نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

59,000تومان

توضیحات

دانلود و مشاهده قسمتی از متن کامل پایان نامه :

دانشگاه قم
دانشکده الهیات و معارف اسلامی
پايان‌نامهدوره کارشناسی‌ارشد رشته علوم قرآن و حدیث

عنوان:
نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

استاد راهنما:
دکتر سیده وحیده رحیمی

نگارنده:
….

زمستان/139۳

تقدیر و تشکر

سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاك او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است با تشکر از پدر و مادر عزیز و اساتید بزرگوارم که در انجام این تحقیق مرا یاری رساندند.

چکیده
این پژوهش به نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه پرداخته است. وجود پژوهش های بسیار در حیطه ی منقولات اهل کتاب و در عین حال نبود مجموعه ای جمع آوری شده در زمینه محتوای سوالات پرسیده شده از اهل کتاب، انگیزه ی انجام این پژوهش را فراهم آورد. برای دستیابی به چگونگی مرجعیت اهل کتاب، جمع آوری سوالات از آن ها، توسط صحابه و دیگران در دستور کار قرار داده شد. بدین منظور، به مطالعه و بررسی منابع مختلف و فراوان، اعم از کتب روایی متقدّم، شروح، کتب تاریخی، مسانید، کتب رجال و… پرداخته شد. البته لازم به ذکر است، به علت کم بودن این گزارشات در کتاب های منتخبِ اولیه، خود را ملزم به مراجعه به دیگر کتاب های اهل سنت کرده تا نتیجه ی حاصله، با دستیابی به شواهد بیشتر، از دقت بالاتری برخوردار شود، زیرا رد سخنان صاحب نظران در حیطه ی پذیرش مراجعه به اهل کتاب نیازمند دلایل و شواهد متقن بود. در مرحله بعد اطلاعات لازم جمع آوری و تدوین گشت. نتيجه اين كه، موضوع مراجعات صحابه به اهل کتاب حوزه های با اهمیت و متعددی را در بر می گیرد، از جمله سوالاتی که حکمی را در بر دارد، و یا پرسش هایی که مربوط به تفسیر قرآن و یا پرسیدن سوالاتی مربوط به آینده است؛ با بررسی محتوای سوالات پرسیده شده دلایل توجیه گران مراجعه ی صحابه به اهل کتاب دلایلی بدون سند می شود زیرا سوالات پرسیده شده نه تنها به لحاظ محتوا که به لحاظ حجم جزئی نبوده، و صحابه در غالب موارد در مواجهه با این منقولات، شخصیتی منفعل داشته و کمترین نقدی از طرف آنها در مقابل این منقولات وجود ندارد. با اطمینان می شود گفت، بهانه استقرار احکام به عنوان مجوزی برای این قبیل مراجعات، نتایج سوال برانگیزی را به وجود آورد. که امروزه اغلب تفاسیر اهل سنت از این گزارشات انباشته شده است.
کلید واژه ها : اهل کتاب، ابن عباس، کعب الاحبار، مراجعه به اهل کتاب.

فهرست مطالب
مقدمه 1
فصل اول: کلیات
1-1- بیان مسئله 7
1-2- ضرورت و اهمیت انجام تحقیق 9
1-3- سوالات تحقیق 9
1-3-1- سوال اصلی 9
1-3-2- سوالات فرعی 9
1-4- فرضیات 10
1-5- سابقه وپیشینه ی تحقیق 10
1-6- اهداف وکاربردهای تحقیق 11
1-7- روش تحقیق 11
1-8- اصطلاحات 12
1-8-1- صحابه 12
1-8-2- اهل کتاب 13
1-8-3- مرجعیت علمای اهل کتاب 13
فصل دوم
2-1- بررسی دلایل موافقان مراجعه به اهل کتاب 17
2-1-1- نجم الدین طوفی 17
2-1-2-ابن تیمیه 19
2-1-3- ابن کثیر 20
2-1-4- ابن حجر 24
2-1-5- ذهبی 26
2-1-5-1-مراجعه به علت تشابه مطالب برای تکمیل جزئیات 26
2-1-5-2-عدم حضور پیامبر، عامل مراجعه ی صحابه به اهل کتاب 29
2-1-5-3- بی اهمیتی حجم یا محتوای مراجعات صحابه به اهل کتاب 30
2-1-5-4- اخذ مطالب موافق با عقاید اسلامی از اهل کتاب 32
2-1-5- 5- استقرار احکام و دفع خوف اختلاط 35
2-1-6- رشیدرضا و نقش پیامبردر نقل حدیث جساسه 37
2-2- بررسی نظریات مخالفان قاطع مراجعه به اهل کتاب 38
2-2-1- ابن خلدون 38
2 -2-2- ابوریه 41
2-2-3- رمزی نعناعه …… 43
2-2-4- محمد هادی معرفت 44
خلاصه ……… 46
فصل سوم:
3-1- صحابه وچگونگی موضع گیری آنان درقبال مراجعه به اهل کتاب 51
3-1-1-گروه اول 52
3-1-1-1-ابوذرغفاری (م:32 هق) 52
3-1-1-2- عبدالله بن مسعود(م: 32هق) 55
3-1-1-3- حذیفه بن یمان(م: 36 هق) 57
خلاصه …. 58
3-1-2-گروه دوم 58
3-1-2-1- ابن عباس (69 هق) 58
خلاصه …. 69
3-1-3-گروه سوم 69
3-1-3-1-عمربن خطاب ……..71
3-1-3-2-كعب الاحبار 73
3-1-3-2-1- مخالفان وثاقت کعب الاحبار 76
3-1-3-2-2- موافقان وثاقت کعب 81
خلاصه ………. 87
3-1-3-3-عثمان بن عفان ……87
3-1-3-4- عبداللّه بن سلام(43 هق) 88
3-1-3-5- ابوهریره (58 هق) 90
خلاصه ……….. 97
3-1-3-6- زید بن ثابت (45ق) … 98
خلاصه …….. 102
3-1-3-7- عبداللّه بن عمروبن عاص (55 هق) 102
خلاصه 105
فصل چهارم:
4-1- شواهد مراجعات صحابه به اهل کتاب و تاثیر گذاری تازه مسلمانان از مسند احمد، موطأ مالک و صحاح سته 111
4-1-1- سوالات حاوی حکم از اهل کتاب 111
4-1-1-1- کعب الاحبار 112
4-1-1-2- ابوهریره 112
4-1-1-3- زید بن ثابت 114
4-1-1-4- عبدالله عمروبن عاص 114
4-1-2- سوالات تفسیری از اهل کتاب 115
4-1-2-1- کعب الاحبار 115
4-1-3- سوالات صحابه از اهل کتاب درباره ی بلاد 116
4-1-3-1-کعب الاحبار 117
خلاصه ……… 118
4-2- استخراج شواهد از دیگر کتب اهل سنت 118
4-2-1- سوالات تفسیری از اهل کتاب 120
4-2-1-1- کعب الاحبار 120
4-2-1-2- ابن عباس 122
4-2-1-3- عبد الله بن عمر و عاص ….. 124
4-2-2- سوالات حاوی افعال و اعمال 124
4-2-2-1- کعب الاحبار 126
4-2-2-2- زیدبن ثابت 131
4-2-3- سوالات حاوی مسائل اعتقادی و فکری ……….131
4-2-3-1- کعب الاحبار 131
4-2-3-2- عبدالله بن عمر 133
4-2-4- رفع اختلاف قرائات قرآن توسط رأی اهل کتاب 133
4-2-4-1- کعب الاحبار ………. 134
4-2-5- شواهد در توصیف پیامبر و امت ایشان 135
4-2-5-1- کعب الاحبار 135
4-2-6- انذار و نصیحت های در خواستی عمر از کعب الاحبار 135
4-2-7- نقل های مستقل و بدون مقدمه ی کعب الاحبار 136
4-2-8- اعطاء برخی مقامات ازجانب کعب الاحبار 137
4-2-9- غیبگویی های کعب الاحبار نسبت به خلیفه عمر و تأیید او 139
4-2-10- اعلم مردم ازدیدگاه کعب الاحبار 142
4-2-11- آموزه های اخلاق عملی کعب الاحبار برای صحابه 142
4-2-12- بزرگداشت شهرهای خاص توسط کعب الاحبار 145
4-2-13- نمونه هایی ازداستانسرائی های کعب الاحبار 150
خلاصه …. 155
نتیجه گیری نهایی 159
منابع و مواخذ ……… 168

