ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری نمونه موردی شهرداری تهران

59,000تومان

توضیحات

دانشکده مدیریت و حسابداری

پايان نامه کارشناسي ارشد رشته مديريت شهري
ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری نمونه موردی شهرداری تهران

چکیده:
ضرورت توجه به مقوله مسکن شهری و مشکلات موجود در بخش مسکن در ایران، تعدد سازمان های مسئول در امر مدیریت مسکن و همچنین ظرفیت و پتانسیل شهرداری ها جهت ارتقای نقش آنها با توجه به وضعیت موجود کشور و عدم انجام فعالیت های پژوهشی مناسب و فاصله علمی ایران با سایر کشورها در این زمینه، محقق را بر آن داشت تا با انجام این پژوهش به ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری تهران در مدیریت مسکن شهری پرداخته و راهکارهایی جهت انسجام و یکپارچگی مدیریت مسکن شهر تهران ارائه دهد. برا این اساس از طریق مطالعه تجربیات سایر کشورها و مصاحبه با مسئولان و صاحبنظران این امر، ابعاد مدیریت مسکن شهری در قالب 6 بعد شامل: برنامه ریزی، تامین زمین، تامین مالی، هدایت و کنترل ساخت و ساز، سیاست گذاری و سازماندهی و هدایت نقش آفرینان مسکن مورد کنکاش قرار گرفته و ظرفیت موجود و ممکن شهرداری تهران در این ابعاد از نظر جامعه آماری مورد پژوهش یعنی شهرداری تهران، وزارت راه و شهرسازی و همچنین صاحبنظران غیر وابسته به این دو سازمان سنجیده شده است. نتایج حاصل از جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده ها نشان می دهد که ظرفیت موجود شهرداری تهران در تمامی ابعاد مدیریت مسکن زیر حد متوسط بوده، این در حالی است که ظرفیت ممکن برای ارتقای نقش شهرداری تهران در مدیریت مسکن بالای حد متوسط بوده که این امر شان می دهد امکان افزایش مسئولیت های شهرداری تهران در امر مدیریت مسکن وجود دارد.

