مطالعه تأثیر احداث ساختمان های بلند مرتبه بر کاربری های شهری

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

 

 

دانشگاه پیام نور مرکز ساری

دانشکده علوم انسانی

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان:

مطالعه تأثیر احداث ساختمان های بلند مرتبه بر کاربری های شهری

(مطالعه موردی شهر قائمشهر)

 

استاد راهنما:

خانم دکتر صدیقه لطفی

 

استاد مشاور:

دکتر اسدالله دیوسالار

 

 

تدوین و نگارش:

……………..

 

 

اسفند91

 

 

 

چکیده                                                                                                      

یکی از پدیده هایی که شهرهای امروز و به ویژه شهرهای بزرگ با ان مواجه اند ، پدیده بلندمرتبه سازی می باشد.رشد شتابان و بی رویه جمعیت در شهرها و به تبع ان نیاز به مسکن در سطح وسیعی، از یک سو ونیز جلوگیری از گسترش افقی شهرها از سوی دیگر ، احداث ساختمان های بلند را به عنوان راه حلی در مقابل مسأله زمین ضروری ساخته است.

لذا با توجه به چالش های مطرح شده ، این تحقیق در صدد برامده است تا ضمن فراهم اوردن درکی بهتر از سیاست بلندمرتبه سازی در عرصه فضاهای شهری کشور، با بررسی ریشه ها، اهداف و ابعاد فرایند بلند مرتبه سازی در کشورهای توسعه یافته، چارچوب تحلیلی مناسبی برای بررسی اقدامات جاری در کشور فراهم گردد تا اثرات مثبت و منفی بلندمرتبه سازی در سطح جهان و کشور تحلیل شود.

در نهایت تأثیر بلندمرتبه سازی بر روی کاربری های شهری قائم شهر به عنوان یکی از پر تراکم ترین نقاط شهری شمال کشور در سه مقوله(کاربری مسکونی،معابر و خدماتی) مورد نقد و بررسی قرار گرفته و راهکارهای مناسبی در جهت ساماندهی و کاهش تبعات این پدیده ارائه شده است.

روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی و روش جنع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای و میدانی می باشد و برای تجزیه و تحلیل یافته های توصیفی از آزمون آماری کای اسکوئرو کولموگروف-اسمیرنوف استفاده شده است.

نتایج تحقیق نشان می دهد که بلند مرتبه سازی در قائم شهر موجب کاهش سرانه فضای باز واحدهای مسکونی، کاهش تأمین اسایش لازم برای سکونت، کاهش سرانه فضای سبز، دسترسی بهتر به تسهیلات و خدمات شهری و افزایش حجم ترافیک شده است.لذا تهیه ضوابط بلندمرتبه سازی، شناخت ویژگی های اقتصادی و اجتماعی ساکنین، نظارت بیشتر مراجع قانونی در کنترل ساخت و سازها و افزایش ضریب اطمینان و مدنظر قرار دادن تأثیر متقابل برنامه ریزی کاربری اراضی و حمل ونقل شهری در فرایند اسناد طرح های شهری از جمله پیشنهادات می باشد.

 

واژگان کلیدی:ساختمان های بلند مرتبه، کاربری اراضی، کاربری مسکونی، خدمات شهری، کاربری معابر

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                        صفحه

مقدمه… 1

 

فصل او ل: طرح تحقیق

1-1 بیان مسأله … 4

1-2- فرضیات تحقیق …… 6

1-3- روش تحقیق…. 6

1-4- اهمیت و ضرورت تحقیق…… 8

1-5- اهداف تحقیق ….. 9

1-6- پیشینه تحقیق….. 9

1-7- کاربرد نتایج تحقیق…… 16

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

مقدمه… 18

2-1- مفاهیم … 19

2-1-1- مفهوم ساختمان بلند… 19

2-1-2- اپارتمان… 20

2-1-3- مجتمع های مسکونی……. 20

2-1-4- کاربری اراضی…… 21

2-1-5- حمل و نقل …. 21

2-1-6- خدمات شهری….. 22

2-2- پیشینه ساختمان های بلند ….. 22

2-3- سوابق قانونی بلند مرتبه سازی در ایران… 25

2-4- مفاهیم و نظرات مرتبط با مجتمع های مسکونی …… 28

2-4-1- مکتب شیکاگو….. 30

2-4-2- مکتب مدرنیسم یا نوگرایی……. 31

2-4-3- مکتب ساخت گرایی…. 31

2-4-4- مکتب امایش انسانی…. 32

2-4-5- مکتب پست مدرنیسم …. 32

2-4-6- توسعه پایدار شهری….. 33

2-4-7- رویکرد پایداری…. 33

2-5- بلند مرتبه سازی و منطق متراکم و فرسوده شهری ….. 36

2-6- اثر بلند مرتبه سازی در افزایش تراکم ساختمانی و زمین مسکونی… 38

2-7- اثر بلند مرتبه سازی در سطح معابر و شبکه ترافیک شهری…… 38

2-8- اسیب شناسی بلند مرتبه سازی……. 39

جمع بندی…. 44

فصل سوم : ویژگی های عمومی شهر قائم شهر

مقدمه …… 46

3-1- ویژگی های طبیعی و شرایط اکولوژیکی قائم شهر…. 46

3-1-1- تقسیمات سیاسی استان مازندران ……. 46

3-1-2- محدوده و موقع جغرافیایی قائم شهر …… 46

3-1-3- زمین شناسی…… 49

3-1-4- توپوگرافی ……. 50

3-1-5- اقلیم… 50

3-1-5-1- دما …. 51

3-1-5-2- بارش ….. 51

3-1-5-3 – یخبندان …… 54

3-1–5-4- رطوبت نسبی ……. 55

3-1-5-5- باد ….. 55

3-1-6- بررسی تأمین منابع اب شرب و  کشاورزی …… 56

3-1-7- خاک و پوشش گیاهی….. 57

3-1-8- بررسی خطر سوانح طبیعی در سطح شهر قائم شهر … 58

3-2- پیشینه تاریخی شهر قائم شهر …. 58

3-2-1- عوامل پیدایش و رشد شهر…… 59

3-3- بررسی جمعیت شهر قائم شهر … 61

3-3-1- تغییرات خانوار و بعد خانوار … 62

3-3-2- ساختار جنسی جمعیت شهر …… 63

3-3-3- ساختار سنی جمعیت شهر ….. 63

3-3-4- باروری و مرگ و میر و مهاجرت …… 65

3-3-5- حرکات مکانی جمعیت شهر … 65

3-3-6- میزان سواد جمعیت شهر … 66

3-3-7- تراکم جمعیت شهر …. 66

3-4- ویزگی های اقتصادی شهر قائم شهر … 68

3-4-1- ساختار اقتصادی و ساختار فعالیت اقتصادی شهر….. 68

3-4-1-1- گروه عمده فعالیت ….. 68

3-4-1-2- وضعیت فعالیت شهر… 69

3-4-1-3- ساختار اشتغال شهر ……. 69

3-5- مطالعه سازمان فضایی و کالبدی شهر……. 70

3-5-1- بررسی نظام عملکردی در کاربری های عمده شهری….. 70

3-5-1-1- ساختار مرکزی شهر…. 71

3-5-1-2- ساختار شبکه های ارتباطی در وضع موجود….. 71

3-5-1-3- بررسی شاخص های کیفی مسکن در قائم شهر… 72

3-5-1-3-1- مصالح عمده مصرفی د ساختمان های مسکونی… 72

3-5-1-3-2- تأسیسات و تجهیزات واحدهای مسکونی قائم شهر……. 73

3-5-1-4- بررسی شاخص های کمی مسکن در قائم شهر….. 73

3-5-1-4-1- تعداد واحد مسکونی و خانوار ….. 73

3-6- کاربری اراضی شهر قائم شهر …… 74

3-7- مسکن و کیفیت ابنیه ….. 81

3-8- بافت شهر ……. 83

3-9- بخش قدیمی و مرکزی شهر قائم شهر…… 84

3-9-1- بخش نیمه قدیمی یا میانی شهر قائم شهر …… 85

3-10- چگونگی مراحل و جهات توسعه فیزیکی شهر قائم شهر … 86

3-11- معرفی محدوده مورد مطالعه…… 89

3-11-1- چگونگی پراکنش واحدهای مسکونی بلند مرتبه در ناحیه دو …. 91

3-11-2- بررسی کاربری خدماتی در ناحیه دو و مقایسه ان با طرح تفصیلی پیشنهادی…… 91

جمع بندی…. 94

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل

مقدمه… 96

4-1- تکنیک های تحقیق….. 97

4-1-1- شرح تکنیک ها… 97

4-1-1-1- ازمون اماری کای اسکوئر….. 97

4-1-1-2- ازمون کولموگروف – اسمیرنوف……. 99

4-2- یافته های توصیفی ….. 100

4-2-1- تأثیر بلند مرتبه سازی بر کاربری مسکونی… 100

4-2-1-1- متوسط سطح تفکیک زمین در قطعات مسکونی…… 100

4-2-1-2- تناسب میزان تراکم ساختمانی با تراکم پیش بینی شده طرح جامع یا تفصیلی…. 101