مقدمه
پدیده ی مراجعه ی برخی صحابه به اهل کتاب از زمان پیامبر  وجود داشته است که می-توان آن را با روایاتی که از پیامبر  به ما رسیده اثبات کرد. کلیتِ مراجعه ی صحابه به اهل کتاب مورد واکاوی برخی از علما و صاحب نظران شیعه و سنی قرار گرفته است؛ هر یک از این بزرگان دلایلی را برای این قبیل مراجعات مطرح کرده اند که بسته به رضایت یا عدم رضایت آن ها، دلایل هم متفاوت شده است. از جمله این بررسی ها می توان به کتاب های ” اضواءعلی السنه المحمدیه اودفاع عن السنه” نوشته ی محمودابوریه، “التفسیروالمفسرون” نوشته ی محمدحسین ذهبی، “التفسیروالمفسرون” محمدهادی معرفت و “الاسرائیلیات واثرها فی کتب التفسیر” نوشته ی رمزی نعناعه اشاره کرد که هر کدام بر اساس شواهد و مصادیق موجود و پیشینه های اعتقادی خود، موضوع را بررسی و نتیجه گیری کردند. آن ها عاملان گسترش اقوال اهل کتاب را شناسایی و سپس مراجعه کنندگان به آن ها را مورد سرزنش قرار می دهند. همچنان که آقای معرفت نیز در بخش هایی از کتاب “التفسیروالمفسرون” خود به پدیده رجوع صحابه به اهل کتاب و گرفتن پاسخ از آن ها پرداخته است و فقط برخی صحابه را متخلف معرفی می کند. بررسی اقوال این علما در مورد اهل-کتاب، به کلیتِ ممنوع بودن یا توجیه کردن این مراجعات باز می گردد و کمتر کسی به محتوای سوالات پرسیده شده، توجه کرده است. حتی موافقان مراجعه به اهل کتاب محتوای این تعاملات و پرسش ها را مورد بررسی قرار نداده اند. در مجموع می توان گفت آنچه توسط نویسندگان مورد بررسی قرار گرفته است کلیتِ مراجعه به اهل کتاب و نهی یا جواز آن را در بردارد و در حیطه محتوای این مراجعات به صورت تخصصی ورود نکرده اند. از آنجایی که برخی موافقان مراجعات برای جوازی که صادر کرده اند دلایلی را مطرح می کنند که این دلایل نیاز به شواهد و بررسی دارد، از این رو نگارنده لازم دیده است تا با بررسی محتوای مراجعات، جواز صادر شده را مورد واکاوی قرار دهد.
به نظر می رسد برای زدودن احادیث از لوث اسرائیلیات، انجام چنین پژوهش هایی در قالب موضوعات اسرائیلیات ضروری است. در مجموع این حقیقت قابل انکار نیست که بحث پیرامون اهل کتاب و اخذ مطالبِ تفسیری از آنان، پیشینه ای دیرینه دارد و در کتاب های متعدد این مطلب به شکل تکراری و مستند بر شواهد جزئی مورد بحث قرار گرفته است. اما تا کنون مستند بر همه-ی موارد و شواهد در جوامع حدیثی اهل سنت این نکته مورد تأمل و بررسی قرار نگرفته و چگونگی منبع قرار گرفتن اقوال اهل کتاب توسط بسیاری از صاحب نظران مورد بحث و نقادی واقع نشده است. بیشتر این بحث ها حول نظریه پردازی مقدماتی و گرفتن یک نتیجه ی کلی بوده است؛ به عبارت دیگر این نکات در توجیه مراجعات مطرح می شود که برخی از صحابه در مطالب جزئی و یا در مطالب موافق با قرآن به اقوال اهل کتاب مراجعه کرده اند؛ اما در هیچ کدام از این نظریه پردازی ها به شکل مستند مصادیق مراجعه به اهل کتاب مورد ارزیابی و بررسی قرار نگرفته است. چون با این بررسی ها و استخراج شواهد، بسیاری از توجیهات قبلی به شکل جدی زیر سوال می رود و حتی می توان گفت از حوزه توجیهات خارج می شود.
اما آنچه نگارنده را به دقت نظر بر روی محتوای سوالات ترغیب کرد اقوال موافقان مراجعه به اهل کتاب بود. زیرا آن ها در عین نقاد بودن در قبال اسرائیلیات و عاملان گسترش آن، باز هم برای این مراجعات و موجه نشان دادن برخی افراد مراجعه کننده، سعی در کم اهمیت جلوه دادن محتوای “سوالات پرسیده شده” داشته و دلایلی از قبیل نقاد بودن این افراد در قبال این مراجعات و تثبیت و استقرار احکام در زمان مراجعات را مطرح می کنند. همین امر اسباب کنجکاوی و انجام این تحقیق را فراهم آورد. از طرفی نبود چنین پژوهشی برای اقامه در مقابل موافقان مراجعه به اهل کتاب، جدّیت انجام این کار را دو چندان کرد.
پایان نامه ی حاضر در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول: کلیات؛ فصل دوم: بررسی ادله موافقان و مخالفان مراجعه به اهل کتاب؛ فصل سوم: صحابه و دیگران و چگونگی موضع گیری آنان در قبال مراجعه به اهل کتاب؛ فصل چهارم: ارائه شواهد و قرائن دال بر ارتباطات با اهل کتاب از منابع اهل سنت؛ و در انتها به نتیجه گیری کلی پرداخته شده است.
قصد ما استخراج شواهد از متون دسته اول اهل سنت بود؛ اما در برخی از این متون مانند صحیح مسلم، سنن دارمی، سنن ترمذی، مسنداحمد و مستدرک حاکم نیشابوری شواهد کمی وجود داشت. طبق بررسی های انجام شده در هر کدام از کتاب های نام برده شده تنها یک حدیث وجود داشت. در موطأ مالک بیست و دو گزارش از مراجعه به اهل کتاب وجود داشت. در کتاب های صحیح بخاری، سنن ابن ماجه و سنن نسائی، گزارشی از مراجعه به علماء اهل کتاب نبود. لذا به کتاب های دیگر اهل سنت مراجعه کرده و آن ها را مورد بررسی قرار دادیم و به مقدار قابل توجهی از شواهد دست یافتیم. در طول کار از نظرات و تحقیقات صورت گرفته توسط نویسندگان متأخر بهره های فراوانی برده شده است. مراجعه به کتاب های رجالی و تاریخی نیز به عنوان مکملی برای تکمیل پژوهش بکار رفته، زیرا همه ی سعی نگارنده بر این بود تا محتوای سوالاتِ پرسیده شده از اهل کتاب و میزان اهمیت آن ها، بر اساس مستنداتِ بدست آمده، بررسی شود. در راستای رسیدن به هدف تعیین شده، موفق به بررسی عملکرد صحابه و چگونگی موضع گیری آنان در قبال این مراجعات شدیم و توانستیم نظر صاحب نظران موافق و مخالفِ این مراجعات را مطرح و مورد بررسی قرار دهیم.