کلید واژه: ظرفیت سنجی، شهرداری، مدیریت مسکن شهری

فهرست مطالب
فصل 1: کلیات پژوهش
مقدمه 2
1-1- بیان مساله 3
2-1- اهمیت و ضرورت تحقیق 5
3-1- اهداف تحقیق 7
4-1- سوالات تحقیق 7
5-1- روش شناسی تحقیق 8
1-5-1- روش تحقیق 8
2-5-1- قلمرو مکانی-جامعه تحقیق 8
3-5-1- قلمرو زمانی تحقیق 8
4-5-1- روش گرد آوری داده ها 9
6-1- موانع و محدودیت های تحقیق 9
فصل 2: مبانی نظری پژوهش
مقدمه 11
1-2- مفاهیم و تعاریف پژوهش 11
1-1-2- مسکن 11
2-1-2- حق مسکن کافی یا مناسب 12
3-1-2- مدیریت مسکن 14
4-1-2- شهرداری 14
5-1-2- ظرفیت 14
6-1-2- ظرفیت سازمانی 15
7-1-2- ظرفیت نهادی 15
8-1-2- ظرفیت اجتماعی 16
9-1-2- ظرفیت قانونی 17
10-1-2- ظرفیت سنجی 17
2-2- چارچوب و مبانی نظری پژوهش 18
1-2-2- ظرفیت سنجی 18
1-1-2-2- توسعه ظرفیت 18
2-1-2-2- ارزیابی ظرفیت های موجود و نیازها 20
2-2-2- مدیریت شهری 21
1-2-2-2- مدیریت شهری در ایران 22
2-2-2-2- شهرداری در ایران 23
3-2-2- مسکن 25
1-3-2-2- شاخص های مسکن 26
2-3-2-2- سازمان های مرتبط با مدیریت مسکن شهری در ایران 31
3-3-2-2- بررسی قوانین مسکن در کشور 35
1-3-3-2-2- قوانین ملی در خصوص مسکن 35
2-3-3-2-2- قوانین مرتبط با نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن 40
5-3-2-2- وضعیت مسکن شهری در ایران 41
3-2- سابقه تجربی و پژوهشی تحقیق 42
1-3-2- پیشینه تجربی تحقیق 43
2-3-2- پیشینه پژوهشی تحقیق 46
1-3-2- 2- پژوهش های انجام شده در جهان 47
2-3-2-2- پژوهش های انجام شده در ایران 49
4-2- جمع بندی فصل و ارائه مدل تحلیلی 51
فصل 3: روش تحقیق
مقدمه 60
1-3- روش تحقیق 60
2-3- جامعه آماری 60
3-3- حجم نمونه 61
4-3- روش نمونه گیری 61
5-3- محدوده زمانی و مکانی تحقیق 62
6-3- ابزار و روش گرد آوری داده ها 62
7-3- پرسشنامه پژوهش 62
8-3- تعیین امتیاز پرسشنامه 65
9-3- پایایی و روایی پژوهش 65
10-3- روش تجزیه و تحلیل داده ها 67
11-3- ملاحظات اخلاقی 67
فصل 4: تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
مقدمه 69
1-4- بررسی پایایی پرسشنامه 69
2-4- تحلیل توصیفی(ویژگی های جمعیت شناختی) 71
1-2-4- بررسی جنسیت پاسخ دهندگان 71
2-2-4- بررسی سن پاسخگویان 72
۳-۲-۴- بررسی سطح تحصیلات پاسخگویان 72
4-۲-۴- بررسی سابقه کاری در خدمت 73
5-۲-۴- بررسی شغل و رده سازمانی پاسخگویان 75
6-۲-۴- بررسی رشته تحصیلی 76
7-2-4- بررسی محل اشتغال به کار 77
3-4- آمار توصیفی 78
1-3-4- شاخص های توصیفی متغیر های پژوهش 78
4-4- آمار استنباطی 84
1-4-4- انتخاب آزمون آماری 84
1-1-4-4- بررسی نرمال بودن متغیرها(آزمون KS) 84
2-4-4- تحلیل سوالات پژوهش 85
1-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در برنامه ریزی مسکن شهری 86
2-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در تامین زمین مسکن شهری 88
3-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در تامین مالی مسکن شهری 90
4-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در هدایت و کنترل ساخت و ساز مسکن شهری 92
5-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در سیاست گذاری مسکن شهری 94
6-2-4-4- ظرفیت شهرداری تهران در سازماندهی و هدایت نقش آفرینان مسکن شهری 96
3-4-4- بررسی ظرفیت ها 98
5-4- بررسی تاثیر شاخص های جمعیت شناختی بر پژوهش 100
6-4- بررسی نحوه ارزیابی جوامع مختلف آماری از ظرفیت شهرداری تهران 102
7-4- سوالات تشریحی پرسشنامه 103
فصل 5: نتایج و پیشنهادات پژوهش
مقدمه 108
1-5- یافته های پژوهش 109
2-5- بحث و تحلیل 115
3-5- پیشنهادهای پژوهش 122
4-5- پیشنهاد برای پژوهش های آتی 123
منابع فارسی 124
منابع انگلیسی 127
پیوست ها 129

فهرست جداول
2-1- شاخص های مسکن 28
2-2- سازمان های مرتبط با مدیریت مسکن شهری در ایران و وظایف آنها 31
2-3- قوانین ملی در خصوص مسکن 36
2-4- قوانین مرتبط با نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن 40
2-5- تحلیل محیطی وضعیت مسکن شهری در ایران 41
2-6- جمع بندی نقش شهرداری های جهان در حوزه های مدیریت مسکن 47
2-7- مدل تحلیلی پژوهش 53
3-1- واحدهای سازمانی انتخاب شده به عنوان جامعه آماری 62
3-2- ارتباط سوالات پرسشنامه با سوالات و مدل تحلیلی پژوهش 64
3-3- جدول تعیین امتیاز پرسشنامه 66
4-1- آلفای کرونباخ پرسشنامه 71
4-2- توزیع فراوانی پاسخگويان بر اساس جنسیت 72
4-3- توزیع فراوانی سن پاسخگویان 73
4-4- توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات 73
4-5- توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سابقه کاری 75
4-6- توزیع فراوانی شغل و رده سازمانی 76
4-7- توزیع فراوانی رشته تحصیلی 77
4-8- توزیع فراوانی محل اشتغال به کار 78
4-9- آمار توصیفی شاخص های ابعاد مدیریت مسکن (وضعیت موجود) 79
4-10- آمار توصیفی شاخص های ابعاد مدیریت مسکن (وضعیت ممکن) 80
4-11- آمار توصیفی ابعاد مدیریت مسکن (وضعیت موجود) 82
4-12- آمار توصیفی ابعاد مدیریت مسکن (وضعیت ممکن) 82
4-13- آمار توصیفی ظرفیت های چهارگانه شهرداری (موجود و ممکن) 83
4-14- نتایج بررسی نرمال بودن متغیرهای تحقیق (آزمون KS) 86
4-15- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای برنامه ریزی مسکن شهری 87
4-16- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای تامین زمین مسکن شهری 89
4-17- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای تامین مالی مسکن شهری 92
4-18- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای هدایت و کنترل ساخت و ساز مسکن شهری 94
4-19- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای برای سیاست گذاری مسکن شهری 95
4-20- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای سازماندهی و هدایت نقش آفرینان مسکن 97
4-21- نتایج بررسی نرمال بودن ظرفیت ها (آزمون KS) 99
4-22- نتایج آزمون ویلکاکسون یک نمونه ای ظرفیت های شهرداری تهران 100
4-23- نتایج آزمون کروسکال والیس برای ابعاد مدیریت مسکن 101
4-24- میانگین داده های ظرفیت های چهارگانه شهرداری تهران به تفکیک سه جامعه آماری 103