4-2-1-3- سرانه فضای باز واحدهای مسکونی……. 102

4-2-1-4- شرایط تراکم واحدهای مسکونی ….. 103

4-2-2 – تأثیر بلند مرتبه سازی بر کاربری خدماتی ….. 103

4-2-2-1- تناسب کاربری های موجود از نظر کاربری خدماتی……. 103

4-2-2-2- شرایط کاربری خدماتی واحدهای مسکونی……. 104

4-2-3- تأثیر بلند مرتبه سازی بر کاربری معابر … 105

جمع بندی نهایی……. 106

فصل پنجم: نتیجه گیری ، ازمون فرضیات و ارائه پیشنهادات

5-1- نتیجه گیری…. 109

5-2- ازمون فرضیات….. 111

5-3- ارائه پیشنهادات… 117

 

منابع……. 120

 

 

 

فهرست جداول

جدول شماره (2-1) –  مقایسه تطبیقی مزایا و معایب بلند مرتبه سازی … 34

جدول شماره (3-1)- تقسیمات کشوری قائم شهر در سال 1385…… 47

جدول شماره (3-2)- روند نوسان شاخص دمایی شهر قائم شهر طی سال های 88- 1363…. 51

جدول شماره (3-3)- مشخصات بارش شهر قائم شهر طی سال های 88-1363….. 52

جدول شماره (3-4)- تعداد روزهای یخبندان در شهر قائم شهر طی سال های 88-1363…… 54

جدول شماره 3-5- سیر تحولات جمعیت شهر قائم شهر در سال های 85-1335….. 62

جدول شماره 3-6- نوع خانوار در شهر قائم شهر در سال 1385…. 62

جدول شماره 3-7- تحولات شاخص نسبت جنسی جمعیت شهر قائم شهر طی سال های 85-1335 63

جدول شماره (3-8)- تعداد جمعیت و سهم هر یک از گروه های سنی شهر قائم شهر در سال های 1385-1375      64

جدول شماره (3-9)- شاخص های دموگرافیک ارائه شده برای شهر قائم شهر…. 65

جدول شماره (3-10)- محل تولد ساکنین شهر قائم شهر در سال 1385……. 66

جدول شماره (3-11)- مقایسه کل جمعیت با سواد شهر قائم شهر در سال 1385….. 66

جدول شماره (3-12) – تراکم نواحی در وضع موجود قائم شهر در سال 1385….. 67

جدول شماره (3-13)- جمعیت شاغلین و بیکار شهر قائم شهر در سال 1385 ….. 69

جدول شماره (3-14)- مصالح عمده مصرفی در اسکلت ساختمان های مسکونی قائم شهر در دوه های مختلف 72

جدول شماره (3-15)- تعداد واحد مسکونی و تعداد خانوار در قائم شهر از سال های 35 تا 85      74

جدول شماره (3-16)- سطوح کابری وضع موجود در سال 1380…… 77

جدول شماره (3-17)- گروه بندی سختمان های موجود بر پایه کیفیت ساختمانی 1380…… 81

جدول شماره (3-18)-دسته بندی ساختمان های موجود بر اساستعداد طبقات در سال 1380         82

جدول شماره (3-19)- دسته بندی ساختمان های موجود بر اساس مصالح ساختمانی…. 83

جدول شماره (3-20) – پراکنش واحهای مسکونی بلند مرتبه در ناحیه دو     …… 91

جدول شماره (3-21)-مقایسه سطوح کاربری پیشنهادی طرح مصوب قبلی و و ضع موجود…. 92

جدول شماره (4-1)- توزیع فراوانی متوسط سطح تفکیک زمین در قطعات مسکونی….. 100

جدول شماره (4-2)- توزیع فراوانی تناسب تراکم ساختمانی با تراکم پیش بینی شده طرح جامع101

جدول شماره (4-3) -توزیع فراوانی سرانه فضای باز واحدهای مسکونی…… 102

جدول شماره (4-4)- توزیع فراوانی شرایط تراکم واحدهای مسکونی…… 103

جدول شماره (4-5)-توزیع فراوانی تناسب کاربری موجود از نظر کاربری خدماتی……. 104

جدول شماره (4-6)- توزیع فراوانی شرایط کاربری خدماتی واحدهای مسکونی……. 104

جدول شماره (4-7)- توزیع فراوانی شرایط کاربری معابر… 105

جدول شماره  (5-1)- ازمون کولموگروف – اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال در کاربری مسکونی111

جدول شماره(5-2)- . آزمون X2برای آزمون فرضیه 1….. 112

جدول شماره (5-3)- آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال در کاربری خدماتی 113

جدول شماره (5-4)- آزمون X2برای آزمون فرضیه 2….. 114

جدول شماره (5-5)-آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال ئدر کاربری معابر….. 115

جدول شماره (5-6)- آزمون X2برای آزمون فرضیه 3 … 116      

 

 

فهرست نمودار

نمودار شماره (3-1)- توزیع بارش ماهانه شهر قائم شهر…… 53

نمودار شماره (3-2)- توزیع بارش فصلی شهر قائم شهر….. 53

نمودار شماره (3-3)- شاخص حرارتی شهر قائم شهر…. 53

نمودار شماره (3-4)- تعداد روزهای یخبندان در شهرقائم شهر(88-1363)….. 54

نمودار شماره (3-5)- کاربری های وضع موجود شهر قائم شهر…… 79

نمودار شماره (3-6)- ویژگی های کیفیت ساختمان شهر قائم شهر……. 81

نمودار شماره (4-1)- نمودار ستونیتوزیع فراوانی متوسط سطح تفکیک زمین در قطعات مسکونی          100

نمودار شماره (4-2)- نمودار ستونی توزیع فراوانی تناسب تراکم ساختمانی با تراکم پیش بینی شده طرح جامع یا تفصیلی…… 101

نمودار شماره (4-3)-نمودار ستونیتوزیع فراوانی سرانه فضای باز واحدهای مسکونی…… 102

 

 

 

فهرست نقشه ها

نقشه شماره (3-1)- تقسیمات سیاسی شهرستان قائم شهر به تفکیک منطقه…… 48     

نقشه شماره(3-2) کاربری اراضی وضع موجود شهر قائم شهر…… 80

نقشه شماره (3-3)- روند گسترش تایخی شهر قائم شهر……. 88

    نقشه شماره (3-4)- موقعیت ناحیه دو….. 90

نقشه شماره (3-5)-کاربری اراضی وضع موجودوپیشنهادی ناحیه دو…. 93

 

مقدمه

بیش از یک قرن از ظهور ساختمان های مسکونی و تجاری طبقاتی (شامل برج ها، بلند مرتبه هاو آسمان خراش ها) می گذرد. در آغاز راه، این قبیل سازه ها به عنوان نشانه ای ازپیشرفت های تکنولوژیک و فنی جوامع شناخته می شدند. معرفی شیوه های نوین و پیشرفته طراحی و معماری، استفاده از مصالح ساختمانی جدید و پیشرفته، پدیدار شدن تکنولوژیهای تاسیساتی جدید از قبیل سیستم های تهویه مرکزی، اطفای حریق، دفع زباله، پمپاژ آب به طبقات فوقانی، آسانسور، و حتی معرفی و ارائه الگوهای جدید زندگی شهری متناسب بااین معماری نوین، از جمله مواردی بودند که بدون مهیا شدن هریک، بلند مرتبه سازی نمیتوانست به عنوان بخشی مهم از صنعت ساختمان مطرح شود. بهمین دلیل بود که اولین بلندمرتبه ها و آسمان خراش ها، در جوامع پیشرفته صنعتی – بخصوص ایالات متحده امریکا- قدکشیده و با غرور، سر به آسمان ساییدند.

به مرور اما، با گذشت زمان و به خصوص پس از پایان یافتن جنگ جهانی دوم، ساخت و ساز بلند مرتبه ها و آسمانخراش ها، گذشته از به رخ کشیدن قدرت و قابلیت فنی کشورها، دلیل مهم دیگری نیز پیداکرد: رشد شدید جمعیت و کمبود زمین جهت احداث واحدهای مسکونی کافی. آنچنانکه کشورهایی مانند ژاپن، هنگ کنگ، مالزی و سنگاپور، به سرعت و پس از کشورهای بزرگ صنعتی، به خصوص ایالات متحده امریکا، شروع به گام نهادن در این راه کردند. امااحداث این ساختمان های بلند، تنها به این گروه از کشورها محدود نشد. رفته رفته اکثرکشورهای جهان، در روندی رو به گسترش، بلند مرتبه سازی را به عنوان یکی از نمادهای پیشرفت صنعتی و فنی خود، در دستور کار قرار دادند؛ ضمن آنکه رشد جمعیت نیز، دیگر به عنوان معضل تنها تعدادی کشور کوچک و پر جمعیت مطرح نبود، بلکه تبدیل به موضوعی جهانی شده بود ww.melk118.net)).

