداری- شنیداری است که با استفاده از تصویر و صدا وقایع و موضوعات را برای مخاطب به تصویر می­کشد. از جمله این موارد، بازنمایی افراد و گروه­های مختلف جامعه است و زمانی کارکرد بازنمایی، از طریق این رسانه، اهمیت می­یابد که شاهد بازنمایی گروه­هایی باشیم که در زندگی روزمره خود توجه چندانی به آن­ها نداریم. سینما به عنوان رسانه­ای پرمخاطب، با به تصویر کشیدن گروه­های حاشیه، روایتی جدید از زندگی و معضلات این گروه­ها به دست می­دهد. بازنمایی این گروه­ها موجب ایجاد نگرشی عمیق­تر در افراد جامعه نسبت به ابعاد مختلف فردی و اجتماعی آن­ها می­شود.

برای مثال، یکی از این ابعاد فردی که تأثیر بسیاری بر حیات و روابط اجتماعی می­گذارد، بُعد سلامتی است. افراد یا گروه­هایی که فاقد این بُعد هستند به گونه­های متفاوت خطاب شده، نگریسته می­شوند و مورد بازنمایی در رسانه­ها قرار می­گیرند. از جمله مفاهیم مربوط به این مبحث، مفهوم معلولیت است. معلولیت، از مفاهیم جامعه­شناختی است که در مقابل مفهوم صحت و سلامتی کامل قرار می­گیرد. برای ارائه تعریفی کوتاه از معلولیت، ابتدا باید تعریفی از ناتوانی ارائه دهیم:

ناتوانی، منعکس­کننده پیامدهای نقص(اختلال) در عملکرد و فعالیت بدن فرد است. به عبارت دیگر، هرگونه محدودیت یا فقدان در توانایی انجام فعالیت­هایی که در سطح طبیعی از هر انسانی انتظار می­رود، ناتوانی، نامیده می­شود. اما در ارتباط با مفهوم معلولیت، این واژه مرتبط است با محرومیت­هایی که فرد به عنوان نتیجه نقص(اختلال) یا ناتوانی، تجربه می­کند. به عبارت دیگر، معلولیت، عبارت است از فقدان یا کاهش فرصت­ها برای سهیم شدن در زندگی اجتماعی، در سطحی برابر با دیگران. به عبارت دیگر، معلولیت، نتیجه ارتباط متقابل بین فرد دارای نقص و ناتوانی از یک طرف و شرایط محیط زندگی اجتماعی او از طرف دیگر می­باشد( کریمی درمنی، 1385: 38). بنابر این تعاریفی که از معلولیت ارائه شد می­توان گفت معلولیت، محصول و پیامد اجتماعی نقص یا ناتوانی در فرد است. به عبارتی، مفهومی جامعه­شناختی است و تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی، مورد تفسیر قرار می­گیرد.

افرادی که دارای این ناتوانی و نقص هستند در جامعه، معلول، نامیده می­شوند. با توجه به این که موضوع مورد بحث در این تحقیق، به تصویر کشیدن این گروه و شرایط آن­ها در زندگی روزمره است، می­توان گفت، معلولین، سهم زیادی در بازنمایی رسانه­ها نداشته­اند. در رسانه­­های تصویری نظیر سینما، بیش­تر، شاهد ایفای نقش توسط افراد سالم از نظر جسمی و روانی بوده­ایم تا افرادی که دارای نقص جسمی و معلولیت ذهنی بوده­اند. آن­چه در فرهنگ جمعی جامعه مشاهده می­شود، در نظر گرفتن معلولین به عنوان یک گروه حاشیه­ای است. عدم وجود امکانات کافی برای این دسته از افراد، به پررنگ­تر کردن این افراد در حاشیه اجتماع، دامن می­زند. اگرچه امروزه شاهد رشد فرهنگ اجتماعی و تغییر دیدگاه نسبت به این افراد بوده­ایم، اما از منظر اجتماعی و فرهنگی، این گروه، همواره مورد تبعیض و کم­توجهی قرار گرفته­اند. در این میان، سینما، به عنوان یک رسانه تصویری شناخته می­شود که عامل بازنمایی مسائل جامعه است. این رسانه، از گروه­های مختلف جامعه، انگاره­های متفاوتی را ایجاد می­کند. فیلم از طریق زبان تصویر، با مخاطبان، ارتباط برقرار می­کند. در حقیقت، سینما و فیلم از طریق بیانی هنری، واقعیت­های اجتماعی را بازتاب می­دهند. به عبارت دیگر، فیلم دارای ارزش اجتماعی است و می­توان آن را با رویکردی انتقادی مورد مطالعه قرار داد.