فهرست اشکال
2-1- اجزای فرآیند توسعه ظرفیت “برنامه توسعه سازمان ملل” 19
2-2- فاصله بین سطوح ظرفیت موجود و آینده 21
2-3- مدل تحلیلی پژوهش 56
4-1- نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سطح تحصیلات 74
4-2- نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر اساس سابقه کاری 75
4-3- توزیع فراوانی رشته تحصیلی 78
4-4- نمودار میله ای مقایسه وضعیت موجود و ممکن برای شاخص های ابعاد مدیریت مسکن 81
4-5- نمودار میله ای مقایسه وضعیت موجود و ممکن ابعاد مدیریت مسکن 83
4-6- نمودار میله ای مقایسه وضعیت موجود و ممکن ظرفیت های چهارگانه شهرداری 84

فصل 1: کلیات پژوهش

مقدمه
موضوع مسکن در تمام دوران حیات بشری، مخصوصاً در قرن اخیر که شهرنشینی با سرعت زیادی در حال افزایش است، از مسائل مهم اقتصادی و اجتماعی جوامع مختلف می باشد و جمعیت به عنوان مهمترین عامل در توسعه کالبدی- فضایی، نقش انکارناپذیری در میزان تقاضای مسکن دارد. در جهانی که هر 3 روز، یک میلیون نفر به جمعیت شهری آن اضافه می شود (هیل،1387: 100) تأمین نیازمندیهای اساسی، بویژه مسکن برای همه، در هر کشوری جهت اطمینان از ثبات اقتصادی، اجتماعی و ارتقای توسعه ملی بسیار سخت و دشوار به نظر می-رسد(Shuid,2001:1).
حق تأمین مسکن براي جامعه، از ابتداي قرن بیستم در کشورهاي بیشتر توسعه یافته به عنوان یکی از”حقوق شهروندي” به رسمیت شناخته شده و به تدریج به یکی از وظایف دولت هاي آن جوامع تبدیل گشته است. با اینحال، در کشورهاي در حال توسعه، علیرغم تأکید دائمی براهمیت مسکن بعنوان نیازي پایه اي و حقی بنیادین، درصد قابل توجهی از خانوارهاي شهري قادر به تأمین آن نیستند. از این رو، مشکل یاد شده روز به روز پیچیده تر شده و شرایط خانوارهاي بیشتر و بیشتري بحرانی میگردد (Guy,2002). بنابر این لزوم توجه به امر مسکن به خصوص در شهرها در قالب یک سیستم کارآمد مدیریتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در مورد پاسخگویی به این وظیفه در شهرها معمولا دو سازمان رسمی به صورت مشخص مسئول می باشند: بخش دولتی که شامل سازمان های دولتی و وابسته به حکومت مرکزی است و بخش عمومی که شهرداری ها و شوراها را در بر می گیرد.
در کشورهای در حال توسعه، نظام برنامه ریزي متمرکز و از بالا به پایین ایجاب میکند که سیاستهاي مسکن بوسیله حکومتهاي مرکزي، تنظیم یا هماهنگ شوند و حکومتهاي منطقه اي یا محلی(شهرداری ها) وظیفه دارند سیاستها و برنامه هاي مربوط به مسکن را که در سطح ملی طراحی شده اند، به اجرا در آورند (Adams,2005).
اما امروزه شهرداريها در اکثر کشورهاي توسعه یافته به عنوان یکی از انواع سازمان های محلی، در اداره ي شهرها و عرضه ي کالاها و خدمات عمومی محلی، نقش مهم و برجسته اي بر عهده دارند. در این میان شهرداری به صورت بالقوه یکی از عناصر مهم مدیریت مسکن شهری می باشد و تامین مسکن و مدیریت آن از وظایف برجسته ی شهرداری ها در کشورهای توسعه یافته به شمار می آید.