در این میان، ایران هم از این قاعده مستثنی نبود و از چند دهه پیش، آرام آرام، پای بدین وادی گذاشت.این رویکرد، اگرچه درسالهای پیش از انقلاب، عمدتاً با هدف حرکت به سمت مدرنیزاسیون شروع شد، اما رفته رفته و خصوصا طی سال های اخیر، به راهکاری جهت پاسخگویی به نیاز روزافزون جمعیت جوان کشور به مسکن تبدیل شد. کمبود زمین و بخصوص رشد غیر منطقی قیمت آن در سراسرکشور از یک سو، و افزایش تقاضا جهت اسکان در برخی مناطق خاص کشور (خصوصا تهران وسایر کلان شهرها)، حرکت شتابان به سمت بلند مرتبه سازی و ایجاد مجتمع های بزرگ آپارتمانی با طبقات و واحدهای زیاد را توجیه پذیر کرد. ارائه برخی امتیازات از سوی ارگان های دولتی و بانک ها نیز، سیل سرمایه ها را به سمت سرمایه گذاری در زمینه انبوه سازی هدایت کرد.در همين راستا تحقيق‌ حاضر جستاري‌ است‌ در زمینه تحلیل ادراکی- محیطی تأثیر بلندمرتبه سازی بر روی کاربری شهری قائمشهركه‌ از پنج‌ فصل‌به شرح زير تشكيل‌ شده‌ است:

در فصل‌ اول‌ به‌ طرح‌ تحقيق‌، بيان‌ مسئله‌، اهداف‌، فرضيات‌، متدولوژي‌ و غيره‌ اشاره‌ شده است. در فصل‌ دوم‌به‌ مفاهيم و نظريات‌ و تکنيک هاي مورد استفاده در تحقيق پرداخته شده است. در فصل‌ سوم‌ به ويژگيهاي طبيعي،اجتماعي،اقتصادي و کالبدی شهر قائمشهر و معرفی محدوده مورد مطالعه اشاره شده است.درفصل چهارم نیز به تجزیه و تحلیل مسأله بلند مرتبه سازی پرداخته شده است.

در فصل پنجم نیز به نتیجه گیری،ازمون فرضیات و ارائه پیشنهادات پرداخته شده است.

فصل اول:

طرح تحقیق

 

 

1-1- بيان مسأله

راهبرد بلند مرتبه سازی و توسعه فضایی در ارتفاع به عنوان محصول رشد جمعیت و همچنینین کمبود زمین مناسب جهت ساخت و ساز دهه های اخیر در شهرهای جهان به ویژه شهرهای بزرگ رواج یافته است. آپارتمان نشینی را می توان از مهم ترین تحولات در فرایند اسکان بشر در شهرها دانست که به فرم مسکن شهری در دوران معاصر تبدیل شده است.

ايده ی بلند مرتبه سازی نخست به منظور بهره برداری از زمين های مرکز شهر و در پی توجه به اقتصاد شهر مطرح گرديد. زيرا از سويی گرايش به تراکم و تمرکز واحد های اقتصادی، تقاضا برای زمين در مرکز شهر را به شدت افزايش داده بود و از سوی ديگر عرضه زمين در اين منطقه شهر محدود بود. در نتيجه افزايش تراکم ساختمانی به عنوان راه حلی برای افزايش سطح زيربنای مورد بهره برداری ارائه شد(گلابچی، 53:1380).

استفاده فراگير از اين روش، به تدريج افزون بر کاربريهای اقتصادی مانند کاربری های صنعتی، اداری و تجاری دامنگير کاربری های مسکونی نيز گشت و به مناطق پيرامونی شهر نيز گسترش يافت، ليکن به مانند هر راه حل ديگری، اين راه حل دارای تبعات و آثار منفی نيز بوده و مشکلات نوينی را برای شهروندان پديد آورد که از آن جمله می توان به افزايش ازدحام و تراکم، افزايش آلودگی های زيست محيطی، کاهش دسترسی شهروندان به هوای آزاد و نور خورشيد و افزايش مزاحمت های شهری اشاره کرد( منعام-ضرابیان،102:1386).

پديده بلندمرتبه سازي گرچه در طول حيات خود همواره از سوي انديشمندان گوناگون مسائل اجتماعي، اقتصادي وشهرسازي مورد انتقاد واقع شده وبه كاربران با شك وترديد نگريسته شده اما همواره بنا به ضرورت نتوانسته است حضور دائمي خويش را به اثبا ت برساندوبر عرصه فعاليت خود بيافزايد.بلندمرتبه سازي در جهان پديده ايست كه از اواخر قرن 19واوايل قرن 20چهره خود را به ثبت رساندو نخستين گامها‌ در توليد آسمان خراش‌ها از حدود سال 1880تا1900در شيكاگو برداشته شد.اما در کشور ما آغاز حرکت بسوی بلند مرتبه سازی را می توان به سال 1328 ه.ش دانست.

تا پیش از 1328 بلند ترین ساختمانهای ایران و تهران را می توان ساختمان باشگاه افسران دانست که مشتمل بر 4 طبقه بود(فرهودی و صالحی،72:1380).

با وقوع انقلاب اسلامی بلندمرتبه سازی در پی افزایش قیمت زمین و افزایش تراکم آغاز شد. در سالهای پایانی دهه 60 موج جدید بلند مرتبه سازی در طی افزایش قیمت زمین و افزایش تراکم آغاز گردید و کم کم سراسر شهرهای ایران را در بر گرفت (شاکری و صمدی واقفی، 1380).

با توجه به مشکلاتی که در اراستای اجرای این برنامه ها به وجود امد ، طرح مسکن مهر از سال 87 از سوی دولت بر مبنای سه اصل تخصیص زمین به هزینه صفر، اعطای تسهیلات ساخت، تبدیل واسطه مالکیتی به مدیریتی در راستای سیاست افزایش تولید و عرضه مسکن طراحی شدو عملیات اجرایی ان از سال 89 به صورت جدی وارد فاز اجرا و ساخت شد.

باتوجه به این که طی سال های اخیر درشهر قائمشهراحداث ساختمان های بلند مرتبه افزایش یافته است باعث بروز مشکلاتی از قبیل افزایش تراکم انسانی و ساختمانی، کاهش سرانه خدماتی(فضای سبز،بازی،اموزشی و …)،افزایش حجم ترافیک،فشار بیش از حد بر روی شبکه های مختلف شهر از قبیل اب ،برق،گاز و،عدم وجود فاضلاب شهری در بعضی نقاط و … شده است.

لذا در این تحقیق تلاش خواهیم کرد تا ضمن ارزیابی روند بلند مرتبه سازی در قائمشهر، به بررسی تاثیراحداث ساختمان های بلند در قائم شهراز نظر کاربری های شهری بپردازیم و سعی شود به سوالات زیر پاسخ داده شود:

-آیابلندمرتبه سازی بر کاربری زمین مسکونی در قائم شهرتاثیر می گذارد؟

-آیا بلند مرتبه سازی بر کاربری خدمات شهری تاثیرمی گذارد؟

-آیا بلند مرتبه سازی بر کاربریمعابر و شبکه ترافیک شهری تاثیر می گذارد؟

1-2- فرضيات تحقيق

  • بلند مرتبه سازی بر کاربری زمین مسکونی در شهرقائمشهر تاثیر می گذارد.
  • بلند مرتبه سازی با توجه به افزایش جمعیت شهری در کاربری خدماتی شهر تاثیر گذار است.
  • وجود ساختمان های بلند مرتبه بر کاربری معابر و شبکه ترافیک شهری قائم شهر تاثیر گذار است

 

1-3-روش تحقیق

این پژوهش بنا به ماهیت، موضوع و اهدافی که برای آن پیش بینی شده است از نوع توصیفی – تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی است. از آنجائیکه در این پژوهش از ابزار پرسشنامه و مصاحبه برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز استفاده شده است، بنابراین از زاویه دیگر میتوان این پژوهش را یک تحقیق پیمایشی (میدانی) (survey research) نیز قلمداد کرد.

برای پاسخگویی به سوالات تحقیق و آزمون فرضیات این پژوهش از دو نوع متغیر استفاده خواهد شد.