موضوع اصلی در این تحقیق، بازنمایی معلولیت در سینمای بعد از انقلاب ایران است. به عبارت دیگر به دنبال پاسخ­گویی به این سؤال هستیم که سینما به عنوان یک رسانه­ تصویری، چگونه پدیده ناتوانی و به دنبال آن، معلولیت را به تصویر می­کشد؟ آیا نقشی حاشیه­ای برای این افراد قائل شده یا به مثابه قهرمانانی در نظر گرفته می­شوند که گاهی در اخبار از آن­ها یاد می­شود؛ به گونه­ای که زندگی این افراد، همچون سایر افراد جامعه در حال گذران بوده و گاه، معلولیت برای آنان نه تنها نقص، تلقی نمی­گردد بلکه فرصت نیز محسوب می­شود.

از آن­جایی که مبحث معلولیت، با رویکرد­های مختلفی از جانب سینماگران مواجه شده­­ و معلولین در جایگاه­ها و موقعیت­های مختلفی به نمایش گذاشته می­شوند، اگرچه این زمینه، خیلی مورد اهتمام قرار نگرفته­است، با این وجود، مصادیقی درباره بازنمایی این گروه در سینما به چشم می­خورد که محقق را بر آن داشته تا در این تحقیق، به مطالعه و شناخت جایگاه معلولین در سینمای ایران و بازنمایی نقش این گروه در فیلم­های مورد نظر، بپردازد. در حقیقت، انگیزه محقق بر این است تا دریابد آیا به تصویر کشیدن فرد معلول، به عنوان نقطه عطفی در فیلم شناخته می­شود و یا صرفاً در پیکره فیلم، گنجانده شده و در حاشیه حوادث فیلم قرار می­گیرد؟ به عبارتی، چگونگی بازنمایی این گروه در روایت زندگی روزمره، هدف اصلی این تحقیق است.

با توجه به تعاریفی که از معلولیت ارائه شد و نقش آن­ها تا حدودی در سینما تبیین گردید، به دنبال مطرح شدن سؤال اصلی این تحقیق، جای آن دارد که عدم توجه به پرداختن به بازنمایی جایگاه معلولیت و افرادی که دارای این شرایط هستند را نیز مد نظر قرار دهیم. در حقیقت، این دسته از افراد، با توجه به شرایط جسمانی و اجتماعی خاصی که دارند، نیازمند توجه و نگاهی دقیق­تر از سوی جامعه هستند. این گروه نیز مانند سایر افراد، دارای حقوق مادی و معنوی خاصی هستند که باید به آن­ها پرداخته شود. از آن­جایی که رسانه­ها، نقش اصلی را در بازنمایی شرایط گروه­های مختلف دارند باید مطالعات بیشتری در این حوزه انجام شود تا رسانه­های جمعی، با نگاهی دقیق­تر و بی­طرفانه­تر به این گروه­ها نگاه کنند. علاوه بر این، افرادی نظیر معلولین، دارای پتانسیل­های جسمی و ذهنی متفاوتی هستند که باید از سوی افراد جامعه و نیز رسانه­ها مورد توجه قرار گیرند. داشتن چنین عملکردی از سوی رسانه­ها مستلزم تبیین و شناخت جایگاه معلولین از سوی محققان این حوزه است. در غیر این صورت، معلولین، به صورت گروهی در حاشیه باقی می­مانند.