در ایران بر اساس اصل سی و یک قانون اساسی، داشتن‏ مسكن‏ متناسب‏ با نياز، حق‏ هر فرد و خانواده‏ ايراني‏ است‏. و دولت‏ موظف‏ است‏ با رعايت‏ اولويت‏ براي‏ آنها كه‏ نيازمندترند به‏ خصوص‏ روستانشينان‏ و كارگران‏ زمينه‏ اجراي‏ اين‏ اصل‏ را فراهم‏ كند. در واقع متولی اصلی تامین مسکن بر طبق قانون اساسی دولت می باشد البته از لحاظ قانونی مطابق بند 21 ماده 55 قانون شهرداری ها اتخاذ تدابیر لازم براي ساخت خانه هاي ارزان قیمت براي اشخاص بی بضاعت ساکن شهر نیز از جمله وظایف شهرداری ها در نظر گرفته شده که عملا چندان محقق نشده و صرفا وظیفه صدور پروانه ساختمانی بر عهده شهرداری ها می باشد.
این پژوهش درصدد است تا لزوم و امکان ارتقای نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری را مورد مطالعه قرار داده و صحت این رویکرد را مورد سنجش قرار دهد.
1-1- بیان مساله
مسکن در زمره اساسی ترین و حساس ترین بخش ها در برنامه ریزي توسعه ي اقتصادي و اجتماعی است و به همراه خوراك و پوشاك از دیرباز به عنوان اصلی ترین نیازهاي گروه هاي انسانی مطرح بوده است. علاوه بر این، مهمترین عامل تأثیرگذار در میزان رضایتمندي فرد از سکونت در یک منطقه، مسکن و شرایط محیطی آن است. علی رغم اهمیت مسکن در زندگی بشر، تأمین مسکن مناسب براي همه انسانها، یکی از معضلات کنونی جوامع انسانی است (صرافی، 1381).
این مهم کم و بیش در تمام نقاط دنیا بهخصوص کشورهای درحالتوسعه بهعلت عدم وجود ارتباط منطقی، بین صنعتی شدن و رشد شهرنشینی دیده میشود. در کشورهای صنعتی بهدلیل رشد موزون اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، از تجمیع نیروهای انسانی به بهترین شکل و در جهت توسعة همه جانبه استفاده شده، درحالیکه در کشورهای درحال توسعه بر اساس بسط نامکفی اقتصاد شهری و ماهیت پویش صنعتی شدن (یعنی جایگزینی واردات) و نوع این صنعت باعث بروز شهرنشینی وابسته روزافزون شده است (حسامیان و همکاران،1387: 100) و مشکل مسکن، تأمین و مدیریت آن به یکی از چالشهای اساسی مدیران شهری بدل گشته است.
در واقع از قرن 18 میلادي همزمان با انقلاب صنعتی و هجوم جمعیت جویاي کار از روستا به شهر مسئله اي به نام مسکن رخ نشان میدهد. از آن زمان تاکنون تلاشهاي بسیاري در این زمینه انجام شده است؛ اما همچنان 20 درصد جمعیت جهان فاقد خانه اي در شأن زندگی هستند(صرافی، 1381).
در ایران نیز در حال حاضر کمبود مسکن مناسب و مقاوم و متناسب با درآمد اکثریت افراد جامعه یکی از مسائل و مشکلات کشور است. چهل سال مطالعه، پژوهش، برنامه ريزي و تجارب موفق و ناموفق، مجموعه ي ارزشمندي از راهبردها، سياست ها و راهكارهاي اجرايي گوناگون را، فراروي برنامه ريزان و سياستگذاران بخش مسكن قرار داده است.
پراكندگي تجارب، ضعف سيستم ارتباطي بين سياست ها، عدم استمرار برنامه ها و غلبه ي سياست اولويت دادن به طرح هاي كوتاه و ميان مدت در بخش مسكن، موجب شده به رغم بهبود وضعيت شاخص هاي كليدي بخش مسكن در سطح ملي، نابرابري در برخورداري از امكانات و تسهيلات موجود در جامعه، براي دهك هاي مختلف درآمدي و در مناطق مختلف كشور، افزايش يابد.
با وجود شناخت و آزمون طيف وسيعي از راهبردها و سياست ها، و اجراي چند برنامه ي توسعه پس از پيروزي انقلاب اسلامي، هنوز بيش از 15 درصد از خانوارهاي شهري براي تأمين مسكن تحت فشار شديد قرار دارند. بيش از 22 درصد از خانوارهاي شهري اجاره نشين هستند و 10 درصد در خانه هاي مجاني و سازماني، اما به هر حال غيرملكي، سكونت دارند. افزايش قيمت مسكن، به ويژه در سال های اخير، اين خانوارها را، حتي با در نظر داشتن درآمدتمام عمر، در تأمين مسكن خود ناتوان باقي گذارده است. اكنون زمان آن رسيده است تا با در اختيار داشتن دستاوردهاي پژوهش هاي وسيع و متعدد و تجارب موجود، اما پراكنده، زمينه هاي لازم برای رفع كمبودها و مشكلات بخش مسكن، مهيا گردد (قالیباف، 1390: 3-4).