فصل اول: کلیات

1-1-بیان مسئله
آنچه که در این پژوهش مورد بررسی و تأمل قرار گرفته است، محتوای سوالاتی است که برخی صحابه از اهل کتاب یا تازه مسلمانان اهل کتاب پرسیده اند. علت اهمیت چنین پژوهشی، آراء و نظرات بسیاری از صاحب نظران اهل سنت است که اعتقاد به بی اهمیت بودن محتوای این سوالات دارند و همچنین، پیشرفتِ پژوهش هایی است که بر مبنای چنین نظریه ی بدونِ سند و مدرکی پایه ریزی شده است. البته چنین تفکری در میان صاحب نظران اهل سنت وجود دارد. همانطور که می دانیم نص صریح سنت رسول اکرم بر عدم مراجعه به اهل کتاب است و صراحت بیان رسول اکرم در این نهی، کار را به بی اهمیت یا با اهمیت بودن مراجعات نمی-کشاند. البته گزارش های رسیده از رویه و منش صحابه ی وفادار رسول اکرم نیز بر درستی مدعای ما، صحه می گذارد. با این حال در کتاب های متقدمان به خصوص در جوامع اهل سنت، از جمله موطأ مالک، مسند احمدحنبل، صحیح مسلم و. . شاهد گزارش هایی از مراجعات برخی صحابه به اهل کتاب بوده ایم. در این پژوهش سعی به بررسی اسناد و مدارک قائلان این نظریه داشته تا صحت گفتار ایشان معلوم شود.
مرجعیت اهل کتاب برای صحابه، از جهات گوناگون قابل بررسی است. اولین نکته ی قابل بررسی این است که در زمان پیامبر این مراجعات، اختصاص به چه افرادی داشت؟ آیا همه صحابه این مرجعیت اهل کتاب را پذیرفته بودند؟ در تاریخ، این مراجعات ثبت شده است و عموماً موضع گیری پیامبر نیز در قبال این ارتباطات، مذکور است. اما براستی چرا دیگر صحابه با این ارتباطات عجین نشده اند؟ این پژوهش با در نظر گرفتن این مهم که از موضوع مطرح شده خارج نشود، سعی در پاسخگویی مختصری به این چراها دارد.
با مطالعه و بررسی اقوال صاحب نظران متأخر، برای توجیه و تأیید این مراجعات، ادله ی مختلفی یافت می شود. برخی از ایشان مراجعات به اهل کتاب را چه به لحاظ محتوایی و چه به لحاظ حجمی قابل توجه نمی داند و جزئی بودن آن ها را مطرح می کند؛ همچنین ابن کثیر استفاده از این موارد را به طور کلی رد نکرده و بکار گرفتن اسرائیلیات را به عنوان شاهد، مفید دانسته است؛ البته دیگر دلایلی از این قبیل، از سمت صاحب نظران اهل سنت مطرح شده است.
سعی شده در طول انجام کار این نظریات مطرح، نقد و بررسی شوند تا در مقام عمل، این موارد با آن دلایل مقایسه و میزان حقیقی بودن آن ها سنجیده شود. البته با بررسی و اثبات این-که، مراجعات و سوالات در مسائل جزئی و برای گرفتن مؤید نبوده است، صاحب نظران باید در ادله خود تجدید نظر کنند.
محدوده ای که در این تحقیق مد نظر است، استخراج نظریات مخالف و موافق در مورد نحوه، کیفیت و حجم مراجعات به اهل کتاب می باشد.
پژوهش ا نجام شده با در نظر گرفتن چهار فصل، کار خود را شروع و به پایان می رساند.
فصل اول تحت عنوان کلیات، مباحث ضروری مطرح می شود.
فصل دوم که جانمایه و هدف اصلی پژوهش در آن قرار دارد، به بررسی ادله ی صاحب نظران اهل سنت و شیعه پرداخته است و سعی در دسته بندی موافقان مراجعه و مخالفان مراجعه به اهل-کتاب شده است.
فصل سوم سعی بر آن بوده است که به صحابه و دیگران و چگونگی موضع گیری آنان در قبال مراجعه به اهل کتاب پرداخته شود.
فصل چهارم، سعی در استخراج مصادیق مراجعاتِ صحابه به علمای اهل کتاب در بیش از20 کتاب اهل سنت شده است. در این فصل شاهد دسته بندی این سوالات و یا حتی اقوال اهل کتاب هستیم.
در انتها با اختصاص به نتیجه گیری کلی، سعی در پاسخ گویی به سوالاتِ مطرح شده در بیان مسئله پرداخته شده است.
1-2-ضرورت و اهمیت انجام تحقیق
به نظر می رسد با توجه به توضیحاتی که متأخران اهل سنت نسبت به دلیل مراجعات بزرگان اهل سنت به اهل کتاب یا وجود چنین روایاتی در جوامع خود ارائه داده اند، استخراج و بررسی مصادیق و شواهد از مراجعات به علماء اهل کتاب از جوامع حدیثی اهل سنت نکته ای ضروری است که در این پژوهش به آن توجه شده است، تا ادعای مطرح شده از جانب علمای اهل سنت با واقعیات موجود در کتاب های اهل سنت بررسی و مقایسه شوند.
آشکار شدن میزان اهمیت سوالات پرسیده شده تا حد زیادی می تواند راه گشا و پاسخی مستدل به دلایل مطرح شده از طرف متأخران اهل سنت باشد.
1-3- سوالات تحقیق
1-3-1-سوال اصلی
1 . مراجعه و سوال صحابه از علماء اهل کتاب به واسطه ی چه کسانی و با چه انگیزه هایی راه اندازی شد؟
1-3-2-سوالات فرعی
2 . در صورت بهره برداری از اقوال اهل کتاب در تفسیر قرآن این بهره برداری به چه شکل بوده است؟
3 . چرا دیگر صحابه از این مرجعیت علمی که اهل کتاب در میان مردم به آن معروف بوده-اند، بهره نبرده اند؟
4 . روایات افرادی چون کعب الاحبار، عبدالله بن سلام و . . . با چه رویکردی دیده می شود؟
1-4- فرضیات
1 . طبق شواهد و مدارک این مراجعات توسط برخی از صحابه و بدون ذکر انگیزه ی صریح دیده می شود.
2 . بهره برداری و خط مشی مراجعات با تفکرات آنان ارتباط خاصی داشته است. از شواهد تاریخی بر می آید که مراجعات برخی از صحابه به اهل کتاب به منظور پرسش مسائل اساسی بوده و به جرأت می توان گفت که این مراجعات نه تنها جزئی نبوده بلکه درباره ی مسائل اساسی چون احکام، تفسیر و اعتقادات بوده است.
3 . اکثریت صحابه از این مرجعیت بی نیاز بودند. طبق گفتار بزرگان متأخرِ اهل سنت چون ابوریه، مسلمانان حتی از یک کلمه گفتار کعب الاحبار بی نیاز بودند؛ چرا که در بین آن ها افرادی از صحابه وجود داشتند که جواب سوالات خود را می توانستند از آن ها دریافت کنند.
4 . مراجعات به افرادی چون کعب الاحبار، عبدالله بن سلام و . . . مستند بر شواهد رویکردهای متفاوتی دارد. با نگاهی خوش بینانه، سوالات پرسیده شده از اهل کتاب از روی کنجکاوی های بی مورد بوده است. اما متأسفانه جواب های دریافت شده از طرف صحابه بسیار مغتنم دانسته و به وسیله ی آن جواب ها، تصمیماتی اساسی گرفته می شد. به عنوان نمونه می توان به منصرف شدن عمر از رفتن به عراق آن هم با شنیدن جملات کعب الاحبار اشاره کرد و یا توضیحاتی که کعب الاحبار درباره ی برخی مسائل اعتقادی داده و بارها همان توضیحات از زبان خلیفه ی دوم به عنوان اعتقاد شخصی خودش بیان شده است.
1-5- سابقه و پیشینه ی تحقیق
در زمینه ی مراجعات به اهل کتاب، پژوهشی کامل و جامع بر اساس شواهد به چشم نمی-خورد. از کتاب های نگاشته شده در زمینه اهل کتاب و منقولات ایشان می توان به اسرائیلیات فی التفسیر و الحدیث محمد حسین ذهبی و الاسرائیلیات و اثرها فی کتب التفسیر رمزی نعناعه را نام برد؛ این کتاب ها در مجموع به بررسی اسرائیلیات و کلیت ممنوع بودن این مراجعات و بررسی برخی تفاسیر و نفوذ اسرائیلیات به این تفاسیر پرداخته است؛ اما تا کنون پژوهشی که به طور دقیق سوالات پرسیده شده از اهل کتاب را به لحاظ محتوایی بررسی کرده و دسته بندی کند، پیدا نکرده ایم. در عین حال از مجموع این کتاب ها بهره برداری شد، اما آنچه اهمیت دارد این است که در انتها مطلبی حاوی بررسی محتوای سوالات پرسیده شده باشد، در آن وجود نداشت. برخی از مجموعه پژوهش های انجام شده توسط اهل سنت عبارتند از:
اضواء علی السنته المحمدیه محمود ابوریه، التفسیر و المفسرون ذهبی.
از جمله پژوهش های شیعیان می توان به التفسیر و المفسرون محمد هادی معرفت، پژوهش-هایی در باب اسرائیلیات محمد تقی دیاری و اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان های انبیاء در تفاسیر قرآن نوشته حمیدمحمدقاسمی اشاره کرد.
1-6- اهداف و کاربردهای تحقیق
هدف عمده ی این پژوهش، تفحص در جوامع حدیثی اهل سنت و استخراج همه ی موارد و شواهد مبنی بر مراجعه ی صحابه به اهل کتاب است. همچنین از دیگر محورهای کاربردی آن نقادی دقیق دلایل این مراجعات خواهد بود؛ البته در طول انجام کار متوجه کم بودن این روایات در جوامع اهل سنت شده لذا به دیگر کتاب های معتبر آن ها مراجعه نموده و نمونه های قابل توجهی را پیدا کردیم که گزارش آن ها در کار قابل مشاهده است.
1-7- روش تحقیق
اطلاعات پایان نامه ی حاضر با مراجعه به کتاب های اهل سنت و به روش تحلیلی، بدین گونه که ابتدا نکات مورد نظر تحقیق، فیش برداری شده و در موضوعات متناسب دسته بندی گردیده است، سپس کتاب ها و منابع، تهیه و مطالعه شد. نکات مورد نظر در فیش ها ثبت گردید و سرانجام در پرداخت نهایی و نگارش از آن استفاده شده است. تمام روایات موجود در این کار از کتاب های متقدم اهل سنت جمع آوری گردیده است. لازم به ذکر است که در مطالعه ی صحاح سته به دنبال روایاتی بودیم که دربردارنده ی سوال صحابه ای از اهل کتاب یا نقلی از اهل کتاب باشد که ذیل عنوان پژوهش ما بگنجد ولی متأسفانه این منابع به رغم حجم زیاد نتوانست مقدار قابل توجهی از روایات را در اختیار نگارنده قرار دهد. به عبارتی با وجود بررسی صحاح سته با جلدهای متعدد و موطأ مالک و مسند احمد موفق به استخراج تنها 25 روایت شده که در برخی کتاب ها مانند صحیح بخاری با چهار جلد و سنن ابن ماجه با دو جلد هیچ روایتی پیدا نکرده و این کار بسیار وقت گیر و کم نتیجه بود.
در مرحله ی بعد با انتخاب دیگر منابع دست اول اهل سنت به جستجو پرداختیم که با وجود گرفتن وقت زیاد اما نتیجه ی بدست آمده رضایت بخش بود؛ البته در کتاب های مرحله ی دوم نیز روایاتی وجود داشت که ذیل موضوع پژوهش قرار نمی گرفت، ولی در کل مجموعه روایات بدست آمده به حدی بود که بتوان با بررسی آن ها به اهداف تبیین شده دست یافت. در انتخاب شواهد سعی بر آن بود که تنها قسمتی از آن ها، که ارتباط مستقیم تری با موضوع پایان نامه داشت، استفاده شود.
در انتها به چند نکته باید اذعان داشت؛ از جمله اینکه در طول کار به جهت اهمیت “موضوعِ سوالات” و دوری از اطاله ی کلام در برخی موارد به گزارش مختصری از روایات بسنده شده است و اینکه شواهد، فارغ از صحت یا عدم صحت برای پاسخگویی به صاحب نظران اهل سنت جمع آوری شده است؛ چرا که آنان نیز فارغ از صحت یا عدم صحت این منقولات و سوالات، بر این باورند که مراجعات و سوالات جدی نبوده است. در طول کار از برخی کتاب ها با انتشارات مختلف بهره گرفته شده است که برای نشان دادن تفاوت این کتاب ها به آوردن تاریخ انتشار اکتفا شده است.
1-8- اصطلاحات
1-8-1- صحابه
اهل سنت در تعریف اصطلاحی صحابی چنین می گویند:
صحابی کسی است که پیامبر را در حالی که به او ایمان آورده، دیدار نموده و مسلمان از دنیا رفته باشد. چنین کسی صحابی است؛ خواه با پیغمبر زمانی دراز نشست و برخاست کرده باشد یا مدتی کوتاه، خواه از آن حضرت سخنی شنیده و روایت کرده باشد یا نه؛ خواه با پیغمبر خدا به جنگ مشرکین رفته باشد یا خیر. حتی یک بار دیدن آن حضرت هم کفایت می کند، اگر چه با او نشسته و مجلس او را درک نکرده باشد، و یا اینکه به خدمت آن حضرت رسیده، ولی بنا به علتی، مانند کوری یا عارضه ای دیگر، او را به چشم سر ندیده باشد.
1-8-2- اهل کتاب
اهل كتاب، اصطلاحی است در قرآن و منظور از آن کسانی می باشد که به يكي از اديان يهود، مسيحيت، زرتشتي و صابئين اعتقاد دارند. دراصطلاح اسلام و قرآن يهوديان و مسيحيان را (اهل كتاب) گويند كه داراى كتاب آسمانى هستند و اگرچه در آن تحريف كرده‏اند باز با مشركان تفاوت فراوان دارند.
1-8-3- مرجعیت علمای اهل کتاب
آن دسته از علمای اهل کتاب مد نظر می باشد که اگر چه سابقه یهودی یا مسیحی دارند اما به ظاهر اسلام آورده و مورد سوال صحابه رسول خدا قرار می گرفتند.