از جمله مهم­ترین متغیرها و مفاهیمی  که در این تحقیق مد نظر قرار گرفته­اند:

بازنمایی: بازنمایی، واژه­ای است که برای توصیف عمل چینش نشانه­ها در کنار یکدیگر به منظور ایجاد مفاهیم انتزاعی پیچیده و قابل فهم و معنادار به کار می­رود. این عمل مفهوم­سازی، فرایندی کاملاً شناختی است. به طور خلاصه می­توان گفت بازنمایی، فرایندی است که رسانه­ها از طریق آن جهان واقعی را به ما نشان می­دهند(آقاجانی، 1385: 12).

کلیشه­سازی: یکی از راهبردهای سیاست بازنمایی، کلیشه­سازی(stereotype) است که مردم را تا حد چند خصیصه یا ویژگی ساده تقلیل می­دهد. کلیشه عبارت است از تنزل انسان­ها به مجموعه­ای از ویژگی­های شخصیتی مبالغه­آمیز و معمولاً منفی. در نتیجه، کلیشه­ای کردن شخصیت­ها عبارت است از تقلیل دادن، ذاتی کردن، آشنا کردن، تثبیت تفاوت و از طریق کارکرد قدرت، مرزهای میان بهنجار و نکبت­بار میان ما و آن­ها را مشخص کردن(مهدی­زاده، 1387: 19).

خشونت نمادین: این مفهوم را بوردیو به کار می­برد، به معنای تحمیل نظام نمادها و معناها( یعنی فرهنگ) بر گروه­ها و طبقات، به نحوی که این نظام­ها به صورت نظام­هایی مشروع، تجربه شوند. بوردیو، قرارگاه اصلی خشونت نمادین را فعالیت پرورشی و تربیتی می­داند چرا که عامل توزیع نابرابر سرمایه­های فرهنگی بین گروه­های جامعه هستند(همان، 46).

معلولیت: معلولیت، نتیجه اجتماعی نقص یا ناتوانی در افراد است که در افراد، مستقر نیست بلکه در تبعیض تحمیل شده به وسیله جامعه در محیط اجتماعی و فیزیکی که توانایی افراد را برای مستقل بودن محدود می­کند و در کنش متقابل بین آسیب­های فردی و پاسخ­های جامعه به آن­ها که در تقلیل انتظارات نقشی، تعصبات، قوانین غیر دوستانه و سیاست­های تبعیض­آمیز تجلی می­یابد قرار دارد(جبلی، 1391، 24)

تبعیض: این اصطلاح، به معنای درک تمایزات میان پدیده­ها یا گزینش بر مبنای قضاوت فردی است و یا رفتار فردی که فرصت­های یک گروه خاص را محدود می­کند(همان: 87).

داغ ننگ از نظر گافمن: داغ ننگ، در واقع، نوع خاصی از رابطه بین صفات و تفکر قالبی یا کلیشه­ای است. ما تصور می­کنیم یک فرد داغ خورده، انسان کاملی نیست و بر اساس همین تصور، انواع تبعیض­های مختلف را علیه وی اعمال می­کنیم و به شکلی کارآمد و شاید هم اغلب از روی بی­فکری، فرصت­های زیستی­اش را کاهش می­دهیم. نظریه داغ ننگ، ایدئولوژِی­ای است که پست بودن فرد را تبیین کند و دلیلی برای خطرناک تلقی کردنش در اختیار ما بگذارد(گافمن، 1386: 33).

تحلیل روایت: تحلیل روایت در حوزه زبان­شناسی، ادبیات، علوم اجتماعی و ارتباطات کاربرد دارد. مبنای روایتگری، نقل داستان و روایت یک ماجرا است که به شکل مکتوب یا شفاهی و یا تصویر ارائه می­شود. در این روش، تمرکز بر راه­هایی است که مردم داستان­ها را ساخته و برای تفسیر جهان به کار می­گیرند. با این ترتیب، روایت­ها صورت­های گوناگونی دارند. روایت­ها تولیدشده بر اساس مشاهدات مردم، در زمینه اماکن خاص اجتماعی، تاریخی و فرهنگی­اند و به عنوان یک محصول اجتماعی محسوب می­شوند و به عنوان نماینده تفکر مردم و یک دستگاه تفسیری از خود و جهان پیرامونی­اند(نقیب­السادات،1391: 40).