متغیر وابسته:

  • بلند مرتبه سازی

    متغیرهای مستقل     :

  • متوسط سطح تفکیک زمین در قطعات مسکونی
  • سرانه فضای باز واحدهای مسکونی
  • شرایط تراکم واحدهای مسکونی
  • تناسب کاربری های خدماتی با طرح های شهری
  • شرایط کاربری خدماتی
  • شرایط کاربری معابر

اطلاعات مورد نیاز  در این پژوهش به دو صورت جمع اوری خواهد شد:

الف ـ اطلاعات اسنادي (كتابخانه‌اي): كه با مراجعه به كتابها و مقالات و آرشيو دستگاه‌هاي مرتبط همچون: دانشگاهها، سازمان مسکن و شهرسازی، دفتر فنی و معاونت برنامه ریزی استانداری و شهرداری جمع‌آوري خواهد شد.

ب ـ روش ميداني : كه با توجه به اهداف و سوالات اساسي تحقيق با استفاده از ابزار پرسشنامه، اقدام به جمع آوری اطلاعات مورد نیاز شده است. با توجه  به اینکه حدود 2/24 درصد از ساختمان های بلند مرتبه در ناحیه دو قرار دارند(طرح تفصیلی شهر قائم شهر، 1385) و بیش ترین تراکم ساختمانی در این ناحیه قرار دارد، این ناحیه به عنوان واحد نمونه انتخاب شده است.

روش انتخاب نمونه در این تحقیق، روش انتخاب احتمالی یا اتفاقی می گویند که از ان به روش تصادفی نیز تعبیر می شود.رعایت اصل احتمال و شانس مساوی برای هر یک از افراد جامعه باعث می شود که نمونه منتخب معرف جامعه باشد و از ارزش علمی برخوردار بوده و صفات ان با صفات جامعه همخوانی و یکنواختی داشته باشد (حافظ نیا، 122:1388).

جامعه اماری در این پژوهش کلیه واحدهای اپارتمانی در ناحیه مورد نظر که.حدود 3635 واحد می باشد.سپس تعیین تعداد نمونه های خانوار با استفاده از فرمول کوکران  از میان نمونه های آپارتمانی تعیین شده است.

                           در نتیجه با توجه به این فرمول ، حجم نمونه 160 بدست می اید.

پس از جمع آوری اطلاعات با استفاده از نرم افزار SPSS  به روش آزمون های آماری کای اسکویر(  )  و کولموگروف – اسمیرنوف  اقدام به تحلیل روابط بین متغیرهای تحقیق خواهد شد .همچنین برای نمایش نتایج داده های تحلیلی و توصیفی از انواع نمودارها، دیاگرامها، نقشه ها، منحنی ها و … نیز استفاده می شود.

 

1-4- اهميت وضرورت تحقيق

 يکی از پديده هايی که شهر های امروز جهان و به ويژه شهرهای بزرگ با ان مواجه اند بلند مرتبه سازی است.

ايده ی بلند مرتبه سازی نخست به منظور بهره برداری از زمين های مرکز شهر و در پی توجه به اقتصاد شهر مطرح گرديد. زيرا از سويی گرايش به تراکم و تمرکز واحد های اقتصادی، تقاضا برای زمين در مرکز شهر را به شدت افزايش داده بود و از سوی ديگر عرضه زمين در اين منطقه شهر محدود بود. در نتيجه افزايش تراکم ساختمانی به عنوان راه حلی برای افزايش سطح زيربنای مورد بهره برداری ارائه شد.استفاده فراگير از اين روش، به تدريج افزون بر کاربريهای اقتصادی مانند کاربری های صنعتی، اداری و تجاری دامنگير کاربری های مسکونی نيز گشت و به مناطق پيرامونی شهر نيز گسترش يافت، ليکن بهمانند هر راه حل ديگری، اين راه حل دارای تبعات و آثار منفی نيز بوده و مشکلات نوينی را برای شهروندان پديد آورد که از آن جمله می توان به افزايش ازدحام و تراکم، افزايش آلودگی های زيست محيطی، کاهش دسترسی شهروندان به هوای آزاد و نور خورشيد و غيره اشاره کرد ( منعام و ضرابیان، 102:1386).

آخرين دهه های قرن نوزدهم با آغاز رشد عمومی ساختمانها (بلند مرتبه سازی) در غرب همراه بودهاست. پديده ی بلند مرتبه سازی در طی حيات خود اگرچه همواره از سوی انديشمندان گوناگون مسائل اجتماعی، اقتصادی و شهرسازی مورد انتقاد واقع شده و به کاربرد آن با شک وترديد نگريسته اند اماهمواره بنا به ضرورت ها، نتوانسته است حضور دائمی خويش را به اثبات رساند و بر عرصه فعاليت خود بيافزايد.

لذا با توجه به چالش هاي مطرح شده، اين تحقيق در صدد بر آمده است تا با تحلیل ادراکی – محیطی، تاثیر بلند مرتبه سازی را بر روی کاربری های شهری قائم شهر بعنوان یکی از پرتراکم ترین نقاط شهری شمال کشور مورد بررسي قرار داده و راهكارهاي مناسبي در جهت ساماندهي و کاهش تبعات این پدیده ارائه نمايد.

1-5-اهداف تحقيق

اهدف اصلی تحقیق :

  • بررسی تاثیرساختمان های بلند بر تراکم ساختمانی و مصرف زمین در قائم شهر

2-بررسی تأثير افزایش جمعیت شهری و عدم نامناسب خدمات در قائمشهر

3-ارائه راهکارهای اصولی و منطقی به مسئولان شهري محلي به منظوررعايت ضوابط بلندمرتبه سازی در قائم شهر

اهداف فرعی تحقیق :

  • استفاده بیشتر و بهتر از سطح زمین در شهرها برای اسکان جمعیت
  • تامین فضای باز و محیط زیست بهتر
  • استفاده از ظرفیت های افزایش تراکم ساختمانی
  • آشنايي با ادبيات جهاني در باره كم و كيف بلند مرتبه سازي

 

1-6- پيشينه تحقيق

آخرين دهه هاي قرن نوزدهم ، با آغاز رشد عمودي ساخمان ها (بلند مرتبه سازي) در غرب همراه بوده است . از آن زمان تاكنون ، پديده «بلندمرتبه سازي» به عنوان يكي از اشكال غرب ، در صحنه معماري و شهرسازي جهان ، چهره خود را به ثبت رسانده است. حضور اين پديده در صحنه كالبدي شهرها ، از كشورهاي آمريكائي و اروپائي آغاز گرديد و به مرور در ساير كشورهاي جهان ظهور يافت .

رشد ناگهانی شهرهای ایران از سالهای آغاز قرن حاضر، باعث انقطاع روند تغییرات کالبدی- فضایی شهرها در تداوم منطقی با گذشته گردید. این تغییرات با ورود واژگانی جدید همچون آپارتمان همراه بود که تغییرات شگرفی بر الگوی مسکن در شهرهای ایران گذاشت(عزیزی و ملک محمد نژاد، 1386: 30).با مطرح شدن موضوع مرتبه سازی، اين مقوله کم و بيش در طرح ها، برنامه ها و سياست هاي اجرايي کشورهاي مختلف  از جمله ایران مورد توجه قرار گرفت که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود.

بلند مرتبه سازی از جمله پدیده هائی در معماری و  شهرسازی محسوب می شود كهتاریخچه‌ی آن به اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بر می‌گردد. در واقع رشد وشروع بلند مرتبه سازی در اواخر قرن نوزدهم در شیكاگو شروع شد. بعد از آتش سوزی بزرگدر شیكاگو به دنبال تقاضای بالا برای تجارت در مركز شهر، كمبود زمین و رشد و پشرفتتكنولوژی و سازه ها تفكر بلند مرتبه ها و رشد ساخت و ساز عمودی شكل گرفت. در آنزمان اساس این بلند مرتبه ها برای دفاتر اداری و تجاری به دنبال تقاضای بالا وكمبود زمین در مركز شهر شیكاگو بود. اما بلند مرتبه سازی و سازه های عمودی به همین جا ختم نشدند و به علت پاسخگویی به تقاضای بالای زمین در كشورهای دیگر از جمله ایران مورد توجه واقع شدند (آبادی، 1374: 11-9).

آغازحركت به سمت بلندمرتبه سازي درايران راميتوان سال1328هجري شمسي دانست .

تاپيش ازسال1328،بلندترين ساختمانهاي ايران وتهران راميتوان ساختمانب اشگاه افسران دانست كه مشتمل بر 4طبقه بود .

اولين ساختمان بلندايران درشهرتهران ودر10طبقه درخيابان جمهوري،درطي سالهاي 30-1328احداث گرديد. .

سپس در سال های 41-1339 ساختمان16طبقه پلاسكو و دو سال بعد در سال 1343 ساختمان 13 طبقه   آلومينيوم احداث گرديد (فرهودی و صالحی، 72:1380) .

باوقوع انقلاب اسلامي بلندمرتبه سازي تقريبا به مدت بيش از10سال متوقف شدودراين سالها ساخت وساز اين نوع ساختمانها  به تكميل مجموعه هاي مسكوني نيمه تمام محدود ماند. . درسالهاي پاياني دهه60 موج جديدبلندمرتبه سازي درپي افزايش قيمت زمين درتهران وآغازفروش تراكم ازسوي شهرداري تهران آغاز گرديد و كم كم سراسر شهرهاي ايران رادربرگرفت.