فصل دوم:
بررسی ادله موافقان و مخالفان مراجعه به اهل کتاب

برخی از صاحب نظران با وجود روایاتی از رسول اکرممبنی بر عدم مراجعه به اهل کتاب، همچنان این مراجعات را قبول داشته و صحابه ی مراجعه کننده به اهل کتاب را تبرئه می کنند و دلیل این کار خود را وجود روایت «حدثوا عن بنی اسرائیل» پیامبر می دانند، البته عده ای به مخالفت برخاسته و دلایل خود را در مقابل موافقان مراجعه اقامه می کنند. ما در این بخش سعی داریم به بررسی نظرات موافقان و مخالفان علمای شیعه و اهل سنت بپردازیم.
2-1- بررسی دلایل موافقان مراجعه به اهل کتاب
این پژوهش در پی یافتن دلایل مراجعه صحابه به اهل کتاب و پاسخ به آن هاست. شواهد مندرج در منابع اهل سنت این مراجعات و سوالات متعدد را به ما منتقل می کند. در این قسمت اقوال بزرگان اهل سنت و دلایل آن ها خواهد آمد.
در نگاهی دقیق می توان گفت صاحب نظران خود را به صراحت طرفدار و قائل به مراجعه به اهل کتاب معرفی نمی کنند؛ اما به شکل عملی در مقام توجیهات بدون شاهد برمی آیند. نظریات افراد منتخب (متقدمان و متأخران) بر اساس توالی تاریخی مورد بررسی قرار می گیرد و اهم دلایل گزارش شده در این مورد در اقوال این منتخبان منعکس است.
2-1-1- نجم الدین طوفی

منابع و مأخذ
*. قرآن کریم، ترجمه: ناصر مکارم شیرازی
*. نهج البلاغه. مترجم: حسین انصاریان، قم: دارالعرفان، بی چا، بی تا.
*. نهج البلاغه. محقق: صالح، صبحی قم: هجرت، بی چا، (1414ق).