 

1-2) بیان ضرورت و اهمیت موضوع تحقیق:

1-2-1) ضرورت و اهمیت نظری یا علمی:

ضرورت نظری اصلی در این تحقیق، داشتن رویکردی نقادانه­تر به عملکرد رسانه و به خصوص سینما در حوزه معلولیت است. از آن­جایی که موضوع مورد نظر، چگونگی روایتگری معلولیت در سینمای ایران است، می­توان با دیدگاهی انتقادی­تر به معرفی جایگاه و نقش معلولین در رسانه­ای نظیر سینما پرداخت. به عبارت دیگر، ترویج و تقویت دیدگاه انتقادی در نقد بازنمایی گروه معلولین، از اهمیت نظری و علمی برخوردار است.

 

 

 

1-2-2)ضرورت و اهمیت عملی یا اجتماعی:

از آن­جایی که موضوع معلولیت، نسبت به دیگر موضوعات در جامعه، سهم کمی در بازنمایی در رسانه­ها به خصوص، رسانه­های تصویری داشته­اند و معلولین به عنوان نماد پدیده معلولیت به تصویر کشیده شده­اند، ضرورت اجتماعی این تحقیق، مطالعه چگونگی حضور این افراد در سینمای ایران است و این که این افراد، چگونه در رسانه­­ها و به خصوص سینما مطرح می­شوند؟ با توجه به این­که این افراد علاوه بر حقوق مادی، نیازمند رعایت حقوق معنوی هم هستند، بازنمایی آن­ها در رسانه­ها می­تواند به پررنگ­تر شدن نقش این گروه در جامعه کمک کند. به عبارت دیگر، به دنبال شناخت نحوه بازنمایی معلولین در فیلم­های مورد نظر و نقد این بازنمایی هستیم. نقدی که موانع زیستی و اجتماعی این گروه را به تصویر بکشد؛ چرا که رسانه­ها نقش مهمی در شکل­گیری ذهنیت اجتماع از گروه­های مختلف دارد. کاربرد عملی و اجتماعی این پژوهش، شناخت جایگاه و موانع زندگی افراد معلول در اجتماع است. به بیانی دیگر، به دنبال مطالعه بازنمایی ایشان از طریق سینما هستیم، رسانه­ای که باید آگاهی و روشنگری لازم، نسبت به این گروه را فراهم کند. با اجرای این پژوهش، اصول و معرّفه­ها و چارچوب­های روایتگری معلولیت در سینمای ایران به دست می­آید.

 

1-3) تشریح فرایند تاریخی موضوع تحقیق:

لازم به ذکر است، پژوهش­های مکتوبی که تا کنون صورت گرفته، بیشتر در قالب کتاب­های رشته مددکاری اجتماعی هستند که به عنوان کتاب­های آموزشی نیز  استفاده می­شوند و کتاب­های دیگر در حوزه­ تحلیل روایت نوشته یا ترجمه شده­است.

پژوهشی با عنوان “جامعه شناسی معلولیت” از دکتر خدیجه جبلی، که برگرفته از رساله دکتری ایشان است تا به حال تنها پژوهش مرتبط با رساله این­جانب است.

از آن­جایی که پژوهش حاضر در زمینه روایتگری معلولیت در سینمای ایران است، تاکنون با روش تحلیل روایت در این حوزه، پژوهشی انجام نگرفته است.

 

1-4) اهداف تحقیق:

1-4-1) هدف کلی:

شناخت شیوه روایتگری معلولیت در سینمای ایران.