با مطرح شدن موضوع بلند مرتبه سازی، اين مقوله کم و بيش در طرح ها، برنامه ها و سياست هاي اجرايي کشورهاي مختلف  از جمله ایران مورد توجه قرار گرفت که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود.

در پروژه برج قرن در توكيو معمار بنا نورمن فاستر ، برج را يك ساختمان كاملا ژاپني اعلام مي كند و آن را در ادامه بناهاي شهری ژاپني مي شمرد به طوري كه خود فاستر نيز مي گويد براي او خط آسمان شهر ، سبك بناها و اماكن مهم اطراف ، طبيعت و بافت شهری ، سبك و دوره هايي معماري ساختمانهاي همجوار و مسائل ديگر اهميت دو چنداني دارند .

در پروژه اداري ـ مسكوني سيدني پيانو براي بنا نمايي از جنس شيشه به صورت سطحي ممتد كه جداره اي نسبتا نامرئي را ايجاد مي كند استفاده كرده است. نماشرقي مجموعه با شبكه بندي زيباي شيشه آن بياني هنرمندانه از برج در يك فضاي شهري است كه خود پيانو آنرا مجسمه متحرك توصيف مي كند .آنها سعي نمودند تا در طراحي بلند مرتبه اثرات آن را بر محيط پيراموني بررسي نمايند.

الف- تحقیقات داخلی:

– محمدرضا منعام و ضرابيان در مقاله اي تحت عنوان بررسي اثرات كالبدي –فضايي بلندمرتبه سازي درشهر (نمونه مطالعاتي شهرهمدان)عنوان ميدارند كه نخستين ساختمان بلند مرتبه شهر همدان با نام فعلي 110در پيش از انقلاب ساخته شد.پس از آن در دهه 70خورشيدي برج پاستور در با كاربري تجاري ساخته شد.تاسال1380ديگر برجي در همدان ساخته نشد.امايكباره روندبرج سازي شكل صعودي به خود گرفت به گونه اي كه اكنون در حدود 7برج در سطح شهر در حال ساخت است.ايشان در اين مقاله اثرات بلنمرتبه سازي را بر سيماي شهر، عوارض زيست محيطي، شبكه هاي ارتباطي، دسترسي به خدمات شهري و…مورد بررسي قرار دادند(منعام – ضرابیان، 102:1386).

– داود رهبردر مقاله تحت عنوان ضرورت ارزيابي اثرات زيست محيطي تراكم و بلند مرتبه سازي در تهرانعنوان مي داردمسئله تراكم و بلند مرتبه سازي درتهران با پيچيدگي خاص خودكه مدتهاست فكرو زمان شهروندان ، برنامه ريزان ، سياست گزاران، تصميم گيران اقتصادي ، اجتماعي و دست اندركاران مديريت شهري را به خود مشغول نموده پيامدها و آثار گوناگون مثبت و منفي به دنبال داشته است . در اين رهگذر آ‌نچه كه از اهميت ويژه اي برخوردار است در واقع ايمان به اين اصل است كه موضوع تراكم وبلند مربته سازي بايد در چا‌رچوب رعايت ملاحظات زيست محيطي به همراه ويژگيهاي كالبدي و معناي مشخص و متناسب با آن در برخي مناطق به منظور ساماندهي و نوسازي شهر و صرفه جوئي د ر تغيير كاربري اراضي ، توزبع عادلانه ثروت و غيره مورد توجه قرارگيرد (رهبر،36:1387).

-. اسلامي  و ايرواني طی تحقیقی در مورد  تراکم ساختماني و توسعه درون زا (نمونه موردي: شهر اصفهان)؛ وضعيت موجود شهر اصفهان را با مدل توسعه درون زا و  با استفاده از روش تحليلي مورد بررسي قرار دادند که  نتيجه بدست آمده حاکي از عدم همسويي روند رشد شهري اصفهان با مفهوم توسعه درون زا و پايدار است. در انتها راه حلي بنام مدل امتيازي جهت بهبود مشکل تراکم ساختماني با رويکرد توسعه درون زا پيشنهاد گردیده است (اسلامی – ایروانی،56:1382).

-. فرهودي و محمدي طی تحقیقاتی در مورد  تاثير احداث ساختمان هاي بلندمرتبه بر كاربري هاي شهري مطالعه موردي: مناطق 1، 2 و 3 شهر تهران به این نتیجه رسیدند که؛ بررسي هاي انجام شده در مورد ساختمان هاي بلند ساخته شده در سطح شهر تهران نيز حاكي از وجود مسائل و مشكلات عديده اي در تعداد قابل توجهي از آنهاست كه اين امر خود معلول عدم رعايت ضوابط و مقررات شهرسازي در خصوص مكانيابي و احداث اينگونه بناها در سطح شهر مي باشد(فرهودی – محمدی ،102:1380).

-داعي پور  طی تحقیقاتی در مورد برج سازي در قرن بيستم اینگونه اذغان نموده است کهپديده برج سازي زاييده تحولات اجتماعي – اقتصادي مغرب زمين است. اين پديده بيش از آن كه رشد حجمي و ارتفاعي خود را مرهون معماران باشد، مديون دستاوردهاي صنعتي است. معماران در جهت خلق فضاهايي بودند كه از كسالت فرم هاي اوليه بكاهد و در حين ايجاد تنوع، به نيازهاي مدام در تغيير و تحول صنوف مختلف پاسخ دهد. در اين جهت سه حركت اصلي صورت پذيرفت كه هر يك پيرواني يافت. اين حركت ها در سير پيشرفت خود باعث تحولات مهمي شد و برج سازي را در مسير جديدي قرار داد، به طوري كه پاره اي معماران تلفيقي از اين مجموعه را در طرح هاي خود به كار بردند.

جرقه هاي اوليه ساخت آتريوم در برج ها از جرج اچ وايمن ساطع شد و ظهور آن بيشتر ناشي از تغيير زمينه هاي اجتماعي و طبقاتي بود. اولين نمونه تكميل شده برج هاي آتريوم دار، ساختمان لاركين بود كه فرانك لويدرايت در سال 1904 اجرا كرد. بعد از گذشت حدود يك قرن، هنوز هم الهام از آتريوم و سامان دهي ارتباطات عمودي ساختمان لاركين در برج هاي معاصر ادامه دارد.

دومين سنت شكني در برخورد با برج هاي اداري، مربوط به خلق آسمانخراش هاي شيشه اي ميس وان دروهه است كه اولين آن ها را در 1919 در برلين بنا نهاد ولي نمونه كاملا شكل يافته آن ساختمان لورهاوس است كه در سال 1952 بنا شد و به لحاظ استفاده از سيستم تهويه مطبوع ابداعي توجيه پذير و اجراشدني در هر شرايط آب و هوايي بود كه با سيماي متفاوت خود (كاملا شيشه اي) و صفحات نازك عمودي و افقي روحيه انقلابي مدرنيسم را بيان مي كرد.

سومين سنت شكني بزرگ، كه از ديدگاهي مهم ترين اتفاق در سير تحول برج سازي در قرن بيستم به حساب مي آيد، در برج بانك تجارت ملي جده آشكار مي شود؛ بنايي كاملا درون گرا كه از معماري منطقه الهام گرفته است. اين بنا آغازگر حركتي متفاوت بود. توجه به بوم گرايي و شرايط آب و هوايي منطقه در اين نمونه به خوبي خود را نشان مي دهد. فضاي مركزي روباز اين بنا الهام گرفته از حياط هاي مركزي سنتي است. گوردن بانس هاف فضاي باز و باغ گونه مياني را در چند سطح و با چرخش نسبت به هم قرار مي دهد و از تقابل سنت و مدرنيته، به كمك چاشني خلاقيت، بهترين نتيجه را به دست مي آورد. طرح اين بنا اساس و پايه بسياري از بناهاي حياط دار مركزي پر از گل و گياه، چه در مشرق زمين و چه در مغرب زمين، با توجيه بوم گرايي و همخواني با اقليم و غيره و آغازگر حركتي از شرق به سمت غرب شد.

مقاله فوق پس از شرح سه تحول اساسي برج سازي، نمونه هاي هر يك را توصيف و در نهايت اين سوال را مطرح مي كند كه چرا پس از طي اين تحولات، هنوز برج هايي طراحي مي شود كه در تمام دنيا – با هر فرهنگ و قوميتي – بدون كوچك ترين تغيير به صورتي تقريبا يكسان به اجرا در مي آيد؟(داعی پور،65:1380).