منابع فارسی
1. ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد بن محمد أبو زيد، ولي الدين. مقدمه ابن خلدون. ج1، 2، ترجمه: محمد پروین گنابادی، تهران: انشارات علمی فرهنگی، بی چا، (1375ش).
2. ابن سعد، أبو عبد الله محمد بن سعد بن منيع هاشمي بالولاء بصري بغدادي. الطبقات الکبری. ج3، مترجم: محمود مهدوی دامغانی، تهران: فرهنگ و اندیشه، ج3، بی چا، (1374ش).
3. بلاشر، رژیس. در آستانه قرآن كريم. ترجمه: محمود راميار، تهران: نشرفرهنگ اسلامی، بی چا، (بی تا).
4. تیجانی تونسی، محمد. از آگاهان بپرسید. ترجمه: جواد مهری، قم: بنیاد معارف اسلامی، بی چا، (1385ش).
5. جعفریان، رسول. تاریخ خلفاء. قم: دلیل ما، چاپ ششم، (1386ش).
6. حریری، محمد یوسف . فرهنگ اصطلاحات قرآنی. قم: هجرت، چاپ دوم، (1384ش).
7. حسینی میلانی، علی. ازدواج ام کلثوم با عمر. بی جا: موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل-بیت (ع)، بی چا، (بی تا).
8. حلو، محمد علی. تاریخ حدیث نبوی در حلقۀ حاکمیت متن و متن حاکمیت. مترجم: احمد ناظم، قم: دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، (1387ش).
9. دیاری بیدگلی، محمدتقی. پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن. تهران: سهروردی، (1379ش).
10. رستمي، علیرضا. تأثیر جریانهای سیاسی بر تفسیر و مفسران. قم: بوستان کتاب، چاپ سوم، (1390ش).
11. سالتز، آدین اشتاین. سیری در تلمود، مترجم: باقر طالبی دارابی، بی جا: مرکز تحقیقات ادیان و مذاهب، بی چا، (1382ش).
12. طباطبایی، محمد حسین. المیزان فی تفسیر القرآن. ج1، 9، 12، مترجم: محمد باقر موسوى همدانى، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج1، بی چا، (1417ق).
13. _____________. قرآن در اسلام، قم: انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، (1372ش).
14. طبری، محمد جریر. تاريخ طبرى. ج4، مترجم: ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر، بی چا، (1362ش).
15. عسکری، مرتضی. نقش ائمه در احیای دین. ج1، 2، تهران: اصول دین، چاپ اول، (1388ش).
16. کلانتری ارسنجانی، علی اکبر. نقش دانش رجال در تفسیر و علوم قرآنی. قم: بوستان کتاب قم، چاپ اول، (1384ش).
17. کورانی، علی. تدوین قرآن. مترجم: سید محمود عظیمی، تهران: سروش، موسسه فرهنگی طی، چاپ دوم، (بی تا).
18. کوفی اهوازی، حسین بن سعید. الزهد. مترجم و مصحح: عبدالله صالحی، قم: نور السجاد، بی چا، (بی تا).
19. گلدزیهر، ایگناس. گرایش های تفسیری در میان مسلمانان. ترجمه: ناصر طباطبایی، تهران: ققنوس، چاپ دوم، (1384ش).
20. مسعودی، علی بن حسین. مروج الذهب. ج2، مترجم پاینده، ابوالقاسم، تهران: علمی فرهنگی، بی چا، (بی تا).
21. مؤدب، رضا. روشهای تفسیر قرآن. قم: اشراق، چاپ اول، (1380ش).
22. محدثی، جواد. عبدالله بن مسعود. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، (1376ش).
23. محمد قاسمی، حمید. اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستانهای انبیا در تفاسیر قرآن. تهران: سروش، چاپ اول، (1380ش).
24. معرفت، محمد هادی. تفسیر و مفسران. ج1، 2، مترجم: علی خیاط، قم: تمهید، چاپ هفتم، (1391ش).
25. مکارم شیرازی، ناصر. تفسير نمونه. ج7، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، (1374ش).
26. نفیسی، شادی. علامه طباطبایی و حدیث، تهران: علمی فرهنگی، چاپ اول، (1384ش)،
27. هاشمی شهیدی، اسدالله. صحابه از دیدگاه کتاب و سنت. قم: اکرام، چاپ اول، (1391ش).
28. یعقوبی، محمد ابراهیم. تاریخ یعقوبی. ج2، ترجمه: محمد ابراهیم آیتی، تهران: علمی فرهنگی، ج2، بی چا، (1371ش).
منابع عربی
29. آلوسی، محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. ج13، بیروت: دارالکتب العلمیه، ج13، چاپ اول، (1415ق).
30. ابن ابی الحدید، مدائنی. شرح نهج البلاغه. مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل، قم: مکتبه آیه الله مرعشی نجفی، ج1و 12، بی چا، (1404ق).
31. ________________. شرح نهج البلاغه. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1998ج1، چاپ اول، (1418ق).
32. شرح نهج البلاغه. محقق: نمری، محمد عبدالکریم، شارح: محمد تقی شوشتری، تهران: دار امیر کبیر، بی چا، (1376ش).
33. ابن اثیر، علی بن محمد. اسد الغابه فی معرفه الصحابه. ج1، 3، 4، 5، بیروت: دارالفکر، ج1، بی چا، (1409ق).
34. ابن جوزي، جمال الدين أبو الفرج عبد رحمن بن علي. القصاص و المذکرین. محقق: محمد لطفی الصباغ، بیروت: المکتب الاسلامی، چاپ سوم، (1409ق).
35. ابن تیمیه، تقي الدين أبو العباس أحمد بن عبد الحليم بن عبد السلام بن عبد الله بن أبي القاسم بن محمد ابن تيمية الحراني الحنبلي الدمشقي. مقدمه فی اصول التفسیر. بیروت، لبنان: دار مکتبه الحیاط، بی چا، (1490ق).
36. ابن حجر عسقلاني، أبو الفضل أحمد بن علي بن محمد بن أحمد. الاصابه فی تمیز الصحابه. ج1، 2، 3، 4، 5، 7، محققان: علی محمد معوض و عادل احمد عبد الموجود، بیروت: دارالکتب العلمیه، ج1، چاپ اول، (1415ق).
37. _______________________________________. فتح الباری شرح صحیح البخاری. ج6، تحقیق: بیروت: دارالمعرفه، ج6 و10 . بی چا، (1379ق).
38. ابن حزم، ابو محمد علی بن احمدبن سعید الاندلسی. جوامع السیره وخمس رسائل أخری. تحقيق: احسان عباس، مصر: دارالمعارف، چاپ اول، (1900م).
39. ابن خلكان، أبو العباس شمس الدين أحمد بن محمد بن أبي بكر. وفیات الاعیان و انباء و ابنا الزمان. ج4، محقق: احسان عباسی، بیروت: دار صار، بی چا، (بی تا).
40. ابن سعد . الطبقات الکبری. ج2، 3، 4، 6، 7، محقق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه، ج2، چاپ اول، (1410ق).
41. ابن شهر آشوب، محمدبن علی ابن مازندرانی. مناقب آل ابی طالب علیهم السلام. ج2، قم: علامه، بی چا، (1379ق).
42. ابن عبد البر، یوسف بن عبدالله. الاستيعاب فی معرفه الاصحاب. ج3، محقق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار الجیل، چاپ اول، (1412ق).
43. ابن عساكر، أبو القاسم علي بن حسن بن هبة الله. تاریخ دمشق. ج1، 6، 11، 17، 29، 31، 50، 70، تحقیق: عمروبن غرامه العمروی، بی جا: دارلفکر، ج1، بی چا، (1415ق).
44. ابن كثير، أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير قرشي بصري ثم دمشقي. البدایه و النهایه. ج7، 8، لبنان: دارالفکر، بی چا، (1407ق).
45. __________________________. تفسیر القرآن العظیم. ج6، 7، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی چا، (1419ق).