 

1-4-2) اهداف جزئی:

  • شناخت ابعاد روایتگری معلولیت در سینمای ایران.
  • شناخت موضوعات مرتبط با معلولیت در روایتگری این پدیده در سینمای ایران.
  • شناخت نحوه بازنمایی معلولیت در سینمای ایران.
  • شناخت گونه­های معلولیت در سینمای ایران.
  • شناخت جایگاه معلول در روایتگری معلولیت در سینمای ایران.
  • شناخت نحوه نمایش معلولین در سینمای ایران.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع و مآخذ

  • منابع فارسی:
  • اُ. سولیوان، تام و هارتلی، جان و ساندرز، دانی و فیسک، جان(1385). مفاهیم کلیدی ارتباطات. ترجمه میرحسن رئیس­زاده، تهران: انتشارات فصل نو.
  • احمدی، بابک(1385). « از نشانه­های تصویری تا متن». تهران: انتشارات مرکز.
  • افخمی، علی و ستوده، فاطمه(1382). « زبان­شناسی روایت». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره پنجاه و سوم، شماره صد و شصت و پنجم.
  • ام.بژه، دیوید(1388). تحلیل روایت و پیشاروایت، روش­های روایی در تحقیقات اجتماعی. ترجمه حسن محدثی، تهران: انتشارات دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها.
  • اوحدی، مسعود(1380). «روایت سینمایی: عرصه بزرگ گفتمان زیبایی­شناسی سینما». نشریه فرهنگ و هنر، شماره چهل و هفتم.
  • اینیس، پاول(1380). «روایت­شناسی». ترجمه ابولفضل حری. نشریه فرهنگ و هنر، شماره هشتاد و چهارم.
  • آزاد، راضیه(1388). « روایت­شناسی مقامات حمیدی بر اساس نظریه تودوروف». فصلنامه پژوهش­های ادبی، سال هفتم، شماره بیست و ششم.
  • آسابرگر، آرتور(1380). روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره. ترجمه محمدرضا لیراوی، تهران: انتشارات سروش.
  • آقاجانی، زهرا. « الگوهای رمزگشایی فیلم بدون دخترم هرگز». رساله کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی. 1385-1386.
  • آلن، گراهام(1385). رولان بارت. ترجمه پیام یزدانجو، تهران: انتشارات مرکز.
  • بارت، رولان(1387). درآمدی بر تحلیل ساختار روایت­ها. ترجمه محمد راغب، تهران: انتشارات فرهنگ صبا.
  • بیاد، مریم و کریمی دوستان، غلامحسین و بزدوده، زکریا(1387). « بررسی عناصر روایت و کانون مشاهده در رمان سخت­تر شدن اوضاع». فصلنامه پژوهش­های ادبی، سال پنجم، شماره نوزدهم.
  • بی­نیاز، فتح­ا…(1388). درآمدی بر داستان­نویسی و روایت­شناسی. تهران: انتشارات افراز.
  • پروینی، خلیل و ناظمیان، هومن (1387). «الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربردهای آن در روایت­شناسی». فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره یازدهم.
  • پیرنجم­الدین، حسین و مرندی، سیدمحمد و عادلی، محمدرضا(1389). «گفتمان شرق­شناسانه در بازنمایی­های رسانه­ای غرب از ایران». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، دوره سوم، شماره دوم.
  • جبلی، خدیجه(1391).جامعه­شناسی معلولیت، تبیین جامعه­شناختی تبعیض علیه معلولین. تهران: انتشارات علمی.
  • جنکینز، ریچارد(1385). پی­یر بوردیو. ترجمه لیلا جو افشانی و حسن چاووشیان، تهران: انتشارات نی.
  • حری، ابوالفضل(1390). « وجوه بازنمایی گفتمان روایی: جریان سیال ذهن و تک­گویی درونی». فصلنامه پژوهش ادبیات معاصر جهان، سال شانزدهم ، شماره شصت و یکم.
  • حرّی، ابولفضل(1382). «روایت و روایت­شناسی». نشریه فرهنگ و هنر، شماره پنجم.
  • حسن­لی، کاووس و جوشکی، طاهره(1389). « بررسی کارکرد راوی و شیوه روایت­گری در رمان هم­نوایی شبانه ارکستر چوب­ها». فصلنامه ادب­پژوهی، سال چهارم ، شماره دوازدهم.
  • دانسی، مارسل(1388). نشانه­شناسی رسانه­ها. ترجه گودرز میرانی و بهزاد دوران، تهران: انتشارت آنیسه­نما و چاپار.
  • دوروکس، اوئن(1387).« تحلیل محتوای بازنمایی­های رسانه­ای در جهان نابرابر». ترجمه سید محمد مهدی­زاده، فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال نوزدهم، شماره هفتاد و سوم.