ب-تحقیقات خارجی:

1-ال کین (EIKin) : دیدگاه وی در مورد بلندمرتبه سازی به شرح زیر می باشد: اول؛ بلندمرتبه؟

سازی موجب کاهش گسترش های فیزیکی و در نتیجه مصرف کمتر زمین و منابع دیگر می شود. دوم؛

بلند مرتبه سازی امکان سکونت تعداد بالایی از جمعیت در منطقه ای محدود را فراهم ساخته و موجب افزایش برخوردهای اجتماعی می گردد.

سوم؛ در این فرایند مصرف سوخت و خروج گازهای مضر کمتر شده و فضای شهری از لحاظ مصرف انرژی کارامدتر می شود.چهارم؛ دولت ها در تراکم های بالا می توانند سرویس های اساسی را با کارایی بیشتری ارائه داده و اتلاف منابع را به حداقل برسانند 2000:153),Kumar).

2-بروتن (Burton): وی رابطه بلندمرتبه سازی با عدالت اجتماعی را در چند شهر مختلف مورد بررسی قرار داده و نتایج انرا به شرح زیر بیان کرده است: جنبه های مثبت بلندمرتبه سازی عبارتند از بهبود سیستم های حمل و نقل عمومی، کاهش میزان مرگ و میر ناشی از امراض روانی، کاهش جدایی و انفکاک اجتماعی، و دسترسی بهتر به تسهیلات و خدمات شهری.

در مقابل،جنبه های نامطلوب بلندمرتبه سازی در شهرها به صورت کاهش فضای مسکونی،کمبود مسکن قابل تهیه، ضعف دسترسی به فضای سبز، افزایش میزان جرم وجنایت، افزایش میزان مرگ و میر ناشی از امراض تنفسی (198ٍ :1997¸Burton).

3-نیومن و کن ورتی: بر اساس مطالعات این در محقق رابطه بسیار قوی بین میزان استفاده از اتومبیل، مصرف انرژِی و بلندمرتبه سازی وجود دارد و با افزایش بلندمرتبه سازی از میزان استفاده از اتومبیل در حمل و نقل شهری کاسته می شود.

وی این رابطه را با استفاده از روش رگرسیون نشان داده است به طوری که کاهش شیب رگرسیون تا تراکم 100 نفر در هکتر نسبتأ زیاد و بعد از ان شیب مذکور ملایمتر می شود بطوریکه در تراکم های بالای 200 نفر کاهش شیب عملأ قابل توجه نیست(113: 2000¸Kenworthyand Newman).

4-مثنوی: مثنوی چهار شهر را با توجه به چهار مشخصه تراکم، پراکندگی، کاربری مختلط و کاربری یکنواخت مورد بررسی قرار داده و نتایج زیر را بدست اورده است:

از نظر شرایط زندگی ؛ محیطهایی با کاربری یکنواخت وضعیت بهتری نسبت به محیطهای غیر یکنواخت دارند.

از لحاظ محیط زیست ؛ محیطهای کم تراکم به علت وجود فضای سبز ، فضای بازو پارک ها، کیفیت بهتری را ارائه می دهند.

از لحاظ دسترسی؛ در محیطهای فشرده اتکا به استفاده از سیستم های پیاده ودر محیطهای پراکنده استفاده از اتومبیل در اولویت می باشد.

از لحاظ رضایتمندی؛ تفاوت معناداری بین جهار محیط مذذکور وجود نداشت.بر اساس این تحقیق شهر فشرده (افزایش ساختمان های بلندمرتبه) استفاده از اتومبیل شخصی تا 70 درصد و در مورد سفرهای غیرکاری تا 75 درصد در مقایسه با شهر کم تراکم کاهش می هد(72:2000¸Masnavi).

در پایان این بخش ذکر این نکته ضروری است که بررسی موضوع بلند مرتبه سازی از جنبه کالبدی جزء موضوعاتی است که کمتر مورد تحقیق و پژوهش قرار گرفته است لذا پیشینه ای در مورد این موضوع در پایانامه ها و مقالات یافت نشده است.

1-7-كاربرد نتايج تحقيق

      با توجه به اينکه تحقيق جنبه کاربردي دارد لذا مي تواند براي سازمان ها و نهاد هايي از قبيل؛ سازمان مديريت وبرنامه ريزي،سازمان مسكن وشهرسازي، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و  شهرداريها که به نحوي با مسائل شهري  درگيرند، مفيد واقع شود. همچنين نتايج تحقيق قابل استفاده براي طرح ها، برنامه ها و سياست هاي ملي، منطقه اي و محلي مي باشد و مي تواند به عنوان يک منبع علمي از سوي محققين و دانشجويان مورد استفاده قرار گيرد.

فصل دوم :

مبانی نظری تحقیق

 

 مقدمه

روندروبه رشدجمعيت شهري،شاخص مهمي دربررسي ساختاراجتماعي و اقتصادي انسان درسدة۲۱است. ازديدگاه جهاني،درسال تنها۲۹٪جمعيت جهان درشهرها زندگي ميكردند كه اين رقم درسال۱۹۹۰ به ۴۵٪ رسيد و اكنون از مرز۵۰٪ فراتررفته است وپيش بيني مي شود كه در سال۲۰۲ ۰ميلادي۶۲٪ جمعيت جهان راشهرنشينان (بويژه دركشورهاي درحال توسعه) تشكيل دهند (پاك،۱۳۸۳: 16).

مسائلي از، قبيل افزايش جمعيت،نياز به اسكان بيشتر مردم در شهرها، ضرورت استفاده بيشتر از زمين در مراكز پرتراكم شهرها ،ضرورت بازسازي و نوسازي در مناطق شهري ،تقاضاي مردم براي سكونت و يا كار در مراكز شهرها و ضرورت كاهش هزينه هاي ناشي از گسترش افقي شهرها جزء عواملي بوده است كه ساخت بناهاي بلند را به عنواني كه  ضرورت در شهرهاي بزرگ جهان مطرح نموده است(گلابچي،1380: 9).

انديشه بلند مرتبه سازي و برجسازي طي حيات خود، همواره از سوي صاحبنظران مسائل اقتصادي ،اجتماعي وكالبدي مورد تحليل وانتقاد واقع شده است . با اين حال حضور اين پديده تداوم داشته و به عرصه فعاليت خود افزوده است (عزيزي،1378: 36).

در کشور ما نیز همانند دیگر کشور­های جهان، با افزایش روز افزون جمعیت ، پدیده بلند مرتبه سازی مورد توجه قرار گرفته است که در پی گسترش این ایده بسیاری از شهرها با مسائل و مشکلات متعددی مواجه شدند که شماری از آنها در سطح جهان گریبانگیر بسیاری از شهرهاست. از این رو با توجه به مشکلات متعدد، مفهوم “بلند مرتبه سازی” در شهر قائم شهر حول محورهای متعددی قابل بررسی است كه دراين فصل به مفاهيم، نظرات و مسائل متعدد پیرامون این موضوع پرداخته  می شود.

 

 

2-1- تعریف مفاهيم

2-1-1- مفهوم ساختمان بلند

بلند بودن ساختمان يك امر نسبي است و از جنبه هاي مختلف تعاريف گوناگوني براي ساختمانهاي بلندمرتبه ارائه شده است:

به عنوان مثال « شورای ساختمانهای بلند و سکونتگاه شهری» در آمریکا به این نتیجه رسیده است که هرگونه تعریف مناسب برای ساختمانهای بلند پایه در رابطه با این مطلب باشد که طراحی، یا تأثیرات شهری آن ساختمان تا چه حد تحت تأثیر « بلندی» آن قرار دارد و در مقایسه با ساختمانهایی که معمولی به حساب می آیند تا چه حد به ضوابط و تدابیر ویژه در طراحی، برنامه ریزی و ساختمان نیاز دارد . بر این اساس تقسیم بندیهای مختلفی از ساختمانهای بلند صورت گرفته است(فرهودی و محمدی، 1380: 72).

بنا به تعریف سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور از ساختمان بلند:

« هر بنایی که ارتفاع آن (فاصله قائم از کف بالاترین طبقه قابل تصرف تا تراز پایین ترین سطح قابل دسترسی برای ماشین های آتش نشانی) از 23 متر بیشتر باشد، ساختمان بلند محسوب می شود» (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، 1374).

برنامه ريزان و  طراحان شهری غالبا ساختمانهاي ده طبقه به بالا را ساختمان بلند اطلاق مي نمايند و ويژگي ساختمان بلند را آن ميدانند كه حداقل يك نماي طراحي شده آن نمايانگر تعداد طبقات متعدد آن باشد.به عبارت ديگر يك نمايشگاه،كارخانه ويا هر ساختمان با ارتفاع زياد در اين تعريف نمي گنجد. در قوانين داخلي ايران طبق دستورالعمل اجرايي محافظت ساختمانها در برابر آتش سوزي (نشريه 112 سازمان رنامه و بودجه)حداقل تعداد طبقات ساختمان مرتفع 8 طبقه عنوان شده است .هر چند كه ميتوان اتوجه به پيشرفت وسايل و امكانات ،اين تعداد طبقات را به  12طبقه رساند .همچنين بر اساس متن ضوابط و مقررات احداث ساختمانهاي  6 طبقه و بيشتر در تهران كه به عنوان دستورالعملي براي ساختمانهاي بلند در تهران بشمار ميرود ،هر كجااز  ابنيه بلند ،ساختمان بلند و با بناي بلند نامبرده شده است ،منظور ساختمانهاي 6 طبقه و بيشتر ميباشد .با توجه به جميع موارد عنوان شده، ميتوان ساختمان بلند را ساختماني با حداقل10 طبقه عنوان نمود  كه در حيطه كليه تعاريف فوق قرار ميگيرد (شاکری و صمدی واقفی، 1380).