46. ____________________________. طبقات الشافعیه. ج1، محقق: عبد الحفیظ منصور، بیروت: دار المدارالاسلامی، بی چا، (بی تا).
47. _____________________________. عمده التفسیر. ج1، اختصار و تحقیق: احمد شاکر محمد، مصر: دارالمعارف، بی چا، (1376ق).
48. ابن ماجة، أبو عبد الله محمد بن يزيد قزويني و ماجة اسم أبوه يزيد، سنن ابن ماجه، تحقیق: ج1و 2، محمد فواد عبد الباقی، بیروت: دارالفکر، بی چا، (بی تا).
49. ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. ج4، بیروت: دارصادر، چاپ سوم، (1414ق).
50. ابن هشام، بن أيوب حميري معافري أبو محمد. السیره النبویه لابن هشام. ج1، تحقیق: مصطفی السقا و ابراهیم الابیاری و عبد الحفیظ الشلبی مصر: مصطفی البابی الحلبی و اولاده، چاپ سوم، (1375ق).
51. ابو داود، سليمان بن أشعث بن إسحاق بن بشير بن شداد بن عمرو أزدي سَجِسْتاني. سنن ابی داود. ج1، بیروت: دار الکتاب العربی، بی چا، (بی تا).
52. ابوریه، محمود. اضواء علی السنه المحمدیه او دفاع عن السنه. قم: موسسه انصاریان، بی چا، (1416ق).
53. _________. اضواء علی السنه المحمدیه او دفاع عن السنه. لبنان:صور الحدیث، چاپ دوم، (1383ق).
54. احمد بن حنبل، أبو عبد الله بن هلال بن أسد شيباني. مسند احمد بن حنبل. ج1، 2، 3، 5، 12، محقق: ابو المعاطی النوری، بیروت:عالم الکتب، بی چا، (1419ق).
55. احمدی میانجی، علی. مکاتیب الائمه علیهم السلام. ج2، محقق: مجتبی فرجی، قم: دارالحدیث، بی چا، (1426ق).
56. اسفراينى، ابوالمظفر شاهفور بن طاهر. تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم. ج3، تهران: انتشارات علمى و فرهنگ، بی چا، (1375ش).
57. اصبهانی، ابو نعیم احمد بن عبدالله. حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء. ج1، 5، 6، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ چهارم، (1405ق).
58. _____________________. معرفه الصحابه. تحقیق: عادل بن یوسف العزازی، ریاض: دار الوطن للنشر، چاپ اول، (1419ه).
59. امین، احمد، فجر الاسلام، چاپ دوم، (قاهره: مکتبه النهضه المصریه، (1380ق).
60. بخاري، أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة الجعفي. الجامع المسند الصحیح المختصر من امور رسول الله. ج8، 15، محقق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، بی جا: دارطوق النجاه، چاپ سوم، (1422ق).
61. _______________________. تاريخ كبير. ج8، تحقیق: السید هاشم الندوی، بی جا: دارالفکر، بی چا، (بی تا).
62. بلاذری، احمد بن یحی بن جابر بن داود. جمل من انساب الاشراف. ج2، تحقیق: سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت: دارالفکر، چاپ اول، (1417ق).
63. بیهقی، احمدبن حسین. شعب الایمان. ج6، محقق: ابو هاجر محمد سعید زغلول، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی چا، (بی تا).
64. _____________. دلایل النبوه و معرفه احوال صاحب الشریعه. ج7، محقق: عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت: داراکتب العلمیه، بی چا، (بی تا).
65. ترمذي، ابو عیسی محمد بن عيسى بن سَوْرة بن موسى بن الضحاك. الجامع الصحیح سنن الترمذی. ج5، تحقیق: احمد محمد شاکر و دیگران، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی چا، (بی تا).
66. ثعالبي، أبي منصور عبدالملك بن محمد بن إسماعيل. ثمار القلوب فی المضاف و المنسوب. تحقیق: محمد ابو الفضل ابراهیم، القاهره: دارالمعارف، چاپ اول، (1965م).
67. ثقفی، ابراهیم بن محمد. الغارات. ج1، محقق: جلال الدین محدث، تهران: انجمن آثار ملی، بی چا، (بی تا).
68. جوزی، جمال الدین ابو الفرج عبد الرحمن بن علی بن محمد. المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک. محققان: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ اول، (1412ه).
69. جوهری بصری، احمد بن عبد العزیز. السقيفة و فدك. محقق و مصحح: محمد هادی امینی، تهران: مکتبه نینوی الحدیثه، بی چا، (بی تا).
70. حاكم نيشابوري، ابي عبد الله محمد بن عبد الله. المستدرک علی الصحیحین. ج1، 3، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا و تعلیقات الذهبی، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول، (1411ق. ).
71. حموي، شهاب الدين أبو عبد الله ياقوت بن عبد الله الرومي. معجم البلدان. ج1، 4، بیروت: دارالفکر، بی چا، (بی تا).
72. حویزی، عبد علی. نورالثقلین. محقق: هاشم رسولی محلاتی، قم: اسماعیلیان، ج2، چاپ چهارم، (1415ق).
73. دارمي، عبدالله بن عبدالرحمن أبو محمد. سنن الدارمی. ج1، محقق: فواز احمد زمرلی و خالد السبع العلمی، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ اول، (1407ق).
74. دينوري، أبو محمد عبد الله بن مسلم ابن قتيبة. الامامه و السیاسه(معروف بتاریخ الخلفاء). محقق: علی الشیری، قم: امیر، چاپ اول، (1413ق).
75. ذَهَبي، شمس الدين أبو عبد الله محمد بن أحمد. تذکره الحفاظ. ج1، 2، تحقیق: زکریا عمیرات، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول، (1419ق).
76. ____________________________. سیر اعلام النبلاء. ج2، 3، 4، 7، محقق: مجموعه محققین باشراف شعیب الارناووط، بی جا: موسسه الرساله، چاپ غیر متوفر، (بی تا).
77. ذهبی، محمد حسین، التفسير و المفسرون بحث تفصیلی عن نشأه التفسیر، ج1، 2، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی چا، (بی تا).
78. زركلي، خير الدين بن محمود بن محمد بن علي بن فارس دمشقي. الاعلام. ج2، 3، 6، 8، بی جا: دار العلم للملامین، چاپ پانزدهم (2002م).
79. زمخشری، جار الله أبو القاسم محمود بن عمرو بن أحمد. الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل. ج2، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ سوم، (1407ق).
80. زیدان، جرجی. تاریخ تمدن اسلام. مترجم: علی جواهر الکلام، تهران: امیرکبیر، بی چا، (1372ش).
81. سخاوي، شمس الدين أبو الخير محمد بن عبد رحمن بن محمد بن أبي بكر بن عثمان بن محمد. فتح المغیث بشرح الفیه الحدیث العراقی. ج4، محقق: علی حسین علی، مصر: مکتبه السنه، چاپ اول، (1424ق).
82. سرخسي، شمس الدين أبو بكر محمد بن أبي سهل. المبسوط. ج29، تحقیق: خلیل محی الدین المیس، لبنان: دارالفکر، بی چا، (1421ق).
83. سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر جلال الدین. تاریخ الخلفاء. ج1، تحقیق: حمدی الد مرداش، بی جا: مکتبه نزار مصطفی الباز، چاپ اول، (1425ق).
84. ___________________________. الدر المنثور في تفسير المأثور. ج4، 5، قم: کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی. بی چا، (1404ق).