  • ذکایی، محمد سعید(1387). «روایت، روایت­گری و تحلیل­های شرح حال­نگارانه». پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، شماره اول.
  • راودراد، اعظم و منتظرقائم، مهدی و سرکاراتی، پریسا(1387).«تفسیر زنان از بازنمایی هویت زنانه در تلویزیون». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، سال اول، شماره دوم.
  • رحمانی تهرانی، مریم. « بازنمایی زنان در تبلیغات مجلات، تحلیل محتوای تبلیغات مجلات زن روز(1354) و خانواده(1384)». رساله کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی. 1385-1384.
  • رستمی، فرشته(1389). « ساختار صدا در داستان­های مندنی پور: نقش زاویه دید در صد داستان». مجله بوستان ادب دانشگاه شیراز، سال دوم، شماره چهارم.
  • رسولی، حجت و عباسی، علی(1387). « کارکرد روایت در ذکر بر دار کردن حسنک وزیر از تاریخ بیهقی». فصلنامه پژوهش زبان­های خارجی، شماره چهل و پنجم.
  • رضایی، محمد و کاظمی، عباس(1387). «بازنمایی اقلیت­های قومی در سریال­های تلویزیونی». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، سال اول، شماره چهارم.
  • رضوانیان، قدسیه و نوری، حمیده(1388). «راوی در رمان آتش بدون دود». فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، شماره چهارم.
  • رنجبر، محمدرضا(1390). مددکاری اجتماعی، نوتوانی گروه­های خاص. تهران: انتشارات آوای نور.
  • ریتزر، جرج(1390). نظریه­های جامعه شناسی معاصر. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
  • زارعی، محمد امین(1388). « مجموعه گفتارهایی درباره رسانه و معلولیت». تهران: انتشارت سازمان بهزیستی کشور.
  • زیبرا، مارتین(1385). نظریه­های جامعه شناسی طردشدگان اجتماعی. ترجمه سید حسن حسینی، تهران: انتشارات آن.
  • ساروخانی، باقر(1387). جامعه­شناسی ارتباطات. تهران: انتشارات اطلاعات.
  • سیدامامی، کاووس(1387).«ادراک گروه­های قومی از تصاویر رسانه­ای خود». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، سال اول، شماره چهارم.
  • شاملو، سعید(1386). بهداشت روانی. تهران: انتشارات رشد.
  • صالحی­نیا، مریم(1388). « کلیاتی درباره روایت­شناسی ساختارگرا». نشریه فرهنگ و هنر، شماره هشتاد و یکم.
  • صفوی، کورش(1390). از زبان­شناسی به ادبیات(جلد دوم). تهران: انتشارات سوره مهر.
  • صفیئی، کامبیز(1388). « کاربرد تحلیل ساختاری روایت: تحلیل روایی نمایشنامه بانوی سالخورده اثر فریدریش دونمارت، با تکیه بر دیدگاه رولان بارت». فصلنامه علمی- پژوهشی ادبیات تطبیقی، سال سوم، شماره یازدهم.
  • طلوعی، وحید و خالق­پناه، کمال(1387). « روایت­شناسی و تحلیل روایت». فصلنامه خوانش، سال سوم، شماره نهم.
  • عباسی، علی و شاکری، عبدالرسول(1389). «تأثیر تصویرهای نمادین بر پیرنگ رمان جای خالی سلوچ». فصلنامه پژوهش ادبیات معاصر جهان، سال پانزدهم ، شماره پنجاه و نهم.
  • عباسی، علی(1385). « پژوهشی بر عنصر پیرنگ». فصلنامه پژوهش زبان­های خارجی، سال دوازدهم، شماره سی و سوم.
  • عضدانلو، حمید(1384). آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه­شناسی. تهران: انتشارات نی.
  • فیلیک، اووه(1387). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی، تهران: انتشارات نی.
  • کریمی درمنی، حمیدرضا(1385). توان­بخشی گروه­های خاص با تأکید بر خدمات مددکاری اجتماعی. تهران: انتشارات گستره.
  • کوری، گریگوری(1391). روایت­ها و راوی­ها. ترجمه محمد شهبا، تهران: انتشارات مینوی خرد.
  • گافمن، اروینگ(1386). داغ ننگ، چاره­اندیشی برای هویت ضایع شده. ترجمه مسعود کیانپور، تهران: انتشارات مرکز.
  • گرنفل، مایکل (1389). مفاهیم کلیدی بوردیو. ترجمۀ محمد مهدی لبیبی. تهران: نشر افکار.