معیارهای زیر می توانند یک ساختمان بلند را بدون توجه به بلندی یا تعداد طبقات تعریف کنند(فرهودی و محمدی، 1380: 73):

  1. تراکم خالص ساختمانی: نسبت کل سطح زیربنا به سطح قطعه زمینی که ساختمان روی آن بنا شده است در مقایسه با عرف محل بالا باشد.
  2. از سیستم مکانیکی (معمولاً آسانسور) برای ارتباطات عمودی استفاده شود.
  3. استفاده از سیستم ها و روش های ویژه ساختمانی و مدیریتی با سیستم های مورد استفاده در ساخت و سازهای کم مرتبه ی معمولی تفاوت داشته باشد.

   با توجه به بررسیهای انجام شده در مورد تعریف ساختمان بلند بر اساس ارتفاع آنها، در این تحقیق ساختمانهایی که سه طبقه و بیشتر دارند به عنوان بلند مرتبه در نظر گرفته شده اند.

ساختمانهای بلند مرتبه بر اساس نوع استفاده از آنها به شرح ذیل تقسیم می شوند:

  • مسکونی 2- اداری، تجاری          3- مختلط

2-1-2- اپارتمان

به طور کلی می توان گفت اپارتمان مسکنی است که جزیی از یک ساختمان و مرکب از یک یا چند اتاق و توابع ان از قبیل اشپزخانه، حمام و … است که مجموعا یک واحد مسکونی را تشکیل می دهند(نظام ابادگران، 1380).

2-1-3-مجتمع های مسکونی

مجموعه های مسکونی شامل تعدادی از واحدهای مسکونی است که در بعضی از خدمات با هم اشتراک دارند و از انها به صورت مشاعی استفاده می شود. این خدمات شامل حیاط، پلکان، راهرو، زیر زمین و پارکینگ است که معمولآ بخشی از فضای ازاد یا زیر زمین را تأسیسات حرارتی اپارتمان ها تشکیل می دهند( طرح تحقیقاتی مسکن اجتماعی، دفتر برنامه ریزی وزارت مسکن وشهرسازی).

2-1-4 کاربری اراضی

مفهوم مورد نظر از لغت کاربری  اراضی “توزیع فضایی کارکردهای شهری”می باشد. منظور

از کارکردهای شهری نیز پاسخ هایی لست که به نیازهای شهروندان داده می شود.

از انجا که کارکردهای شهری متنوع و در برخی از موارد متداخل هستند و به خوبی تعریف و متمایز نشده اند ، تقسیم بندی کاربری ها از الگوی واحدی تبعیت نمی کند . در شرح خدمات طرح جامع که توسط سلزمان برنامه و بودجه تهیه شده است 17 نوع کاربری به شرح زیر مشخص گردیده است:

مسکونی، تجاری، اموزشی، اموزش حرفه ای و عالی، مذهبی، فرهنگی، درمانی، جهانگردی و پذیرایی، بهداشتی، ورزشی، اداری، فضای سبز، نظامی، صنعتی، تأسیسات و تجهیزات شهری، حمل و نقل، انبار و گورستان.

2-1-5- حمل و نقل

حمل و نقل شهری یکی از اجزای سیسستم ارتباطات شهری است که با هدف دسترسی بین کاربری های مختلف در محدوده یک شهر، کار عبور و مرور و جابجایی انسان و کالا را بین  کاربری ها بر عهده دارد.به بیان دیگر این نوع حمل و نقا شهری عبارت لست از : مجراهای انطباق یافته ای که به همراه فضاهای انطباق یافته ، چارچوب کالبدی سیستم شهری را تشکیل داد و بین این فضاها از طریق شبکه های حمل و نقل ، روابط متقابل درون – شبکه ای را ایجاد و به جریان می اندازند ( شهیدی، 45:1369 ).

2-1-6- خدمات شهری

خدمات شهری یکی از اجزای کاربری های شهرس است که شامل فضاهای گذران اوقات فراغت، پارک و فضای سبز، کتابخانه، مهد کودک، فضای مذهبی و …. می باشد.

2-2- پيشينه ساختمانهاي بلند:

مسکن به عنوان ضروری ترین نیاز های انسان از ابتدای تاریخ بشری تا کنون همواره مطرح بوده است و آثار باقی مانده در غارها از انسانهای غار نشین نشان می دهد ، که اولین اجتماعات  و در حقیقت تمدن ها گرد سکونتگاههای بشری شکل گرفته اند وامروزه یکی از شناخته ترین حقوق افراد جامعه مسکن است.اصل سی ویکم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز داشتن مسکن را از جمله حقوق مسلم هر فرد و خانواده ایرانی شناخته است (اطهاری ودیگران،1380)

رشد دانش برنامه ریزی مسکن در کشور های اروپایی و یه ویژه در بریتانیا عمدتاَ در نیمه دوم دهه 1940م یعنی بلافاصله پس از پایان جنگ جهانی دوم آغاز شد و تا کنون ادامه دارد.در دهه 1960 م،کارشناسان سازمان ملل متحد دست به انجام پژوهش های گسترده ای در رابطه با برنامه های اسکان سازمان های تابع سازمان ملل در کشورهای گوناگون در حال توسعه به ویژه در کشورهای آمریکای لاتین،آفریقا و جنوب آسیا دست زدند.در 1970م برنامه های مسکن سازمان ملل تغییر عمده ای پیدا کرد و تحت عنوان مسکن حداقل ادامه یافت.پایه های نظری سیاست خانه سازی در این دهه عمدتاَ متکی بر نظریه ی مشارکت در خانه است.در دهه 1980م و به ویژه در دهه 1990م سیاست های مشارکت در خانه سازی بر اساس نظریه مشارکت عمومی سازمان ملل متحد و سازمان های تابع ان و نیز توسط بانک جهانی رواج داده شد.پژوهش های بسیاری توسط برنامه عمران سازمان ملل و بانک جهانی مورد اجرا گذاشته شد.

کمبود مسکن یکی از معضلاتی اجتماعی-اقتصادی است که اکثر کشورهای دنیا با آن مواجه اند یکی از راه حل های رفع کمبود مسکن،ساخت وساز آپارتمانی  می باشد،که از آخرین دهه های قرن نوزدهم با رشد عمومی ساختمانها (بلند مرتبه سازی)در غرب آغاز گردید.پدیده بلند مرتبه سازی نیز طی حیات خود اگر چه همواره از سوی اندیشمندان گوناگون مسائل اجتماعی –اقتصادی و شهرسازی مورد انتقاد واقع شد ه و به کاربرد آن با شک وتردید نگریسته اند. اما این پدیده از سویی به کمبود زمین،کمبود مسکن و … پاسخ داده است(سایتayandenegar،1383).

بلند مرتبه سازی از جمله پدیده هائی در معماری و شهرسازی محسوب می شود كهتاریخچه‌ی آن به اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بر می‌گردد. در واقع رشد وشروع بلند مرتبه سازی در اواخر قرن نوزدهم در شیكاگو شروع شد. بعد از آتش سوزی بزرگدر شیكاگو به دنبال تقاضای بالا برای تجارت در مركز شهر، كمبود زمین و رشد و پشرفتتكنولوژی و سازه ها تفكر بلند مرتبه ها و رشد ساخت و ساز عمودی شكل گرفت. در آنزمان اساس این بلند مرتبه ها برای دفاتر اداری و تجاری به دنبال تقاضای بالا وكمبود زمین در مركز شهر شیكاگو بود. اما بلند مرتبه سازی و سازه های عمودی به همینجا ختم نشدند و به علت پاسخگویی به تقاضای بالای زمین در كشورهای دیگر از جمله ایران مورد توجه واقع شدند (آبادی، 1374: 11-9).

بطور خلاصه ميتوان چهاردوره را دراحداث ساختمانهاي بلند مرتبه نام برد كه با شروع ابداعات مهندسي در شيكاگو (مكتب شيكاگو) شروع مي شود. دراين دروه اهميت يافتن تحولات در سازه و استفاده از قابهاي فلزي وسپس اختراع آسانسور در 1853 باعث تحولي در معماري شد. در دوره بعد محبوبيت اكادمي فرانسه و مكتب Beaus Art به راه حلهاي زيبا شناسانه در ارتباط با كاركرد الگوهاي تاريخي در ساختن ساختمانهاي بلند انجاميد . در دوره سوم با مرحله مدرن گرايي مكتب اروپائي كه توسط گروپيوس و لوكوبوزيه رواج داده شد، يك استاندارد بين المللي از ساختمانهاي بلند ايجاد شد. در دوره چهارم كه مرحله پست مدرن واواخر مدرن است برخلاف مراحل قبل ساختمانهاي بلند در ارتباط با زمينه شهري مطرح گرديدند.