85. ____________________________. الدر المنثور في تفسير المأثور. ج3، 4، 6، 7، 8، بیروت: دارالفکر، ج5، بی چا، (1993م).
86. ___________________________. نظم العقیان فی اعیان الاعیان. محقق: فیلیپ خوری حتی، بیروت: دار و مکتبه العلمیه، بی چا، (بی تا).
87. الشافعی، ابی القاسم علی بن الحسن ابن هبه الله بن عبدالله. تاريخ مدينة دمشق و ذكر فضلها و تسمية من حلها من الأماثل. ج 67، تحقیق: محب الدین ابی سعید عمر بن غرامه العمری، بیروت: دارالفکر، بی چا، (1415ق).
88. صنعانی، ابوبکر عبد الرزاق بن همام. مصنف عبدالرزاق. ج6، 11، تحقیق: حبیب الرحمن الاعظمی، بیروت: المکتب الاسلامی، چاپ سوم، (1403ق).
89. طبراني، ابوالقاسم سليمان بن أحمد بن أيوب. المعجم الكبير. ج2، تحقيق: حمدي بن عبدالمجيد السلفي، الموصل: مكتبة العلوم و الحکم، الطبعة: الثانية، (1404ق).
90. طبرسی، حسن بن فضل. مجمع البیان. ج5، 7، 8، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم، (1372ش).
91. ______________. مکارم الاخلاق. قم: الشریف الرضی، بی چا، (1412ق).
92. طبري، محمد بن جرير بن يزيد بن كثير بن غالب الآملي، أبو جعفر. تاریخ الامم و الملوک. ج2، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ اول، (1407ق).
93. _____________. جامع البیان فی تأویل القرآن. ج1، 3، 6، 8، 9، 12، 16، 18، محقق: احمد محمد شاکر، بی جا: موسسه الرساله، چاپ اول، (1420ق).
94. عاملي، جعفر مرتضی. الصحیح من سیره النبی الاعظم. ج1، بی جا: المرکز الاسلامی للدراسات، چاپ پنجم، (1425ق).
95. عكري حنبلي، عبد الحي بن أحمد بن محمد. شذرات الذهب. ج4، محقق: عبدالقادر الارنووط و محمد الارناووط، دمشق: دار بن کثیر، بی چا، (1406ق).
96. عمر بن شبة (واسمه زيد) بن عبيدة بن ريطة نميري بصري أبو زيد، تاریخ المدینه المنوره، ج3، محقق: فهیم محمد شلتوت، جده: حبیب محمود احمد، بی چا، (1399ق).
97. عیاشی، احمد بن مسعود سمرقندی. تفسیرالعیاشی. ج1، محقق: هاشم رسولی محلاتی، تهران: المطبعه العلمیه، بی چا، (1380 ق).
98. غرناطی کلبی، محمد بن احمد بن محمد. التسهیل لعلوم التنزیل. ج2، لبنان: دارالکتاب العربی، بی چا، (1403ق).
99. غزالی طوسی، ابو حامد محمد بن محمد. احیاء علوم الدین. بیروت: دارالمعرفه، ج1، بی چا، (بی تا).
100. غيتابى حنفى، أبو محمد محمود بن أحمد بن موسى بن أحمد بن حسين بدر الدين العينى. عمده القاری شرح صحیح البخاری. ج1، 25، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی چا، ( بی تا).
101. فیض کاشانی، محسن. تفسیر الصافی. ج4، تحقیق: حسین اعلمی، تهران: الصدر، چاپ دوم، (1415ق).
102. قرطبی، أبو عمر یوسف بن عبد الله بن محمد بن عبد البر بن عاصم نمری. جامع العلم و فضله. ج2، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی چا، (1398ق).
103. ________________________. بهجه المجالس و أنس المجالس، بی چا، (بی جا: بی نا، بی تا).
104. ________________________. الجامع الأحکام القرآن. ج8، تهران: ناصرخسرو، چاپ اول، (1364ش).
105. قمی، عباس. سفینه البحار. ج7، قم: اسوه، چاپ اول، (1414ق).
106. قمی، علی بن ابراهیم. تفسیر قمی. ج1، قم: دارالکتاب، بی چا، (1367ش).
107. كلاعي أندلسي، أبو ربيع سليمان بن موسى. الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء. ج2، تحقیق: محمد کمال الدین عز الدین علی، بیروت: دار النشر، چاپ اول، (1417ق).
108. لميلم، عبدالعزيز محمد. وضع الموالی فی الدوله الامویه. بیروت: موسسه الرساله، بی چا، (1414ق).
109. مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل. منتهی المقال فی احوال الرجال. ج5، قم: موسسه آل البیت علیه السلام، بی چا، (بی تا).
110. مالك، ابن أنس. موطأ. بیروت: دارالجلیل، چاپ دوم، (1414ق).
111. _________. ج2، 3، 4، 5، محقق: محمد مصطفی الاعظمی، بی جا: موسسه زاید بن سلطان آل نهیان، ج3، چاپ اول، (1425ق).
112. مباركفوري، أبو العلا محمد عبد الرحمن بن عبد الرحيم. تحفة الأحوذي(بشرح جامع الترمذي). ج2، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی چا، (بی تا).
113. متقی هندی، علی بن حسام الدین. کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال. ج1، 5، 10، 12، 14، محقق: بکری حیانی و صفوه السقا، بی جا: موسسه الرساله، چاپ پنجم، (1401ق).
114. مجموعه من المؤلفین، محمد رشید بن علی رضا. المنار. ج19، بی جا: بی نا، بی چا، (بی تا).
115. محمد قاسم، حمزه. منارالقاری شرح مختصر صحیح البخاری. ج1، مصحح: بشیر محمد عیون، دمشق: مکتبه دار البیان، بی چا، (1410ق).
116. مصطفوی، حسن. التحقیق. ج2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، بی چا، (1360ش).
117. معرفت، محمد هادی. التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج1، 2، مشهد: الجامعه الرضویه للعلوم الاسلامیه، چاپ اول، (1418ق).
118. مقریزی شافعی، تقی الدین ابی محمد و ابی العباس احمد بن علی بن عبد القادر بن محمد بن ابراهیم بن تمیم. النزاع و التخاصم بین بنی امیه و بین هاشم. مصحح: محمود عرنومن، مصر: مکتبه الاهرام بشارع محمد علی، بی چا، (بی تا).
119. مکی حنقی، ابو البقا محمد بن احمد بن محمد ابن ضیاء. تاریخ مکه المشرفه و المسجد الحرام و المدینه الشریفه و القبر الشریف. ج1، تحقیق: ایمن نصر علاءابراهیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ دوم، (1424ق).
120. نسائي، أبو عبد رحمن أحمد بن شعيب بن علي خراساني. المجتبی من السنن(سنن النسائي). تحقیق: عبد الفتاح ابو غده، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیه، ج8، چاپ سوم، (1406ق).
121. نعناعه، رمزی. الاسرائیلیات و اثرها فی کتب التفسیر. بیروت: دارالضیاء و دمشق: دارالقلم، چاپ اول، (1390ق).
122. نووي، ابى زكريا محيي الدين بن شرف. تهذیب الاسماء و اللغات. محقق: عامر غضبان، مصحح: عادل مرشد، دمشق: دارالرساله العالمیه، بی چا، (بی تا).
123. نيشابوري، أبو الحسين مسلم بن حجاج بن مسلم قشيري. الجامع الصحیح المسمی صحیح مسلم. ج1، 3، بیروت: دارالجلیل و دار الافاق الجدیده، بی چا، (بی تا).
124. واحدی نیشابوری، محمد بن علی. اسباب نزول القرآن. محقق: عصام بن عبد محسن حمیدان دمام: دار الاصلاح، چاپ دوم، (1412ق).
125. هيثمي، أبو الحسن نور الدين علي بن أبي بكر بن سليمان، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، محقق: حسام الدین القدسی، قاهره: مکتبه القدسی، بی چا، (1414ه).