  • گیدنز، آنتونی(1385). جامعه­شناسی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: انتشارات نی.
  • گیویان، عبدا… و توکلی، زهره( 1390). «تصویر عراقی­ها در سینمای دفاع مقدس». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، سال چهارم، شماره دوم.
  • گیویان، عبدا… و سروی زرگر، محمد(1388).« بازنمایی ایران در سینمای هالیوود». فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، سال دوم، شماره چهارم.
  • لازار، ژودیت(1388). افکار عمومی. ترجمه مرتضی کتبی، تهران: انتشارات نی.
  • مارتین، والاس(1391). نظریه­های روایت. ترجمه محمد شهبا، تهران: انتشارات هرمس.
  • محمدی، حسن(1390). «چارچوب­های رسانه­های غربی و نحوه نمایش جنبش­های مردمی کشورهای عربی با تأکید بر بحرین و مصر». فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال بیست و دوم، شماره سوم و چهارم.
  • محمدی، علی و بهرامی­پور، نوشین(1390). «تحلیل داستان رستم و سهراب بر اساس نظریه­های روایت­شناسی». نشریه ادب­پژوهی، شماره پانزدهم.
  • محمودی، محمد­علی و صادقی، هاشم(1388). « تداعی و روایت داستان جریان سیال ذهن». فصلنامه پژوهش­های ادبی، سال ششم، شماره بیست و چهارم.
  • مرتضوی، سید جمال­الدین(1388). « فرایند روایت در شعر اخوان». فصلنامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، سال چهارم، شماره چهاردهم و پانزدهم.
  • مشتاق­مهر، رحمان و کریمی قره­بابا، سعید(1387).«روایت­شناسی داستان­های کوتاه محمدعلی جمال­زاده». نشریه دانشکده ادبیات و علو انسانی دانشگاه تبریز، سال پنجاه و یکم، شماره دویست و هفتم.
  • معتمدنژاد، کاظم(1386). وسایل ارتباط جمعی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه­طباطبایی.
  • معززی­نیا، حسین(1376). مجموعه مقالات در معرفی و تحلیل آثار ابراهیم حاتمی­کیا. تهران: انتشارات کانون فرهنگی- هنری ایثارگران.
  • مهدی زاده، سید محمد (1380). «تصویر سازی منفی رسانه­های غرب از جهان اسلام و ملل شرق». فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال دوازدهم، شماره 47.
  • مهدی زاده، سید محمد (1387). رسانه­ها و بازنمایی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها.
  • مهدی زاده، سید محمد. «بازنمایی ایران در مطبوعات غرب، تحلیل انتقادی گفتمان نیویورک تایمز، گاردین، لوموند و دی ولت 2002-1997 م». رسالۀ دکتری علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی. 84-1383.
  • مهرابی، مسعود(1363). تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال 1357. تهران: انتشارات فیلم.
  • مهروند، احمد و زلیکانی، فاطمه(1390). «بررسی کارکرد راوی در رمان همه چیز فرو می­پاشد اثر چینوا آچبه از منظر روایت­شناسی پسااستعماری». فصلنامه پژوهش ادبیات معاصر جهان، سال شانزدهم، شماره چهارم.
  • میر­صادقی، جمال(1387). راهنمای داستان نویسی. تهران: انتشارات سخن.
  • میرفخرایی، تژا(1380). « گفتمان و سینما». فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال ، شماره اول.
  • میرفخرایی، تژا(1381). «روایت رسانه­ای». فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، سال سیزدهم، شماره چهارم.
  • ناول اسمیت، جرج(1377). تاریخ تحلیلی سینمای جهان. ترجمه احمد پایداری و مازیار اسلامی، تهران: انتشارات بنیاد سینمایی فارابی.
  • نقیب­السادات، سید رضا(1391). روش­های تحقیق در ارتباطات(جلد دوم). تهران: انتشارات علم.
  • هرمن، دیوید(1388).«روایت­شناسی ساختارگرا». ترجمه محمد راغب. نشریه فرهنگ و هنر، شماره هشتاد و دوم.
  • هیل، جان و گیبسن، پاملا چرچ(1388). رویکردهای انتقادی در مطالعات فیلم. ترجمه علی عامری مهابادی، تهران: انتشارات سوره مهر.