امروزه شهرداري ها در اکثر کشورهاي توسعه یافته به عنوان یکی از انواع دولت هاي محلی، در اداره ي شهرها و عرضه ي کالاها و خدمات عمومی محلی مانند مسکن، نقش مهم و برجسته اي بر عهده دارند.
در ایران نیز مطابق ماده 55 قانون شهرداری ها که به شرح وظایف شهرداری ها می پردازد، علاوه بر صدور پروانه ساختمانی برای کلیه ساختمان های شهر که بر اساس ضوابط و مقررات طرح های جامع و تفصیلی صورت می گیرد، در بند 21 ماده ذکر شده، اتخاذ تدابیر لازم برای ساخت خانه های ارزان قیمت برای اشخاص بی بضاعت شهر نیز از جمله وظایف شهرداری ها در امر مسکن بر شمرده شده است. بررسی سوابق نشان می دهد که وظیفه ساخت و تامین مسکن هیچ گاه به وسیله شهرداری های کشور به اجرا در نیامده است و تقریبا هیچ تجربه ای مبنی بر ورود شهرداری ها به فرآیند برنامه ریزی یا ساخت مسکن وجود ندارد. در حال حاضر شهرداری ها مجری ضوابط تعیین شده از بالا هستند. اما چنانچه همانگونه که در قانون پیش بینی شده است، اگر مدیریت این فعالیت ها بر عهده شهرداری ها باشد، به نظر می رسد که بهبود قابل ملاحظه ای در بخش مسکن مشاهده شود.
لازم به ذکر است در ماده 136 قانون برنامه سوم توسعه، به منظور تحقق مدیریت یکپارچه شهری پیش بینی شده بود که وظایف و اختیارات دستگاه های دولتی و اجرایی کشور که مرتبط با مدیریت شهری هستند به تدریج و بر اساس اولویت های مشخص به شهرداری ها واگذار شود. از جمله این وظایف مرتبط با مسکن شهری، می توان به تهیه طرح های جامع و تفصیلی، ساخت مسکن ارزان قیمت و استیجاری، مدیریت امور زمین شهری و به طور کلی برنامه ریزی و تامین مسکن اشاره نمود که می بایست از وظایف وزارت راه و شهرسازی منفک و به شهرداری ها واگذار شود.
به نظر می رسد برای بهبود وضعیت مسکن و همچنین تحقق مواد قانونی پیش بینی شده در قانون شهرداری ها و قانون برنامه سوم توسعه، نیاز است تا ابتدا ظرفیت های موجود شناسایی شده و در صورت نیاز با بستر سازی مناسب بخش هایی از فرآیند تامین مسکن که دارای ظرفیت های مناسب هستند به شهرداری ها واگذار شوند. به همین منظور سعی شده با انتخاب موضوعی جدید در این زمینه، به ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری ها در شش بخش اصلی فرآیند تامین مسکن شهری یعنی: برنامه ریزی، تامین زمین، تامین مالی، کنترل و نظارت بر ساخت و ساز، سیاست گذاری و سازماندهی و هدایت کنشگران پرداخته شود و با بررسی ظرفیت های قانونی، سازمانی، نهادی و اجتماعی موجود مشخص شود که به چه میزان می توان نقش شهرداری ها را در بخش های ذکر شده ارتقا داد. که برای این منظور نمونه موردی شهرداری تهران در نظر گرفته شده است.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ظرفیت سنجی ارتقای نقش شهرداری ها در مدیریت مسکن شهری نمونه موردی شهرداری تهران”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 2 = 8