مقاله عربی
1. سکلوع عمودی، طارق محمد. «کعب الاحبار: هل له ضلع فی حادثه مقتل امیر امومنین عمر بن الخطاب». المدینه المنوره، 6، (رجب-رمضان/ 1424): ص 151تا 196.

مقالات فارسی
2. ناشناس، «آشنایی با شخصیت و آثار دکتر محمدحسین ذهبی»، مجله طلوع، 12، (زمستان/1383): تعداد صفحات 100.
3. محمد ابراهیم روشن ضمیر، مهدی عبادی. «حجیت سنت از دیدگاه محمود ابوریه». حدیث پژوهی، دوره4، شماره 7(بهار و تابستان 1391): ص 85- 104.

کتابخانه های آن لاین
1. http://www. noorlib. ir
2. http://lib. eshia. ir
3. http://ketaab. iec-md. org

نرم افزارهای
1. جامع تفاسير نور-نسخه 1/2، مرکز تحقیقات علوم اسلامى، (1387ش).
2. جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات علوم اسلامى، (1391ش).
3. المکتبه الشامله، نقش ترنج، (1388ش).
4. سیره معصومین، مرکز تحقیقات علوم اسلامى‏، (1387ش).
5. گنجینه روایات، مرکز تحقیقات علوم اسلامى‏، (بی تا).

Abstract
This abstract reviews the companions’ reference to The Jews. Existing several studies about the Jews sayings and also lack of a collection of questions asked from them, encourage the author to collect their questions by the companions and others in order to achieve the reference state of the Jews. For this, so many different sources such as preceding tradition books, recitals, historical books and Hadith books were studied and reviewed. It is necessary to mention that for the insufficient number of these reports in selected resources. The author reviews the other Sunnies books for more accuracy. On the other hand the rejection of specialists in referring to the Jews need firm reasons. Then necessary data were collected. This subject covers several important fields such as questions lead to a verdict, questions on the Holy Quran interpretation or future issues. Studying the question contents, provide no reason for referring the companions to the Jews. The asked questions were not elaborated in context and volume. The companions acted passively and present no criticism on them. Surely, the reasons of verdicts to allow these references are controversial and Sunnies interpretation are full of this reports.
Key Words: Jews, Ibne Abbas, Kabolahbar, Referring to The Jews.

University of Qom
Faculty of Theology and Islamic Studies

A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of master of arts in knowledge of Quran and Hadith

Title:
A Study and critique in authority of bible followers between companians based on relat of tradition and quran axegesis
Supervisor:
Dr. Sayyedeh Vahideh Rahimiss
By:
Neda garehghozloo
Winter / 2015

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 2 = 4