آغاز حركت به سمت بلند مرتبه سازي در ايران را ميتوان سال1328هجري شمسي دانست . تاپيش از سال 1328،بلندترين ساختمانهاي ايران و تهران را ميتوان ساختمان باشگاه افسران دانست که مشتمل بر  4طبقه بود . اولين ساختمان بلند  ايران در شهر تهران و در 10طبقه در خيابان جمهوري ،در طي سالهاي 30-1328ا حداث گرديد .سپس در سالهاي 41- 1339ساختمان16 طبقه پلاسكو و دو سال بعد در سال  1343ساختمان تجاري13طبقه آلومينيوم احداث گرديد(فرهودی و محمدي، 1380: 72) .

 

 

 

 

منابع

  • اسلامی، علی و رضا ایروانی(1382)، تراکم ساختمانی و توسعه درون زا (نمونه موردی اصفهان)، پژوهش های جغرافیایی، شماره 45.
  • پاک ، سدریک(1383)، شهرهای پایدار در کشورهای در حال توسعه، ترجمه ناصر محرم نژاد و نشاط حداد تهرانی ، انتشارات مرکز مطالعات تحقیقات شهرسازی و معماری، وزارت مسکن و شهرسازی، تهران.
  • پیشینه ساختمان های بلند در ایران(1374)، فصلنامه ابادی، سال پنجم، شماره 18.
  • حافظ نیا، محمدرضا(1388)، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، انتشارات سمت، چاپ شانزدهم، تهران.
  • دلال پور محمدی، محمد رضا(1375)، برخی ملاحظات برنامه ریزی و طراحی در بافت فیزیکی مجتمع های مسکونی، مجموعه مقالات سومین سمینار توسعه مسکن در ایران، انتشارات سازمان ملی زمین و مسکن، چاپ اول،تهران.
  • رهبر، داود(1381)، ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی تراکم و بلند مرتبه سازی در تهران، نشریه الکترونیکی.
  • زریونی، محمد رضا، 1374، راهنمای سنجش تأثیرات ترافیکی، وزارت مسکن و شهرسازی.
  • زریونی، محمد رضا، 1374، میزان سفرسازی بناها، وزارت مسکن و شهرسازی.
  • زیاری ، کرامت اله، 1379، برنامه ریزی شهرهای جدید، انتشارات سمت، دانشگاه تهران
  • سازمان برنامه و بودجه، 1374، دستورالعمل اجرایی محافظت ساختمان در برابر اتش سوزی، نشریه 112.
  • سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، سالنامه اماری استان مازندران، 1385-1384.
  • سکاران ، اوما، 1380، روش های تحقیق در مدیریت، ترجمه محمد صائبی و محمود شیرازی، انتشارات مرکز اموزش مدیریت دولتی.
  • سلطانی، ازاد، ف.1377، ضوابط و مقررات بلند مرتبه سازی در ایران، نخستین همایش ساختمان های بلند در ایران، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، جلد اول.
  • شاکری، اقبال و امید صمدی واقفی، 1380، بلندمرتبه سازی پاسخی برای کاهش مناطقمتراکم و فرسوده شهری، پژوهش های جغرافیایی، شماره 53.
  • شوای، فرانسواز، 1384، شهرسازی، تخیلات و واقعیات، ترجمه سید محسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، تهران.
  • صدوقیان زاده، مینوش، 1374، بلند مرتبه سازی و فضای شهری، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
  • صرافی، مظفر، 1379، شهر پایدار چیست؟، فصلنامه مدیریت شهری، سازمان شهرداری ها، شماره 4.
  • طرح تفصیلی شهر قائم شهر، 1385، وزارت مسکن و شهرسازی.
  • عزیزی، محمد مهدی، 1378، ارزیابی اثرات کالبدی فضایی برج سازی در تهران، نشریه هرهای زیبا، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 4 و 5.
  • عزیزی، محمد مهدی و صارم ملک محمد نژاد،1386، بررسی تطبیقی دو الگوی مجتمع های مسکونی (متعارف و بلند مرتبه) مطالعه موردی: مجتمع های مسکونی نور (سئول) و اسکان تهران، نشریه هنرهای زیبا، شماره 32.
  • عینی فر، علیرضا، 1384، محدوده مجتمع های مسکونی و تداوم کالبدی شهر، مطالعه موردی تهران، فصلنامه انبوه سازان مسکن، سازمان ملی زمین و مسکن، شماره 15.
  • فرهودی، رحمت اله و علیرضا محمدی،1380، تأثیر ساختمانهای بلند مرتبه بر کاربریهای شهری مطالعه موردی: مناطق 1. 2 و 3 شهر تهران، پژوهشهای جغرافیائی، شماره 41.
  • کلانتری، خلیل، 1385، پردازش و تحلیل داده ها در تحقیقات اجتماعی-اقتصادی، انتشارات شريف.
  • گلابچی، محمود، 1380، معیارهایی برای طراحی و ساخت بناهای بلند، نشریه هنرهای زیبا، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 9.
  • لینچ، کوین، 1376، تئوری شکل خوب، ترجمه سید حسین بحرینی، انتشارات دانشگاه تهران.تهران.
  • مدنی، هوشنگ، 1375، بلند مرتبه سازی و مسکن، مجموعه مقالات سومین سمینار سیاستهای توسعه مسکن در ایران، وزارت مسکن و شهرسازی.
  • مدنی پور، علی(1379)، طراحی فضاهای شهری، ترجمه فرهاد مرتضایی، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری تهران.
  • منعام، محمدرضا و فرناز ضرابیان، 1386، بررسي اثرات كالبدي فضايي بلندمرتبه سازي درشهر (نمونه مطالعاتي شهرهمدان)،ماهنامه شهرداری‌ها‌،‌ شماره 82‌.
  • مهندسین مشاور زیستا، 1383، ساختمان های بلند تهران- ضوابط و مکان یابی، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری، تهران.
  • – مهندسان مشاور معمار و شهرساز پارت،1385،ارزیابی طرح جامع و تهیه طرح تفصیلی جدید برای شهر قائمشهر،سازمان مسکن و شهرسازی استان مازندران.
  • مهندسان مشاور معمارو شهرساز پارت،1385،طرح تفصیلی قائمشهر،گزارش برنامه ریزی فضایی طرح، وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان مسکن و شهرسازی استان مازندران.
  • -مهندسان مشاور معمار و شهرساز پارت،1385،طرح تفصیلی قائمشهر،ضوابط و مقررات طرح تفصیلی،وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان مسکن و شهرسازی استان مازندران.
  • مهندسان مشاور یادمان بنا،1387، طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده قائمشهر،مطالعات راهبردی، مطالعات کالبدی، شهرداری قائمشهر

  1. Burton,E.2000.The compact city:just or just compact:A preliminary analysis. urban studies. Univershty of Glasgow.

35.Chiara.j,panero.j.zelnik.M.1998.Time saver standards for Housing and Residential Development. Mc Grow Hill inc.New york.

36.Edwards.B.Turrent,Do2000.Sustainable Housing.E&FN spon, London.

35.Kumar,A.2000.The inverted convert city of Dehli. Compact cities , spon press London.

37.Masnavi , M,R.2000.The millennium and new urban paradigm, the compact city in practice.Compact cities.Spon press.London.

  1. New man,P.kenworthyj.2000.Sustainable urban form: The big picture.Achieving sustainable urban form.Spon press.London.

39.Pank W., Girardet H., Cox G ,2002,Tall Building and Sustainablity,

Economic Development Office –The Corporation of London.

40.Wener R, Carmalt H ,2006, “Environmental psychology and sustainability in high-rise structures”,Technology in Society 28; URL: http//www.elsevier.com/locate/techsoc.

  1. Wood, Antony ,2007, “Sustainability: A New High-Rise Vernacular”, The Structural Design of Tall and Special Buildings 16; URL: http//www.interscience.wiley.com.

42.Yeang, Ken ,2007, “Designing The Eco-skyscrapers: Premises for Tall Building Design”, The Structural Design of Tall and Special Buildings 16; URL: http//www.interscience.wiley.com.

منابع اینترنتی

43.www.Ghaem 137.ir.

44.www.maskan news.ir.

45.www.melk 118.net.

46.www.sci.org.ir.

47.www.weather.ir.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “مطالعه تأثیر احداث ساختمان های بلند مرتبه بر کاربری های شهری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

47 − 40 =