 

  • منابع انگلیسی:
  • Goodly, D. (2011). Disability Studies (An Interdisciplinary Introduction). London: Sage publication.
  • Levin, Sh and Van Laar, C. (2008). Stigma and Group Inequality (Social psychology Perspectives). New York: Lawrance Erlbum Associates Publishers.
  • Rogers, A and Pilgrim. (2005). A Sociology of Mental Health and Illness. Glasgow: Open University press.
  • Burke, P and Parker, J. (2007). Social Work and Disadvantage, Addressing the Root of Stigma through Association. London: Jessica Kingsley Publishers.
  • Ovadiya, M and Zampaglion, G. (2009). Escaping Stigma and Neglect People with Disabilities in Sierra Leon. Washington, D.C: The World Bank Press.
  • Alboled Florez, J and Sartorius, N. (2008). Understanding the Stigma of Mental Illness: Theory and Interventions. England: John Wiley and Sons, Ltd Press.
  • Shanley, E. (1986). Mental Handicap, a Handbook of Care. New York: Churchill Livingstone.
  • Marily J, F and Alan M, J. (2007). The Future of Disability in America. Washington, D.C: The National Academies Press.
  • Drake, R. (1999). Understanding Disability Policies. London: Macmillan Press.
  • Barnes, C and Oliver, M. (2002). Disability Studies Today. Cambridge: Blackwell Publishers Ltd.

 

Abstract

 

Medias represent our daily life, reflex adventures and different groups with symbolic language. Cinema broaches different subjects in society with symbolic language. In this research we focused on disability in cinema of Iran. Disable people are one of the groups that represent in Medias but it is important that how they represent in Medias. The basic question is that the method of representation is positive or negative? How is the position of disable people in cinema? How the narrative dimensions and types of disability and also what are the related subjects to disability phenomenon? Because of these questions we selected six Iranian movies: Here without me, Weeping willow, color of God, song of sparrows, Eternal children and M for mother. These movies have been analyzed by narration analysis and Strauss, Barth, Todorov and Grimas teqniques. In these movies has been used of non-random intentional sampling and analysis units are character and sequence. On the other side, these films cover all kinds of disability: dynamic disability, mental disability, visceral disability and sensorial disability.

Cinema represents disable people as a negative group with symbolic violence, stereotyping and   rejection by family. These films bold negative position of disable people by naturalization and stereotyping.

 

 

 

Key words: cinema, representation, disability, stigma, narration

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Allameh Tabatabaaei University

Faculty of Communication

 

Narration analysis of disability in Iranian movies

 

­­­­Supervisor: Dr. Seyyed Reza Naghibulsadat

Advisor: Dr. Seyyed Mohammad Mehdizade

 

……………………..

September 2013

 

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “روایتگری معلولیت در سینمای ایران”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

62 − 55 =

شناسه محصول: c2336 دسته: